BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƢỜNG ĐẠI HỌC MỎ - ĐỊA CHẤT
––––––––––––––––––––––

PHẠM THỊ HỒNG HẠNH

NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG HỆ THỐNG
THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ QUẢN TRỊ CHI PHÍ
TRONG CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN
THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN –
KHOÁNG SẢN VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI, 01/2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC MỎ - ĐỊA CHẤT
––––––––––––––––––––––

PHẠM THỊ HỒNG HẠNH

NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG HỆ THỐNG
THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ QUẢN TRỊ CHI PHÍ
TRONG CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN
THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN –
KHOÁNG SẢN VIỆT NAM

Ngành: Quản lý kinh tế

DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................................ viii
DANH MỤC CÁC HÌNH ........................................................................................... ix
MỞ ĐẦU .......................................................................................................................1
CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƢỚC ...............6
VỀ ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .................................................................................................6
1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu .................................................................6
1.1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài ....................................6
1.1.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong nƣớc .....................................9
1.2 Các vấn đề kế thừa và khoảng trống nghiên cứu ..............................................18
Kết luận chƣơng 1 ...................................................................................................20
CHƢƠNG 2 CƠ SỞ L

LUẬN, KINH NGHIỆM VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN

CỨU X Y DỰNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ QUẢN TRỊ
CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT KINH DOANH .........................21
2.1 Cơ sở lý luận về quản trị chi phí .......................................................................21
2.1.1 Khái niệm và vai tr của quản trị chi phí....................................................21
2.1.2 Nội dung của quản trị chi ph .....................................................................24
2.1.3 Thông tin phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp .............................26
2.2 Cơ sở lý luận về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph ..............28
2.2.1 Các khái niệm về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí ...........28
2.2.2 Vai tr , chức năng của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph
..............................................................................................................................33
2.2.3 Cấu thành của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph ..........35
2.3 Xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph ........................37
2.3.1 Nguyên tắc và yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản
trị chi ph ..............................................................................................................37





iv
3.2 Thực trạng hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp khai thác than .....79
3.2.1 Hệ thống thông tin kế toán tài chính. ..........................................................80
3.2.2 Hệ thống thông tin kế toán quản trị ............................................................85
3.3 Thực trạng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh
nghiệp khai thác than ..............................................................................................89
3.3.1 Phân hệ thông tin chi phí dự toán ...............................................................89
3.3.2 Phân hệ thông tin chi phí thực hiện ............................................................93
3.3.3 Phân hệ thông tin phân tích và kiểm soát chi phí .......................................98
3.4 Đánh giá hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph trong các doanh
nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam
...............................................................................................................................102
3.4.1 Những kết quả đạt đƣợc ............................................................................102
3.4.2 Những hạn chế tồn tại và nguyên nhân ....................................................104
Kết luận chƣơng 3 .................................................................................................112
CHƢƠNG 4 X Y DỰNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ
QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN
THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN – KHOÁNG SẢN VIỆT NAM .... 113
4.1 Quan điểm, nguyên tắc và yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục
vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than ...................................113
4.1.1 Quan điểm .................................................................................................113
4.1.2 Nguyên tắc ................................................................................................113
4.1.3 Yêu cầu .....................................................................................................114
4.2 Các căn cứ xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí .....115
4.3 Nội dung xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong
các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản
Việt Nam ...............................................................................................................117
4.3.1 Nhận diện và phân loại chi phí theo yêu cầu quản trị chi phí trong các

CPCĐ
CPNVTTT

CT
CT§L
CTKT
ĐG
ĐH
DN
GĐ
HĐQT
HĐTV
HTTT
HTTTKT
KTTC
NCS
NĐ-CP
NL
NN
NNL
NVLTT
NXB
PX

Viết đầy đủ
Báo cáo
Bảo hiểm thất nghiệp
Bảo hiểm xã hội
Bảo hiểm y tế
Cố định

PHTT
QĐ
QL
QLDN
QT
QTCP
QTKD
SL
SXKD
TB
TCT
TKV
TNHH MTV
TP
TSCĐ
TT
TT
VL
VN
XDCB

Viết đầy đủ
Phân hệ thông tin
Quyết định
Quản lý
Quản lý doanh nghiệp
Quàn trị
Quản trị chi ph
Quản trị kinh doanh
Số lƣợng

Bảng 3.11 Kết quả khảo sát tình hình lập báo cáo kế toán quản trị (19 doanh
nghiệp) .....................................................................................................89
Bảng 3.12 Kết quả khảo sát phân hệ thông tin chi phí dự toán (19 doanh nghiệp) ...91
Bảng 3.13 Kết quả khảo sát tình hình ứng dụng phần mềm kế toán trong xử lý dữ
liệu (19 doanh nghiệp) .............................................................................97
Bảng 3.14 Kết quả khảo sát phân hệ thông tin phân tích và kiểm soát chi phí (19
doanh nghiệp) ..........................................................................................99
Bảng 3.15 Đánh giá chất lƣợng thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí .............109
Bảng 3.16 Kết quả đánh giá và phƣơng hƣớng xây dựng hệ thống thông tin kế
toán phục vụ quản trị chi phí. ................................................................110
Bảng 4.1 Định mức chi phí vật tƣ máy khoan ..........................................................131
Bảng 4.2 Phiếu lĩnh vật tƣ theo hạn mức .................................................................135
Bảng 4.3 Phiếu theo dõi lao động theo định mức.....................................................136
Bảng 4.4 Tài khoản chi tiết chi phí sản xuất ............................................................139
Bảng 4.5 Báo cáo phân tích biến động chi phí theo máy móc, thiết bị ....................143


ix
DANH MỤC CÁC HÌNH
TT
Tên hình
Trang
Hình 2.1 Nội dung quản trị chi phí .............................................................................25
Hình 2.2 Quy trình thiết lập thông tin [38] .................................................................26
Hình 2.3 Thông tin phục vụ quản trị chi phí ..............................................................27
Hình 2.4 Hệ thống thông tin [nguồn mạng] ...............................................................30
Hình 2.5 Cấu thành của hệ thống thông tin quản lý ...................................................31
Hình 2.6 Hoạt động của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí ............33
Hình 2.7 Sơ đồ cấu thành của hệ thống thông tin kế toán .........................................35
Hình 2.8 Nhân tố ảnh hƣởng đến xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ

Hình 3.14 Tổ chức phản ánh, lƣu trữ dữ liệu của HTTT chi phí thực hiện trong
các DN khai thác than - TKV ..................................................................95
Hình 3.15 Hệ thống thông tin phân tích và kiểm soát chi phí trong các DN khai
thác than - TKV .....................................................................................100
Hình 4.1 Mô hình hệ thống thông tin tích hợp .........................................................120
Hình 4.2 Quy trình dòng thông tin trong phân hệ thông tin chi phí dự toán ............121
Hình 4.3 Quy trình dòng thông tin trong phân hệ thông tin chi phí thực hiện .........122
Hình 4.4 Quy trình dòng thông tin trong phân hệ kiểm soát và phân tích chi phí ...123
Hình 4.5 Mô hình dòng thông tin trong hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản
trị chi phí ................................................................................................124


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Quản trị chi phí trong doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp khai thác than
thuộc Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam nói riêng hiện nay đóng vai tr quan
tr ng trong công tác quản trị doanh nghiệp, ảnh hƣởng trực tiếp đến hiệu quả sử
dụng chi ph cũng nhƣ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Chính vì
vậy công tác quản trị chi phí trong các doanh nghiệp hiện nay cần đƣợc đặc biệt quan
tâm và thực hiện nghiêm túc, đảm bảo tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm.
Để thực hiện công tác quản trị chi phí tốt các nhà quản trị cần có các thông tin
cần thiết liên quan đến việc hình thành, phát sinh chi ph . Các thông tin đó chủ yếu
đƣợc cung cấp bởi hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp, bao gồm cả hai
nhánh là hệ thống thông tin kế toán tài chính và hệ thống thông tin kế toán quản trị.
Chất lƣợng của thông tin kế toán phục vụ cho công tác quản trị chi phí trong doanh
nghiệp phụ thuộc lớn vào hệ thống thông tin kế toán tạo ra nó.
Trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin, khi công nghệ thông tin ngày
càng có nhiều ảnh hƣởng sâu rộng đến quá trình điều hành, quản lý doanh nghiệp,
đặc biệt là ảnh hƣởng đến hệ thống thông tin kế toán trong việc cung cấp thông tin

dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai
thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam” để tìm hiểu và
nghiên cứu với mục đ ch xây dựng đƣợc hệ thống thông tin kế toán đầy đủ từ dữ liệu
đầu vào, phƣơng pháp xử lý kế toán đến các báo cáo đầu ra cho cả hai nhánh kế toán
tài chính và kế toán quản trị trong môi trƣờng ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại
nhằm đáp ứng đƣợc yêu cầu quản trị chi phí trong doanh nghiệp khai thác than.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu của luận án là xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục
vụ quản trị chi phí tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc tập đoàn công nghiệp
Than – Khoáng sản Việt Nam đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời, đồng bộ thông tin
kế toán tài chính và thông tin kế toán quản trị trên nền ứng dụng công nghệ thông tin
hiện đại, phục vụ đắc lực cho công tác quản trị chi phí trong doanh nghiệp khai thác
than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
a. Đối tƣợng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu chung của luận án là hệ thống thông tin kế toán phục
vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công
nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV)
Đối tƣợng nghiên cứu cụ thể là:
- Cơ sở lý luận về xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
trong doanh nghiệp sản xuất kinh doanh.
- Đặc điểm công nghệ sản xuất kinh doanh, đặc điểm tổ chức quản lý, công tác
kế toán tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV chi phối việc quản trị chi phí.
- Công tác quản trị chi phí, công tác tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong
các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.
- Hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp khai thác than
thuộc TKV
- Những căn cứ xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ cho quản trị chi
phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.
b. Phạm vi nghiên cứu

thuộc TKV đã đáp ứng đƣợc công tác quản trị chi ph đến đâu?
- Cần phải xây dựng một hệ thống thông tin kế toán mới trong doanh nghiệp
khai thác than nhƣ thế nào để có thể đáp ứng đƣợc yêu cầu quản trị chi phí trong các
doanh nghiệp này?
5. Xây dựng hệ thống thông tin kế toán đáp ứng yêu cầu quản trị chi phí trong
các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.
5. Những kết quả đạt đƣợc và đóng góp mới của luận án
Luận án đã đạt đƣợc các kết quả và đóng góp mới cả về lý luận và thực tiễn
trong việc xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các
doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV nói riêng.
Về lý luận:
Luận án đã nghiên cứu hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về quản trị chi phí
và hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí từ đó nhận diện thông tin kế
toán phục vụ quản trị chi phí trong hệ thống thông tin quản lý của doanh nghiệp, chỉ


4
ra mối quan hệ và vai trò của hệ thống thông tin kế toán với công tác quản trị chi phí.
Khẳng định sự cần thiết phải xây dựng hệ thống thông tin kế toán đảm bảo sự
tích hợp, đầy đủ, chính xác, kịp thời, linh hoạt m i lúc m i nơi cho các doanh nghiệp
Nghiên cứu các vấn đề về xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản
trị chi phí theo các nội dung và chức năng của quản trị chi phí với ba phân hệ là hệ
thống thông tin chi phí dự toán, hệ thống thông tin chi phí thực hiện và hệ thống
thông tin kiểm soát và phân tích chi phí.
Đặc biệt hơn nữa việc nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục
vụ quản trị chi phí tích hợp đầy đủ thông tin kế toán tài chính và thông tin kế toán
quản trị trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại, đáp ứng yêu cầu mới
của xã hội trong điều kiện bùng nổ công nghệ thông tin nhƣ hiện nay.
Về thực tiễn:
Qua nghiên cứu thực trạng hệ thống thông tin kế toán hiện hành tại các doanh

Đề tài luận án đã góp phần bổ sung và làm phong phú cơ sở lý luận và khoa
h c về xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh
nghiệp sản xuất kinh doanh.
Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu là tài liệu có giá trị tham khảo đối với các doanh nghiệp
khai thác than thuộc TKV trong việc xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ
quản trị chi phí.
Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo cho h c tập, nghiên cứu về hệ thống
thông tin kế toán nói chung và hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
nói riêng trong các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh.
7. Kết cấu nội dung của luận án
Ngoài lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận án
đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng:
Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về đề tài luận án.
Chƣơng 2: Cơ sở lý luận, kinh nghiệm và phƣơng pháp nghiên cứu xây dựng hệ
thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất kinh doanh.
Chƣơng 3: Thực trạng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng
sản Việt Nam.
Chƣơng 4: Xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong
các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản
Việt Nam.
8. Lời cảm ơn
Luận án đƣợc hoàn thành ngoài sự cố gắng của bản thân, nghiên cứu sinh đã
nhận đƣợc sự giúp đỡ tận tình của rất nhiều thầy cô giáo, các nhà khoa h c, các
chuyên gia về lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt là sự hƣớng dẫn tận tình và tâm huyết
của các thầy cô trong tiểu ban hƣớng dẫn: TS Nguyễn Văn Hải và TS Nguyễn Thị
B ch Ng c.
Ngoài ra trong quá trình thực hiện luận án nghiên cứu sinh cũng nhận đƣợc
sự trợ giúp từ ph a các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV trong việc thu thập