M CL C
L IC

....................................................................................................... 5

PH N M

U................................................................................................... 6

.................................................................................................................. 9
1.1. Các hình th c sân kh u dân gian Vi t Nam .................................................. 9
1.1.1 Chèo ............................................................................................................ 9
1.1.2 Tu ng ........................................................................................................ 10
1.1.3 Múa r

c............................................................................................. 11

1.1.4 M t s lo i hình khác................................................................................ 12
1.2. Ngh thu t múa r i ...................................................................................... 13
1.2.1. Khái quát chung v ngh thu t múa r i .................................................... 13
1.2.2. Các lo i hình múa r i
1.3. Ngh thu t múa r

Vi t Nam và trên th gi i................................... 14
c truy n th ng

Vi t Nam.................................... 16

1.3.1. L ch s hình thành và phát tri n ............................................................... 16
1.3.1.1. Tên g i và ngu n g c ............................................................................. 16
1.3.1.2. M t s v th n b o h c a múa r

MÚA R

C T I LÀNG NHÂN M C, XÃ NHÂN HÒA,HUY

B O, H I PHÒNG CHO PHÁT TRI N DU L CH ......................................... 30
2.1 Gi i thi

o, H i Phòng .................................................. 30
1


u ki n t nhiên .................................................................................... 30
u ki n kinh t - xã h i......................................................................... 30
2.2.3. Tài nguyên du l ch..................................................................................... 31
2.2.3.2. L h i...................................................................................................... 33
2.2.3.3. M t s lo i hình ngh thu t dân gian..................................................... 34
2.2.3.4. Làng ngh truy n th ng ......................................................................... 34
2.2. Ngh thu t múa r

c t i làng nhân m c, xã Nhân M

oH i

Phòng................................................................................................................... 35
2.2.1. L ch s hình thành và phát tri n................................................................ 35
a ngh thu t múa r

c t i làng Nhân M c..................... 37

a ngh thu t múa r

c cho phát

tri n du l ch t i làng Nhân M c........................................................................... 55
2.4.1. Thu n l i - tích c c .................................................................................. 55
h n ch ................................................................................... 56
2.5. Ti u k

ng 2......................................................................................... 59
T S GI I PHÁP NH

Y M NH CÔNG TÁC B O

T N VÀ KHAI THÁC NGH THU T MÚA R
M C, XÃ NHÂN HÒA, HUY

C T I LÀNG NHÂN

O, H I PHÒNG CHO PHÁT

TRI N DU L CH ................................................................................................ 60

2


ng công tác b o t n và khai thác ngh thu t múa r

c

Vi t



CSHT, CSVCKT cho phát tri n du l ch.............................................................. 71
ng d n viên, thuy t minh viên ph c v du l ch........ 72
3.3. M t s ki n ngh .......................................................................................... 73
i v i S VH TT & DL H i Phòng ........................................................ 73
3.3.2.

i v i Phòng VHTT & DL huy n và UBND xã Nhân M c ................. 75

3.4. Ti u k

......................................................................................... 76

K T LU N ......................................................................................................... 77
TÀI LI U THAM KH O................................................................................... 78
PH L C ............................................................................................................ 79
M T S HÌNH NH ......................................................................................... 80

3


DANH M C VI T T T
1.
2.

h t ng
v t c t k thu t

3. UBND: y ban nhân dân
4.

iv

c làm khóa lu n t t nghi p

là m t ni m vui, ni m h nh phúc vô cùng l n lao và t hào.
bài khóa lu

c hoàn thành và có k t qu t

xin g i l i tri ân và l i c
Th y hi

ng Tr n H u Ngh .

Ban giám hi
l

c nh t t i:

ng cùng các th y cô giáo b

n tình ch b o, d y d , truy
Và em xin g i l i c

Th

i

t n tình


Di u

5

bài


PH N M

U

1.

-

cao.
khu di
tích Ð n Tr ng, th Trình Qu c công Nguy n B nh Khiêm c; c
Nhân M c; mi u C

ình

nh ng công trình ki

l i

Ngoài ra
là
.



Vi t Nam.

c nhi u s

ng
a Vi t
n th ng


Có th nói múa r

c nói chung và múa r i

là m t lo i hình ngh thu
giá tr r t l

làng Nhân M c nói riêng

p d n n u bi t b o t n và khai thác s có

thu hút khách du l ch và phát tri n. Hi n nay công tác b o t n

ngh thu t múa r i

c quan tâm. Tuy nhiên lo i hình ngh

thu t truy n th ng này v

c ph bi n r ng rãi, còn

và khai thác

c truy n th ng t i làng Nhân M c cho phát tri n du l ch.

a vi c g n k t và khai thác hi u qu ngh thu t r

ng

r i s góp ph n r t l n trong công tác b o t n lo i hình ngh thu t truy n th ng

2.

M c tiêu và nhi m v c
M c tiêu c

r

tài là

tài

xu t gi i pháp b o t n và khai thác ngh thu t múa

c truy n th ng t i làng Nhân M c, xã Nhân Hòa, huy

o, H i

Phòng cho phát tri n du l ch.
vào m


xu t m t s gi i pháp nh
ngh thu t múa r

o, H i Phòng cho phát

y m nh công tác b o t n và khai thác

c t i làng Nhân M c, xã Nhân Hòa cho phát tri n du l ch.

ng và ph m vi nghiên c u.
ng nghiên c u: Ho

ng công tác b o t n và khai thác ngh thu t

c truy n th ng t i làng Nhân M c, xã Nhân Hòa, huy

H i Phòng cho phát tr n du l ch.
7

o,


Ph m vi nghiên c u: Khóa lu n t p trung nghiên c u t i làng Nhân M c,
xã Nhân Hòa, huy n

nh B o, H i Phòng. Ngoài ra trong bài khóa lu

so sánh ngh thu t múa r
t i làng B



i gian trong quá trình làm

khóa lu n, i t i làng Nhân M c, tìm hi u v ngh thu t múa r
Ph

ng pháp ph ng v n: Khi th c hi n

hóa Th thao và Du l ch huy n
ph ng v n chính quy n

a

,

nh B o,
i dân

tham gia vào công tác t ch c múa r
5.

tài, tác gi

a

c c a làng.
tìm t i Phòng

ng




1.1.

Các hình th c sân kh u dân gian Vi t Nam

1.1.1 Chèo

inh,

-

9


tron

Ngh thu t chèo ngày nay v
i Vi

u th

i

c s ph n nh c a nh ng giá tr

c cao quý

m, s hy sinh quên mình, s trung thành, s t thi n. Do v y,
các v chèo c , n i dung c


hí khúc (Trung Qu c) do quân lính nhà Nguyên b gi
Tr n (th k XIII) bi u di
u, tu ng ch xu t hi n

ng c a
i th i nhà

ng Vi t Nam có nét riêng c a nó. Lúc
mi n B

eo binh lính chúa Nguy n vào

n c c th nh

ng phát tri n m nh vào th k

XVII -XVIII. Sang tri u Nguy n (th k XIX) tu ng v n gi v trí x
is
c

di n tu ng
n b th t l c ph n l
10

k vài


u, Tam n



c bi

nên có tâm

a là s c m th ngh thu t này

sinh và phát tri

a

khán gi n y

ng th c và nh n th c di n ra m t cách t

nhiên, d dàng, dung d , tho i mái, có tác d

c ti p thu m t hình th c

gi i trí nh nhàng mà sâu l ng, khó quên.
Múa r

c là m t sáng t

a

sông H ng,

c manh nha t công cu c ch ng , c i t


thu

a ngh

c khi chính th c tr thành ngh thu t sân

kh u, múa r

c là ho

ng n

ng h i dân gian r i rác kh p

c "nuôi l n" b ng nhi t huy t c

i dân. Ngâm bùn l

làm ngh thu t không ph i là m t công vi
i. N u không ph

i s ng ân tình v

c s truy n c m n ng nhi
c.
1.1.4 M t s lo i hình khác

12

c

Con r i là nhân v

thu c s ph i h p gi a ngh thu t

c, k thu t l p ráp, bài trí sân kh u và ngh thu

u khi n con

r i.
Có kh

p trung, quy t nhi u lo i hình ngh thu t (

c, h i

h a, chèo, tu
Ph thu
T

u khi n c a di

: Múa r i là lo i hình ngh thu t sân kh u có kh

truy n c m m
k thu

u khi n con r i.

; s ph i h p gi a k thu t và ngh thu t t o hình,
u khi n, con r


ch nh ng b

cM

ng trinh nh

này trong ngôn ng khác, t pupe trong ti
c

i ta không th y t

c và Puppet (pupe) trong ti n

g i con r i, vì v ngo i hình con r i gi ng con pupe. Múa r i

bao g m:
Múa r i c n

Lo i hình này xu t hi n

nhi u qu

lo i ghi-nhôn

(guinol) và bu-ra-ti-ri (burattini) c a Pháp.
-

. Lo i hình này r


ng tác c
i th

n

u (k c
u khi n hai

chân.

trò. Sân
hi n có

H

chòi

R i dây

c,

; hay lo i

Fan-tô-chi-ni (fantocini), Ca-tha-ta-li (Kathaputali) c a Rajassthan (m t ti u
bang c a n Ð ).

Lo i hình
Nam Á

-shek


Tên g i và ngu n g c

Theo

n t y nghiên c u v r

)

c Vi t Nam

i

c dù

ng

m nh ng b n ghi chép v

Vi n Ðông bác c

h o c Nh t B

c rõ ch ".
ct

tìm

n núi Ð i


con rùa vàng n

u cho r

,

i th

i có th

xem ,

nh múa r

1121.
16

n cho vua


ch c kh

nh r ng múa r

c r t th nh hành trong cung

k

nghi



c h u h t nh ng hình th c

a các nghi l

cv

c bao g
nghi l (

i thì

b n này cho th y múa r

t nt
th n thánh phù h

t

v t và ho

c chu n b (t
c

n

ng th n Ph t, lau d n chùa) và các

ts



c c a Phan

ng Nguyên (th k 12) và các ghi chép c a vua Tr n Thái Tông (1225-1258)
cùng kh

nh múa r

c là m t hình t c gi

i th i Lý-

Tr n. L ch s Vi t Nam tr i qua bao cu c chi n tranh ti p n
bi t bao công trình c
t

y ho i

c. Ch có các nhà hát múa r i nh bé là còn t n
chùa Th

c xây d ng th i H u Lê (1533-1708) và

th
Cái nôi c a r
m t khu v

c b t ngu n t
ih p




ch c thành h

i bi u di n múa r i ph i tuân theo các

nh ch t ch và ph i gi bí m
viên trong ngh và u
thu

u khi n con r i. Các thành
. Theo l i ngh

c, xã Th

c kia nh ng ai

mu n h c ngh múa r

c ông t ngh

Ch nh ng ai th t s xu t s c m
nh

y b o ngay t

c nh

im


u

c hé l bí m t cho

i bi u d

làm l bí m

c ch p

i cha sang con. Con gái và con r

viên m i thì t t c s u

di n m

u.

M t s v th n b o h c a múa r

ng r i.

c

ng r i

ng r

i nh t


Th y và t

u kinh Ph
ic

c

d

p t nhiên và làng m c trù phú. T

xúc g

Hà Tây.

o H nh d ng nên chùa
ng xuyên ti p

ng, khuy n khích các ngh thu t truy n th ng và d y

dân làng Ra hát chèo và múa r
3600 m2)

t ba m u ru ng (1 m u =
ng r i. L h i chùa Th y kéo dài ba ngày, b t

u t mùng 5 tháng 3 Âm l

ng r i dâng cúng l v t và bi u di



i. H th các

binh lính gi xu ng các hào quanh thành r i m c ng thành. Quân gi c tràn vào
song g

thì kinh hãi, l i d

theo l i c

i r i rút ch y

ng Tr

n công gi c lúc này

n tu

bên

n Bình cáo quan và quay v

làng Bùi.

y dân làng múa r

i dân làng Bùi tôn Tr n

c khi mang r i ra bi u di n các thành viên
ng r i dâng các l v t t

chính, ph n thân và ph

cc

n trang trí. Con r

c t o b i hai ph n

:

Ph n thân là ph n n i bên trên th hi n nhân v t. Thân g
tay, 2 chân. R
chuy

c t c thân v

ng toàn thân, các c

di
tay, c

ng thân thì t o kh p

là m t kh i li n, khi chuy

ng c a r

u thì t o kh p

u, mình, 2


b ng

gi m tr

i, là ph n ti p li n v i thân r i có vai trò
c khi di n trò trên m

mt

lu n các gi y t

ng là

u khi
19

c.

ng th
n tay


c mc

u khi n bi u di n múa r

c dân gian có 2 lo i máy: máy
ng c a r i trên sàn di n r t



làm r i. Con r

ho c 5 l n b ng m t lo i vecni truy n th ng có ph l p b c, do v y các con r i
r t b n.
ng r

i nông dân dình d , ph n , cô thi u n

nh ng nhân v t l ch s

u, Lê L

c

nhi u nhân v

v i ru

t.

Nhân v t quan tr ng nh t trong múa r
Tr i qua nhi

c

i Vi t t ch

nông nghi



i bình lu

i k chuy

i ch

ng r i, chú T u l

i ph t c

trích quan l

m ts

ho c châm pháo. M t s

i coi T u là tên mõ

il
T u làm nhân v

các c già, có

bò, m trâu. T t c

ng r

u dùng


n lúc b

i an khang, h nh phúc. G

u câu chuy n, m t câu chuy n t ngày x

r i. C xanh c

m

p thành hai hàng ngay ng n ch s n hai

bên c

yd

ng s ng s

Nh ng h ng súng ch

i châm ngòi l a là g m lên ti ng r ng h y di t.

Nhìn kìa! Trên không trung b y tiên n
b

i có ti u phu, nông dân, m t th d t và m
ng m

ng. Nh


trò di n. H c g

n nh ng con r i chính trong tích và

trên b m t con r

c n nh n m nh. Có nh ng vai di n không ph
m

i chú ý trang ph c và th h

c nh

m v t o hình b
nói lên thân ph n c a

nhân v t, ví d

n. Các

nhân v t d a trên các tích trong v tu
viên tu ng chèo. M t
ngh nhân ph

n hình

c gi

n



Thi t k t o hình cho r
làm v t li

c khác v i r i c n. Con r

c dùng g

th hi n, ch không dùng gi y b i, gi y v

làm. G

dùng cho vi c t o kh i hình. Ngoài ra còn c n các v t li
th

t, dây

c thi t k t o hình quân r i ph

nhân v t

thi t k trang ph c

thi t k

c: T o tính cách

u khi n

hình trên v t li u. V i r i c n sau khi t

ng nét ch m kh c trên ph c
i ph c trang

ng và các

c truy n th

gi n vì r i nh và ho

c

ng di chuy n trên sân kh u nên n u th hi n chi ti t
nh n bi t.

R i loài v t thi t k t o hình cùng phong cách v i r
v

ut

r

c l , khái quát không th hi n chi ti t. Hình dáng chung c a
c c m giác chuy

con r

i. Các r i loài

c t o c m giác s


i u khi n. Ngh thu t thi t k t o hình r
Vi t c

c
t r i, m t
n, khó
t

c t ng k t lý lu n v thi t k t o hình r i,
c t tr i nghi

kh c cho r

d

thu t t

c mang ngôn ng

ng vì r

22

ct

di n trò


ch không ph


c m t bu ng trò.

ng, c

c làm

ng là m

a ngh thu t r i

c, nó v a c n tr v a h tr v a ph i h p mà t o nên m i
Nói v m t ngh thu t ho c v k thu
tr

i v i vi c bi u di n múa r

u h p d n.

c là y u t

c bi t quan

c. Sân kh u

i là m t cái

sàn g , không ph i là s

u khi n con r i



sáng m t tr i chi u t a làm cho lung linh huy n o t o không gian v a th c v a
c ao h

c có th che gi u các d ng c

u khi n con

r i không cho khán gi bi t nh m t o nên tâm lý tò mò, n
khi n nhìn th y rõ nh ng d ng c

c quá trong d

c là l bí m t làm gi m m t h ng

thú.
T

i nông dân Vi t Nam

d ng y u t
gi

c

ao h

làm trò múa r

ng b ng B c B


i dân b ng tr

m h i t c a dân

làng trong ti ng thúc gi c c a ti

mh it

n hút
sai l

u
kh u múa r

m hi

i hóa

c ra kh i ao làng là không th ch p

nh

i vi c phá b m t truy n th ng, m t

sáng t o ngh thu

i nông dân Vi
i th k


c c nh t

c g n bó v i âm nh

ng tác làm ngôn ng

thu t múa. Âm nh c di u khi n

y âm nh c c a r

tr ng quy

n thành công c

t s c quang

m di n.
i trong bu ng trò sau sân kh u cùng v i các

ngh
m

i, các nh

n chuy n sau này dàn nh c

c bi u di n trên b

c công có th ph i h p t


h i hè trong c

thông báo các tin quan

c ki u.

24

gs d

thu hút s chú ý
t o không khí


c:

c truy n tr

ng u. Y u t có giá tri

n bi n

c và phù h p nh t cho múa r

câu các bài ca dao.

ng là các

c m i gi vai trò gi i thi u trò, minh h a


và u

c nôm na

c nào.

1.3.3.5. Ngh nhân múa r

h th ng

cr

cm

nr i
gi

c xát g

c giã nát trên thân th mình

m khi h ph

ng su

u khi n con r i t i

c l nh ngang

ng lúa hay

ng cho nhân v

o
u

u khi n r

c s làm di
c gi u trong lòng

u khi n t xa. Ngoài ra còn có s ph tr thêm

m, pháo hoa, khói mù làm h p d n

nghi p cho v di n. M

c bi

ng c a quân r i trên sân kh u

ch t c a ngh thu t trình di n r

c l i d ng s

con

bi u di n trò hoàn toàn vào

ban ngày, b i n u di