Ð I H C THÁI NGUYÊN
TR NG Ð I H C NÔNG LÂM

LÔ TH PH

KH O NGHI M M T S

NG

GI NG

UT

M I TRONG V XUÂN HÈ N M 2014 T I TR

NG
NG

I H C NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN

KHOÁ LU N T T NGHI P

H

ào t o

: Liên thông chính quy

Chuyên ngành : Tr ng tr t
Khoa


I H C NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN

KHOÁ LU N T T NGHI P

H

ào t o

IH C

: Liên thông chính quy

Chuyên ngành : Tr ng tr t
Khoa

: Nông h c

L p

: K9LT - TT

Khóa h c

: 2013 - 2015

Gi ng viên h

ng d n: TS. L u Th Xuy n

THÁI NGUYÊN - 2014

c ........... 6

2.2.1. S n xu t và nghiên c u

ut

ng trên th gi i .................................... 6

2.2.2. S n xu t và nghiên c u

ut

ng trong n

Ph n 3:

IT

NG, N I DUNG VÀ PH

c .................................... 12
NG PHÁP NGHIÊN C U

..................................................................................................................... 21
3.1.

it

3.2.


3.4.2. X lý s li u ....................................................................................... 26


Ph n 4: K T QU VÀ TH O LU N ...................................................... 27
4.1.

c i m th i ti t khí h u t i Thái Nguyên ........................................... 27

4.2. Các ch tiêu sinh tr
2014 t i tr

ng

ng phát tri n c a

ut

ng thí nghi m v xuân

i h c Nông lâm Thái Nguyên .......................................... 29

4.2.1. Th i gian t gieo
4.2.2. Th i gian gieo

n m c .................................................................. 31
n phân cành ............................................................. 33

4.2.3. Th i gian t gieo

n ra hoa t o qu ................................................... 34

ng thí nghi m ............................................. 39

t trên thân chính c a cây
ng kính thân c a

4.3.4. Chi u cao cây c a

ut
ut

4.4. Kh n ng ch ng ch u c a

ut

ng thí nghi m .......................... 40

ng thí nghi m ........................................ 40

ng thí nghi m ............................................ 41
ut

ng thí nghi m v xuân 2014 t i tr

ng

H Nông lâm Thái Nguyên.......................................................................... 42
4.5.

ánh giá các y u t c u thành n ng su t và n ng su t c a


ng c a M nh ng n m g n ây ............. 9

B ng 2.3. Tình hình s n xu t

ut

ng c a Brazil nh ng n m g n ây....... 10

B ng 2.4. Tình hình s n xu t

ut

ng c a Trung Qu c nh ng n m g n ây

...................................................................................................... 11
B ng 2.5. Tình hình s n xu t

ut

ng

Vi t Nam trong 5 n m g n ây

(2008-2012) .................................................................................. 13
B ng 4.1. Tình hình th i ti t, khí h u v xuân 2014 t i Thái Nguyên ........... 28
B ng 4.2. Các giai o n sinh tr
xuân 2014 t i tr
B ng 4.3. M t s
t i tr


ut

ng thí

ng H Nông lâm Thái Nguyên ....... 45


1

Ph n 1
M
1.1.

U

tv n
Vi t Nam là m t n

c ang phát tri n v i h n 70% s dân làm nông

nghi p, b i v y ngành nông nghi p r t quan tr ng
tn

i v i s phát tri n c a

c. K t sau cách m ng tháng Tám – 1945,

chi n tranh cung c p

l

ng tr thành m t trong nh ng cây tr ng m i nh n trong chi n l

tri n kinh t c a

tn

c.

th c ph m ( u ph , s a

ut

ng không ch

u nành…), mà còn

d uc a

ut

ut

ih iVc a

ng c n

c s d ng làm th c n cho
c bi t là giá tr l y

i, cho gia súc cho


ng c a nó.

Qua phân tích sinh hóa thành ph n sinh hóa dinh d
t

c phát

ng r t cao.

Trong v n ki n
ghi: “

u

c s d ng nh m t lo i

gia súc s d ng trong công nghi p ch bi n bánh k o…

ng

ng th c chính

ut

ng có hàm l

u

ng protein khá cao (38-40%), cao

ut

ng không

ch a Cholesteron. Gi i thích v s gia t ng Cholesteron, tác gi Erdman cho
bi t: Protein t
ut

ut

ng có tính ch t khác v i protein th c v t. Khi dùng b t

ng m t lo i Amino axit có trong máu b nh nhân có tên là arginine ã

t ng lên. Arginine chính là ti n thân c a oxit nitric–h p ch t giúp giãn n
m ch máu và giúp ng n ng a các b nh v tim m ch. Protein
có d ng c a axit Uric (m t lo i axit gây b nh Gus
ut

ng r t t t v i s c kh e c a con ng
Hàm l

ng lipit c a

axit béo không no nh

ut

và cân


trong các b a ân hàng ngày có tác d ng r t t t cho s c kh e,
tránh các b nh v tim m ch. Ngoài ra t ng h t

ng axit

cung c p d u th c v t.

Theo khuy n cáo c a b Y t , s d ng d u th c v t thay cho m

lo i Enzim, Vitamin khác nhau nh

ng

ng và phát tri n c a tr em có

ng. H t

khác nên

ng cao. L

ut

ng v t

c bi t phòng

ng còn t p trung nhi u

B1, B2, A, E… và nhi u lo i mu i


ng

u v cung c p nguyên li u ép d u, chi m 50%

ng d u th c v t. Ngoài ra trong thân lá

protein nh (8-15%)
phân xanh c i t o

ut

ng ch a hàm l

ng

c dùng làm th c n trong ch n nuôi và làm ngu n

t r t t t. B t bã

ut

ng sau khi ép l y d u có th dùng


3

làm nguyên li u ch bi n th c n tinh gi u
ut



ng và i u ki n thu n l i

c tr ng kho ng 2000 ha

ut

ng 300 nghìn t n. Tuy v y, s n l

t

m khí tr i qua n t
u, r

t t i x p, do ó tr ng cây

u

c. M i n m c n

m r ng di n tích tr ng

c ta v n nh p kh u kho ng m t tri u

ng. Theo ông Nguy n Trí Ng c, C c tr

d ng trong n

nh



ng có lãi su t cao h n tr ng lúa, th i gian tr ng c ng ng n h n,

làm t ng hi u qu kinh t . Giá
h u h t các t nh phía b c
n m di n tích tr ng
tr ng

ut

u

ut

ut
a

ng trên th tr

ut

ng khá n

nh, vì v y

ng vào c c u rau màu ch l c. M i

ng bình quân t ng 7-10%. Tuy nhiên n ng su t

ng ch a cao (12 t /ha) so v i n ng su t bình quân trên th gi i

tài: ”

ng m i trong v xuân hè n m 2014 t i

i h c Nông Lâm Thái Nguyên”.


4

1.2. M c tiêu nghiên c u
Tìm gi ng

ut

ng có n ng su t, ph m ch t cao và kh n ng ch ng

ch u t t trong i u ki n s n xu t v xuân 2014 t i tr
Nguyên

ng

H Nông lâm Thái

gi i thi u cho s n xu t.

1.3. M c ích nghiên c u
-

ánh giá kh n ng sinh tr



u trang b cho sinh viên ý th c

c l p,

t ch u trách nhi m trong l nh v c nghiên c u khoa h c.
tài có ý ngh a trong th c ti n, góp ph n b sunh nh ng gi ng m i
có n ng su t cao, ph m ch t t t, thích h p v i t ng i u ki n sinh thái c th ,
xác

nh kh n ng c a gi ng trong s n xu t.


5

Ph n 2
T NG QUAN TÀI LI U

2.1. C s khoa h c c a

tài

Trong quá trình s n xu t nông nghi p có nhi u y u t quy t
n ng su t và ch t l

ng s n ph m tr ng tr t nh :

nh

t ai, phân bón, n


Ngày nay,
gi ng

t n công ch m sóc, go m chi

ng. Thay h t gi ng có ph m ch t cao cho

ng ã làm cho n ng su t t ng

c 15-20% s n l

ng và cs, 1999)[6].
th o mãn nhu c u nhi u m t c a con ng

i, vi c ch n

u d a trên c s di tuy n và di truy n t bào cahats. Trên c s lý

thuy t nhi m s c th v s hình thành và c u trúc gen, ng
hàng lo t các bi n pháp ch n gi ng hi n

i: Gây

h c v cho nghiên c u và s n xu t

t p, do ó c n ph i nghiên c u các ph

a ra



tuy n ch n không th thi u. V i tính c p thi t c a
c a công tác gi ng,

tài và vai trò quan tr ng

ng th i giúp b n thân tìm hi u sâu s c h n v công tác

gi ng cây tr ng, tôi c n ê tài: “Kh o nghi m m t s gi ng
trong v xuân hè 2014 t i tr

ng

ut
( ut

ng m i

i h c Nông Lâm Thái Nguyên”.

2.2. Tình hình s n xu t và nghiên c u
2.2.1. S n xu t và nghiên c u

ut

ut

ut

ng trong và ngoài n

n v di n tích. Do th y

c giá tr c a cây

nay nhi u qu c gai trên th gi i ã thúc
tích s n xu t
tr ng
ut

u t

ng, làm cho cây

ng sau lúa mì, lúa n

ut

ng, hi n

y vi c phát tri n và m r ng di n
u t

ng tr thành cây tr ng quan

c, ngô. Trên th gi i có kho ng 78 n

ng, trong ó ch y u t p trun ch y u là

c tr ng


n n m 2005

ha, n ng su t bình quân là 22,928 t /ha và t ng s n l

t 91.386.621

ng thu

209.531.558 t n. Nh ng n m g n ây di n tichsm n ng su t và s n l
t

ng trên th gi i không ng ng t ng, c th

c là
ng

c th hi n qua b ng 2.2.

u


7

B ng 2.1. Tình hình s n xu t

ut

ng trên th gi i

trong 5 n m g n ây (2008-2012)

25,8

265,2

2011

103,6

25,3

262,3

2012

104,9

23,0

241,8

N m

S nl

ng

(Ngu n: Faostat database Resulte, 2013)
:
: Trong nh ng n m g n ây di n tích tr ng
.


u

ng M cho th y r ng kho ng h n 20 n m n a trung bình hàng n m nhu

c uv s nl

ng

ut

ng t ng 4%/n m. Trong t

ng lai v i s tr giúp c a

công ngh sinh h c, di truy n phân t , nghiên c u v cây tr ng nói chung và
cây

ut

ng nói riêng s thu

c nhi u k t qu t t. Công ngh sinh h c là

m t trong nh ng y u t quan tr ng

c i ti n ch t l

ng h t


ng c a

toàn th gi i.
Th k 18 cây

ut

ng m i b t

u

thích nghi cao v i i u ki n th i ti t, khí h u,
tri n nhanh và M tr thành m t trong nh ng n
u th gi i c v di n tích l n s n l
v s n xu t

ut

ut

M nh ng do có s

t ai mà cây
c s n xu t

ut
ut

ng. Hi n nay M là qu c gia


ng c a M nh ng n m g n ây

Di n tích

N ng su t

(tri u ha)

(t /ha)

(tri u t n)

2007

30,56

23,14

70,71

2008

31,39

29,68

93,14

2009



.
Nh v y, n m 2008 là n m
di n tích, n ng su t và s n l
ph m quan tr ng

t cao nh t trong nh ng n m g n ây c v

ng. Cây

ut

ng là m t trong n m cây th c

M , công ngh sinh h c ang t p trung vào cây

ut

ng,

theo s li u th ng kê c a B Nông nghi p M n m 2008 di n tích tr ng cây
ut

ng chuy n gen t i M chi m 92% trong t ng di n tích tr ng

trên c n

c.

ut

và s n l

ng

ut

Châu M và c ng

u. Nhi u gi ng

t bi n, lai t o, ch n l c mang

ng th hai trên th gi i v di n tích

ng là Brazil. Tình hình s n xu t

ut

ng c a Brazil

c th hi n qua b ng 2.3.

B ng 2.3. Tình hình s n xu t

N m

t lên hàng

i mong mu n.


58,20

2008

21,27

28,17

59,92

2009

21,76

26,18

56,96

2010

23,29

29,42

68,52

(Ngu n: FAO STAT,2012) [14]
Brazil là n
n



t cao nh t k c v n ng su t, di n tích và s n l

ng. Di n tích tr ng

ng n m 2010 là 23,29 tri u ha t ng h n so v i n m 2009 là 1,53 tri u

ha, n ng su t bình quân n m 2010 là 29,42 t /ha t ng 3,24 t /ha so v i n m
2009

t 26,18 t /ha, s n l

ng c ng t ng m nh so v i n m 2009.

ng th 3 sau M và Brazil v s n xu t và xu t kh u
Achentina. T i qu c gia này
m . Chính ph n

ut

ng th

ng

ut

ng là

c luân canh v i cây lúa


c này lên x p th

ng l n trên th gi i.

Trung Qu c là có di n tích, n ng su t, s n l
Tr

an

ng

ut

ng c v di n tích, n ng su t, s n l

ng), hi n nay Trung Qu c

ng l n nh t.

c

ng

ng (63% di n

ng th t v n ng su t, di n

ng. Nhìn chung trong nh ng n m g n ây di n tích, n ng su t, s n

ut

nhu c u trong n
ut

u th

ut

ng

ng

t cao nh t vào n m 2007 là

n n m 2010 ch còn

ng s 1 Châu Á, tuy nhiên s n l

t 15,08 tri u t n. S n

ng v n ch a áp ng

c. Hàng n m Trung Qu c v n ph i nh p kh u m t l

ng t Châu M . Trung Qu c là n

c ph i nh p

ut

Ch tiêu

17,03

15,55

2009

9,19

16,30

14,98

2010

8,52

17,71

15,08

(Ngu n: FAOSTAT, 2012) [14]

c

ng l n

trên th gi i.
B ng 2.4. Tình hình s n xu t

u

m ts v n

ut

ng c a th gi i ch y u t p trung cào

sau:

- Nh p n i gi ng sau

b i d c cho thích nghi v i t ng vùng sinh thái

- Thu nh p ngu n v t i u sau ó lai t o ch n l c ra nh ng dòng, gi ng
t t ph c v cho s n xu t.
- Kh o nghi m các gi ng
thích ng các gi ng

vùng sinh thái khác nhau, tìm ra kh n ng

các vùng sinh thái ó.

- Dùng các tác nhân v t lý, hóa h c, gây
m i có nhi u

c i m t t.

- Xác
l

t bi n t o ra nh ng gi ng

i và chi m m t v trí

qua tr ng trong s n xu t nông nghi p, song n ng xu t
còn th p s v i th gi i. Tr

ut

ng trong n

c

c n m 1945, di n tích tr ng

ut

ng c a n

c

ta còn ít (32.200 ha), n ng su t th p (4,1 t /ha). Sau khi

tn

c giành

c

l p, nhu c u l

ng th c, th c ph m c a con ng

13

t ng lên 39.954 ha và n ng su t

t 5,2 t /ha, s n xu t

tt

ng vào th i k

này nh m 3 m c ích:
- Gi i quy t v n

Protein cho ng

i và gia súc

- Xu t kh u
- C i t o ât
n n m 1997 t ng di n tích tr ng
ha, n ng su t

ut

ng c a c n

c là 130.000

t 10,38 t /ha (s li u Internet). Trong nh ng n m g n ây



192,100

13,930

267,600

2010

147,000

14,639

215,200

2011

197,800

15,096

298,600

2012

181,390

14,694

266,538

ng t n m 2008
ng c a n

c ta có

t 267,600 nghìn t n. Qua 5 n m 2008-2012
ng t ng d n và cao nh t vào n m 2012, v i di n

tích 120.751 nghìn ha, n ng su t 15,517 t /ha và s n l
t n. Song di n tích

ut

ng

t 175.295 nghìn

ng cón có h n, n ng su t th p (13 t /ha) so v i

n ng su t bình quân trên th gi i (23,3 t /ha). Nguyên nhân là do ch a có
gi ng t t và bi n pháp k thu t thích h p trong i u ki n s n xu t th c t .


14

i u ó

i h i chúng ta ph i

n ng su t

c ta còn h n

c th ng nh t thì
c ta m i

c

y

m nh. Nh n rõ vai trò c a vi c nghiên c u, t o gi ng m i có n ng su t cao,
nâng cao hi u qu tr ng tr t, sau cách m ng tháng Tám n
c các tr i nghiên c u
nh :

nh T

1965 tr i
ph

u

ut

ng nói riêng

các t nh

ng, Mai Nham, Th t Khê, Phú Nhung. Trong nh ng n m 1957u

nh T


nh p n i (ch y u gi ng nh p t Trung Qu c),

- Gi ng V70, gi ng g c là gi ng Hoa Tuy n
cho s n xu t v

u

a

Trung Qu c thích h p

Mi n B c.

mi n Nam ã ti n hành thu th p t p oàn gi ng

ut

ng nh p n t

nh ng n m 1961-1972. B n trung tâm: Eakmat ( aklak), H ng L c, Long
Khánh (

ng Nai), v i các gi ng nh p t Hoa K , Thái Lan… ã ch n ra

nh ng gi ng t t

a ra s n xu t nh :

- Gi ng Sandumaria, ngu n g c t

nh ng n m 1993-1995, các thí nghi m
ngoài ra còn
K t qu

cl pl i

v hè và v

ã phân l p và

ã ch n ra

xu t h

c ti n hành trong v xuân là chính,
ông t i V n i n-Thanh Trì-Hà N i.

ng ch n gi ng theo ngu n g c xu t s và

c:

- 128 m u gi ng h t to (kh i l

ng 1000 h t t 191-260g), là các gi ng

có ngu n g c t Nh t B n và Trung Qu c.
- 40 m u gi ng có hàm l

ng protein cao (40-50,8%), là các gi ng


a cây

tr ng tr t

ut

c canh hóa

ng vào h th ng tr ng tr t, nh m c i ti n h th ng
các vùng và c i t o vùng

Xu t phát t nh ng m c tiêu trên, nhi m v
gi ng

ut

t b thoái hóa.
t ra cho công tác ch n

ng là thu th p ánh giá ngu n gen nh m b o t n tài nguyên di

truy n và tuy n ch n nhanh chóng các gi ng thích h p ph c v k p th i cho
s n xu t.
Trong nh ng n m 1986-1990, nhi u dòng gi ng
kh o sát
ph
35 n

u t



ng. Các

i 65 ngày nh : Shiro, Tainai, IS,

K5376, Norodia, K677, Ortario.
Các dòng có s qu trên cây và s h t trên cây nhi u nh : JS-200,
AGS-1, Viliam. Các dòng không ph n ng v i
20, DT36161.
t o gi ng

ây là nh ng ngu n gen quý

ph c v cho công tác ch n và

Vi t Nam.

T nh ng n m 1985 tr l i ây,
gi ng và k thu t thâm canh phát tri n
t ph p

dài ngày g m: AGS79, IG-

tài c p nhà n
u

”, thu c ch

c 11 c quan nghiên c u trong c n


su t

t 14-27 t /ha.

i núi b c màu, th i gian sinh tr

- Gi ng DT84

ng

c ch n b ng ph

v hè, thích

ng trung bình là 90 ngày, n ng

ng pháp x lý

t bi n trên dòng

lai 8-33 (DT84 x H4) b ng tia gama. DT84 là gi ng ng n ngày có kh n ng
thích ng r ng, ti m n ng n ng su t cao, ch ng ch u sâu b nh khá, ch t l
h t gi ng t t và d

gi ng

ng


17


u

Vi n Khoa h c k thu t Vi t

Nam k t h p v i các chuyên gia Nh t ti n hành ch
a ph
n

ng, k t qu

ã thu

ng trình thu th p gi ng

c hàng tr ng gi ng kh p trên m i mi n c a

t

c.
Theo tác gi Nguy n Th Bình (1990)[1] ã nghiên c u ánh giá t p
oàn gi ng

ut

ng mi n B c v kh n ng ch ng ch u b nh g s t t n m

1986-1989, g m 897 m u gi ng
trong n
b nh


ng c a

ut

ng có vai trò quan tr ng

ng 1000 h t và s qu ch c/cây. Các gi ng

u

c tác gi i x p vào 11 nhóm khác bi t v m t di tuy n

ng d ng ch n t o gi ng

ut

ng v n ng su t h t và m t s tính

tr ng khác.

t

Theo Nguy n Th Vân (1996)[10] khi so sánh m t s dòng gi ng

u

ng m i ch n l c cho th y dòng D173 (ng n g c B môn di truy n tr

ng


c Chính (1995)[2] khi nghiên c u t p oàn

phân l p các ch tiêu thành 3 nhóm theo m c
su t. Nhóm I g m 18 ch tiêu không t
Th i gian sinh tr
t

ình

ng ng n.
ut

ng ã

quan h c a chúng v i n ng

ng quan ch t ch v i n ng su t nh :

ng, chi u cao cây,… Nhóm th II g m 15 ch tiêu có

ng quan ch t ch v i n ng su t nh : S qu /cây, t l qu ch c, s

mang qu , di n tích lá, kh i l
tiêu t

t

ng v t ch t khi tích l y. Nhóm th III có 5 ch


nhi u.
Hi n nay có m t s ch

ng trình h p tác gi a b Nông nghi p và

ICRISAT có nhi u c quan nh : Vi n Khoa h c k thu t Nông nghi p Vi t
Nam, Vi n cây L
Châu Á, các tr

ng th c, Trung tâm Nghiên c u và Phát tri n Rau-Màu

ng

i h c Nông nghi p cùng các c quan nghiên c u khoa

h c khác ã t p trung nghiên c u ch n t o gi ng t các ngu n v t li u trong
n

c, nh p n i và gây
Vi t Nam có 4188 l

t bi n. K t qu công tác nghiên c u, ch n t o gi ng
t m u gi ng

c kh o s t. Trong giai o n 1996-

2000, ch y u t i Vi n KHoa h c K thu t Nông nghi p Vi t Nam (Trung
tâm gi ng cây tr ng Vi t Xô 3041 m u và Trung tâm nghiên c u
m u). Trong ó 1147 m u gi ng



sâu b nh, ch ng nóng, l nh khá cao. Theo h
c

ng c c ng n ngày v i các ch

ng t 70-80 ngày, n ng su t v

2,5 t n/ha (50-80kg/sào), h t vàng, ch t l
ã

nâng cao

a ra kh o nghi m qu c gia t v

ng này gi ng

ut

ng DT99

ông 1998. Gi ng ã

c khu

v c hóa n m 2000 và h i d ng khoa h c Viên Di truy n Nông nghi p

ngh

c công nh n là gi ng chính th c n m 2003.


t n/ha, n ng su t h t già 18-35 t /ha. Gi ng thíc ng r ng, ch ng ch u khá.
- Gi ng DT06: Có n ng su t cao, ch t l

ng t t,

m b o tiêu chu n

xu t kh u, hi n ang ti p t c nghiên c u và h p tác v i các doanh nghi p
tri n khai t i

ng B ng Sông C u Long trong th i gian t i.

- Sau 7 n m kh o nghi m liên t c (1998-2004 t i nhi u vùng sinh thái
khác nhau, nhóm tác gi i Mai Quang Vinh, Ngô Ph

ng Th nh, Tr n Duy

Quý, Phan B o Trung thu c Trung tâm T v n và Chuy n giao ti n b Khoa
h c k thu t (thu c vi n Di truy n Nông nghi p)[15] ã s xu t thành công
gi ng
ta

ut

ng ch u h n m i DT96, ây là gi ng

c lai t o b ng ph

ut

ng protein khá cao (g n 43%). DT96 ã

ng.

c bi t gi ng có hàm

c công nh n chính th c làm

gi ng chính th c 7-2004.
Trong nh ng n m g n ây, ngoài vi c ch n l c các gi ng
m i cho n ng su t cao ã có nhi u ch
thu t nh m nâng cao n ng su t c a
- Ph
thành công

ng pháp làm
ut
c.

ng trình nghiên c u các bi n pháp k

ut

ng b ng ph

ng nh :

ng pháp làm
ut


ut

m
c di n

t.
- Ph

ng pháp gieo

qu c có kho ng 71 ngàn ha

ut
ut

ng b ng máy [16]: V

ông n m 2006 toàn

ng, trong ó t nh Hà Tây chi m 31.603 ha

chi m m t n a di n tích c n

c. Theo thông báo c a Trung tâm Khuy n

nông t nh, di n tích tr ng

ng c a c t nh t ng 14% so v i cùng th i k

n m ngoái. Có

không ng ng t ng, có t p oàn gi ng

ut

i ng

ng

u t

ng

ng khá phong phú. ây là ngu n

nguyên li u quý giá ph c v cho công tá lai t o và ch n l c gi ng cây tr ng.