ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THỊ THỤC TRINH

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN
ĐỊA BÀN QUẬN NGŨ HÀNH SƠN,
THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Đà Nẵng - Năm 2018


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THỊ THỤC TRINH

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN
ĐỊA BÀN QUẬN NGŨ HÀNH SƠN,
THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
Mã số: 60.34.04.10

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS VÕ XUÂN TIẾN

Đà Nẵng - Năm 2018



1.2.5. Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH; giải quyết
khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH.........................19
1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ THU BHXH...........25
1.3.1. Hệ thống chính sách pháp luật về BHXH.....................................25
1.3.2. Sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, chính quyền; Phối hợp giữa cơ
quan BHXH và các cơ quan ban ngành liên quan tại địa phương trong
công tác thu BHXH.................................................................................26
1.3.3. Cơ quan BHXH.............................................................................26


1.3.4. Nhận thức của người lao động và chủ sử dụng lao động về việc
đóng BHXH............................................................................................27
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1................................................................................29
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ
THU BHXH TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN NGŨ HÀNH SƠN.........................30
2.1. ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA QUẬN NGŨ HÀNH SƠN ẢNH HƯỞNG
ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ THU BHXH.. 30
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên.........................................................................30
2.1.2. Đặc điểm xã hội.............................................................................31
2.1.3. Đặc điểm kinh tế...........................................................................32
2.1.4. Đặc điểm cơ bản của BHXH quận Ngũ Hành Sơn.......................34
2.2. THỰC TRẠNG VỀ QUẢN LÝ THU BHXH QUẬN NGŨ HÀNH SƠN. .36
2.2.1. Tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH..................36
2.2.2. Thực trạng lập dự toán thu BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành
Sơn .......................................................................................................42
2.2.3. Công tác tổ chức thu BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn....47
2.2.4. Quyết toán thu...............................................................................51
2.2.5. Công tác Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH;
giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH trên địa
bàn quận Ngũ Hành Sơn.........................................................................56

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Từ viết tắt

Ý nghĩa các từ viết tắt

BHXH

Bảo hiểm xã hội

BHYT

Bảo hiểm y tế

BHTN

Bảo hiểm thất nghiệp

CNTT

Công nghệ thông tin

CSDL

Cơ sở dữ liệu

DN


TN&TKQTTHC

Tiếp nhận và trả kết quả thủ tục hành chính

TTHC

Thủ tục hành chính

UBND

Ủy ban nhân dân

TQL

Tổng quỹ lương


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu

Tên bảng

bảng
2.1.
2.2.
2.3.
2.4.
2.5.
2.6.

Tình hình nợ BHXH năm 2014-2016 tại BHXH quận
Ngũ Hành Sơn
Tình hình quyết toán BHXH năm 2014-2016 tại BHXH
quận Ngũ Hành Sơn

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Trang
28
29
32
34
36
38
40
41
49
43
43
45
46
47
49


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với sự phát triển về kinh tế không ngừng lớn mạnh thì chính sách

mà cụ thể là đề xuất giải pháp tăng cường công tác thu hồi nợ của các đơn vị
nợ đọng và khai thác các đơn vị mới, đơn vị đã tham gia nhưng chưa đóng đủ
số lao động làm việc tại đơn vị.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực
tiễn liên quan đến hoạt động quản lý thu BHXH tại quận Ngũ hành Sơn.
- Phạm vi nghiên cứu
+ Về nội dung nghiên cứu là về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc của
BHXH quận Ngũ Hành Sơn.
+ Về thời gian nghiên cứu: các giải pháp được đề xuất trong luận văn có
ý nghĩa trong hiện tại và 5 năm đến.
4. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu, trên đề tài sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
- Phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp.
- Phương pháp khảo sát/ điều tra thông qua bảng câu hỏi
Để đánh giá đúng hơn về thực trạng quản lý BHXH trên địa bàn quận
Ngũ Hành Sơn, đề tài dùng phương pháp điều tra khảo sát.
Nghiên cứu tiến hành thu thập thông qua phiếu khảo sát ý kiến người
tham gia bảo hiểm xã hội và chuyên viên thực hiện chính sách BHXH của
đơn vị trên địa bàn Quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng. Phiếu khảo sát
gồm 14 câu, nội dung liên quan đến công tác thực hiện chính sách BHXH, sự
am hiểu của đối tượng tham gia về các chính sách bảo hiểm xã hội.


3

Sau khi thu hồi phiếu khảo sát sẽ tiến hành xử lý dữ liệu bằng Excel,
SPSS kết quả sẽ sử dụng cho việc đánh giá thực trạng trong chương này của
luận văn, đồng thời làm căn cứ để đề xuất giải pháp cho chương 3



4

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm
xã hội quận Ngũ Hành Sơn.
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện và đẩy mạnh công tác quản lý nhà nước
về quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn.
6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
BHXH là trụ cột chính trong hệ thống chính sách an sinh xã hội góp
phần tích cực vào việc thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội.
Hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến hoạt động
BHXH với nhiều khía cạnh khác nhau. Tác giả đã nghiên cứu một số đề tài
nghiên cứu sau đây
Đề tài “Hoàn thiện quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội tỉnh
Bắc Ninh” của tác giả Trương Quốc Thịnh (Năm 2015): Tác giả đã nghiên
cứu chỉ ra những mặt tích cực, những hạn chế cần phải hoàn thiện trong quản
lý thu BHXH tại địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Và đề tài cũng đưa ra một số giải
pháp nhằm hoàn thiện công tác thu BHXH tại địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
Đề tài “Nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác thu bảo
hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh” của tác giả Thái Văn Nam (năm 2012): Đề tài
đã nêu được vấn đề thực trạng của công tác tổ chức quản lý thu BHXH tỉnh
Quảng Ninh. Và từ đó đưa ra được những nguyên nhân ảnh hưởng đến tổ
chức công tác thu Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh. Đề xuất một số giải
pháp hữu hiệu nhằm hoàn thiện tổ chức công tác thu bảo hiểm xã hội tỉnh
Quảng Ninh.
Đề tài“Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã
hội tỉnh Quảng Nam”, Nguyễn Thị Thanh Thanh (2017) hệ thống hóa những
vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý thu BHXH, các nhân tố quan trọng
ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH, đề tài nghiên cứu đánh giá thực

hình thực tiễn ở BHXH quận Ngũ Hành Sơn.
Các công trình nghiên cứu trên có mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu,


6

cách tiếp cận khác nhau nhưng chủ yếu nghiên cứu về công tác thu BHXH tại
các thời điểm và địa phương khác nhau. Tuy nhiên, tác giả lại chưa chú trọng
nhiều đến yếu tố nguyên nhân các đơn vị sử dụng lao động nợ và trốn đóng
BHXH .
Trong khi đó, đối tượng tham gia và số thu BHXH ngày càng tăng, tình
trạng nợ đọng càng lớn và thời gian kéo dài, nhưng chưa có những chế tài phù
hợp để buộc các đơn vị phải nộp đúng, nộp đủ, nộp kịp thời; cũng như còn
nhiều đơn vị trốn đóng BHXH và cho đến nay cũng chưa có đề tài nào nghiên
cứu về tình hình quản lý thu tại địa bàn quận Ngũ Hành Sơn.
Đề tài “Quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn,
thành phố Đà Nẵng”của tác giả sẽ đi sâu vào việc nghiên cứu và phân tích các
vấn đề liên quan đến việc tăng cường công tác quản lý thu BHXH bắt buộc,
công tác khai thác đơn vị mới và thu hồi nợ đọng dựa trên các quy định về
quản lý thu BHXH và các quy định khác có liên quan đến công tác quản lý thu
BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn. Trên cơ sở lý luận khoa học và thực
tiễn đề tài sẽ đề xuất các giải pháp để tăng cường công tác quản lý thu BHXH
bắt buộc, công tác thu hồi nợ đọng và khai thác đơn vị mới trên địa bàn quận
Ngũ Hành Sơn. Đây là việc làm cấp thiết hiện nay để góp phần đảm bảo an
sinh xã hội cho đất nước ta nói chung và quận Ngũ Hành Sơn nói riêng.


7

CHƯƠNG 1


BHXH có vai trò quyết định đối với sự ổn định và phát triển quỹ BHXH.
1.1.2. Đặc điểm của quản lý thu BHXH
a. Đặc điểm của BHXH
- Đối với bất kỳ quốc gia nào, bảo hiểm xã hội luôn là trụ cột quan trọng
của hệ thống an sinh xã hội.
- Mục đích hoạt động của BHXH không vì lợi nhuận mà vì quyền lợi của
người lao động, của cả cộng đồng.
- BHXH được hình thành trên cơ sở quan hệ lao động, giữa các bên cùng
tham gia và được hưởng BHXH. Nhà nước ban hành các chế độ, chính sách
BHXH, tổ chức ra cơ quan chuyên trách, thực hiện nhiệm vụ quản lý hoạt
động BHXH. Chủ sử dụng và người lao động có trách nhiệm đóng góp để
hình thành quỹ BHXH. Người lao động và gia đình của họ được cung cấp tài
chính từ quỹ BHXH khi họ có đủ điều kiện theo chế độ BHXH quy định. Đó
chính là mối quan hệ của bên tham gia BHXH.
- Từ mối quan hệ về BHXH, nếu xem xét một cách toàn diện thì BHXH
hàm chứa và phản ánh những đặc điểm cơ bản sau:
- BHXH là hoạt động dịch vụ công, mang tính xã hội cao lấy hiệu quả xã
hội làm mục tiêu hoạt động. Hoạt động BHXH là quá trình tổ chức, triển khai
thực hiện các chế độ, chính sách BHXH của tổ chức quản lý BHXH đối với
người lao động tham gia và hưởng các chế độ BHXH.
- BHXH là một loại hàng hóa tư nhân mang tính bắt buộc do nhà nước
cung cấp, nên việc tham gia BHXH về nguyên tắc là bắt buộc đối với mọi
người lao động do Nhà nước quản lý và cung cấp dịch vụ.
- Người lao động được hưởng trợ cấp BHXH trên cơ sở mức đóng và
thời gian đóng BHXH, có chia sẻ rủi ro và thừa kế. Thông thường, mức đóng
góp và hưởng trợ cấp đều có mối liên hệ đến thu nhập (tiền lương, tiền công)


9

10

nhập cho NLĐ và gia đình NLĐ, đảm bảo thực hiện công bằng xã hội, thúc
đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của đất nước.
-

Đối với người lao động

+

BHXH có góp phần ổn định thu nhập cho NLĐ và gia đình NLĐ.

BHXH đảm bảo, thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động
tham gia BHXH khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do mất khả năng lao động
hoặc mất việc làm. Sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp này chắc chắn sẽ xảy ra vì
suy cho cùng, mất khả năng lao động sẽ đến với tất cả mọi người lao động khi
hết tuổi lao động theo các điều kiện quy định của BHXH. Còn mất việc làm và
mất khả năng lao động tạm thời làm giảm hoặc mất thu nhập, người lao động
cũng sẽ được hưởng trợ cấp BHXH với mức hưởng phụ thuộc vào các điều
kiện cần thiết, thời điểm và thời hạn được hưởng phải đúng quy định.
+ Ngoài việc đảm bảo đời sống kinh tế, BHXH tạo được tâm lý an tâm,
tin tưởng.
-

Đối với nền kinh tế - xã hội

BHXH góp phần đảm bảo thực hiện công bằng xã hội, thúc đẩy tăng
trưởng và phát triển kinh tế của đất nước, phân phối trong bảo hiểm là sự
phân phối lại giữa những người có thu nhập cao, với những người có thu nhập
thấp; giữa những người khỏe mạnh, có việc làm với những người ốm yếu, thất

hội. Do đó, công tác tuyên truyền, phổ biến chế độ, chính sách, pháp luật về
BHXH có tầm quan trọng và phải tổ chức thực hiện thường xuyên.
Tầm quan trọng của công tác tuyên truyền, phổ biến chế độ, chính sách,
pháp luật về BHXH được thể hiện ở các khía cạnh chủ yếu sau:
- Thông qua hoạt động này nhằm giúp các đơn vị SDLĐ, NLĐ và nhân dân
hiểu đúng, đầy đủ về chế độ, chính sách BHXH. Đồng thời nâng cao nhận thức,
trách nhiện của toàn xã hội trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH.
- Thúc đẩy quá trình thực thi pháp luật, đưa chính sách, pháp luật đi vào
cuộc sống, đảm bảo tính tuân thủ pháp luật.


12

- Nâng cao nhận thức, tăng cường vai trò, trách nhiệm của các cơ quan
quản lý nhà nước, chính quyền các cấp trong việc tổ chức thực hiện pháp luật.
- Phát hiện những bất cập cả trong cơ chế, chính sách và quá trình tổ chức
thực thi pháp luật để đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Nội dung tuyên truyền gồm
- Đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền những nội dung cơ bản của Luật
BHXH; những định hướng chỉ đạo của BHXH Việt Nam trong các lĩnh vực
của ngành; kết quả thực hiện chính sách BHXH đạt được trong thời gian qua
để động viên các tầng lớp nhân dân tích cực và chủ động tham gia BHXH,
phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ trọng tâm của Ngành.
- Tập trung tuyên truyền những kết quả ngành BHXH đạt được trong
việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh giao dịch điện tử, hỗ trợ các
đơn vị SDLĐ trong thực hiện thủ tục hành chính và những chỉ tiêu đạt được
trong việc giảm thời gian thực hiện BHXH.
- Tuyên truyền đầy đủ và kịp thời các hoạt động của BHXH Việt Nam
nhằm tiếp tục khẳng định vị trí, chức năng, vai trò của Ngành trong việc tổ
chức thực hiện chính sách BHXH; nêu bật kết quả đạt được và những kinh

Dự toán thu BHXH là bảng tổng hợp số thu dự kiến về BHXH trong một
thời kỳ nhất định. Dự toán thu BHXH là cơ sở để phân bổ nguồn lực tài chính
cho hoạt động của các cơ quan BHXH các cấp trong kỳ kế hoạch. Dự toán thu
đối với BHXH các cấp là nhiệm vụ được Nhà nước giao mang tính pháp lệnh;
cơ quan BHXH các cấp phải lấy việc hoàn thành dự toán thu BHXH là nhiệm
vụ chính trị hàng đầu của BHXH các cấp. Vì vậy, việc xây dựng và tổ chức
thực hiện dự toán thu được tiến hành trên cơ sở dự báo điều kiện kinh tế - xã
hội của đất nước nói chung và của từng địa phương nói riêng, gắn bó với đó là
việc đảm bảo tính bền vững của nguồn thu, tính khả thi và hiệu quả.
- Lập dự toán thu BHXH là việc có ý nghĩa quyết định đối với quá trình
quản lý thu BHXH. Lập dự toán thu là việc xác định các chỉ tiêu dự toán thu


14

BHXH và xây dựng các biện pháp thực hiện các chỉ tiêu đề ra. Lập dự toán
thu là quá trình dự báo, tính toán mức độ và các biện pháp tổ chức động viên
nguồn thu vào quỹ BHXH. Căn cứ theo tiêu thức độ dài thời gian có thể phân
loại dự toán thu BHXH thành dự toán dài hạn, dự toán trung hạn và dự toán
ngắn hạn. Dự toán thu BHXH dài hạn, trung hạn thường mang tính chất dự
báo gắn với một kỳ ổn định NSNN. Dự toán thu BHXH ngắn hạn là dự toán
có hiệu lực từ một năm trở xuống bao gồm:
+ Dự toán năm: gắn với dự toán ngân sách và kế hoạch phát triển kinh tế
- xã hội hằng năm. Cơ quan BHXH các cấp đều phải lập dự toán thu BHXH
năm. Dự toán thu BHXH năm mang tính pháp lệnh. Để thực hiện dự toán
pháp lệnh, cơ quan BHXH còn phải lập và giao dự toán quý, tháng, dự toán
phấn đấu để điều hành thu.
Dự toán quý: căn cứ xây dựng dự toán thu BHXH quý là dự toán pháp
lệnh đã được phê chuẩn và dự toán phấn đấu. Trên cơ sở số dự toán thu cả
năm mà phân bổ cho từng quý cho phù hợp với quy luật vận động của nguồn

BHXH Việt Nam

BHXH
Tỉnh 1

BHXH
Huyện 1.1

BHXH
Tỉnh 2

BHXH
Huyện 1.n

BHXH
Tỉnh n

BHXH
tỉnh 61

BHXH
Huyện 61.1

BHXH Bộ
Công an, Bộ
Quốc phòng,
Ban cơ yếu
Chínhphủ
BHXH
Huyện 61.n

phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ quản lý; xây dựng kế hoạch thu
và báo cáo quyết toán thu BHXH, cấp sổ BHXH hàng năm với cơ quan
BHXH Việt Nam.[4]
- Quy trình quản lý thu BHXH được thực hiện theo các bước
Lập kế hoạch

Tổ chức thực hiện

Thanh tra, kiểm tra

Hình 1.2. Quy trình quản lý thu


17

- Để thực hiện tốt nội dung quản lý thu về BHXH thì cần thực hiện tốt

công tác:
+ Tuyên truyền, phổ biến chế độ chính sách, pháp luật về BHXH
+ Dự toán thu
+ Tổ chức công tác thu BHXH
c. Hoạt động thu BHXH
Nhằm cụ thể hóa Luật BHXH về thu BHXH, BHXH Việt Nam đã ban hành
Quy trình thu BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ-BNN thể hiện qua sơ đồ quy
trình quản lý thu BHXH tại BHXH được thể hiện bằng Hình 1.2. (Hình 1.2. Sơ đồ
quy trình quản lý thu BHXH, BHYT, BHTN) nhằm mục đích:
- Thu đúng quy định, thu đầy đủ và đảm bảo công chức viên chức thực
hiện đúng nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định.
- Quản lý đối tượng, quản lý tiền thu, quản lý nợ và thực hiện theo quy
trình thu BHXH.