Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
BỘ MÔN LUẬT HÀNH CHÍNH



LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 35 (2009 – 2013)
Đề tài:

TÌM HIỂU HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ
ÁN HÀNH CHÍNH Ở NƢỚC TA

Giảng viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Ths. Diệp Thành Nguyên
Bộ môn Luật hành chính

Huỳnh Ngọc Thảo Trang
MSSV: 5095386
Lớp: Luật hành chính K35

GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên

Trang 1

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang

2. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
Luận văn hướng tới mục đích làm sáng tỏ cơ sở lý luận về xét xử vụ án hành chính,
đánh giá quy định pháp luật và thực trạng thực hiện pháp luật về xét xử vụ án hành chính,
qua đó đề ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về xét xử các vụ án hành chính và
GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên

Trang 2

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

nâng cao hiệu quả của hoạt động giải quyết các tranh chấp hành chính, từ đó góp phần
xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam ngày càng hoàn thiện, phù hợp tình hình của đất
nước trong giai đoạn này.
Nhiệm vụ của luận văn:
- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về hoạt động xét xử vụ án hành chính, trên cơ
sở đó đưa ra những khái niệm cơ bản về xét xử các vụ án hành chính.
- Đánh giá những quy định pháp luật hiện hành về xét xử các vụ án hành chính và
đánh giá thực tiễn việc thực hiện pháp luật về xét xử vụ án hành chính thông qua các báo
cáo của ngành Tòa án
- Chỉ ra những bất cập và những tồn tại cần khắc phục của pháp luật về hoạt động
xét xử vụ án hành chính. Và đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả
cho việc xét xử vụ án hành chính.
3. Phạm vi nghiên cứu
- Về mặt pháp luật: Đề tài nghiên cứu một số vấn đề về hoạt động xét xử vụ án hành
chính được quy định tại Luật tố tụng hành chính 2010, Luật tổ chức Tòa án nhân dân
2002 và các văn bản liên quan.
- Về mặt thực tiễn: Luận văn nghiên cứu về hoạt động xét xử các vụ án hành chính

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

CHƢƠNG 1:
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ
ÁN HÀNH CHÍNH Ở NƢỚC TA

1.1. SỰ CẦN THIẾT THÀNH LẬP TÒA HÀNH CHÍNH TRONG HỆ THỐNG
TÒA ÁN NHÂN DÂN
Hoạt động quản lý hành chính Nhà nước mang tính chất mệnh lệnh, nhưng trong
chế độ dân chủ và đặc biệt là ở quốc gia tôn trọng dân chủ như Việt Nam thì tính chất
mệnh lệnh không có nghĩa là một chiều, áp đặt tuyệt đối từ cơ quan hành chính Nhà
nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính Nhà nước đến các tổ chức và công
dân trong xã hội, mà trái lại pháp luật thừa nhận sự phản hồi của tổ chức và công dân đối
với hoạt động quản lý hành chính Nhà nước. Cụ thể nhất là việc pháp luật quy định về
trình tự, thủ tục khiếu nại và khởi kiện của tổ chức và công dân đối với cơ quan hành
chính Nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính Nhà nước về những
quyết định hành chính (cá biệt), hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc mà
cơ quan hành chính Nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính Nhà nước
đã áp dụng hoặc hành xử đối với họ và bị cho là các quyết định, hành vi đó là trái pháp
luật. Những quy định của pháp luật về khiếu nại, khởi kiện, giải quyết khiếu nại, khởi
kiện của tổ chức và công dân đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính,
quyết định kỷ luật buộc thôi việc là khuôn khổ quan trọng để bảo vệ lợi ích của Nhà
nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân, thực thi dân chủ trong xã hội.
Trước ngày 01 tháng 7 năm 1996, việc giải quyết khiếu nại hành chính do cơ quan
hành chính Nhà nước người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính Nhà nước giải
quyết. Cơ quan hành chính Nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính
Nhà nước vừa là người bị khiếu nại và cũng vừa là người giải quyết khiếu nại nên không

Việc thành lập Tòa hành chính và thực tiễn hoạt động xét xử của Tòa hành chính
trong thời gian qua đã góp phần thúc đẩy quá trình cải cách nền hành chính ở nước ta. Đã
buộc các cơ quan hành chính nhà nước, cán bộ, công chức nhà nước phải tự nâng cao
năng lực quản lý, trình độ chuyên môn và ý thức trách nhiệm, có những thay đổi phù hợp
trong thủ tục cũng như phương thức điều hành, quản lý xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho
công dân thực hiện đầy đủ các quyền tự do dân chủ của mình và buộc những người có
thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước phải chú ý cân nhắc thận trọng hơn khi ra
một quyết định hành chính hay khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ.
1.2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN
1.2.1. Khái niệm tố tụng hành chính
Khái niệm về Tố tụng hành chính là khái niệm còn khá mới mẻ trong hoạt động tư
pháp ở Việt Nam về cả phương diện lý luận và thực tiễn. Để tìm hiểu về tố tụng hành

GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên

Trang 6

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

chính, chúng ta cần phải hiểu rõ những quan niệm về hoạt động tài phán nói chung và tài
phán hành chính nói riêng bởi giữa chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau.
Tố tụng hành chính được xem là một dạng của hoạt động tài phán. Thuật ngữ “tài
phán” có nguồn gốc từ tiếng Latinh là “jurisdictio”, trong tiếng Anh là từ “jurisdiction”.
Theo nghĩa rộng thì tài phán là quyền lực của chính phủ trong việc xem xét tính đúng sai
của các hoạt động diễn ra trên phạm vi lãnh thổ nhất định; theo nghĩa hẹp thì thuật ngữ
này dùng để chỉ thẩm quyền của Tòa án trong việc xem xét, đánh giá và ra các phán
quyết đối với vụ việc cụ thể và với các đối tượng xác định (Bryan A.Garner, Black’s Law


chính độc lập được thành lập đó là hệ thống Tòa án hành chính, tồn tại song song bên
cạnh hệ thống Tòa án tư pháp để chuyên giải quyết các tranh chấp hành chính bằng thủ
tục tố tụng. Vậy theo quan điểm của các quốc gia thuộc hệ thống pháp luật này thì tài
phán hành chính là hoạt động xét xử các tranh chấp hành chính giữa các cá nhân, cơ
quan, tổ chức với các cơ quan công quyền; đồng thời có một hệ thống Tòa án hành chính
được thành lập để giải quyết các tranh chấp này.
Ở các nước thuộc hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa trước đây, tồn tại quan
điểm cho rằng tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nhà nước xã hội chủ nghĩa là
đại diện cho quyền lực của nhân dân. Do quan điểm này mà các nước thuộc hệ thống xã
hội chủ nghĩa cho rằng quyền lợi của nhà nước và nhân dân về cơ bản là thống nhất,
không thừa nhận sự tồn tại các tranh chấp giữa nhà nước và công dân. Các quốc gia này
cũng không có sự phân định rạch ròi giữa công pháp và tư pháp, các tranh chấp hành
chính được giải quyết theo cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính (thủ tục hành chính).
Ở Việt Nam, trước khi Tòa hành chính được thành lập (01/7/1996) thì vấn đề giải
quyết khiếu nại, tố cáo đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ
quan công quyền đã được quan tâm ở mức độ nhất định. Tuy nhiên do chịu ảnh hưởng
của mô hình hệ thống pháp luật cũng như tư tưởng lập pháp xã hội chủ nghĩa trước đây
nên trong thời kỳ này pháp luật nước ta chỉ thừa nhận các tranh chấp hành chính như
những khiếu nại thông thường, được giải quyết theo thủ tục giải quyết khiếu nại hành
chính mà không được giải quyết theo thủ tục tố tụng tại Tòa án.
Ngày 28/10/1995, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, khoá
IX, kỳ họp thứ VIII đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số Điều của Luật tổ chức
Toà án nhân dân, trong đó Toà án nhân dân được trao chức năng xét xử các vụ án hành
chính. Theo đó hệ thống Toà hành chính đã được thành lập bên cạnh các Toà chuyên
trách khác của Tòa án nhân dân. Đây có thể coi là sự chuyển biến căn bản về tư tưởng
lập pháp trong việc giải quyết các tranh chấp hành chính ở nước ta, là dấu mốc đánh
dấu sự ra đời của ngành luật hành chính ở Việt Nam. Như vậy mô hình tài phán hành
chính ở Việt Nam không theo mô hình của các quốc gia thuộc hệ thống Common Law,
cũng không hoàn toàn giống các quốc gia thuộc hệ thống Civil Law. Chúng ta thừa

Quản lý hành chính là một hoạt động của Nhà nước được thực hiện trước hết và chủ
yếu bởi các cơ quan hành chính nhà nước, có nội dung là bảo đảm sự chấp hành các văn
bản quy phạm pháp luật của các cơ quan quyền lực nhà nước, nhằm tổ chức thực hiện
pháp luật đối với các cá nhân, cơ quan, tổ chức trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa - xã hội
và hành chính - chính trị. Hoạt động này được thực hiện trên cơ sở pháp luật, đảm bảo
các quyền và lợi ích chung của Nhà nước và xã hội. Bởi vậy, trong quá trình thực hiện
quản lý hành chính nhà nước khó có thể tránh khỏi sự xung đột hay tranh chấp về lợi ích,
quan điểm áp dụng pháp luật giữa chủ thể quản lý hành chính nhà nước và đối tượng
1

Ths. Diệp Thành Nguyên: Tài liệu hướng dẫn học tập môn Luật Tố tụng hành chính Việt Nam, Khoa Luật, Trường
Đại học Cần Thơ, 2012

GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên

Trang 9

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

quản lý hành chính nhà nước. Những xung đột, tranh chấp này chủ yếu xuất phát từ việc
chủ thể quản lý hành chính nhà nước đơn phương áp đặt ý chí của mình gây ảnh hưởng
đến quyền và lợi ích hợp pháp của đối tượng quản lý hành chính nhà nước. Khi những
xung đột, tranh chấp này bị đẩy lên cao, các bên phải đưa ra Tòa án có thẩm quyền để
giải quyết thì sẽ phát sinh vụ án hành chính.
Theo từ điển Tiếng Việt2, thì “vụ” là việc, sự việc không hay, rắc rối cần phải giải
quyết. Còn “án” là tranh chấp quyền lợi cần được xét xử trước Tòa án. “Vụ án” là công
việc phát sinh trên cơ sở tranh chấp về quyền lợi thuộc nhiệm vụ xét xử của Tòa án. Như

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

hành các quyết định hành chính hoặc thực hiện các hành vi hành chính không tuân thủ
theo quy định của pháp luật, gây ảnh hưởng quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, cơ
quan, tổ chức đó. Nội dung và mức độ gay gắt của việc khởi kiện này phụ thuộc vào nội
dung và mức độ xâm hại các quyền, lợi ích từ phía các chủ thể quản lý hành chính nhà
nước. Vụ án hành chính xuất phát từ việc bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp những đối
tượng chịu sự tác động trực tiếp của quyết định hành chính, hành vi hành chính hay quyết
định kỷ luật buộc thôi việc.
Thứ hai, Vụ án hành chính phát sinh khi được Tòa án thụ lý
Đặc điểm này cho thấy, vụ án hành chính muốn phát sinh cần phải đáp ứng đầy đủ
các điều kiện do pháp luật quy định. Việc quy định cho Tòa án có thẩm quyền giải quyết
các tranh chấp hành chính không có nghĩa là vụ án hành chính đương nhiên phát sinh khi
có đơn khởi kiện vụ án. Có thể xem, đặc điểm thứ nhất là điều kiện cần thiết đặc điểm
này chính là điều kiện đủ của việc phát sinh vụ án hành chính tại Tòa án. Việc thụ lý vụ
án hành chính sẽ làm phát sinh trách nhiệm và quyền hạn của Tòa án trong việc giải
quyết vụ án hành chính. Bởi lẽ, mỗi cấp Tòa án được giao nhiệm vụ giải quyết những
tranh chấp thuộc thẩm quyền của mình theo quy định pháp luật, nhằm tránh tình trạng
tranh chấp thẩm quyền giữa các cấp Tòa án gây cản trở cho quá trình xét xử. Tòa án chỉ
có nhiệm vụ giải quyết vụ án hành chính theo yêu cầu khởi kiện, bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của các đương sự, nếu vụ án đó đã được thụ lí. Việc thụ lí vụ án hành chính
không chỉ chính thức làm phát sinh trách nhiệm của Tòa án trong việc giải quyết vụ án
hành chính mà còn giúp cho Tòa án có những nhận định ban đầu cần thiết về tình trạng
tranh chấp hành chính, phương hướng giải quyết vụ việc và hạn chế tình trạng tranh chấp
về thẩm quyền có thể xảy ra. Việc thụ lí vụ án còn làm phát sinh những quyền hạn cụ thể
của Tòa án trong xét xử hành chính. Khi đơn kiện đã được thụ lí thì vụ án hành chính đã
phát sinh và vụ án đó phải được giải quyết bằng bản án hay quyết định của Tòa án.

của cá nhân, tổ chức (đương sự) đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của
cơ quan nhà nước, cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan
nhà nước và quyết định kỉ luật buộc thôi việc của thủ trưởng các cơ quan nhà nước đối
với cán bộ, công chức giữ chức vụ từ vụ trưởng trở xuống, khi các đương sự cho rằng
quyết định hành chính, hành vi hành chính đó xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp
của họ. Hoạt động xét xử vụ án hành chính chỉ được tiến hành khi vụ án không thuộc
trường hợp bị tạm hoãn, đình chỉ, tạm đình chỉ. Như vậy, mọi hành vi tố tụng khác như
khởi kiện, xem xét đơn khởi kiện, thụ lí vụ án, điều tra, chứng minh, thu thập chứng
cứ…đều phục vụ cho hoạt động xét xử vụ án hành chính. Do đó, quyền và nghĩa vụ tố
tụng của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng được thực hiện công khai, đầy
đủ nhất ở phiên tòa xét xử. Mục đích của phiên tòa xét xử là xem xét tính hợp pháp hay
không hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính và xác định có hay không
4

TS. Nguyễn Văn Quang: Tổng quan chung về xét xử hành chính ở Việt Nam, Đại học luật Hà Nội, tr.576
Ths. Nguyễn Mạnh Hùng: Trình tự xét xử các vụ kiện hành chính tại Toà án theo pháp luật Việt Nam, Đại học luật
Hà Nội, tr.360
5

GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên

Trang 12

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

thiệt hại về vật chất do quyết định hành chính, hành vi hành chính đó gây ra đối với cá
nhân, tổ chức. Bên cạnh đó, thông qua hoạt động xét xử, hội đồng xét xử còn xem xét yêu

Trang 13

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

hành chính nhà nước thì hiển nhiên sẽ gây nên mâu thuẫn giữa hai đối tượng này. Những
tranh chấp này nảy sinh từ việc cơ quan nhà nước, cơ quan hành chính nhà nước, người
có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính
nhà nước ban hành những quyết định hành chính, thực hiện những hành vi hành chính
nhằm giải quyết các vấn đề thuộc thẩm quyền của mình. Đó là những quyết định hành
chính hành vi hành chính được quy định tại Điều 11 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ
án hành chính (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2006).
Tuy nhiên, hiện nay Luật tố tụng hành chính 2010 mở rộng phạm vi đối tượng xét
xử vụ án hành chính thông qua quy định về thẩm quyền sơ thẩm vụ án hành chính của tòa
án tại Điều 28. Điều này nhằm mở rộng thêm quyền khởi kiện cho các cá nhân, tổ chức
hơn nữa.
Theo đó, thẩm quyền xét xử của Tòa án được mở rộng hơn theo phương pháp loại
trừ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân, cơ quan, tổ chức trong việc xác định quyền
khởi kiện vụ án hành chính, bảo đảm sự công bằng cho người dân và đáp ứng được yêu
cầu của công cuộc cải cách tư pháp, hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta. Nhìn chung,
quy định về thẩm quyền xét xử vụ án hành chính được sửa đổi, bổ sung trên cơ sở kế
thừa và phát triển quy định trong Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành
chính. Thẩm quyền này bao gồm việc xét xử các khiếu kiện sau: quyết định hành chính,
hành vi hành chính trừ các quyết định hành chính, hành vi hành chính thuộc phạm vi bí
mật nhà nước trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, ngoại giao theo danh mục do
Chính phủ quy định và các quyết định hành chính, hành vi hành chính mang tính nội bộ
của cơ quan, tổ chức; danh sách cử tri bầu cử đại biểu Quốc hội, danh sách cử tri bầu cử
đại biểu Hội đồng nhân dân; quyết định kỷ luật buộc thôi việc công chức giữ chức vụ từ

tắc và thể thức cần phải tuân theo để hành động về mặt pháp lý trước, trong khi tiến
hành một việc cần giải quyết và cho tới khi kết thúc, cũng như để hoàn thành những văn
bản thực hiện bắt buộc”6. Với cách hiểu như trên, bất kỳ hoạt động của cơ quan nhà nước
nào cũng diễn ra theo một trình tự nối tiếp nhau, trình tự đó được quy định trong hệ thống
quy phạm về thủ tục. Qua đó, có thể hiểu thủ tục tố tụng hành chính là một loại thủ tục
pháp lý được quy định trong luật tố tụng hành chính. Đó chính là tổng thể các quy phạm
pháp luật tố tụng hành chính được các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành quy
định về trình tự, trật tự thực hiện thẩm quyền của tòa hành chính nhằm giải quyết vụ án
hành chính, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Xuất phát từ đặc thù của xét xử hành chính - là xét xử các tranh chấp hành chính
giữa chủ thể quản lí hành chính nhà nước (cá nhân, tổ chức được sử dụng quyền hành
pháp) và đối tượng quản lí hành chính nhà nước (cá nhân, tổ chức phải phục tùng quyền
hành pháp) phát sinh do việc ban hành quyết định hành chính, hay thực hiện hành vi hành
chính nên việc giải quyết các tranh chấp này phải được thực hiện theo một trình tự đặc

6

TS. Nguyễn Thị Thuỷ: Mô hình cơ quan xét xử hành chính ở Việt Nam, tr.181

GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên

Trang 15

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

biệt. Đó là thủ tục tố tụng hành chính - trình tự xét xử các vụ án hành chính tại Toà án.
Xét về phương diện lí luận, thủ tục tố tụng hành chính là một dạng cụ thể của thủ tục tư

Trang 16

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

quy định pháp luật trực tiếp điều chỉnh đến việc xét xử các khiếu kiện đối với quyết định
hành chính, hành vi hành chính của chủ thể quản lý hành chính nhà nước. Điều này nhằm
đảm bảo cho hoạt động xét xử vụ án hành chính có thể bảo đảm cao nhất quyền và lợi ích
hợp pháp của người khởi kiện. Đồng thời, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào
Nhà nước và pháp luật; nâng cao chất lượng hoạt động quản lý hành chính nhà nước của
chủ thể quản lý hành chính nhà nước.
Thứ tư, Kết quả xét xử vụ án hành chính là ra phán quyết về tính hợp pháp của các
quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khởi kiện, được thể hiện trong bản án hành
chính.
Kết quả xét xử vụ án hành chính sẽ được ghi nhận trong bản án hành chính. Bản
án hành chính là kết quả của quá trình giải quyết vụ án hành chính tại phiên tòa ở các cấp
xét xử. Tòa hành chính ra bản án để xác định quyết định hành chính, hành vi hành chính
bị khởi kiện có trái pháp luật hay không. Có gây xâm hại trực tiếp đến quyền và lợi ích
của cá nhân, tổ chức cụ thể nào không. Xác định thiệt hại do quyết định hành chính, hành
vi hành chính đó gây ra trong thực tế là bao nhiêu. Và xác định mức bồi thường thiệt hại
mà cơ quan công quyền phải gánh chịu trước cá nhân, tổ chức đó. Thông qua bản án hành
chính, Tòa án sẽ đưa ra những phán quyết cụ thể về những tranh chấp xảy ra giữa chủ thể
quản lý hành chính nhà nước và đối tượng quản lý hành chính nhà nước xảy ra trong quá
trình quản lý hành chính nhà nước. Các đối tượng có liên quan có nghĩa vụ thi hành.
Bản án hành chính là một yếu tố quan trọng có ý nghĩa trong hoạt động xét xử vụ
án hành chính, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đối tượng quản lý hành chính
nhà nước. Phán quyết của tòa án trong bản án là trí tuệ, sức lực của cả một tập thể được
giao trọng trách thay mặt Nhà nước giải quyết vụ án. Phán quyết của tòa án là sự đánh

việc đối tượng quản lý hành chính nhà nước kiện chủ thể quản lý hành chính nhà nước.
Đối tượng bị đưa ra xét xử ở đây chính là những quyết định hành chính, hành vi hành
chính mà chủ thể đặc biệt này đã ban hành hay thực hiện trong hoạt động quản lý hành
chính nhà nước của mình. Nói cách khác, đây chính là một hoạt động nhà nước đặc biệt,
trong đó Tòa án là cơ quan đánh giá hoạt động quản lý hành chính nhà nước nói trên.
Thứ sáu, Mục đích của hoạt động xét xử vụ án hành chính của Tòa hành chính là
bảo vệ lợi ích của cá nhân, tổ chức khi có tranh chấp với cơ quan công quyền.
Chính vì mối quan hệ bất bình đẳng giữa chủ thể quản lý hành chính nhà nước và
đối tượng quản lý hành chính nhà nước nên khi tranh chấp xảy ra thì phần lớn đối tượng
quản lý hành chính nhà nước sẽ nắm thế yếu hơn. Khi Tòa án được giao thẩm quyền xét
xử những tranh chấp này thì các cá nhân, tổ chức này được Tòa án xem xét, xét xử một
cách công khai và minh bạch. Tòa án sẽ sử dụng quyền tư pháp của mình, trên cơ sở áp
dụng các quy định pháp luật để làm căn cứ giải quyết xem ai đúng ai sai. Các cá nhân, tổ
chức sẽ không phải chịu nhiều áp lực với việc chờ đợi các cơ quan công quyền xem xét
lại những quyết định hành chính đã ban hành hay những hành vi hành chính đã thực hiện
có đúng hay không? Bởi vì các cơ quan công quyền thường cho rằng họ đã ban hành

GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên

Trang 18

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

đúng, thực hiện đúng pháp luật. Nếu thừa nhận cái sai thì sẽ gây ảnh hưởng phần nào đến
uy tín cũng như chất lượng quản lý hành chính nhà nước của các cơ quan công quyền. Do
đó, việc pháp luật quy định tòa án có thẩm quyền xét xử vụ án hành chính chính là nhằm
mục đích bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức trong trường hợp

Kể từ khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, nhà nước Việt Nam duy trì
cơ chế giải quyết khiếu nại của công dân bằng thủ tục hành chính và bởi chính các cơ
quan nhà nước thuộc Bộ máy hành chính. Sự phản kháng của người dân đối với các
Quyết định hành chính, hành vi hành chính của các cơ quan công quyền là biểu hiện của
việc sử dụng quyền khiếu nại - một trong nhiều quyền cơ bản của công dân được ghi
nhận tại Hiến pháp năm 1992. Phương thức duy nhất mà người dân có thể sử dụng để bảo
vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình tránh khỏi sự xâm hại bởi các Quyết định hành
chính, hành vi hành chính là khiếu nại tới các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã ban
hành quyết định hành chính hoặc đã thực hiện hành vi hành chính, rồi nếu không thỏa
mãn thì có thể tiếp tục khiếu nại đến cấp cao hơn. Mô hình cơ bản để giải quyết khiếu nại
lúc này là các cơ quan hành chính bên cạnh hoạt động chủ yếu là quản lý hành chính nhà
GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên

Trang 20

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

nước kiêm luôn cả hoạt động phán quyết tính đúng sai (hoạt động tài phán hành chính)
của các Quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại. Tuy nhiên sự tồn tại lâu
dài của cơ chế giải quyết khiếu nại bằng con đường hành chính với mô hình thẩm quyền
giải quyết lại cũng thuộc về các cơ quan hành chính đã bộc lộ những khuyết điểm lớn
trước sự đổi thay của đất nước, trước chủ trương cải cách hành chính và cải cách tư pháp
mà Đảng cộng sản Việt Nam đã đề ra. Cụ thể như: việc giải quyết thiếu khách quan,
không công khai, chưa dân chủ, không đảm bảo sự công bằng, và đặc biệt là người dân
Việt Nam khó có thể bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi họ luôn ở thế
bị động và nhỏ bé trước quyền lực khổng lồ của hệ thống các cơ quan thuộc bộ máy hành
chính Việt Nam. Cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính giữa cá nhân, tổ chức với cơ

hành chính có tính bắt buộc phải chấp hành đối với cả chủ thể quản lý hành chính và đối
tượng quản lý hành chính nhà nước. Chỉ có Tòa án cấp trên mới có quyền xem xét lại bản
án, quyết định có hiệu lực của tòa án cấp dưới theo trình tự giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.
Nhìn từ góc độ pháp lý, xét xử hành chính là hoạt động phán quyết đối với các Quyết
định hành chính, hành vi hành chính của các cơ quan công quyền bị khiếu kiện theo thủ
tục tố tụng hành chính, được điều chỉnh bởi các qui phạm tố tụng hành chính. Vì thế, đối
tượng của xét xử hành chính là các Quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết
định kỷ luật buộc thôi việc đối với cán bộ, công chức có chức vụ từ vụ trưởng và tương
đương trở xuống. Nhiệm vụ của Tòa hành chính được quyết định bởi chức năng của Tòa
hành chính là xét xử vụ án hành chính, giải quyết tranh chấp giữa cá nhân, tổ chức với cơ
quan công quyền phát sinh trong quản lý hành chính nhà nước. Khi xét xử Tòa hành
chính có quyền phán quyết về tính hợp pháp của Quyết định hành chính, hành vi hành
chính. Sự ra đời của Tòa hành chính với hoạt động xét xử hành chính có ý nghĩa quan
trọng đối với nền hành chính điều hành, đó là: bảo đảm pháp chế và kỷ luật trong quản lý
hành chính nhà nước, bảo đảm quyền công dân và cơ quan, tổ chức nói riêng. Thông qua
hoạt động xét xử của Tòa hành chính góp phần giáo dục ý thức pháp luật cho đội ngũ cán
bộ, công chức, cũng như mọi công dân góp phần củng cố lòng tin của nhân dân đối với
hệ thống cơ quan hành chính nhà nước.
2.1.3. Giai đoạn từ khi Luật tố tụng hành chính 2010 đƣợc áp dụng đến nay
Luật Tố tụng hành chính 2010 có hiệu lực thi hành 01/7/2011, đã có những quy định
được sửa đổi tích cực và hợp lí mang lại nhiều đóng góp quan trọng cho quá trình hoàn
thiện pháp luật tố tụng hành chính. Trên cơ sở phát huy, kế thừa những ưu điểm và sửa
đổi, bổ sung những hạn chế của Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính; luật tố
tụng hành chính 2010 đã mở rộng thêm về thẩm quyền xét xử vụ án hành chính cho tòa
án. Không chỉ hạn chế ở 22 loại khiếu kiện theo quy định cũ, thẩm quyền xét xử sơ vụ án
hành chính theo Luật tố tụng hành chính 2010 đã được mở rộng đáng kể. Theo quy định
mới này, các quyết định hành chính, hành vi hành chính trong hầu hết các lĩnh vực của
quản lí hành chính nhà nước đều là đối tượng của khiếu kiện hành chính. Điều này phù
hợp với quan điểm: “Mở rộng thẩm quyền xét xử của Tòa án đối với các khiếu kiện hành
chính” trong Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị. Luật mới

giờ cũng nhằm đạt được lợi ích nhất định, lợi ích mà chủ thể của quan hệ pháp luật nhằm
đạt được có thể là lợi ích vật chất, hoặc lợi ích phi vật chất.
Trong quá trình tố tụng, mọi hành vi tố tụng của các chủ thể quan hệ pháp luật tố
tụng đều nhằm làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án. Khách thể của quan hệ pháp
luật tố tụng là đối tượng xem xét của Tòa án do các đương sự đặt ra và mong muốn được
Tòa án giải quyết.
Ví dụ: Chi cục thú y thành phố X lập biên bản thu giữ mười (10) con lợn của ông A
(ông A là lái buôn lợn), và ra Quyết định số 100/QĐ-TY xử lý bằng hình thức luộc chín
10 con lợn này (toàn bộ phủ tạng, đầu, móng của chúng được thiêu hủy bằng xăng) vì cho

7

Ths. Diệp Thành Nguyên: Tài liệu hướng dẫn học tập môn Luật Tố tụng hành chính Việt Nam, Khoa Luật, Trường
Đại học Cần Thơ, năm 2012

GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên

Trang 23

SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

rằng những con lợn này mang bệnh. Ông A khiếu nại Quyết định này. Không đồng ý với
quyết định giải quyết khiếu nại của Chi cục thú y, ông A khởi kiện vụ án hành chính tại
Tòa án nhân dân thành phố X. Ông cho rằng Quyết định 100/QĐ-TY trái pháp luật (vì
lợn ông không mắc bệnh), và yêu cầu Tòa án phán quyết buộc Chi cục thú y phải bồi
thường thiệt hại cho ông. Quyết định số 100/QĐ-TY là đối tượng xét xử của Tòa hành
chính, còn khách thể của tranh chấp này là tính hợp pháp hay không hợp pháp của Quyết


SVTH: Huỳnh Ngọc Thảo Trang


Đề tài: Tìm hiểu hoạt động xét xử án hành chính ở nước ta

phải do Quốc hội lập ra (Chánh án Toà án hành chính Trung ương do Quốc hội bầu) mới
có đủ thẩm quyền để phán quyết các quyết định hành chính và hành vi hành chính của
các cơ quan nhà nước và nhân viên nhà nước, kể cả xem xét tính hợp hiến, hợp pháp của
văn bản pháp quy của cơ quan nhà nước. Mặt khác, xét xử hành chính có tính đặc thù,
khác với xét xử hình sự, dân sự, kinh tế… nên tổ chức và hoạt động của nó phải dựa trên
các nguyên tắc riêng không thể giống như các Toà án nhân dân hiện nay. Chỉ có như vậy,
việc giải quyết các khiếu kiện hành chính mới nhanh gọn, có hiệu quả mà không ảnh
hưởng đến quá trình điều hành, quản lý.
Phương án này căn cứ vào quy định của Hiến pháp năm 1992 “Toà án nhân dân
tối cao, các Toà nhân dân địa phương, các Toà án quân sự và các Toà án khác do luật
định là những cơ quan xét xử của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam…” 9 ;“Toà
án nhân dân tối cao giám đốc việc xét xử của Toà án đặc biệt và các Toà án khác, trừ
trường hợp Quốc hội quy định khác khi thành lập Toà án đó”.10 Theo phương án này Toà
án hành chính được tổ chức theo cấp xét xử bao gồm: Toà án hành chính Trung ương, các
Toà án hành chính khu vực, Chánh án Toà án hành chính Trung ương do Quốc hội bầu,
miễn nhiệm, bãi nhiệm; nhiệm kỳ theo nhiệm kỳ của Quốc hội và chịu trách nhiệm trước
Quốc hội về công tác xét xử trong lĩnh vực hành chính.
Nhược điểm của phương án tổ chức này là sẽ phải thành lập một hệ thống Toà án
hành chính riêng biệt, vì thế cần một số lượng biên chế nhân sự (Thẩm phán hành chính
và nhân viên hành chính kỹ thuật) cũng như kinh phí xây dựng trụ sở khá lớn khó có thể
đáp ứng ngay. Trong khi đó, thiết lập cơ quan tài phán hành chính lại là vấn đề cấp bách
không thể chậm trễ. Mặt khác, một số ý kiến cho rằng nếu thành lập Toà án hành chính
theo mô hình này thì ở nước ta cùng lúc có hai Toà án tối cao: Toà án nhân dân tối cao
(Toà án tư pháp) và Toà án hành chính trung ương, như vậy không phù hợp với quy định