ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN MINH ĐỨC

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH
TRONG DẠY HỌC NHÓM CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BÂO TOÀN”
VẬT LÍ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA PHIẾU HỌC TẬP

Demo Version - Select.Pdf SDK

Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lý
Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THEO ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS. TS. LÊ VĂN GIÁO

Thừa Thiên Huế, năm 2017

i


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi,
các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn này là trung
thực, chƣa từng công bố trong bất kì một công trình nào khác.

ơn các bạn học
lớp Lí luận và Phương pháp dạy
học bộ môn Vật lí khóa XXIV (2015 - 2017) đã cùng hợp tác, chia sẻ và giúp đỡ tác
giả trong quá trình học tập.
Thừa Thiên Huế, tháng 08 năm 2017
Tác giả
Nguyễn Minh Đức

iii


MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa ............................................................................................................... i
Lời cam đoan ...............................................................................................................ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................ iii
MỤC LỤC ................................................................................................................... 1
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT................................................................................... 4
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH ẢNH VÀ SƠ ĐỒ .............. 5
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 6
1. Lí do chọn đề tài ...................................................................................................... 6
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ...................................................................................... 8
3. Mục tiêu của đề tài .................................................................................................. 9
4. Giả thuyết khoa học .............................................................................................. 10
5. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài ............................................................................ 10
6. Đối tƣợng nghiên cứu............................................................................................ 10
7. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................... 10
8. Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài ............................................................................. 11

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.4.4. Đặt vấn đề, giao nhiệm vụ............................................................................... 34
1.5. Thực trạng năng lực tự học của HS THPT hiện nay .......................................... 39
1.5.1. Thực trạng về vấn đề sử dụng phiếu học tập hỗ trợ dạy học môn Vật lí ........ 40
1.5.2. Thực trạng việc phát triển NLTH cho HS với sự hỗ trợ của phiếu học tập .... 40
1.5.3. Nguyên nhân của thực trạng ........................................................................... 41

- Select.Pdf SDK
1.6. Kết luậnDemo
chƣơngVersion
1 ..............................................................................................
42
Chƣơng 2. TỔ CHỨC DẠY HỌC NHÓM CHƢƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN” VẬT LÍ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VỚI SỰ HỖ TRỢ
CỦA PHIẾU HỌC TẬP ......................................................................................... 44
2.1. Tổng quan chƣơng “Các định luật bảo toàn”, Vật lí 10 THPT .......................... 44
2.1.1. Đặc điểm chƣơng “Các định luật bảo toàn”, Vật lí 10 THPT ........................ 44
2.1.2. Cấu trúc và chuẩn kiến thức, kỹ năng của chƣơng “Các định luật bảo toàn”,
Vật lí 10 THPT .......................................................................................................... 45
2.1.3. Nội dung các kiến thức cơ bản của chƣơng “Các định luật bảo toàn”, Vật lí 10
THPT ......................................................................................................................... 46
2.1.4. Các bƣớc tiến hành xây dựng bài giảng .......................................................... 50
2.2. Thiết kế tiến trình dạy học nhóm một số kiến thức chƣơng “Các định luật bảo
toàn”, Vật lí 10 THPT với sự hỗ trợ của phiếu học tập ............................................ 54
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2.......................................................................................... 74

2


Chƣơng 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .............................................................. 75
3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sƣ phạm ............................................. 75



DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Chữ viết đầy đủ

ĐC

Đối chứng

DHN

Dạy học nhóm

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

NLTN

Năng lực tự học

NXB

Nhà xuất bản

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH ẢNH VÀ SƠ ĐỒ
Trang
BẢNG
Bảng 3.1: Bảng xếp loại bài kiểm tra lần 1 ...............................................................85
Bảng 3.2: Bảng phân phối tần suất kết quả kiểm tra lần 1 ........................................85
Bảng 3.3. Bảng phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm lần 1 ...............................86
Bảng 3.4. Bảng phân loại theo học lực của HS lần 1 ................................................86
Bảng 3.5. Bảng kiểm tra xếp loại lần 2 .....................................................................87
Bảng 3.6. Bảng phân phối tần suất kết quả kiểm tra lần 2 ........................................88
Bảng 3.7. Bảng phân phối tần suất lũy tích lần 2......................................................88
Bảng 3.8. Bảng phân loại theo học lực của HS lần 2 ................................................89
BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1: Xếp loại bài kiểm tra số lần 1 ...............................................................85
Biểu đồ 3.2. Biểu đồ phân loại theo học lực của HS lần 1 ......................................86
Biểu đồ 3.3. Xếp loại bài kiểm tra lần 2 ...................................................................87
Biểu đồ 3.4. Biểu đồ phân loại theo học lực của HS lần 2 ......................................89
ĐỒ THỊ

Demo Version - Select.Pdf SDK

Đồ thị 3.1: Đƣờng phân phối tần suất kết quả kiểm tra lần 1 ...................................85
Đồ thị 3.2. Đồ thị phân phối tần suất lũy tích lần 1 ..................................................86
Đồ thị 3.3. Đƣờng phân phối tần suất số lần 2 ..........................................................88
Đồ thị 3.4. Đồ thị phân phối tần suất lũy tích lần 2 ..................................................88
HÌNH ẢNH
Hình 1.1. Nhóm 2 học sinh .......................................................................................25
Hình 1.2: Mô hình nhóm 4 - 6 học sinh ....................................................................26
Hình 1.3: Mô hình nhóm kim tự tháp .......................................................................26
Hình 1.4: Mô hình hoạt động trà trộn .......................................................................27
SƠ ĐỒ

đó đặt ra cho ngành giáo dục những nhiệm vụ hết sức nặng nề và khó khăn.
Đổi mới giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài,
hình thành đội ngũ lao động có tri thức, có năng lực thực hành, tự chủ, năng động và
sáng tạo đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nƣớc. Để
đạt đƣợc mục đích trên, điều tất yếu là cần phải đổi mới phƣơng pháp dạy học. Nghị
quyết BCH TW Đảng, khóa VIII đã chỉ rõ:“Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục
và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của
người học, từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy
học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh,...”[15]
Do đó, giáo dục cần phải chuyển từ dạy học tiếp cận nội dung sang dạy học
tiếp cận năng lực. Không phải là dạy học học sinh biết cái gì, mà phải dạy để học
sinh làm đƣợc cái gì từ cái đã biết.

6


Hƣớng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2010-2011 của
Bộ Giáo dục Đào tạo chỉ rõ: “…Tổ chức dạy học phân hoá theo năng lực của học
sinh dựa trên chuẩn kiến thức, kĩ năng của Chương trình giáo dục phổ thông cấp
THCS, THPT …bồi dưỡng năng lực độc lập suy nghĩ, vận dụng sáng tạo kiến thức
đã học …tránh tình trạng yêu cầu học sinh ghi chép quá nhiều…rèn luyện kỹ năng
tự học, tạo điều kiện cho học sinh tự nghiên cứu sách giáo khoa và tài liệu tham
khảo…bảo đảm cân đối giữa việc truyền thụ kiến thức và rèn luyện kỹ năng cho học
sinh theo chuẩn kiến thức và kỹ năng của Chương trình giáo dục phổ thông; chú trọng
liên hệ thực tế trong giảng dạy phù hợp với nội dung từng bài học…”[2].
Định hƣớng trên đƣợc đƣa ra trong Luật giáo dục năm 2005 là “Mục tiêu của
giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể
chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động
và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam Xã hội chủ nghĩa, xây dựng
tư cách và trách nhiệm công dân…”[15].

Cho đến nay việc tổ chức dạy học chƣơng “Các định luật bảo toàn”, Vật lý
10 theo hƣớng phát triển năng lực tự học của học sinh qua dạy học nhóm với sự hỗ
trợ của phiếu học tập chƣa đƣợc tác giả nào nghiên cứu.
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Phát triển
năng lực tự học cho học sinh trong dạy học nhóm chƣơng “Các định luật bảo
toàn” Vật lý 10 Trung học phổ thông với sự hỗ trợ của phiếu học tập”.
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Vấn đề tự học ở Việt Nam cũng đƣợc chú ý từ lâu. Trong những năm 60 của
thể kỉ XX, tƣ tƣởng về tự học đã đƣợc nhiều tác giả trình bày trực tiếp và gián tiếp
trong các công trình tâm lí học, giáo dục học, phƣơng pháp dạy học bộ môn. Một số
công trình tiêu biểu là Nguyễn Kỳ, Vũ Văn Tảo, Nguyễn Cảnh Toàn, Thái Duy
Tuyên , Lê Công Triêm,… các tác giả đều đi đến khẳng định tự học là một hình
thức, một phƣơng pháp học tập cơ bản và cốt lõi đối với ngƣời học, học thực chất là
tự học.

- Select.Pdf
TrongDemo
những Version
năm gần đây
đã có nhiềuSDK
công trình nghiên cứu về phát triển
năng học cho học sinh trong dạy học vật lý ở trƣờng phổ thông nhƣ:
Tác giả Đỗ Ngọc Thống trong công trình về: “Xây dựng chƣơng trình giáo
dục phổ thông theo hƣớng tiếp cận năng lực”, khẳng định rằng đã đến lúc phải
chuyển từ dạy học tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực trong dạy học ở trƣờng
phổ thông. [20]
Trong tài liệu: “Nâng cao năng lực vận dụng kiến thức và giải quyết các vấn
đề thực tiễn trong dạy học vật lý ở trƣờng THPT”, tác giả Lê Văn Giáo cũng đã chỉ
ra những biện pháp nhằm bồi dƣỡng năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho học
sinh trong dạy học vật lý. [13]

trong giờ SDK
lên lớp nhằm nâng cao hiệu quả dạy
học cho HS qua hoạt động tự học.
Tóm lại, điểm qua các kết quả nghiên cứu trên cho thấy từ trƣớc đến nay tuy
đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về phát triển năng lực trong dạy học vật lý
nhƣng những công trình nghiên cứu ấy chƣa đề cập sâu đến năng lực tự lực trong
dạy học vật lý cấp Trung học phổ thông. Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu
trên là cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài: “Phát triển năng lực tự học cho học sinh
qua dạy học nhóm chƣơng “Các định luật bảo toàn” Vật lý 10 THPT với sự hỗ trợ
của phiếu học tập”.
3. Mục tiêu của đề tài
Nghiên cứu đề xuất quy trình tổ chức dạy học nhóm với sự hỗ trợ của phiếu
học tập theo hƣớng phát triển năng lực tự học cho học sinh và vận dụng vào tổ
chức dạy học chƣơng “Các định luật bảo toàn”, Vật lý 10 THPT.

9


4. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất đƣợc quy trình tổ chức dạy học nhóm với sự hỗ trợ của phiếu
học tập theo hƣớng phát triển năng lực tự học và vận dụng vào dạy học vật lý sẽ
góp phần phát triển năng lực tự học cho học sinh qua đó góp phần nâng cao hiệu
quả dạy học vật lý ở trƣờng phổ thông.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc phát triển năng lực tự học của học sinh
trong tổ chức dạy học vật lý.
- Nghiên cứu thực trạng của việc tổ chức dạy học nhóm với sự hỗ trợ của phiếu
học tập theo hƣớng phát triển năng lực tự học cho học sinh ở trƣờng phổ thông.
- Nghiên cứu đề xuất quy trình tổ chức dạy nhóm với sự hỗ trợ của phiếu
học tập theo hƣớng phát triển năng lực tự học trong cho học sinh học vật lý ở

các bậc học.
- Nghiên cứu cơ sở tâm lí học và cơ sở lí luận của mô hình dạy học hợp tác
với sự hỗ trợ của phƣơng tiện dạy học hiện đại trong dạy học vật lý.
- Nghiên cứu đặc điểm về chuẩn kiến thức và kỹ năng của chƣơng “Các định
luật bảo toàn” - Vật lý 10 THPT.
- Nghiên cứu vai trò và cách thức sử dụng phiếu học tập trong dạy học bộ
môn Vật lý.
8.2. Phương pháp th c tiễn
Điều tra thông qua đàm thoại và phiếu lấy ý kiến của giáo viên, học sinh để
biết thực trạng vấn đề của việc tổ chức dạy học theo hƣớng phát triển năng lực tự
học của học sinh.
8.3. Phương pháp th c nghiệm sư phạm

Demo
Version
SDKTHPT để đánh giá hiệu quả của
Tiến hành
thực
nghiệm -sƣSelect.Pdf
phạm ở trƣờng
việc tổ chức dạy học theo hƣớng phát triển năng lực tự học của học sinh.
8.4. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phƣơng pháp thống kê để kiểm định tính khả thi của khoa học.
9. Đóng góp mới của đề tài
Về mặt lí luận:
- Góp phần làm phong phú thêm cơ sở lý luận và thực tiễn của việc dạy học
theo hƣớng phát triển năng lực tự học cho học sinh với sự hỗ trợ của phiếu học tập.
- Nghiên cứu đề xuất quy trình tổ chức dạy học nhóm theo hƣớng phát triển
năng lực tự học cho học sinh với sự hỗ trợ của phiếu học tập.
Về măt thức tiễn: