BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
-oOo-

Phạm Thị Tố Lan

ẢNH HƢỞNG CỦA POTASSIUM CLORATE
(KClO3) LÊN SỰ RỤNG LÁ Ở MAI TA VÀ
MAI GIẢO (Ochna integerrima ) VÀ
KHẢO SÁT SỰ TƢƠNG QUAN
GIỮA KÍCH THƢỚC NỤ HOA
VÀ THỜI ĐIỂM NỞ HOA

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP KỸ SƢ HOA VIÊN VÀ CÂY CẢNH

Cần Thơ - 2009


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
-oOo-

Phạm Thị Tố Lan

ẢNH HƢỞNG CỦA POTASSIUM CLORATE
(KClO3) LÊN SỰ RỤNG LÁ Ở MAI TA VÀ
MAI GIẢO (Ochna integerrima ) VÀ
KHẢO SÁT SỰ TƢƠNG QUAN
GIỮA KÍCH THƢỚC NỤ HOA
VÀ THỜI ĐIỂM NỞ HOA


TS. Trần Văn Hâu

ii


TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp đã chấp nhận luận văn kỹ sƣ nông nghiệp với đề
tài:
ẢNH HƢỞNG CỦA POTASSIUM CLORATE (KCLO3) LÊN SỰ RỤNG LÁ
Ở MAI VÀNG VÀ MAI GIẢO VÀ KHẢO SÁT SỰ TƢƠNG QUAN GIỮA
KÍCH THƢỚC NỤ HOA VÀ THỜI ĐIỂM NỞ HOA
Do sinh viên Phạm Thị Tố Lan thực hiện và bảo vệ trƣớc hội đồng
Ý kiến của hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp ................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
Luận văn tốt nghiệp đã đƣợc hội đồng đánh giá ở mức ...................................................

Cần Thơ, ngày


dẫn tôi trong quá trình xử lý số liệu thí nghiệm.
-

Anh Triệu Quốc Dƣơng, học viên cao học khóa 14 đã tận tình chỉ dẫn trong

việc tiến hành thí nghiệm.
-

Các sinh viên Nguyễn Thị Quế Lê, Ngô Hoàng Tuấn, Lê Thành Phát đã hỗ

trợ trong việc tiến hành thí nghiệm.
-

Anh Nguyễn Văn Đại đã cho những lời khuyên chân thành trong quá trình

thực hiện việc nghiên cứu.
-

Anh Trần Vũ Duy đã tích cực hỗ trợ tôi trong thời gian tiến hành thí nghiệm.

Xin chân trọng ghi nhớ những chân tình, sự giúp đỡ của bạn bè đã tạo điều kiện cho
tôi thực hiện thí nghiệm mà tôi không thể liệt kê trong trang cảm tạ này.

v


QUÁ TRÌNH HỌC TẬP
I. LÝ LỊCH SƠ LƢỢC:
Họ và tên: Phạm Thị Tố Lan


Ngày

tháng

năm

Ngƣời khai ký tên
KÍNH DÂNG
Cha, mẹ đã hết lòng nuôi con khôn lớn nên ngƣời.
Thầy Trần Văn Hâu đã tận tình hƣớng dẫn để em hoàn thành luận văn.
Tất cả các thầy cô đã giảng dạy trong suốt 4 năm học, cùng tập thể lớp Hoa viên và
cảnh khóa 31.

vii


DANH SÁCH HÌNH
Tựa hình

Hình
2.1

Số liệu khí tƣợng tại đài khí tƣợng Cần Thơ từ tháng 10 năm

Trang
28

2007 đến tháng 2 năm 2008; (a) Lƣợng mƣa (mm) và độ ẩm
tƣơng đối (%) hàng tháng; (b) Nhiệt độ trung bình hàng tháng
(0C)

32

KClO3 ở các nồng độ khác nhau tại Cần Thơ, năm 2008
3.5

Chiều rộng hoa mai Giảo dƣới biện pháp xử lý KClO3 ở các

34

nồng độ khác nhau tại Cần Thơ, năm 2008
3.6

Nụ mai Giảo tăng trƣởng bình thƣờng ở nghiệm thức 2,0‰

35

vào ngày thứ 2 sau khi xử lí hóa chất tại Cần Thơ, năm 2008
3.7

Tổng tỷ lệ nụ hoa mai Giảo bung vỏ trấu sau khi xử lý hóa

36

chất tại Cần Thơ, năm 2008
3.8

Tốc độ bung vỏ trấu của mai Giảo sau ngày xử lý hóa chất tại

viii



chất KClO3 tại Cần Thơ; (a) Lá bị cháy nám dữ dội, có hiện
tƣợng khô héo; (b) Lá bị cháy rìa
3.13

(a) nụ hoa mai Vàng phát triển bình thƣờng ở ngày thứ hai sau

43

khi xử lí hóa chất ở nồng độ 2,5‰; (b) nụ hoa mai Vàng phát
triển bình thƣờng ở ngày thứ năm sau khi xử lí hóa chất ở
nồng độ 3‰
3.14

Chiều rộng hoa mai Vàng (cm) dƣới biện pháp xử lý KClO3 ở

44

các nồng độ khác nhau tại Cần Thơ, năm 2008
3.15

Tổng tỷ lệ (%) nụ hoa bung vỏ trấu ở mai Vàng sau khi xử lý

46

hóa chất KClO3 tại Cần Thơ, năm 2008
3.16

Tốc độ bung vỏ trấu của mai Vàng đƣơi ảnh hƣởng của hóa


trƣớc khi phun hóa chất ở 4 nghiệm thức
2.2

Kích thƣớc nụ mai Vàng tại trại thực nghiệm trƣờng đại

23

học Cần Thơ trƣớc khi tiến hành phun hóa chất
3.1

Ảnh hƣởng nồng độ KClO3 lên quá trình nở hoa của mai

34

Giảo tại Cần Thơ, năm 2008
3.2

Ảnh hƣởng của nồng độ KClO3 lên tỷ lệ (%) hoa nở qua

37

các ngày sau khi xử lý hóa chất tại Cần Thơ, năm 2008
3.3

Ảnh hƣởng của nồng độ Potassium Chlorate đến quá trình

43

nở hoa của mai Vàng tại Cần Thơ, năm 2008 (ngày lặt lá
15-12al)

nghiệm thức có 5 lần lặp lại, mỗi lặp lại tƣơng ứng với một cây trên cả hai giống
mai. Phun hóa chất vào lúc sáng sớm (khoảng 7 giờ 30 phút), trong lúc phun ta di
chuyển những cây phun đến vị trí khác để tránh ảnh hƣởng đến kết quả thí nghiệm.
Đếm số lá ban đầu và số lá còn lại trên cây rồi suy ra số lá rụng mỗi ngày cho đến
ngày 15/12 âm lịch ta tiến hành lặt hết lá ở cả 4 nghiệm thức. Kết quả thí nghiệm
cho thấy trên mai Giảo hóa chất gây rụng lá vào ngày thứ hai sau khi xử lý, gây
rụng hiệu quả nhất là ngày thứ ba sau khi xử lý hóa chất, nồng độ 3‰ gây hiệu quả
rụng cao nhất. Hóa chất không làm ảnh hƣởng đến thời gian nụ hoa bung vỏ trấu,
thời gian hoa nở và thời gian hoa tàn, kích thƣớc hoa, cũng nhƣ không làm ảnh
hƣởng đến chất lƣợng hoa. Nồng độ 2‰ cho tỷ lệ nụ bung, tỷ lệ hoa nở gần nhƣ
tƣơng đƣơng với nghiệm thức đối chứng, trong khi nồng độ 3‰ và 2,5‰ có tỷ lệ nụ
bung và tỷ lệ hoa nở kém hơn rất nhiều. Trên mai Vàng hóa chất gây rụng vào ngày
thứ hai sau khi xử lý, gây rụng hiệu quả nhất vào ngày thứ ba, nồng độ 3‰ cho tỷ lệ

xi


lá rụng cao nhất. Hóa chất không gây ảnh hƣởng đến thời gian nụ bung vỏ trấu, thời
gian hoa nở, thời gian hoa tàn, kích thƣớc hoa và chất lƣợng hoa. Nồng độ 2‰ và
3‰ cho tỷ lệ nụ bung và tỷ lệ hoa nở là cao nhất. Kích thƣớc nụ hoa không ảnh
hƣởng đến thời gian nụ hoa bung vỏ trấu, thời gian hoa nở. Qua đó tôi đề nghị rằng
có thể áp dụng qui trình xử lý rụng lá mai Giảo và mai Vàng nhƣ sau: phun KClO 3
vào lá ở nồng độ 2‰ trƣớc ngày rằm tháng chạp 4 ngày. Cần tiến hành thí nghiệm
thêm để có kết quả chính xác hơn.

xii


MỤC LỤC


1.6 Sự phát triển hoa ở thực vật ....................................................................................... 8
1.6.1 Nguồn gốc và sự hình thành hoa ............................................................................. 8
1.6.2 Cảm ứng hình thành hoa ......................................................................................... 8
1.6.2.1 Sự cảm ứng hình thành hoa bởi nhiệt độ (sự xuân hóa) ........................................ 8
1.6.2.2 Cảm ứng ra hoa bởi ánh sáng ............................................................................... 10
1.7 Phòng trừ sâu bệnh .................................................................................................... 12
1.7.1 Côn trùng ................................................................................................................ 12
1.7.1.1 Bọ trĩ (Stenchaetothrips biformis), nhện đỏ (Panonychus citri) ........................... 12
1.7.1.2 Rầy bông (Idioscopus niveosparsus) .................................................................... 12
1.7.1.3 Sâu đục thân (Scirpophaga incertulas) ................................................................. 12
1.7.1.4 Sâu nái (Parasa lepida) ........................................................................................ 13
1.7.1.5 Sâu tơ (Plutella xylostella) ................................................................................... 13
1.7.2 Nấm bệnh hại mai ................................................................................................... 13
1.7.2.1 Nấm hồng ............................................................................................................ 13
1.7.2.2 Bệnh cháy lá ........................................................................................................ 13
1.8 Qui trình nở hoa của mai............................................................................................ 14
1.9 Một số kỹ thuật để mai ra hoa đúng Tết ..................................................................... 14
1.9.1 Để cây mai nở sớm ................................................................................................. 14
1.9.2 Để cây mai nở trễ .................................................................................................... 15
1.10 Sự rụng lá ................................................................................................................ 15
1.10.1 Giải phẫu học của sự rụng ..................................................................................... 16
1.10.2 Sinh lý của sự rụng ............................................................................................... 17
1.10.2.1 Ảnh hƣởng của nhiệt độ, oxygen và dinh dƣỡng ................................................ 17
1.10.2.2 Ảnh hƣởng của chất điều hòa sinh trƣởng lê sự rụng ......................................... 18
1.11 Potassium chlorate ................................................................................................... 19
1.11.1 Đặc tính của Potassiun chlorate............................................................................. 19
1.11.1 Biện pháp xử lý..................................................................................................... 20
1.11.2 Tác động bất lợi của chlorate kali.......................................................................... 20
CHƢƠNG HAI : PHƢƠNG TIỆN VÀ PHƢƠNG PHÁP ................................................ 22


3.2 Ảnh hƣởng của nồng độ KClO3 lên sự rụng lá mai Vàng ........................................... 39
3.2.1 Sự rụng lá ............................................................................................................... 39
3.2.2 Qui trình nở hoa ...................................................................................................... 41

xv


3.2.3 Tỷ lệ (%) nụ hoa bung vỏ lụa .................................................................................. 44
3.2.4 Tỷ lệ (%) hoa nở ..................................................................................................... 46
3.3 Thảo luận chung ........................................................................................................ 50
3.4 Phân tích sự tƣơng quan giữa kích thƣớc nụ hoa và thời điểm nở hoa ........................ 52
3.4.1 Sự tƣơng quan giữa kích thƣớc nụ hoa với thời gian nụ hoa bung vỏ lụa kể
từ ngày lặt lá .................................................................................................................... 52
3.4.2 Sự tƣơng quan giữa kích thƣớc nụ hoa với thời gian hoa nở kể từ ngày lặt lá .......... 53
CHƢƠNG BỐN : KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ................................................................. 55
4.1 Kết luận ..................................................................................................................... 55
4.2 Đề nghị ...................................................................................................................... 55
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................... 56

xvi


MỞ ĐẦU
Cây mai là một trong những cây quan trọng luôn có mặt trong ngày tết cổ
truyền của người Việt Nam. Với sắc hoa vàng rực rở mai tượng trưng cho sự giàu
sang, may mắn và hạnh phúc, những điều mà ai cũng hằng mơ ước và mong đợi
trong cuộc sống này. Đó là lý do khiến người người ngày càng thêm yêu quí và trân
trọng cây mai hơn nữa.
So với thời kỳ ông cha ta ngày trước, quả thật hình ảnh và giá trị của cây mai
rõ ràng đã có vị thế hơn rất nhiều lần. Ngay cả thị trường mai kiểng ngày nay cũng

thuộc họ lão mai Ochnaceae (Trần Hợp, 2003 và Phạm Văn Duệ, 2005). Theo sự
tích để lại cây mai vàng bắt đầu được coi là hoa tết truyền thống ở miền Nam nước
ta từ thời chúa Nguyễn mở đất phương Nam, cách đây 300 năm (Phạm Văn Duệ,
2005). Theo Việt Chương (2000) xuất xứ của cây mai vốn là cây hoa rừng hoang
dại, thích hợp khí hậu nhiệt đới.
1.1.2 Sự phân bố
Theo Trần Hợp (2002) cây mai phân bố chủ yếu ở các nước Châu Á nhiệt đới
như Ấn Độ, Myanma, Thái Lan, Malaysia, Nam Trung Quốc, Việt Nam,… Quan
sát trong tự nhiên trên lãnh thổ Việt Nam, cây mai vàng mọc hoang dại ở rất nhiều
nơi, khu vực phân bố chủ yếu kéo dài từ Huế trở vào Nam. Cây mai có thể phát
triển được ở những vùng đất có điều kiện thổ nhưỡng khác nhau, như vùng núi cao,
đồng bằng hoặc ven biển, có những lòai còn phát triển được ở những vùng đất cát
ven biển như cây mai biển vùng Cam Ranh – Khánh Hòa (Thái Văn Thiện, 2007).
1.2 ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÂY MAI VÀNG
1.2.1 Rễ
Rễ là cơ quan dinh dưỡng dưới đất của cây, có chức năng hấp thu nước và các
muối khoáng hòa tan trong đó, và giữ chặc cây vào đất (Nguyễn Bá, 1978).
Ngoài rễ cái ra cây mai còn có vô số rễ bàng mọc tua tủa quanh đoạn cổ rễ, có
nhiệm vụ hút chất dinh dưỡng trong tầng đất mặt để nuôi cây (Việt Chương, 2000).
Theo Huỳnh Văn Thới (2005) rễ mai là thành phần nằm sâu trong đất, rất cứng, rất
dòn.

2


1.2.2 Thân
Theo Huỳnh Văn Thới (2005) thì mai thuộc cây đa niên, thân xù xì, cành
nhánh nhiều. Cây gỗ nhỡ cao 3-7 mét, cành nhánh thưa dài, mảnh (Trần Hợp,
2000). Còn theo Phạm Văn Duệ (2005) thì mai có thân cây bụi gỗ nhỏ, cao 2-7 mét,
vỏ cây màu nâu vàng.

10-12 dính trên một đĩa. Vòi dài hơn nhị, đầu 5 thùy.
Theo Phạm Văn Duệ (2005) hoa có 5 cánh đài màu xanh, 5-8 cánh tràng hoa
mỏng màu vàng có sáp, dễ rụng. Hoa mai còn cất dầu thơm chửa bỏng nước, uống
chửa ngứa, phơi khô chửa ho suyễn.
1.2.5 Trái và hạt
Quả mai có nhiều hạch nhỏ, không cuống xếp quanh đế hoa (Trần Hợp, 2000).
Quả có nhân cứng đen, 7-10 quả chụm quanh một đế hoa (Phạm Văn Duệ, 2005).
Theo Huỳnh Văn Thới (2005) hoa nào đậu thì bầu noãn phình to lên và kết hạt, hạt
non màu xanh, hạt già màu đen, hạt chín rụng xuống đất mọc lên cây con.
1.3 PHÂN LOẠI
Theo Đặng Phương Trâm (2005) có nhiều giống mai, phân biệt ở màu sắc
(vàng tươi, vàng sẫm, trắng, xanh…) kích thước hoa, cấu trúc hoa (cánh đơn hay
cánh kép, cánh tròn hay cánh hở)
+ Các giống mai thường gặp như mai sẽ, mai châu, mai cánh nhọn, mai cánh
tròn, mai cánh dún…
+ Các giống mai đẹp có giá trị như mai liễu có cành rủ tha thướt, mai giảo Thủ
Đức, mai 12 cánh Bến Tre, mai cúc Thủ Đức, mai Huỳnh Tỷ, mai Ba Bi, mai Gò
Đen 48 cánh…
+ Mai đột biến như mai vàng viền đỏ, mai vàng lá trắng hay mai màu cam,
màu kem…
Huỳnh Văn Thới (2005) phân loại mai như sau:
+ Mai vàng thường gồm có mai vàng 5 cánh, mai sẽ, mai châu, mai liễu, mai
chùm gởi, mai thơm, mai hương, mai ngự, mai cánh nhọn, mai cánh tròn, mai cánh

4


dún, mai rừng Cà Ná, mai rừng Bình Châu, mai Vĩnh Hảo, mai Chủy Hốc Môn, mai
lá quắn, mai vàng lá trắng, đài hoa có sọc xanh của ông Ba Thật.
+ Mai vàng nhiều cánh gồm có mai 9 cánh, mai giảo 12 cánh Thủ Đức, mai 12

tiết cuối năm rất lạnh gần giống như miền Bắc Việt Nam hay Bắc Thái Lan.Ở
những nơi có điều kiện thời tiết lạnh và có sự chênh lệch nhiệt độ lớn theo mùa thì
hoa của nó nở muộn hơn, có thể kéo dài đến tháng 4-5 khi tiết trời đã nắng ấm lên
nhiều.Điều kiện tự nhiên thuận lợi nhất cho cây mai phát triển tốt là nắng ấm, mưa
nhiều như ở khu vực miền Nam Việt Nam (Thái Văn Thiện, 2007).
1.4.4 Ảnh hƣởng bởi sức gió
Cây mai không ngã đổ, trốc gốc vì gió to do có rễ cái khá dài (với cây già lão
rễ cái dài hơn 1 mét) cắm sâu vào lòng đất để giữ thế đứng cho cây. Mai chỉ thích
hợp với những vùng có gió nhẹ, sức gió từ 2 mét đến 3 mét một giây là vừa (Việt
Chương, 2000).
1.4.5 Đất trồng mai
Cây mai không kén đất trồng. Bằng chứng cho thấy các loại đất thịt, đất pha
cát, sét pha, đất phù sa, đất đỏ badan, thậm chí đất có lẫn đá sỏi… vẫn trồng được
mai (Việt Chương, 2000). Theo Đặng Phương Trâm (2005) mai không kén đất nên
có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau trừ nơi có độ phèn quá cao. Tốt nhất là
đất thịt nhẹ có nhiều mùn đã được phơi khô và lượm sạch cỏ rác pha thêm một phần
phân chuồng. Theo Việt Chương (2000) với những nơi có tầng đất mặt dày như đất
miền Đông Nam Bộ, đất vùng Tây Nguyên cây mai sống tốt, phát triển mạnh nhờ
vào rễ cái ăn sâu vào lòng đất để hút dưỡng chất lên nuôi cây.
Tuy cây mai sống khỏe, nhưng muốn cây mai phát triển thật tốt, ra hoa đẹp
như ý muốn thì tốt nhất là phải chú ý chọn lựa loại đất màu mỡ giàu chất dinh
dưỡng nhất để trồng. Đối với những cây mai trồng trong chậu kiểng thì cần phải chú
ý bồi bổ thật nhiều chất dinh dưỡng thì cây mới có đủ điều kiện để phát triển và ra
hoa đẹp như ý muốn (Trần Văn Mười và Nguyễn Thanh Minh 2007). Đất trồng mai

6


bao gồm: 70% đất thịt, 20% đất cát và 10% phân hữu cơ thật hoai mục (Huỳnh Văn
Thới, 1998)

chuyển hướng từ hình thành mầm lá sang hình thành mần hoa (Vũ Văn Vụ và ctv.,
2005). Hoa là một chồi rút ngắn, sinh trưởng có hạn, có mang những lá bào tử tức là
nhị đực và lá noãn và trong trường hợp điển hình có mang những lá bất thụ-đài và
tràng-tạo thành bao hoa (Nguyễn Bá, 1978).
Sự phát triển hoa là giai đoạn quan trọng nhất trong đời sống thực vật, vì có sự
phát triển của hoa mới có sự thụ phấn, thụ tinh, hình thành hạt, rất cần cho sự duy
trì nồi giống (Lê Văn Hòa và Nguyễn Bảo Toàn, 2005). Đỉnh chồi dinh dưỡng khi
chuyển sang hình thành cơ quan sinh sản thì hoặc trực tiếp biến đổi thành „chồi hoa‟
hoặc thông thường hình thành nên đỉnh chồi của cụm hoa (Nguyễn Bá, 1978).
Theo Lê Văn Hòa và Nguyễn Bảo Toàn (2005) thông thường là các chồi ngọn,
chồi thân hoặc trên thân các tế bào hoạt động dinh dưỡng biến đổi thành tế bào hoạt
động sinh dục hình thành nên mầm nguyên thủy của hoa. Các mầm nguyên thủy
dần dần u lên thành các phát thể.
Theo Trần Văn Hâu (2005) sự gợi ra hoa được quan niệm một cách kinh điển
như là kết quả sinh ra từ một chất điều hòa sinh trưởng đặc biệt nào đó mà thúc đẩy
sự ra hoa. Chất điều hòa sinh trưởng này khi đạt đến mô phân sinh tiếp nhận sẽ gây
ra hàng loạt sự thay đổi phức tạp tiếp theo xảy ra một cách đồng thời dẫn đến sự
hình thành mầm hoa.
1.6.2 Cảm ứng hình thành hoa
1.6.2.1 Sự cảm ứng hình thành hoa bởi nhiệt độ (sự xuân hóa)
Có rất nhiều loài thực vật mà nhiệt độ có ảnh hưởng rất sâu sắc đến sự khởi
đầu và phát triển của các cấu trúc sinh sản (Vũ Văn Vụ và ctv., 2005). Hiện tượng
này thường thấy ở các cây mùa đông. Ví dụ: khi gieo hạt của cây mùa đông (mạch
đen, đại mạch…) vào mùa xuân thì mặc dầu cây mọc khỏe, đẻ khỏe nhưng không

8