Vào những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp với một chủ trơng toàn
dân toàn diện trờng kì gian khổ nhng nhất định thắng lợi. Có rất nhiều binh đoàn tình
nguyện ra đời trong đó có binh đoàn Tây Tiến. Binh đoàn Tây Tiến đợc thành lập vào
đầu năm 1947. Lính Tây Tiến phần đông là những chàng trai Hà Nội, họ là những
học sinh, sinh viên, trí thức, những thợ thủ công và những ngời buôn bán nhỏ. Nhiệm
vụ của binh đoàn Tây Tiến là bảo vệ vùng đất biên giới Viịet- Lào và phối hợp với
bộ đội Lào để giảI phóng vùng biên giới phía Tây Bắc của Tổ quốc. Quang Dũng gia
nhập binh đoàn Tây Tiến vào cuối mùa xuân 1947 nhng đến năm 1948 thì ông đợc
chuyển sang công tác ở một đơn vị khác. Ngồi ở Phù Lu Chanh-một làng quê thuộc
tỉnh Hà Đông cũ-nhớ lại những ngày ở binh đoàn Tây Tiến đã qua Quang Dũng đã
viết bài thơ Tây Tiến. Bài thơ có tên ban đầu là: Nhớ Tây Tiến. Sau này in vào tập thơ
kháng chiến, nhà thơ bỏ đI chữ Nhớ, bởi vì bản thân bài thơ đã là nỗi nhớ rồi.
Ra đời từ trong một hoàn cảnh nh thế, cảm xúc chủ đạo của bài thơ Tây Tiến
vẫn là nỗi nhớ. Nỗi nhớ trong lòng của Quang Dũng đã xua tan cáI sơng khói của
thời gian và của không gian để đa Quang Dũng trở về những ngày Tây Tiến đã qua.
Cảm xúc của bài thơ đI từ bức tranh thiên nhiên Tây Tiến đến cuộc sống sinh hoạt
của ngời lính Tây Tiến, những gian khổ hi sinh mà ngời lính Tây Tiến đã phảI trảI
qua để rồi khép lại bằng tấm lòng thuỷ chung của nhà thơ đối với Tây Tiến.
Hai câu thơ đầu của bài thơ đã mở ra cái khung cảnh khơi nguồn cảm hứng
cho cả bài thơ, đó là cáI hiện tình xa cách:
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
Sông Mã xa rồi- đó là một thực tại mà nhà thơ phải chấp nhận. Cách gọi của nhà
thơ Tây Tiến ơi thật là xúc động. Chỉ bằng một ngôn ngữ thơ nh thế, Qaung Dũng
đã thể hiện đợc tất cả tấm chân tình của mình với Tây Tiến. Sự gắn bó của nhà thơ
với Tây Tiến . Sự dắn bó của nhà thơ với Tây Tiến là sự gắn bó máu thịt. Cho nên tr-
ớc hiện tình xa cách ấy làm sao mà nhà thơ không nhớ đợc. Câu thơ sau đó hai chữ
nhớ tiếp ứng làm cho nỗi nhớ trào dâng trong lòng nh có tầng có lớp. Đặc biệt là hai
chữ chơi vơi nó làm cho chúng ta hiểu đợc những ngày Tây Tiến trở về trong hoài
niệm, trở về trong nỗi nhớ cho nên nỗi lòng của nhà thơ xôn xao rất khó định hình rõ.
Từ hoài niệm của Quang Dũng bức tranh Tây Tiến lần lợt đợc mở ra với những định

trời. Cho nên chữ ngửi là một nhãn tự của câu thơ thể hiện cảm quan độc đáo của
thi sĩ. Nó làm cho bức tranh thiên nhiên kì vĩ ấy không thể đè bẹp nổi ý chí của con
ngời.
Câu thơ Nhà ai Pha Luông ma xa khơi hoàn toàn là thanh bằng mở ra một
khung cảnh khác của của bức tranh thiên nhiên. Ta hình dung: trên bớc đờng hành
quân những ngời lính Tây Tiến tạm dừng chân ở lng đèo, phóng tầm mắt ra xa để chi
lấy cáI hình ảnh nhà ai đó thấp thoáng trong sơng rừng ma núi. Trong bài thơ Thăm
mã cũ bên đờng thi sĩ Tản Đà cũng có hai câu thơ: Tài cao phận thấp chí khí uất.
Giang hồ mê chơi quên quê hơng. Câu thơ trên nhiều thanh trắc thể hiện sự uất
nghẹn, câu dới hoàn toàn thanh bằng thể hiện sự buông lơi. Hai thi sĩ ở hai thời đại
cách xa nhau đều có chung một cách cảm nhận, chỉ có điều Tản Đà thì tình còn
Quang Dũng thì lại vịnh cảnh.
Đoạn thơ có nhiều hình ảnh, chi tiết gợi sự hoang sơ, dữ dằn của chốn rừng
thiêng nớc độc nh thác gầm thét, cọp trêu ngời lại đợc đI kèm với những hình ảnh,
chi tiết thể hiện một sự sống con ngời rất ấm áp và tình tứ qua hình ảnh cơm lên
khói và cáI hơng vị ngọt ngào của thêm nếp xôi.
Nỗi nhớ và hoài niệm của Quang Dũng đa ta đến một bức tranh khác của
Tây Tiến mà ở đó có hai cảnh: cảnh 1: một đêm liên hoan của bộ đội có bà con, nhân
dân đến vui và cảnh sông nớc nên thơ kiều diễm. ở cảnh đầu ta thấy dới ánh sáng
bừng lên của hội đuốc hoa, có hình ảnh của cô gáI TháI đẹp, dịu dàng trong vũ điệu
dân tộc, trong nhạc điệu lạ man điệu và đặc biệt là trong bộ y phục rất sang trọng,
với vẻ đẹp thẹn thùng rất đáng yêu nàng e ấp.
Hình ảnh xiêm áo là một hình ảnh đựoc viết bằng cảm hứng lãng mạn.
Thật ra làm gì có xiêm áo, bởi vì đó là một bộ xiêm y của những cô gáI con nhà đài
các thời xa. Đó chỉ là bộ váy áo của những cô gáI TháI trong ngày hội qua cáI nhìn
lãng mạn của Quang Dũng đã trở thành bộ xiêm áo sang trọng kia.
Cảnh sau của bức tranh, đó là cảnh sông nớc. Nhà thơ không tả mà chỉ
gợi. Ông thả hồn để chi lấy cáI dáng ngời và nhận lấy cáI hồn lau, thế mà bức tranh
2
sông nớc thật là diễm lệ. Trên bức tranh sông nớc diễm lệ ấy ta thấy nổi lên hình ảnh

Đã có một thời ngời ta cho rằng hình ảnh ngời lính kháng chiến chống Pháp
trong thơ Quang Dũng thiếu chân thực,bởi vì còn cáI buồn rớt, mộng rớt của tầng
lớp tiểu t sản. Nhng thực ra, đây chính lại là điều rất chân thực. Bởi vì, ngời lính
trong kháng chiến trong kháng chiến chống Pháp trong Tây Tiến xuất thân từ những
ngời Hà Nội, những học sinh, sinh viên và trí thức. Nếu nh những ngời lính xuất thân
từ nông dân ra đI kháng chiến khi nhớ về quê hơng xứ sở họ thờng nhớ đến giếng n-
ớc gốc đa (Đồng chí Chính Hữu) hoặc nhớ về ít nhiều ngòi vợ trẻ, mòn chân
bên gối gạo canh khuya (Nhớ-Hồng Nguyên) thì những ngời lính trong Tây Tiến
xuất thân từ Hà Nội khi nghĩ về quê hơng xứ sở họ phảI nghĩ về dáng kiều thơm là
không gì khó hiểu.
Bốn câu thơ sau của phần thơ này tập trung thể hiện cáI chết và sự hi sinh của
những ngời lính Tây Tiến. Đây cũng là điều rất chân thực, bởi vì thực tế thì bệnh tật
cuộc chiến đấu diễn ra từng ngày từng giờ với kẻ thù làm cho không ít các chiến sĩ
3
phẩĩng xuống nơI chiến trờng. Nhà thơ không hề né tránh cáI sự thực đau thơng ấy
chỉ có điều ông viết bằng một cách nói khác để oai hùng hoá, pji thờng hoá, bất tử
hoá sự hi sinh. Trớc hết là việc dùng nhiều từ Hán Việt trong đoạn thơ nh: biên c-
ơng, viễn xứ, áo bào, độc hành Việc dùng nhiều từ Hán Việt nh thế làm cho lời
thơ bỗng trở nên nghiêm trang làm giảm đI rất nhiều sự đau xót. Thêm vào đó là
cách nói giảm anh về đất đã làm cho cáI chết trở nên thanh thản, nhẹ nhàng hơn,
giảm đI rất nhiều sự mất mát. Hơn nữa cáI hào hoa, hào hùng của cáI chết đợc khẳng
định ở ý nghĩa: Chết nhng không mất, nhất là khi chết vì một lí tởng chiến đấu cao
đẹp. Nếu nh ở đoạn thơ đầu bài thơ Quang Dũng đã từng có có câu gục trên súng
mũ bỏ quên đời thì đến đây cáI hào khí đó vẫn đợc khẳng định Chiến trờng đI
chẳng tiếc đời xanh.
ở đây ta bắt gặp mộ hình ảnh thơ áo bào thay chiếu. Thực tế thì trong
điều kiện lúc bấy giờ nhiều chiến sĩ ta hi sinh giữa chiến trờng không có chăn chiếu
liệm thân chỉ có những chiếc áo lính vẫn thờng mặc. Nhng cáI nhìn đầy cảm hứng
lãng mạn, đầy hào hoa và hào hùng của Quang Dũng đã làm cho chiếc áo lính kia
bỗng trở thành một chiếc áo bào rất sang trọng càng tôn thêm vẻ đẹp uy nghi lẫm liệt