ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
ĐẠI HỌC SƢ PHẠM THÁI NGUYÊN

ĐẶNG THỊ CAM

TỔ CHỨC DẠY HỌC HỢP TÁC THEO NHÓM
MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƢƠNG "DÕNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI" VẬT LÍ 11 CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
ĐẠI HỌC SƢ PHẠM THÁI NGUYÊN

ĐẶNG THỊ CAM

TỔ CHỨC DẠY HỌC HỢP TÁC THEO NHÓM
MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƢƠNG "DÕNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI" VẬT LÍ 11 CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lý
Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Lê Thị Thu Hiền


lí, trường THPT Mạc Đĩnh Chi- huyện Nam Sách- tỉnh Hải Dươngđã nhiệt tình
giúp đỡ, trao đổi và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu
và thực hiện đề tài.
Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc về sự hướng dẫn tận
tình chu đáo của TS. Lê Thị Thu Hiền trong suốt thời gian nghiên cứu và thực
hiện luận văn .
Cuối cùng, tác giả muốn bày tỏ lòng biết ơn đối với gia đình, người thân,
bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tác giả trong quá trình học tập và
thực hiện đề tài.
Thái Nguyên, tháng 5 năm 2014
Tác giả

Đặng Thị Cam

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục ................................................................................................................... i
Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt ....................................................................... ii
Danh mục các bảng, các hình ............................................................................... iii
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Lí do chọn đề tài ............................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ........................................................................................ 2
3.Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu ................................................................... 3
4. Giả thuyết khoa học .......................................................................................... 3

KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 ................................................................................... 42
Chƣơng 2.TỔ CHỨC DẠY HỌC HỢP TÁC THEO NHÓM CHƢƠNG
"DÕNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI" VẬT LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG ............................................................................................................. 44
2.1 Đặc điểm của chƣơng “Dòng điện không đổi” Vật lí 11 THPT .................. 44
2.1.1. Nội dung chƣơng “Dòng điện không đổi” Vật lí 11 THPT ..................... 44
2.1.2. Những vấn đề cần lƣu ý khi dạy học chƣơng “ Dòng điện không đổi”
Vật lí 11 THPT ................................................................................................... 46
2.2. Một số định hƣớng tổ chức dạy học hợp tác theo nhóm trong dạy học
chƣơng “ Dòng điện không đổi” Vật lí 11 THPT .............................................. 47
2.3. Dạy học hợp tác theo nhóm trong các tình huống dạy học chƣơng “Dòng
điện không đổi” Vật lí 11 THPT ........................................................................ 50
2.3.1. Tổ chức dạy học hợp tác theo nhóm các khái niệm Vật lí ....................... 50
2.3.2. Tổ chức dạy học theo nhóm các định luật Vật lí ...................................... 52
2.3.3. Tổ chức dạy học hợp tác theo nhóm các bài tập Vật lí ............................ 56
2.4. Tổ chức dạy học chƣơng “ Dòng điện không đổi” Vật lí 11 THPT bằng
phƣơng pháp dạy học hợp tác theo nhóm ........................................................... 59
2.4.1. Quy trình thiết kế bài dạy học hợp tác theo nhóm môn Vật lý ................ 59
2.4.2. Soạn thảo một số bài giảng tổ chức dạy học hợp tác theo nhóm chƣơng
"Dòng điện không đổi" ....................................................................................... 61
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 ................................................................................... 90
Chƣơng 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM........................................................ 91
3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm ............................................. 91
3.1.1. Mục đích thực nghiệm sƣ phạm ............................................................... 91
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

3.1.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sƣ phạm ........................................................ 91
3.2. Đối tƣợng và thời gian thực nghiệm sƣ phạm ............................................. 92


Dạy học hợp tác

DHHT TN:

Dạy học hợp tác theo nhóm

ĐH:

Đại học

ĐC:

Đối chứng

GD&ĐT:

Giáo dục và Đào tạo

GV:

Giáo viên

HĐDH:

Hoạt động dạy học

HĐNT:

Hoạt động nhận thức

Trang
Bảng 1.1: Cách tính chỉ số cố gắng của từng thành viên trong nhóm ................. 28
Bảng 1.2: Ma trận về nhiệm vụ cùng thời lƣợng của Nhóm ............................... 30
Bảng 1.3: Ma trận về nhiệm vụ khác thời lƣợng của Nhóm ............................... 30
Bảng 1.4: Cách tính điểm tiến bộ của từng cá nhân ........................................... 31
Bảng 1.5: Kết quả điều tra GV về thực trạng DHHTTN môn Vật lí ở THPT .... 38
Bảng 1.6: Kết quả điều tra HS về tổ chức DHHTTN môn Vật lí ở trƣờng THPT ... 41
Bảng 3.1. Phân bố điểm kiểm tra chất lƣợng của nhóm lớp TN và ĐC khối lớp 11 .. 95
Bảng 3.3. Phân bố điểm của lớp TN và lớp ĐC sau khi TNSP ........................... 97
Bảng 3.4 Phân bố tần số luỹ tích hội tụ lùi của nhóm lớp TN và nhóm lớp
ĐC sau khi TNSP ................................................................................................. 98
Bảng 3.5: Kết quả thăm dò GV về tiết học TNSP ............................................. 101
Bảng 3.6: Kết quả thăm dò HS về tiết học TNSP ............................................. 102

DANH MỤC CÁC HÌNH
Trang
Sơ đồ 1.1: Mô hình tâm lý trong quá trình học tập ........................................... 13
Biểu đồ 3.1: Đa giác đồ của lớp TN và lớp ĐC ................................................ 96
Biểu đồ 3.2:Phân bố điểm bài kiểm tra của lớp TN và lớp ĐC ........................ 98
Biểu đồ 3.2. Đồ thị biểu diễn đƣờng tần suất luỹ tích hội tụ lùi của nhóm lớp
TN và ĐC sau khi TNSP............................................................... 98

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Đổi mới phƣơng pháp dạy học là một trong những nhiệm vụ quan trọng
của cải cách giáo dục nói chung và cải cách bậc trung học phổ thông nói riêng,

Học sinh có cơ hội phát huy kỹ năng sáng tạo, đánh giá, tổng hợp, phân tích, so
sánh... biết giải quyết các vấn đề và tình huống, từ đó học hỏi đƣợc kinh
nghiệm cho bản thân. Trong chƣơng trình vật lí 11 THPT (chƣơng trình cơ bản)
thì phần Điện học là nội dung trọng tâm, cơ bản. Tuy nhiên, kiến thức phần này lại
khó và trừu tƣợng đối với học sinh, đặc biệt là chƣơng "Dòng điện không đổi". Vì
vậy, khi dạy học chƣơng "Dòng điện không đổi", giáo viên gặp rất nhiều khó khăn
trong việc hình thành các khái niệm, các định luật cho học sinh. Chính vì vậy, tổ
chức cho học sinh học tập theo nhóm sẽ góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học
chƣơng "Dòng điện không đổi" nói riêng, vật lí lớp 11 THPT nói chung.Thời
gian gần đây, có nhiều công trình đã nghiên cứu về dạy học hợp tác theo nhóm
nhƣ luận văn Tiến sĩ của Hoàng Lê Minh (2007) về đề tài “Tổ chức dạy học
hợp tác trong môn Toán ở trƣờng Trung học phổ thông”, luận văn Thạc sĩ của
Ngô Tấn Minh (2010) ĐHSP Huế với đề tài “Tổ chức hoạt động DHHTTN với
sự hỗ trợ của CNTT trong dạy học phần Điện Từ Vật lí 11 THPT nâng cao”,
luận văn Thạc sĩ của Lƣơng Thị Dung (2013) ĐHSP Thái Nguyên với đề tài
“Phát huy tính tích cực,tự lực và sáng tạo của học sinh qua dạy học nhóm khi
dạy chƣơng Chất Khí Vật lí 10”…
Tuy nhiên chƣa có công trình nào nghiên cứu về dạy học hợp tác theo
nhóm chƣơng "Dòng điện không đổi".
Từ các lí do trên chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu“Tổ chức dạy học hợp
tác theo nhóm một số kiến thức chƣơng "Dòng điện không đổi" Vật lí lớp
11 cho học sinh trung học phổ thông".
2. Mục đích nghiên cứu
- Vận dụng lý luận dạy học hợp tác theo nhóm để thiết kế tiến trình
DHHT TN chƣơng “Dòng điện không đổi” Vật lí 11 cho học sinh THPT.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

3.Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu


7. Phạm vi nghiên cứu
- Phƣơng pháp DHHT TN trong dạy học nội dung "Dòng điện không
đổi", Vật lí lớp 11 cho học sinh THPT.
- Sử dụng phƣơng pháp DHHT TN trong chƣơng “Dòng điện không đổi”
phát huy tính tích cực học tập của học sinh.
8. Đóng góp mới của đề tài
- Làm sáng tỏ đƣợc cơ sở lí luận của việc DHHT TN trong dạy học Vật lí.
- Phân tích đƣợc nội dung chƣơng trình chƣơng "Dòng điện không đổi"
Vật lí lớp 11 THPT ban cơ bản; bƣớc đầu tìm hiểu đƣợc những thuận lợi và
khó khăn trong quá trình dạy học môn Vật lí ở trƣờng THPT trong tổ chức dạy
học hợp tác theo nhóm môn Vật lí ở trƣờng THPT.
- Xây dựng đƣợc tiến trình DHHT TN chƣơng “Dòng điện không đổi”.
9. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của DHHT TN
Chƣơng 2: Tổ chức dạy học hợp tác theo nhóm chƣơng “ Dòng điện
không đổi” Vật lí 11 THPT.
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC HỢP TÁC
THEO NHÓM CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
Dạy học hợp tác theo nhóm là một phƣơng pháp dạy học tích cực, phát

Jean Piaget với học thuyết “Sự giải quyết mâu thuẫn” cho rằng, để thúc
đẩy sự phát triển trí tuệ cho HS, GV sắp đặt từng cặp HS có quan điểm đối lập
với nhau về cách giải quyết vấn đề thành một nhóm và yêu cầu từng cặp hai em
này hoạt động cùng nhau cho đến khi nhất trí hoặc có câu trả lời chung thì khi
đó mới đi đến kết luận về bài học. Sau khi các em thống nhất, GV KT riêng
từng em và luôn thấy rằng những em lúc đầu còn kém cỏi về một vấn đề nào đó
thì bây giờ có thể tự mình giải quyết một cách đúng đắn, không khác với cách
giải quyết của bạn mình. Đôi khi GV cũng dạy trẻ theo từng đôi một nhằm mục
đích cho trẻ bắt chƣớc cách giải quyết đúng một vấn đề, hoặc cũng có thể dạy
trẻ với sự chứng kiến khác, để chúng học cách tìm ra nguyên nhân theo hƣớng
phát triển [12].
Dựa trên quan điểm của Mác – Lê Nin về giáo dục, nhiều nhà khoa học ở
Liên Xô và các nƣớc Đông Âu trƣớc đây đã đi sâu nghiên cứu về dạy học hợp
tác và áp dụng thành công trong thực tiễn giáo dục. Trƣớc tiên có thể kể đến
công trình nghiên cứu của Vƣgôtsky. Theo Ông, mọi chức năng tâm lý cao cấp
đều có nguồn gốc xã hội và xuất hiện trƣớc hết ở cấp độ liên cá nhân, trƣớc khi
đƣợc chuyển vào trong và tồn tại ở cấp độ nội cá nhân. Ông cho rằng “Trong sự
phát triển của trẻ, mọi chức năng tâm lý cao cấp đều xuất hiện hai lần, lần thứ
nhất nhƣ là một hoạt động tập thể, một hoạt động xã hội, nghĩa là nhƣ một chức
năng liên tâm lý; lần thứ hai nhƣ là một hoạt động cá nhân, nhƣ là một chức
năng tâm lý bên trong”. Vƣgôtsky đã đƣa ra khái niệm xây dựng lý thuyết về
vùng phát triển gần, theo đó dạy học chỉ có hiệu quả về vùng phát triển khi tác
động của nó nằm ở vùng phát triển gần HS. Phải làm sao kích thích và làm thức
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

tỉnh qua trình chuyển vào trong và hoạt động bên trong của đứa trẻ và những quá
trình nhƣ vậy chỉ diễn ra trong phạm vi mối quan hệ với ngƣời xung quanh và sự
hợp tác của bạn bè. Các quá trình hƣớng nội này sẽ tạo nên những kết quả bên

nhau. Theo phƣơng pháp này, HS và GV thay nhau đóng vai trò ngƣời dạy sau
khi cùng nghiên cứu tài liệu học tập, GV làm mẫu đƣa ra các cách thức, nêu ra
các vấn đề, đặt câu hỏi, cách phân tích làm sáng tỏ vấn đề. HS học cách làm của
GV và áp dụng vào nhóm học tập của mình. Các thành viên khác trong nhóm
tham gia và thảo luận bằng cách nêu ra các câu hỏi, câu trả lời cho các câu hỏi đó,
bình luận, tìm kiếm những từ ngữ chính xác, thích hợp, khái quát và rút ra những
kết luận. Vai trò của các thành viên đƣợc luân phiên thay đổi [dẫn theo14].
Năm 1983. D.Johnson và R.Johnson đã phát biểu “Nơi nào thật sự áp
dụng DH hợp tác và học tập hợp tác thì nơi đó HS được học nhiều hơn, nhà
trường dường như tốt hơn, HS thân thiện với nhau hơn, tự trọng hơn và học
các kỹ năng xã hội có hiệu quả hơn”. Theo tài liệu “Learning together and
alone” (Học cùng nhau và học một mình). Trong đó mỗi lớp học, GV có thể
xây dựng bài học cho HS làm việc một cách hợp tác trong nhóm nhỏ, bảo đảm
mọi thành viên nắm vững tài liệu đƣợc giao, gắn với cuộc tranh đua xem ai
nhất, làm việc một cách độc lập với mục tiêu học tập riêng, với bƣớc đi và nhịp
điệu riêng nhằm đạt các tiêu chí đƣợc đặt ra từ trƣớc mức độ xuất sắc [24].
Vào năm 1989 cũng hai anh em nhà Johnson đã khảo sát và nghiên cứu
193 trƣờng hợp, họ nhận thấy: Học hợp tác thì HS học hỏi đƣợc nhiều hơn so
với cách học truyền thống. Trƣớc đó ông và các đồng nghiệp đã phân tích 122
nghiên cứu về học hợp tác ở một số môn học và ở các độ tuổi khác nhau từ tiểu
học cho đến trung học và xử lí kết quả học tập bằng phƣơng pháp đo lƣờng, là
toàn bộ những hoạt động học tập mà HS thực hiện cùng nhau trong một nhóm,
trong hoặc ngoài phạm vi lớp học [25].
Năm 1984 Palincsar đƣa ra phƣơng pháp DH tƣơng hỗ đó là một chiến
thuật làm việc hợp tác theo nhóm, trong đó HS đóng vai trò “giáo viên” và
cùng với nhóm tìm hiểu ý nghĩa của một bài học. GV và HS tham gia đối thoại
về các phần khác nhau của bài học. GV yêu cầu mỗi HS trong nhóm làm một
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>



Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full