Điều tra Quốc gia về Vị thành niên và Thanh Việt Nam niên lần thứ 2

Báo cáo chuyên đề

Sử dụNg rượu bia Và
thuốc lá troNg thaNh thiếu
NiêN Việt Nam
Kết quả phân tích Điều tra Quốc gia về Vị thành niên và
Thanh niên Việt Nam 2003 & 2009 (SAVY)

Nguyễn Thanh liêm
Vũ công Nguyên
Nguyễn hạnh Nguyên

hà Nội 2010



Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam

Lời nói đầu
Sự phát triển của vị thành niên và thanh niên luôn là vấn đề được quan
tâm hàng đầu ở Việt nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới. đây là thế hệ
quyết định đến tương lai và vận mệnh của đất nước. Ở Việt nam, vị thành niên
và thanh niên tuổi từ 14 – 25 là nhóm dân cư đông nhất, chiếm gần một phần
tư dân số cả nước (khoảng trên 20 triệu người – Tổng cục Thống kê, điều tra
dân số và nhà ở năm 2009). Việc nắm bắt được những đặc điểm cơ bản liên
quan đến đời sống xã hội, thái độ, nguyện vọng, những thách thức trong sự
phát triển của nhóm dân số này là điều hết sức quan trọng.
Trong khuôn khổ Dự án phòng chống hIV/AIDS cho Thanh niên, Tổng
cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (TcDS-KhhGđ) và Tổng cục Thống kê

1.Giáo dục
2.Việc làm của thanh thiếu niên Việt nam
3.Dậy thì-Sức khỏe tình dục và sức khỏe sinh sản ở thanh thiếu niên
Việt nam
4. Sức khỏe tâm thần của vị thành niên và thanh niên Việt nam
5.Thanh thiếu niên Việt nam với việc tiếp cận và sử dụng các phương
tiện truyền thông đại chúng
6. Thái độ của thanh thiếu niên Việt nam về một số vấn đề xã hội
7. chấn thương và bạo lực ở thanh thiếu niên Việt nam
8. Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam.
9. Kiến thức và thái độ của thanh thiếu niên Việt nam về hIV/AIDS và
những người có hIV/AIDS.
chúng tôi hi vọng rằng những phát hiện về cuộc sống xã hội, thái độ, hoài
bão của vị thành niên và thanh niên Việt nam và những khuyến nghị về chính
sách trong 9 báo cáo này sẽ góp phần hữu ích trong việc hoạch định và thực
thi các chính sách và chương trình nâng cao sức khỏe và phát triển toàn diện
của thanh thiếu niên nước nhà.
Tổng cục DS-KhhGđ trân trọng cảm ơn ngân hàng phát triển châu á
đã tài trợ cho cuuộc điều tra. chúng tôi xin trân trọng cám ơn Quỹ Dân số
Liên hợp quốc (unFPA) đã hỗ trợ kỹ thuật cho việc xây dựng các báo cáo
chuyên đề và tóm tắt chính sách SAVy2; cảm ơn giáo sư Robert Blum, đại
học Johns hopkins (Mỹ) và các chuyên gia Việt nam đã hỗ trợ kỹ thuật và
đóng góp nhiều ý kiến quý báu trong quá trình phân tích số liệu và hoàn thiện
các báo cáo.
chúng tôi đánh giá cao sự tận tâm và say mê của các tác giả của 9 báo cáo
là Ts.Vũ Mạnh Lợi (Viện Xã hội học); Ts.nguyễn hữu Minh, Ths.Trần Thị
hồng (Viện Gia đình và Giới); Ts.nguyễn Thanh hương, Ts.Lê cự Linh (đại
học y tế công cộng); Ts.Bùi Phương nga (chuyên gia độc lập); Ths. nguyễn
Thị Mai hương (Trung tâm nghiên cứu phát triển y tế cộng đồng), Ths.
nguyễn đình Anh (Vụ Truyền thông và giáo dục- Tổng cục Dân sốKhhGđ), Ths. ngô Quỳnh An (đại học Kinh tế quốc dân), Ths.nguyễn

Ông Ngô Khang cường, nguyên Vụ trưởng Vụ Truyền thông và Giáo dục,
Tổng cục Dân số- Kế hoạch hoá gia đình, Phó trưởng ban
bà trần thị thanh mai, Vụ trưởng Vụ Truyền thông và Giáo dục, Tổng
cục Dân số- Kế hoạch hoá gia đình
Ông Nguyễn duy Khê, Vụ trưởng Vụ bảo vệ Bà mẹ Trẻ em, Bộ y tế.
bà Nguyễn thị hoà bình, uỷ viên đoàn chủ tịch, Giám đốc Trung tâm
hỗ trợ phụ nữ phòng chống hIV/AIDS và chăm sóc sức khoẻ sinh sản hội Liên hiệp phụ nữ Việt nam
Ông Phùng Khánh tài, uỷ viên Thường vụ Trung ương đoàn Thanh niên
cộng sản hồ chí Minh
Ông Nguyễn Văn Kính, nguyên Phó cục trưởng cục Phòng chống
hIV/AIDS, Viện trưởng Viện y học lâm sàng các bệnh nhiệt đới, Bộ y tế
bà lê thị hà, Phó cục trưởng cục phòng chống tệ nạn xã hội - Bộ Lao
động - Thương binh và Xã hội
Ông Nguyễn Đình chung, Phó Vụ trưởng Vụ Thống kê Xã hội và Môi
trường, Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch - đầu tư
Ông lã Quý Đôn, Phó Vụ trưởng Vụ công tác học sinh - sinh viên, Bộ
Giáo dục và đào tạo

6


Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam

Nhóm tác giả Viết báo cáo chuyêN Đề Và tóm
tắt chíNh Sách Điều tra Quốc gia Về Vị thàNh
NiêN Và thaNh NiêN Việt Nam

ths. Ngô Quỳnh an, đại học Kinh tế Quốc dân
ths. Nguyễn Đình anh, Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông và Giáo dục,
Tổng cục Dân số- Kế hoạch hoá gia đình

3. những khác biệt theo nhóm dân tộc .........................................................18
4. những khác biệt theo trình độ học vấn.....................................................20
5. những khác biệt theo điều kiện sống của hộ gia đình ...........................22
6. Ảnh hưởng của gia đình và bạn bè đến việc sử dụng rượu bia..............23
a. Tình trạng nghiện rượu của các thành viên khác trong gia đình ..........23
b. Sự lôi kéo của bạn bè .....................................................................................23
7. các yếu tố quyết định việc sử dụng và say rượu bia................................25
8. Lái xe cơ giới sau khi sử dụng rượu bia ......................................................28
iV. hút thuốc lá troNg thaNh thiếu NiêN.....................33
1. hành vi hút thuốc lá......................................................................................33
a. Tỉ lệ hút thuốc lá.............................................................................................33
b. Tuổi bắt đầu sử dụng .....................................................................................34
2. Lý do bắt đầu hút thuốc lá và việc từ bỏ hút thuốc .................................34
a. Lý do bắt đầu sử dụng....................................................................................34
b. Từ bỏ hút thuốc..............................................................................................35
8


Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam

3. những khác biệt theo vùng..........................................................................36
4. những khác biệt theo nhóm dân tộc .........................................................38
5. những khác biệt theo trình độ học vấn.....................................................39
6. những khác biệt theo điều kiện kinh tế của hộ gia đình .......................40
7. Ảnh hưởng của gia đình và bạn bè đến hành vi hút thuốc lá.................41
a. Ảnh hưởng của gia đình ................................................................................41
b. Ảnh hưởng của bạn bè...................................................................................41
8. các yếu tố quyết định hành vi hút thuốc lá trong nam giới ..................42
V. thảo luậN Và KhuyếN Nghị chíNh Sách........................45
1. Sử dụng rượu bia trong thanh thiếu niên ..................................................45



Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam

Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu
niên Việt Nam
I. Giới thiệu
cũng giống các nước châu á khác, Việt nam là một nước có cơ cấu dân số trẻ và thanh thiếu
niên là một bộ phận quan trọng trong phát triển đất nước (un, 2007). Kết quả Tổng điều tra dân
số 1999 cho thấy thanh thiếu niên Việt nam trong độ tuổi từ 14 đến 25 có trên 18 triệu người,
chiếm 24% tổng dân số cả nước1.
Quá trình phát triển thanh thiếu niên bị kìm hãm một phần do việc sử dụng các chất gây
nghiện, trong đó có thuốc lá và rượu bia. các nghiên cứu trên thế giới đã cho thấy sử dụng rượu
bia và thuốc lá tạo ra những gánh nặng rất lớn về mặt sức khỏe, kinh tế và xã hội (Who, 2001;
Who, 2004); làm suy giảm khả năng độc lập và tinh thần trách nhiệm của thanh niên khi trưởng
thành và làm giảm sự tham gia của thanh niên vào các hoạt động xã hội (un, 2007: 29).
Tại Việt nam, chính phủ đã đưa ra những quy định nhằm hạn chế sử dụng rượu bia như luật
áp thuế tiêu thụ đặc biệt với mặt hàng rượu bia từ năm 19982, quy định về việc cấm sử dụng rượu
bia khi tham gia giao thông từ 2007, quy định mới trong Luật giao thông đường bộ (có hiệu lực
1/7/2009) cấm tuyệt đối sử dụng rượu bia trong lúc điều khiển xe cơ giới3…. chính phủ quy định
cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi4, cấm quảng cáo và cấm nhập khẩu thuốc lá5, cấm bán
thuốc lá tại các nơi công cộng như trường học, bệnh viện, rạp chiếu phim6..., cấm hút thuốc lá tại
nơi công cộng7, quy định ghi lời cảnh báo về tác hại của thuốc lá trên vỏ bao8… chính phủ đã phê
duyệt chính sách Quốc gia phòng chống tác hại thuốc lá giai đoạn 2000-20109 và chương trình
Quốc gia phòng chống tác hại của thuốc lá quốc gia đã được triển khai từ năm 200110. Bất chấp

Các con số này được đưa ra dựa trên các số liệu có trên trang web của TCTK (www.gso.gov.vn) từ Tổng điều tra Dân số và
Nhà ở 1999.

1

9

Theo Nghị quyết số 12 của Hội đồng Chính Phủ.

10

Theo Quyết định 467/QĐ-TTg ngày 17/4/2001.

11


Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam

những nỗ lực trên, kết quả điều tra y tế Quốc gia 2002 (Bộ y tế - TcTK, 2003) cũng như Khảo
sát của Bộ y tế năm 2006 về tình hình lạm dụng rượu bia (đàm Viết cương và Vũ Thị Minh hạnh,
2006) cho thấy việc sử dụng rượu bia và thuốc lá tại Việt nam hiện vẫn rất phổ biến, nhất là trong
nam giới.
Sử dụng số liệu từ điều tra quốc gia về Vị thành niên và Thanh niên Việt nam (SAVy), nghiên
cứu này được thực hiện nhằm mô tả thực trạng, xu hướng biến đổi và các yếu tố ảnh hưởng tới việc
sử dụng rượu bia thuốc lá của thanh thiếu niên Việt nam. Bên cạnh đó, các khuyến nghị chính
sách cho các chương trình can thiệp nhằm hạn chế việc sử dụng rượu bia trong thanh thiếu niên
cũng được đưa ra dựa trên kết quả từ các phân tích số liệu của cuộc điều tra này.

II. Số liệu, phương pháp và phạm vi nghiên cứu
điều tra Quốc gia về Vị thành niên và Thanh niên Việt nam (SAVy) được thực hiện lần đầu
tiên vào năm 2003 với sự phối hợp giữa Bộ y tế, Tổng cục Thống kê, Tổ chức y tế Thế giới và Quỹ
nhi đồng Liên hợp quốc. Kết quả điều tra đã lần đầu tiên đưa ra được một bức tranh tổng thể về
vị thành niên và thanh niên Việt nam trong các lĩnh vực giáo dục, việc làm, sức khỏe thể chất, sức
khỏe tình dục và sức khỏe sinh sản, hôn nhân và các mối quan hệ gia đình, tình bạn và tình yêu,
cũng như các vấn đề sức khỏe mà giới trẻ đang phải đối mặt như hIV/AIDS, sử dụng các chất gây

giữa hai cuộc khảo sát. các mô hình hồi quy đa biến được sử dụng để tìm hiểu mức độ ảnh hưởng
của từng biến số kinh tế xã hội hay tác động độc lập của các biến số độc lập đến hành vi sử dụng
rượu bia thuốc lá của thanh thiếu niên.

III. Sử dụng rượu bia trong thanh thiếu niên
1. Sử dụng và lạm dụng rượu bia
a. Tỉ lệ sử dụng
Kết quả phân tích số liệu SAVy cho thấy tỷ lệ sử dụng rượu bia ở thanh thiếu niên Việt nam
nói chung khá cao và có xu hướng tăng lên. Kết quả phân tích SAVy II cho thấy 60% thanh thiếu
niên đã từng uống hết một cốc/vại bia hay một chén/ly rượu và tỷ lệ này tăng lên thành 75% khi
xem xét đến hành vi đã từng uống. So với 5 năm trước (SAVy I), tỉ lệ sử dụng rượu bia trong thanh
thiếu niên đã tăng lên đáng kể và tại thời điểm đó, tỉ lệ thanh thiếu niên đã từng uống hết một
cốc/vại bia hay một chén/ly rượu và tỉ lệ thanh thiếu niên đã từng uống rượu bia chỉ lần lượt là
51% và 64%.
các kết quả phân tích cũng cho thấy những khác biệt đáng kể giữa nam và nữ trong hành vi sử
dụng rượu bia. Trong khi 80% nam giới ở độ tuổi thanh thiếu niên năm 2009 đã từng uống hết một
cốc/vại bia hay một chén/ly rượu thì tỷ lệ này ở nữ giới chỉ là 37%2. Tỉ lệ uống rượu bia trong thanh
thiếu niên năm 2003 thấp hơn nhưng khác biệt giữa nam và nữ vẫn tương tự: 69% thanh thiếu niên
nam đã từng uống hết một cốc/vại bia hay một
chén/ly rượu và tỉ lệ này cao hơn hẳn 28% là tỉ lệ
trong thanh thiếu niên nữ.
Tuy tỉ lệ sử dụng rượu bia trong thanh thiếu
niên nam cao hơn nữ, tỷ lệ này trong thanh thiếu
niên nữ lại tăng nhanh hơn so với nam: giữa hai kỳ
khảo sát, trong khi tỉ lệ đã từng sử dụng rượu bia của
nam giới chỉ tăng gần 13% thì tỉ lệ này của nữ giới
đã tăng gần 40% và có thể thấy kết quả tương tự khi
xem xét thay đổi trong tỉ lệ đã từng uống hết một
cốc/vại bia hay một chén/ly rượu.



15%

U#ng nh!ng ch!a h$t
&ã t'ng u#ng h$t

23%
15%

69%

80%
60%

51%

20%

37%

28%

10%
0%

Ch!a bao gi" u#ng

13%

50%

90%
80%
70%
60%

Nam
60%

58%

N$

50%
40%
30%

32%

30%
22%

21%

20%

12%

10%

3%


23%

18%

20%

27%

10%
0%
14 - 17

18 - 21

22 – 25

14 - 17

SAVY I

18 - 21

22 – 25

SAVY II

c. Tuổi bắt đầu sử dụng rượu bia
Tuy nghị định 4013 đã quy định “không được bán rượu cho người dưới 18 tuổi”, tình trạng sử
dụng rượu bia trong trẻ vị thành niên vẫn hết sức phổ biến. Kết quả trong Bảng 3.1 cho thấy ở cả

tổng


Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam

2. Những khác biệt theo vùng kinh tế - xã hội
Phân theo 8 vùng kinh tế - xã hội cho thấy vùng Tây Bắc và đông Bắc có tỉ lệ sử dụng rượu bia
trong thanh thiếu niên cao nhất ở cả hai năm điều tra. năm 2009, có tới 90% thanh thiếu niên nam
ở hai vùng này đã từng uống hết một cốc/vại bia hay một chén/ly rượu. Tỉ lệ sử dụng rượu bia
trong thanh thiếu niên nam ở các vùng khác thấp hơn so với hai vùng này nhưng vẫn ở mức rất cao:
trên 75%.
Phân theo giới, khu vực Tây Bắc và đông Bắc không chỉ có tỉ lệ sử dụng rượu bia cao nhất
mà còn có khoảng cách nhỏ nhất giữa nam và nữ trong tỉ lệ uống rượu bia. điều này có nghĩa là
thanh thiếu niên nữ ở hai vùng này, đặc biệt là ở khu vực Tây Bắc, có tỉ lệ uống rượu bia cao hơn
đáng kể so với các vùng khác.
So sánh với SAVy I cho thấy tỉ lệ sử dụng rượu bia trong thanh thiếu niên tăng lên ở tất cả các
vùng, đặc biệt là ở Tây nguyên.
Biểu Đồ 3.4: Tỷ lệ thanh thiếu niên sử dụng rượu bia (đã từng uống hết một cốc/vại bia hay
một chén/ly rượu) theo giới tính và vùng lãnh thổ
35%

••ng b!ng sông C"u Long

76%

39%

Tây Nguyên
SAVY II


80%

.

•B Sông H•ng

Nam

89%

31%

25%

••ng b!ng sông C"u Long

69%
36%

•ông Nam B•
SAVY I

71%

24%

Tây Nguyên

57%
31%


30%

72%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

đông Bắc là một trong hai vùng có tỉ lệ thanh thiếu niên sử dụng rượu bia cao nhất và cũng là
nơi có tỉ lệ thanh thiếu niên nam đã từng say bia rượu cao nhất; tỉ lệ này trong nhóm nữ không có
sự khác biệt đáng kể với các vùng khác. Tây Bắc có tỉ lệ thanh thiếu niên nam đã từng say bia rượu
ở mức tương đối thấp so với các vùng khác nhưng tỷ lệ này trong nhóm nữ lại cao hơn hẳn tất cả
các vùng khác.
Bắc Trung Bộ và đồng bằng sông hồng có tỷ lệ sử dụng và tỉ lệ say rượu bia thấp nhất cả nước.

16


Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam


27%

Đông Bắc

54%
32%

Đồng bằng sông Cửu Long

60%

30%

Tây Nguyên

61%

28%

Duyên hải miền Trung

59%

24%

Bắc Trung Bộ
Tây Bắc

46%


64%

25%

Tây Nguyên
Duyên hải miền Trung

64%

30%

40%

57%
65%

51%
50%

60%

70%

80%

90%

100%


lệch
lệch
bình
vị
chuẩn
chuẩn
2,8 1861594 17,2
18
3,1
594934
2,6
816258 16,9
17
2,55 497268
2,7
229810 15,5
15
2,66 145141
2,7
775943 17,6
17
2,93 225710

đB Sông hồng
đông Bắc
Tây Bắc
Bắc Trung Bộ
Duyên hải miền
Trung
Tây nguyên

17,1
16,7

17
17

2,2
2,8

420287
907310

16,3
17,6

17
18

3,50
2,98

165220
474498

17,5

18

2,4


16,1

16

2,5

1108440

16,9

17

2,83

640314

Tây Bắc

15,5

15

2,5

341996

16,4

16



670155

17,7

18

2,73

325002

Tây nguyên

16,4

16

2,4

557882

17,8

18

2,75

254938

đông nam Bộ

18

2,85

696435

3. Những khác biệt theo nhóm dân tộc
Khi so sánh với thanh thiếu niên nam dân tộc thiểu số, thanh thiếu niên nam dân tộc Kinh/hoa
có tỉ lệ sử dụng rượu bia cao hơn ở SAVy I nhưng lại thấp hơn ở SAVy II. Từ 2003 đến 2009, tỷ lệ
thanh thiếu niên nam Kinh/hoa đã từng uống hết một vại/cốc bia hay một chén/ly rượu tăng từ
70% lên 79% trong khi tỷ lệ này tăng từ 66% lên 85% ở nhóm nam dân tộc thiểu số. Tỷ lệ sử dụng
rượu bia của thanh thiếu niên nữ dân tộc thiểu số cao hơn hẳn so với nhóm Kinh/hoa. năm 2009,
tỷ lệ nữ dân tộc Kinh/hoa đã từng uống hết một vại/cốc bia hay một chén/ly rượu là 34% - thấp
hơn hẳn so với 50% là tỷ lệ ở nhóm nữ dân tộc thiểu số. Giữa hai cuộc điều tra, tỷ lệ này tăng trong
cả hai nhóm nhưng tốc độ tăng trong nhóm dân tộc thiểu số cao hơn nhiều so với nhóm dân tộc
Kinh/hoa.

18


Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam

Biểu Đồ 3.6: Tỷ lệ thanh thiếu niên đã từng uống rượu bia theo dân tộc và giới tính
100%
90%
80%
70%

21%



24%

Uống nhưng
chưa hết
Đã từng
uống hết

50%

20%

34%

34%

27%

10%
0%

8%

85%

79%

Chưa bao
giờ uống



70%
60%

60%

57%

Nam

59%

Nữ

50%
40%
30%

33%

30%

31%
20%

20%
10%
0%
Kinh & Hoa


Biểu Đồ 3.8: Tỷ lệ thanh thiếu niên đã từng uống hết một cốc bia hay một ly rượu theo
trình độ học vấn và giới tính

SAVY II

Nữ

Đại học/cao đẳng
Phổ thông trung học
Trung học cơ sở

49%

23%

Nam

Phổ thông trung học

Tiểu học

33%

15%
53%

20%

26%



9%

81%

Trung học cơ sở
Tiểu học

Nữ

3% 3%

93%

Đại học/cao đẳng

Đại học/cao đẳng
Nam

44%

12%

44%

Đại học/cao đẳng

SAVY I

40%


30%

Đã từng uống hết

23%

4%

72%

0%

18%

12%

70%

Trung học cơ sở

40%

50%

60%

70%

Uống nhưng chưa hết


28%

32%

29%

31%

Nam

55%

49%

50%
40%

74%

72%

67%

66%

Nữ

31%
22%


Đại học/
cao đẳng


Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam

5. Những khác biệt theo điều kiện sống của hộ gia đình
Dựa trên tài sản của hộ, các hộ gia đình trong khảo sát SAVy II được chia thành ba nhóm với
ba mức điều kiện sống khác nhau là trên mức trung bình, trung bình và dưới mức trung bình14.
các kết quả phân tích trình bày trong Bảng 3.3 cho thấy thanh thiếu niên sống trong những
hộ gia đình có điều kiện sống cao hơn có tỉ lệ sử dụng rượu bia cao hơn và điều này đúng cho cả
hai nhóm nam và nữ. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng mối quan hệ này có thể phức tạp hơn khi phân chia
điều kiện sống theo nhiều mức độ hơn vì có thể chỉ những nhóm rất nghèo mới uống nhiều hơn
khi điều kiện sống khó khăn.
BảNg 3.3: Sử dụng rượu bia trong thanh thiếu niên theo giới tính và điều kiện sống
giới tính
nam

nữ

Điều kiện sống
Dưới mức trung bình
Trung bình
Trên mức trung bình
Dưới mức trung bình
Trung bình
Trên mức trung bình

Đã từng

100 %
100 %
100 %

Tương tự việc sử dụng rượu bia trong nhóm nam, tỉ lệ thanh thiếu niên nam đã từng say bia
rượu cao hơn khi người đó có điều kiện sống cao hơn (ở mức trung bình và trên trung bình so với
mức dưới trung bình). Tuy nhiên, mối quan hệ này trong nhóm thanh thiếu niên nữ lại theo chiều
hướng ngược lại.
BảNg 3.4: Tỷ lệ thanh thiếu niên đã từng say bia rượu theo giới tính và điều kiện sống
của hộ gia đình
giới tính
nam

nữ

14

Điều kiện sống

Đã từng say

chưa từng say

tổng

Dưới mức trung bình

58 %

42 %



Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam

6.

Ảnh hưởng của gia đình và bạn bè đến việc sử dụng rượu bia
a. Tình trạng nghiện rượu của các thành viên khác trong gia đình

Kết quả phân tích SAVy II cho thấy có 17% thanh thiếu niên có người trong gia đình đang sử
dụng nhiều rượu ở mức độ hàng ngày hoặc nghiện rượu. Tỉ lệ này ở SAVy I nhỉnh hơn đôi chút và
là 20%.
Xem xét mối liên quan giữa việc sử dụng nhiều rượu hoặc nghiện rượu của các thành viên
trong gia đình với hành vi uống rượu bia của thanh thiếu niên cho thấy việc trong gia đình có hay
không có người nghiện rượu hầu như không ảnh hưởng đến tình trạng sử dụng rượu bia của thanh
thiếu niên.
Biểu Đồ 3.10: Thực trạng sử dụng rượu bia của thanh thiếu niên theo tình trạng nghiện rượu
của các thành viên trong gia đình và giới tính của người trả lời
100%
90%
80%

8%

7%

50%

9%



58%

60%
50%
40%
30%

70%

17%

69%

20%

34%

10%
0%

Có người
nghiện bia
rượu trong
gia đình

Không có
người
nghiện bia
rượu trong

Nam

SAVY I
Đã từng uống hết

Nữ
SAVY II

Uống nhưng chưa hết

Chưa bao giờ uống

Việc gia đình có người nghiện rượu hay không cũng hầu như không ảnh hưởng đến tình trạng
say rượu bia của thanh thiếu niên nam ở cả 2003 và 2009. Tuy nhiên, kết quả phân tích với nhóm
thanh thiếu niên nữ cho thấy tỉ lệ say của thanh thiếu niên nữ cao hơn khi trong gia đình người đó
có người nghiện rượu.
b. Sự lôi kéo của bạn bè
Sự lôi kéo của bạn bè được tiếp cận từ cả góc độ tiêu cực (bạn bè rủ rê hay ép người trả lời
uống rượu bia) và tích cực (bạn bè động viên người trả lời tránh sử dụng rượu bia). Khoảng một
phần tư thanh thiếu niên bị bạn bè rủ rê hay ép sử dụng rượu bia và ba phần tư thanh thiếu niên
23


Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam

Biểu Đồ 3.11: Tỷ lệ thanh thiếu niên đã từng say bia rượu theo tình trạng nghiện rượu của
các thành viên khác trong gia đình và giới tính của người trả lời
100%
90%
80%

nghiện bia rượu
trong gia đình

27%

Có người nghiện
bia rượu trong gia
đình

SAVY I

21%

Không có người
nghiện bia rượu
trong gia đình

SAVY II

được bạn bè động viên tránh xa rượu bia. cả hai tỉ lệ này đều có xu hướng tăng lên giữa hai cuộc
khảo sát, đặc biệt là sự rủ rê hay ép buộc của bạn bè.
So sánh nam với nữ cho thấy chủ yếu chỉ có thanh thiếu niên nam mới bị rủ rê lôi kéo hay ép
buộc sử dụng rượu bia trong khi nữ lại được động viên tránh nhiều hơn. năm 2009, có tới gần một
nửa (44%) số thanh thiếu niên nam bị rủ rê hay ép buộc sử dụng rượu bia trong khi tỉ lệ này ở nữ
giới chỉ là 5%. ngược lại, trong khi 83% số thanh thiếu niên nữ được động viên tránh xa rượu bia
thì tỉ lệ này ở nhóm thanh thiếu niên nam chỉ là 67%. các mô hình tương tự với tỉ lệ bị rủ rê thấp
hơn cũng được tìm thấy trong SAVy I.
BảNg 3.5: Tuổi bắt đầu uống rượu bia của thanh thiếu niên theo theo giới tính
hành vi của bạn bè
Rủ rê (không động viên tránh)

19 %
2%
44 %
80 %
54 %
72 %
100 %
100 %
100 %
100 %
10717406 10319783 10353141 10338045

Ảnh hưởng của việc bị bạn bè rủ rê hoặc ép buộc là rất rõ ràng trong khi ảnh hưởng của việc
bàn bè động viên tránh xa rượu bia lại không rõ. Tỉ lệ thanh thiếu niên đã từng uống hết một vại/cốc
24


Sử dụng rượu bia và thuốc lá trong thanh thiếu niên Việt nam

bia hay một chén/ly rượu trong nhóm không bị bạn bè rủ rê chỉ là 34% trong khi tỉ lệ này trong
nhóm bị bạn bè rủ rê là 73%. Tương tự cho nhóm thanh thiếu niên nam, tỉ lệ này là 69% trong
nhóm không bị rủ rê và lên tới 95% trong nhóm bị rủ rê.
So sánh giữa nam và nữ cho thấy thanh thiếu niên nam bị ảnh hưởng từ sự lôi kéo từ bạn bè
mạnh hơn nhiều so với nữ. Trong nhóm cùng không được bạn bè động viên tránh xa bia rượu và
cùng bị bạn bè rủ rê hay ép buộc, tỉ lệ đã từng uống hết một cốc/vại bia hay một chén/ly rượu trong
nhóm thanh thiếu niên nam là 96%, lớn hơn hẳn so với 82% là tỉ lệ này ở nhóm thanh thiếu niên
nữ. có thể thấy kết quả tương tự với tỉ lệ sử dụng rượu bia của nam cao hơn hẳn nữ ở tất cả các
nhóm còn lại.
Biểu Đồ 3.12: Tỷ lệ thanh thiếu niên đã từng uống hết một cốc bia hay một ly rượu theo sự lôi
kéo của bạn bè và giới tính của người trả lời

10%

24%

96%
26%

Không rủ rê, động viên tránh

Nam

7%

69%

Rủ rê, động viên tránh
Rủ rê, không động viên tránh

SAVY I

11%

46%

82%

Không rủ rê, động viên tránh
Nam

17%


59%
14%

25%

12%

28%

91%

Rủ rê, động viên tránh
57%

Không rủ rê, không động viên tránh

3%6%
10%

33%

89%

Rủ rê, không động viên tránh
0%
Đã từng uống hết

41%


với một số yếu tố nhân khẩu và kinh tế - xã hội như giáo dục, tuổi, hay điều kiện kinh tế của hộ gia
25