T¹p chÝ luËt häc sè 1/2004 65

§µo t¹o

ừ ngày 7 - 9/11/2003, Trường đại học
luật Hà Nội phối hợp với Trường đại
học Lund - Thuỵ Điển tổ chức hội thảo quốc
tế “Phương pháp sử dụng bản án trong giảng
dạy luật hiện đại - Case method in modern
legal teaching”. Các giáo sư của Hoa Kì và
Thuỵ Điển đã cùng giới thiệu và trao đổi
với các giảng viên đến từ 9 trường đại học
có đào tạo luật của Việt Nam về phương
pháp sử dụng bản án, tình huống trong
giảng dạy luật. Do đến từ các nước có hệ
thống pháp luật khác nhau nên các giáo sư
cũng có những cách thức khác nhau trong
việc sử dụng bản án vào giảng dạy luật.
Đây là những kinh nghiệm hay, có thể
tham khảo để xây dựng và hoàn thiện
phương pháp sử dụng tình huống trong
giảng dạy luật ở Việt Nam.
1. Ở Việt Nam, các cơ sở đào tạo luật
thường áp dụng phổ biến phương pháp
thuyết trình để truyền đạt kiến thức đến sinh
viên. Ưu điểm của phương pháp này là có

tính “tự phát”, chưa được tổng kết, đúc rút
kinh nghiệm để khái quát thành “phương
pháp” và tổ chức áp dụng rộng rãi. Điều này
biểu hiện ở chỗ, có môn học, có bài giảng
có thể khai thác tình huống trong quá trình
giảng dạy nhưng không phải mọi tổ bộ môn,
T
* Giảng viên Khoa pháp luật kinh tế
Trường đại học luật Hà Nội
T
h
s. NguyÔn ThÞ Dung

* 66 T¹p chÝ luËt häc sè 1/2004

§µo t¹o
mọi giáo viên đều sử dụng tình huống và
cách thức, mức độ sử dụng tình huống cũng
rất khác nhau.
2. Ở các nước có nền giáo dục pháp luật
hiện đại, phương pháp sử dụng bản án trong
giảng dạy luật hiện đại được áp dụng phổ
biến và rất phong phú, đa dạng. Các giáo sư
Thuỵ Điển quan niệm sinh viên cần phải
biết và hiểu về các quy định của pháp luật
trước khi phân tích, xử lí các tình huống
thực tế hoặc ngược lại, qua việc phân tích

khác nhau: Hệ thống thông luật và hệ thống
luật lục địa và điều này có ý nghĩa chi phối
nội dung chương trình giảng dạy luật trong
các trường đại học.Ở hai hệ thống pháp luật
này, quy định của pháp luật hình thành theo
hai cách thức rất khác nhau nên cách thức
dạy cho sinh viên về các quy định đó cũng
khác nhau. Pháp luật của Thuỵ Điển thuộc
hệ thống luật lục địa. Đây là hệ thống luật
hình thành từ nền khoa học pháp lí phát
triển. Với quan niệm pháp luật là chuẩn mực
cơ bản để điều chỉnh hành vi xử sự của con
người, luật thành văn được hình thành thông
qua hoạt động ban hành văn bản pháp luật
của cơ quan nhà nước có thẩm quyền còn
việc áp dụng các quy định đó như thế nào
thuộc về các cơ quan thi hành pháp luật.
Xuất phát từ đặc điểm này, mục tiêu của
việc sử dụng bản án trong giảng dạy luật là
sinh viên phải được biết và hiểu rõ về các
quy định của pháp luật, cho dù tình huống,
bản án được đưa ra trước hay sau khi sinh
viên được nghe giảng lí thuyết.
Trong khi đó, ở các nước theo hệ thống
thông luật (trong đó có Hoa Kì), các quy
phạm pháp luật được hình thành chủ yếu từ
án lệ, thẩm phán vừa là người xét xử, vừa là
người tạo ra pháp luật, thậm chí, các văn
bản pháp luật thực định chỉ có ý nghĩa bổ


vào tình trạng nhàm chán. Các giờ thảo luận
là cơ hội tốt để sử dụng tình huống, bản án
trong giảng dạy luật. Ở Trường đại học luật
Hà Nội, giờ thảo luận được bố trí sau khi
sinh viên được nghe giảng lí thuyết. Như
vậy, cách phổ biến chúng ta thường làm là
tình huống được sử dụng sau khi người học
đã được biết về quy định của pháp luật và sẽ
học cách áp dụng các quy định đó.
Bộ môn luật kinh tế (Trường đại học
luật Hà Nội) đã biên soạn nhiều tình huống
và thống nhất đưa vào giảng dạy (trong giờ
thảo luận) từ nhiều năm nay. Trong các giờ
giảng lí thuyết, mức độ và cách thức sử
dụng tình huống minh hoạ như thế nào còn
tuỳ thuộc vào kĩ năng và kinh nghiệm của
mỗi giảng viên. Để sử dụng tình huống
trong giờ thảo luận, người học và người dạy
đều phải chuẩn bị cho tình huống. Điều này
có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả của việc
sử dụng tình huống, bản án và hiệu quả của
giờ học. Để mọi sinh viên có thể tham gia
vào bài học nên bắt đầu bằng những câu hỏi
đơn giản mà bất cứ ai cũng có thể trả lời
được, ngay cả khi chưa kịp chuẩn bị đầy đủ
cho việc giải quyết tình huống. Ví dụ, nếu
nhằm mục đích làm sáng tỏ các quy định về
thành lập doanh nghiệp trong tình huống sau
đây nên yêu cầu sinh viên liệt kê các tình
tiết của sự việc như thế nào?

biến sự việc và sẽ tự tin hơn khi tham gia
vào giải quyết tình huống. Sau khi đã nhận
diện đủ những tình tiết nói trên, sinh viên
cần phải hiểu những vấn đề pháp lí nào cần
quan tâm làm rõ trong hoạt động thành lập
công ti. Trong tình huống trên, người học
cần lí giải:
- Hồng, Hải, Long có thuộc đối tượng bị
cấm thành lập doanh nghiệp hay không?
- Hải có được phép góp vốn làm 2 lần
hay không?
- Chủ doanh nghiệp tư nhân có được quyền
góp vốn vào doanh nghiệp khác hay không?
- Giấy nhận nợ, thiết bị kĩ thuật có thể
được sử dụng làm tài sản góp vốn?
- Việc định giá tài sản có đúng pháp luật
không? Nếu định giá sai thì xử lí như thế nào?
- Tỉ lệ góp vốn của mỗi thành viên?
Công việc cuối cùng là người học phải
khai thác các quy định pháp luật hiện hành
để trả lời cho các câu hỏi đó. Với cách học
này, sinh viên có cơ hội để hiểu hơn các quy
định pháp luật về thành lập doanh nghiệp và
sẽ tự tin, chủ động hơn khi giải quyết các
tình huống thực tế mà họ phải đối diện sau
khi ra trường.
Để nâng cao chất lượng giờ học, cần tìm
cách để nhiều sinh viên có thể tham gia vào
tình huống với tư cách là nhà tư vấn, luật sư,
thẩm phán và phần phát biểu ý kiến không