nghiên cứu - trao đổi
54
Tạp chí luật học số 6/2004
Ts. Trần Minh Hơng
*
t trong nhng tiờu chớ quan trng
ỏnh giỏ thc trng v mc dõn
ch ca mt xó hi l ngi dõn c nh
nc to iu kin tham gia qun lý xó hi,
tham gia tho lun v quyt nh nhng vn
liờn quan n h, liờn h n vn mnh
quc gia mc no, di nhng hỡnh thc
no v kt qu th hin ý chớ ca h cú c
nh nc bo m thc hin hay khụng.
Trong thc tin qun lý nh nc, cỏc
c quan, t chc cú thm quyn v trỏch
nhim ó khụng ngng to iu kin cỏc
tng lp nhõn dõn tham gia vo qun lý nh
nc, qun lý xó hi di cỏc hỡnh thc
phong phỳ v hiu qu nh trc tip bu i
biu ca mỡnh vo cỏc c quan i din,
trc tip hoc giỏn tip tham gia vo hot
ng ca cỏc c quan i din cng nh cỏc
c quan nh nc khỏc, úng gúp ý kin
vo d tho cỏc vn bn phỏp lut quan
trng, trong ú cú d tho Hin phỏp v sa

khụng ng ý v c quan nh nc cú trỏch
nhim cn c vo ú ban hnh quyt
nh tng ng.
Trng cu ý dõn l s kin trng i
trong i sng chớnh tr ca mt xó hi dõn
ch cú t chc cho nờn ũi hi phi c
tin hnh trờn c s vn bn phỏp lut cú
hiu lc phỏp lý cao v vi s chun b k
lng ca cỏc c quan, t chc cú thm
quyn. ỏp ng ũi hi bc xỳc ca cuc
M

* Ging viờn chớnh Khoa hnh chớnh - nh nc
Trng i hc lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 6/2004 55

sng, Quc hi nc Cng ho xó hi ch
ngha Vit Nam (khoỏ XI) ó a vic xõy
dng Lut trng cu ý dõn vo k hoch
xõy dng phỏp lut t nm 2002 n nm
2007. Trong khuụn kh bi vit ny, tỏc gi
xin phộp c trỡnh by mt s suy ngh
liờn quan n vn xõy dng phỏp lut v
trng cu ý dõn.
1. Ni dung trng cu ý dõn
Mt s quc gia coi v s dng trng
cu ý dõn nh l mt trong nhng cụng c

nm Ngh vin ch sa i c 8 im
trong Hin phỏp mc dự cú ti 42 bn
ngh sa i ó c a ra trng cu ý
dõn.
(2)
Chớnh vỡ vy m quc gia ny c
ỏnh giỏ l lc a b úng bng xột t gúc
hin phỏp v l nc duy nht trờn th
gii m trng cu ý dõn thng kt thỳc
tht bi .
Cõu hi t ra l cú nờn quy nh c th
trong hin phỏp tt c cỏc trng hp cn
tin hnh trng cu ý dõn hay khụng? Theo
chỳng tụi dt khoỏt phi quy nh nhng
trng hp c th cn tin hnh trng cu ý
dõn trong hin phỏp bi ý ngha v tm
quan trng ca cụng tỏc ny cũn lut v
trng cu ý dõn cú nhim v c th hoỏ cỏc
quy nh ca hin phỏp, trong ú dnh s
chỳ trng c bit cho cỏc vn liờn quan
n th tc tin hnh v ỏnh giỏ kt qu
trng cu ý dõn.
2. Quyn quyt nh trng cu ý dõn
v trỏch nhim t chc trng cu ý dõn
Theo phỏp lut hin hnh ca nc
Cng ho xó hi ch ngha Vit Nam thỡ
Quc hi l c quan duy nht cú quyn sỏng
kin trng cu ý dõn. Ni dung ny c
quy nh ti khon 14 iu 2 Lut t chc
Quc hi nm 2001 nh sau: Quc hi

nước nên chăng quy định về trưng cầu ý
dân trên phạm vi tỉnh hoặc vùng lãnh thổ.
Theo chúng tôi, tổ chức trưng cầu ý dân
trên phạm vi tỉnh thì đơn giản hơn còn nếu
tiến hành trưng cầu ý dân trên phạm vi vùng
lãnh thổ thì sẽ phải thành lập cơ quan lâm
thời để tiến hành những hoạt động mang
tính tổ chức phục vụ công tác này.
Trong trường hợp pháp luật quy định
khả năng tổ chức trưng cầu ý dân trên phạm
vi tỉnh thì cũng cần trao cho hội đồng nhân
dân cấp tỉnh quyền sáng kiến trưng cầu ý
dân hoặc chí ít thì cũng là quyền kiến nghị
với Quốc hội hoặc Uỷ ban thường vụ Quốc
hội về vấn đề này.
Một vấn đề cũng cần nghiên cứu là có
nên trao cho cử tri quyền sáng kiến trưng
cầu ý dân hay không? Nếu có thì đòi hỏi tối
thiểu phải có bao nhiêu phần trăm cử tri
(hoặc bao nhiêu người) yêu cầu? Theo chúng
tôi, vì tổ chức trưng cầu ý dân là công việc
khá mới mẻ đối với chúng ta nên có thể
trước mắt ta chưa quy định quyền sáng kiến
trưng cầu ý dân của cử tri, tuy nhiên về lâu
dài các cơ quan có thẩm quyền của Nhà
nước cũng cần tổ chức nghiên cứu, xem xét
khả năng này.
3. Tuyên truyền cho nội dung trưng
cầu ý dân
Một trong những mục tiêu chủ yếu của

ngân sách nhà nước, ngoài ra cũng có thể
động viên các tổ chức kinh tế, tổ chức xã
hội đóng góp thêm.
Trong khi tiến hành tuyên truyền, theo
chúng tôi cũng cần phổ biến nội dung dự
thảo sửa đổi hiến pháp hoặc luật có liên
quan đến vấn đề được đưa ra trưng cầu ý
dân. Vấn đề đặt ra ở đây là có tuyên truyền
cho cả hai hướng (đồng ý và không đồng ý)
hay không? Theo chúng tôi nếu không
tuyên truyền đầy đủ sẽ khiến cho dân chúng
nghi ngờ mà hậu quả tất yếu chỉ có thể là:
Hoặc là người dân không tham gia biểu
quyết hoặc nếu có tham gia thì họ sẽ không
ủng hộ sự thay đổi. Chúng ta có thể học tập
kinh nghiệm của nhiều nước là mời các
chuyên gia có uy tín tuyên truyền cho cả hai
hướng đồng ý và không đồng ý. Hình thức
tiến hành có thể là cho chuẩn bị các bản
thuyết trình về lý do đồng ý hay không
đồng ý (giới hạn trong khoảng 2000 đến
3000 từ). Trong các bản thuyết trình có thể
bao gồm cả nội dung sửa đổi hiến pháp
hoặc luật có liên quan. Các tác giả được
mời viết các bản thuyết trình có trách nhiệm
thuyết trình trước Uỷ ban thường vụ Quốc
hội và sau khi xem xét, cân nhắc Uỷ ban
thường vụ Quốc hội sẽ quyết định có cho
phổ biến các bản thuyết trình đó hay không.
4. Đánh giá và sử dụng kết quả trưng

trưng cầu ý dân là quyền đồng thời là nghĩa
vụ công dân (theo quy định tại Điều 53
Hiến pháp năm 1992 thì đó là quyền của
công dân). Còn trong những trường hợp mà
cơ quan có thẩm quyền nhận thấy rằng vấn
đề chưa chín muồi hoặc không nhất thiết
phải bắt buộc mọi người tham gia đóng góp
ý kiến thì có thể sử dụng những hình thức nghiên cứu - trao đổi
58
Tạp chí luật học số 6/2004
khỏc nh ly ý kin nhõn dõn vo d tho
quyt nh hoc thm dũ d lun xó hi
Nh vy, phỏp lut (m c th l Lut
v trng cu ý dõn) cn quy nh rừ vic
ỏnh giỏ kt qu trng cu ý dõn phi da
trờn tiờu chớ no: Da trờn t l phn trm
c tri núi chung hay ch cn da trờn t l
phn trm s ngi tham gia trng cu?
Nhỡn ra bờn ngoi chỳng tụi thy rng cú
nc quy nh t l nht nh trờn tng s
ngi tham gia biu quyt, cng cú nc
quy nh t l nht nh trờn tng s c tri
v t l cn thit mt cuc trng cu ý dõn
c ỏnh giỏ l thnh cụng m mi quc gia
quy nh cng khỏc nhau (dao ng t 35%
cho n 2/3). Theo chỳng tụi cuc trng
cu ý dõn c ỏnh giỏ l thnh cụng cn

ngõn sỏch nh nc v cng phn no lm
gim nhit tỡnh ca nhõn dõn khi tham gia
cỏc hot ng khỏc nhau úng gúp vo qun
lý nh nc, qun lý xó hi.
T chc trng cu ý dõn i vi nhng
vn quan trng ca t nc l mt hot
ng khụng th thiu ca nh nc dõn ch
hin i. Tuy nhiờn, õy cng l loi hỡnh
hot ng phc tp. Hot ng ny t ra
nhng ũi hi rt cao i vi cỏc c quan
cú thm quyn ca nh nc. cú th cú
nhng cuc trng cu ý dõn thnh cụng cú
rt nhiu vic phi lm m mt trong nhng
cụng vic quan trng nht l xõy dng Lut
v trng cu ý dõn phự hp vi xu hng
phỏt trin chung ca th gii v phn ỏnh
y nhng c thự ca xó hi Vit Nam
hin i./.

(1) Phỏt huy sc mnh ton dõn tc, tip tc i
mi, y mnh cụng nghip hoỏ, hin i hoỏ, xõy
dng v bo v T quc Vit Nam xó hi ch ngha.
Vn kin i hi i biu ton quc ln th IX. Nxb.
Chớnh tr quc gia, H. 2001, tr. 134.
(2).Xem: Jonh Uhr, Australia Parlamentary Orthodoxy,
Papers on Parlament N 35, Canberra, June 2000, tr. 98.