VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN CẨM AN

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI
NGƯỜI KHÔNG QUỐC TỊCH Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 8 38 01 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. ĐẶNG MINH TUẤN

HÀ NỘI , 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn “Quản lý nhà nước đối với người không quốc
tịch ở Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên
cứu trình bày trong luận văn là trung thực, được trích dẫn từ các nguồn công khai,
hợp pháp, không sao chép từ bất kỳ công trình nào khác.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trần Cẩm An


MỤC LỤC


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

LQT

:

Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008

UBND

:

Ủy ban nhân dân

UNHCR

:

Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Quốc tịch là một phạm trù chính trị - pháp lý, thể hiện mối quan hệ gắn bó,
bền vững về chính trị và pháp lý giữa Nhà nước và cá nhân, là căn cứ pháp lý duy
nhất xác định công dân của một Nhà nước và trên cơ sở đó làm phát sinh quyền và
nghĩa vụ qua lại giữa Nhà nước và công dân. “Mọi người đều có quyền có quốc tịch.
Không ai có thể bị tước quốc tịch một cách tùy tiện hoặc bị từ chối quyền được thay
đổi quốc tịch” (Điều 15 của Tuyên ngôn nhân quyền thế giới năm 1948). Quyền có

Tuy nhiên, cũng như các quốc gia khác, không phải tất cả những ai sinh sống
trên lãnh thổ Việt Nam đều là có quốc tịch Việt Nam và là công dân Việt Nam mà
vẫn có số lượng không nhỏ người không quốc tịch, người không rõ quốc tịch đang
cư trú ở nước ta. Tình trạng này xuất hiện và tồn tại là do nước ta có chung đường
biên giới trên đất liền với ba nước láng giềng, lại trải qua nhiều năm chiến tranh nên
việc di cư tự do qua biên giới đã diễn ra dễ dàng và kéo dài, dẫn đến số người
không quốc tịch hoặc không rõ quốc tịch cư trú trên lãnh thổ nước ta là khá nhiều.
Trải qua nhiều năm cư trú, làm ăn sinh sống ổn định, đến nay số người này đã thực
sự hòa nhập vào cộng đồng người Việt về mọi mặt đời sống. Tuy nhiên, về mặt
pháp lý, những người này cũng như con cháu của họ chưa được hưởng quy chế
công dân Việt Nam vì chưa được xác định có quốc tịch Việt Nam hay quốc tịch
nước ngoài để cơ quan nhà nước có cách xử lý và quản lý theo đúng quy định pháp
luật quốc gia và luật pháp quốc tế. Vấn đề này không những làm cho cuộc sống của
họ gặp nhiều khó khăn mà còn làm phát sinh nhiều vấn đề phức tạp trong việc quản
lý dân cư tại những địa phương có những trường hợp này sinh sống. Do đó, quản lý
nhà nước đối với người không quốc tịch đang cư trú ở Việt Nam hiện nay, ngoài
việc mang tính chất quản lý hành chính còn mang tính chất chính trị, văn hóa và
nhân đạo, đang được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, nhất là trong quá
trình Việt Nam đang từng bước hội nhập quốc tế. Công việc này một mặt vừa đảm
bảo tạo điều kiện cho những người không quốc tịch có cuộc sống ổn định tại Việt
Nam, mặt khác cần phải được thực hiện đảm bảo các quy định pháp luật của Việt
Nam và phù hợp với luật pháp quốc tế.
Quá trình thực hiện quản lý nhà nước đối với người không quốc tịch ở Việt Nam
thời gian qua đã đạt được những thành công đáng kể, được các nước trong khu vực và
quốc tế quan tâm và đánh giá cao. Tuy nhiên, đây không phải là việc dễ dàng, nhất là

2


trong bối cảnh Việt Nam chưa có đạo luật chuyên biệt điều chỉnh vấn đề này cũng như

3


dịch, tổng thuật các tài liệu về người không quốc tịch; tổ chức các đợt khảo sát tại
một số địa phương; biên tập các chuyên đề chuyên sâu về di cư tự do và người
không quốc tịch; tổ chức tọa đàm, hội thảo và tham vấn ý kiến chuyên gia và cán bộ
quản lý, thi hành công vụ ở các cơ quan trung ương, địa phương về lĩnh vực này để
từ đó phân tích một số nội dung về mặt lý luận và thực tiễn đối với việc thực hiện
quản lý nhà nước đối với người không quốc tịch tại Việt Nam theo quy định của
pháp luật hiện hành và đề xuất phương hướng gia nhập các công ước quốc tế liên
quan đến lĩnh vực này trong thời gian tới.
- Luận văn Thạc sĩ Luật học “Quốc tịch – nhìn từ góc độ so sánh”, tác giả
Hoàng Ly Anh (2001), đã nghiên cứu và làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực
tiễn về quốc tịch với ý nghĩa là một chế định quan trọng trong công pháp quốc tế và
tư pháp quốc tế.
- Luận văn Thạc sĩ Luật học “Thực hiện pháp luật về quốc tịch ở Việt Nam”, tác
giả Trần Thị Tú [37], đã khái quát một số nội dung về quản lý nhà nước đối với lĩnh
vực quốc tịch, trong đó, tác giả có nêu ra một số nội dung liên quan đến quản lý nhà
nước về quốc tịch nói chung và đối với người không quốc tịch nói riêng.
- Luận văn Thạc sĩ Luật học “Vấn đề về người không quốc tịch trong pháp luật
quốc tế, pháp luật nước ngoài”, tác giả Nguyễn Thị Vinh [38]. Tác giả đã nêu thực
trạng người không quốc tịch trên thế giới và Việt Nam và một số giải pháp cụ thể
như: gia nhập các công ước quốc tế về người không quốc tịch; cấp giấy tờ cá nhân
cho người không quốc tịch; tiếp tục hoàn thiện pháp luật về người không quốc tịch.
- Bài viết “Vấn đề người không quốc tịch ở nước ta và hướng giải quyết” [35],
tác giả Thạc sĩ Nguyễn Văn Toàn, Bộ Tư pháp đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp
luật số chuyên đề 7/2009, tr. 14-18. Bài viết đã nêu thực trạng người không quốc
tịch đang tồn tại ở Việt Nam và một số biện pháp, đề xuất giải quyết đối với những
trường hợp này.
- Bài viết “Quy định của pháp luật Việt Nam về người không quốc tịch”, tác

- Bài phát biểu của ông Nicholas Roger Oakeshott – chuyên gia về người
không quốc tịch của Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn tại Hội thảo quốc tế
Những kinh nghiệm về quyền có quốc tịch và ngăn chặn tình trạng không quốc tịch
được tổ chức tại Khánh Hòa vào tháng 9/2017 [33].
- Tham luận của Giáo sư, Tiến sĩ Gerard René De Groot, Trường Đại học
Maarstrict, Hà Lan tại Hội thảo quốc tế Những kinh nghiệm về quyền có quốc tịch

5


và ngăn chặn tình trạng không quốc tịch được tổ chức tại Khánh Hòa vào tháng
9/2017 [29].
Nhìn chung, các công trình khoa học và tài liệu trên đây đã nghiên cứu và làm sáng
tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với lĩnh vực quốc tịch nói
chung và đối với người không quốc tịch nói riêng với ý nghĩa là một chế định quan trọng
trong công pháp quốc tế và tư pháp quốc tế. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên
cứu toàn diện, đầy đủ về quản lý nhà nước đối với người không quốc tịch ở Việt Nam
được thực hiện theo chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.
Kế thừa một số kết quả nghiên cứu của các công trình nêu trên, Đề tài “Quản
lý nhà nước đối với người không quốc tịch ở Việt Nam” tập trung nghiên cứu một
cách tương đối có hệ thống, toàn diện về quản lý nhà nước đối với người không
quốc tịch ở Việt Nam.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Luận văn làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước đối với người
không quốc tịch hiện đang cư trú trên lãnh thổ Việt Nam. Trên cơ sở đó bước đầu
đề xuất một số giải pháp tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với người
không quốc tịch ở Việt Nam hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu những vấn đề lý luận và pháp luật đối với quản lý nhà nước về

- Phương pháp nghiên cứu, phân tích tài liệu: tác giả nghiên cứu một số tài
liệu như: Hiến pháp, Luật, văn bản quy phạm pháp luật, đề tài khoa học, sách báo,
tạp chí, các tài liệu bằng tiếng nước ngoài, các bài viết trên internet và các báo cáo
có nội dung liên quan đến hoạt động quản lý nhà nước đối với người không quốc
tịch của Việt Nam cũng như của một số quốc gia và tổ chức quốc tế để tìm kiếm,
chắt lọc các căn cứ lý luận và thực tiễn pháp lý cho việc phân tích, đánh giá và kiến
nghị tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với người không quốc tịch ở Việt
Nam trong thời gian tới.
- Phương pháp tổng hợp, thống kê: để thống kê các số liệu trong thực tiễn
quản lý nhà nước đối với người không quốc tịch làm cơ sở cho việc đưa ra những
nhận xét, kết luận và kiến nghị hoàn thiện các quy định về thể chế liên quan đến
lĩnh vực quốc tịch nói chung và liên quan đến người không quốc tịch nói riêng.

7


Ngoài ra, tác giả còn sử dụng một số phương pháp như: phương pháp tổng
hợp, phương pháp trao đổi thông tin thông qua các ý kiến đóng góp của đại diện
một số Sở Tư pháp tại các hội thảo), v.v..
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
- Luận văn góp phần hệ thống hóa những vấn đề lý luận và pháp lý của quản
lý nhà nước đối với người không quốc tịch ở Việt Nam.
- Luận văn có thể được dùng làm tài liệu phục vụ công tác nghiên cứu khoa
học và đào tạo về công tác quốc tịch.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Các kiến nghị về giải pháp của Luận văn có giá trị tham khảo đối với cơ quan,
tổ chức hữu quan trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về công tác quốc
tịch cũng như đề xuất nghiên cứu khả năng Việt Nam gia nhập một số công ước
quốc tế liên quan đến lĩnh vực quốc tịch.