Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ do chän ®Ò tµi
Mục tiêu gi¸o dục hiện nay của chóng ta là đào tạo những con người
ph¸t triển toàn diện, những con người cã ®ñ năng lực cần thiÕt, đ¸p ứng sự
đỏi hỏi của cuộc sống hiện đại. Việc gi¸o dục một con người toàn diện kh«ng
chỉ gi¸o dục đạo đức tốt, có trình độ hiểu biết, nắm chắc các kiÕn thức khoa
học và xã hội. Có sức khoẻ, biết lao động, sẵn sàng lao động mà còn phải giáo
dục cho họ biết nhìn nhận, phân biệt, biết thưởng thức cái đẹp và biết làm đẹp
cho cuộc sống nói chung, cuộc sống của mình nói riêng. V× vậy, có thể nói rằng
giáo dục thẩm mỹ cho con người là không thể thiếu được.
Một trong những con đường giáo dục thẩm mỹ nhanh và hiệu quả nhất là
giáo dục thông qua các môn học nghệ thuật. Trong đó Âm nhạc có vị trí rất quan
trọng. Trong những năm gần đây, nắm b¾t tình hình thực tế những đòi hỏi của
sự phát triển xã hội, Bộ giáo dục và đào tạo đã điều chỉnh nội dung giáo dục
nghệ thuật trong nhà trường và coi đây là môn học bắt buộc. Âm nhạc là phương
tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ. Trong nhà trường phổ thông, đặc biêt
là ở bậc tiểu học, Âm nhạc tuy không đào tạo các em thành những ca sĩ, nhạc sĩ,
nhưng thông qua môn học này đã hình thành cho các em những kiến thức ban
đầu, đặc biệt là trang bị cho các em có một thế giới tinh thần thoải mái hơn, giúp
các em phát triển hiền hoà, toàn diện hơn, từ đó gíup các em học tốt các môn học
khác.
Ở các lớp 1, 2 và 3 các em được học Âm nhạc trong môn nghệ thuật. Việc
học Âm nhạc ở các lớp đó chủ yếu là học các bài hát, kết hợp với các hoạt động
phụ hoạ, thông qua học hát các em được rèn luyện về tai nghe, trí nhớ, phát triển
nhạc cảm và làm quen với việc thể hiện chính xác cao độ, trường độ của âm
1

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ




Sỏng kin Mt s phng phỏp ging dy m nhc cho hc sinh khi 4

PHN II: GiảI quyết vấn đề
1. Cơ sở lí luận
Xut phỏt t thc trng ging dy m nhc cho hc sinh la tui Tiu
hc. Vn hc v kt qu hc tp ca cỏc em l rt quan trng, iu ú khụng
ch ph thuc vo chng trỡnh ging dy phự hp mang tớnh va sc m cũn
ph thuc vo phng phỏp truyn th ca ngi thy. Hn na cũn ph thuc
vo ý thc hc tp ca cỏc em cựng vi s quan tõm chm súc, to iu kin ca
gia ỡnh v ton xó hi.
Nh chỳng ta ó bit m nhc l mt mụn hc mang tớnh ngh thut cao,
nú khỏc rt nhiu so vi mụn hc khỏc, tuy nú khụng ũi hi s chớnh xỏc mt
cỏch tuyt i nhng li ũi hi ngi hc phi cú s yờu thớch, s am mờ thm
chớ l mt chỳt cỏi gi l nng khiu, iu ny khụng phi hc sinh no cng
cú c. Hc m nhc mang n cho hc sinh nhng phỳt giõy th gión, thoi
mỏi, hc m chi, chi m hc. Thụng qua nhng cõu hỏt, nhng li ca, nhng
c ch, nhng iu b, m nhc giỳp cỏc em nhn thc nhng hỡnh tng õm
thanh, giai iu, kớch thớch cm xỳc ca cỏc em, giỳp cỏc em cm th nhng giai
iu qua tng bi hỏt, tng cõu nhc.
Vy lm th no cỏc em hỏt ỳng giai iu, ỳng tớnh cht cỏc bi hỏt,
c ỳng cao, trng , tit tu ca cỏc nt nhc trong mt bi tp c nhc?
Trc tiờn phi xỏc nh ỳng tm c ging phự hp la tui ca cỏc em, giỳp
cỏc em hiu v phõn bit c nhng õm thanh cao, thp, di, ngn vi lc
khỏc nhau, tc th hin khỏc nhau phỏt trin nng lc nghe nhc v cm
th m nhc. Ngoi vic xỏc nh tm c ging phự hp cho hc sinh, cỏc em
cú hng thỳ trong hc tp, ngi giỏo viờn cn truyn ti chớnh xỏc giai iu cỏc
bi hỏt, bi tp c nhc. Phi giỳp cỏc em hiu c ý ngha li ca, cm nhn
3

4

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ


Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”
Trang thiết bị dạy học không được bổ xung thường xuyên nên có nhiều
hỏng hóc, mất mát…
Những năm trước đây, do nền kinh tế chưa đáp ứng nên việc đầu tư trang
thiết bị cho môn học còn hạn chế. Do đó việc truyền đạt và giúp các em tiếp thu
kiến thức Âm nhạc là hết sức khó khăn, thậm chí những kiến thức đó đến với các
em hết sức trừu tượng. Việc truyền thụ các bài hát chỉ qua phương pháp truyền
khẩu thuần tuý, ít phát triển khả năng tư duy của các em. Do đó không tạo được
sự thu hút, ít gây hứng thú học tập cho các em.
2.3 Điều tra động cơ học tập bộ môn của học sinh.
Dựa vào cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian giảng dạy tại trường Tiểu
học S«ng L«, tôi đã tìm hiểu khả năng học tập bộ môn Âm nhạc của học sinh 2
lớp 4A và 4B. Bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu
các kiến thức Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em gọi
là có năng khiếu. Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học lên ít có sự
sáng tạo trong vận dụng kiến thức.
Trên cơ sở đặt câu hỏi qua phiếu điều tra trắc nghiệm:
Kết qu¶ thu đîc như sau:
STT

Kết quả

Nguyên nhân

Lớp 4A



Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”
a) Nội dung: Kiểm tra chất lượng đầu năm qua việc trình bày một bài hát
mà em ưa thích.
b) Kết quả:
Lớp

Số HS

Hoàn thành tốt (A+)

4A

26

3 HS = 11,5%

17 HS = 65,4%

6 = 23,1%

4B

27

5 HS = 18,5%

20 HS = 74,1%


sinh, làm cho các em cảm nhận được giai điệu của bài thông qua nghe hát mẫu.
Các em còn nhỏ, khả năng nhận thức chủ yếu theo bản năng và cảm tính. Do đó,
cho các em nghe hát mẫu và đọc lời ca của bài hát là việc đầu tiên phải làm, ở
giai đoạn này việc giải nghĩa những từ khó sẽ giúp các em hiểu được ý nghĩa của
lời ca. Việc đọc lời ca theo tiết tấu sẽ giúp các em phần nào cảm nhận được tính
chất nhịp điệu của bài, người giáo viên chỉ cần hướng dẫn rõ thêm một chút là
các em có thể hình dung được những chỗ ngân hay nghỉ sau mỗi câu của bài hát.
VD: Trong bài “Khăn quàng thắm mãi vai em” (Nhạc và lời của Ngô
Ngọc Báu). Khi hướng dẫn đọc lời ca phải giúp các em đọc theo tiết tấu và ngắt
ở cuối câu như sau:

Khi trông phương đông vừa
Khăn quàng trên

vai

chúng

hé

ánh

dương

em

tới

trường


và kiểm tra so sánh giai điệu của bài. Việc tập hát từng câu và kết nối theo lối
móc xích sẽ giúp các em mau nhớ lời ca và hát chuẩn xác giai điệu hơn. Việc
củng cố luyện tập từng đoạn của bài hát ngoài việc giúp các em cảm nhận giai
điệu và lời ca ra còn giúp cho các em tự tin hát đúng cao độ, câu hát không rời
rạc, không ê a, phát âm nhả tiếng rõ lời. Đặc biệt là giúp các em loại bỏ sự chán
nản khi chưa thực hiện được bài tập.
Khi các em hát được lời ca và giai điệu của bài, để giúp cho việc luyện tập
củng cố, khắc sâu bài học giáo viên phải giúp các em vừa hát ,vừa gõ đệm nhạc
cụ để tạo sự sinh động của bài hát và giúp các em giữ được nhịp độ của bài mà
không bị cuốn nhanh. Việc sử dụng các nhạc cụ để gõ đệm theo khi hát làm cho
bài hát sinh động, gây hứng thú và tránh được sự nhàm chán đơn điệu của tiết
8

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ


Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”
học. Thông thường, có 3 cách gõ đệm để luyện tập củng cố bài hát đó là: Hát gõ
đệm theo nhịp, hát gõ đệm theo phách và gõ đệm theo tiết tấu. Tuy nhiên tuỳ
theo từng bài hát cụ thể mà vận dụng cho phù hợp.
Để khích lệ các em trong học tập và tạo điều kiện cho các em chứng minh
khả năng cảm nhận của mình, sau khi nắm được cơ bản giai điệu của bài hát giáo
viên phải tổ chức cho các em thể hiện theo các hình thức đơn ca, song ca hoặc
tốp ca, vận động theo nhịp, múa phụ hoạ theo bài hát… ở giai đoạn này việc
động viên, khuyến khích các em là hết sức quan trọng cho dù các em có thể chưa
thực hiện được bài hát một cách chính xác và tốt nhất.
b. Phương pháp luyện tập, củng cố bài cũ.
Thông thường, trong chương trình học hát ở Tiểu học, việc dạy một bài hát
từ đầu đến khi hoàn chỉnh phải thông qua 2 tiết học. Trong đó tiết đầu dạy lời ca
mới, tiết 2 củng cố, sửa chữa lời của tiết trước, dạy tiếp lời ca còn lại (lời 2 nếu

phách hoặc tiết tấu. Giáo viên yêu cầu học sinh hát câu 1, nhẩm và gõ theo phách
câu 2 rồi lại hát câu 3, gõ đệm câu 4... cũng có thể chỉ cho các em gõ theo tiết tấu
của bài.
Tóm lại, phương pháp luyện tập củng cố 1 bài hát là hết sức đa dạng, tuỳ
theo từng thời điểm, từng bài mà người giáo viên sử dụng, lựa chọn 1 phương
pháp thích hợp, duy chỉ có 1 điều dù có thực hiện phương pháp nào thì người
giáo viên vẫn phải luôn sử dụng nhạc cụ để thực hiện, có như vậy các em mới
cảm nhận thực sự những âm thanh và đặc biệt là gây sự hứng thú cho các em.
3.2) Xây dựng phương pháp tập đọc nhạc.
Ở lớp 4, do mới được tiếp xúc nên yêu cầu của phân môn tập đọc nhạc đặt
ra cho các em là hết sức nhẹ nhàng, đơn giản. Ở giai đoạn đầu tiếp cận với phân
môn này, các em phải thực hành các bài tập về cao độ, về tiết tấu, người giáo
viên phải giúp các em nhận ra được âm thanh cao, thấp tương ứng với vị trí các
nốt nhạc trên khuông trong phạm vi 1 quãng 8. Sau đó, các em được tiếp cận với
10

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ


Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”
thang 5 âm: Đô - Rê - Mi – Son – La và tiến tới thang 7 âm: Đô - Rê - Mi – Pha
– Son La – Si.
Thang âm 5 âm:

Đô

Rê

Mi


đen

đơn đơn đơn đơn trắng.

rinh rinh

tùng rinh rinh tùng rinh rinh

rinh rinh tùng.

Việc giúp học sinh tập đọc 1 bài nhạc cũng phải được thực hiện theo đúng
các bước nhất định. Nếu như ở tập hát, bước đầu tiên là luyện thanh thì ở tập đọc
nhạc sẽ phải là luyện tập cao độ. Cho các em đọc lại cao độ của các nốt nhạc
không chỉ giúp các em khởi động giọng mà còn giúp các em nhớ vị trí các nốt
trên khuông và cảm nhận cao độ các nốt so với nhau. Muốn các em thực hiện tốt
bài tập, giáo viên phải đưa ra yêu cầu để các em tìm hiểu, nhận xét bài nhạc, về
cao độ gồm những nốt gì? Về trường độ gồm những hình nốt gì? Trong bài có
sử dụng các ký hiệu âm nhạc nào? Sau khi đã tìm hiểu, nhận xét xong bài nhạc,
11

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ


Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”
giáo viên đàn để các em nghe và cảm nhận giai điệu. Trước khi tập đọc từng câu,
từng nhịp nên cho học sinh thực hiện trước tiết tấu rút ngọn của bài bằng cách gõ
nhạc cụ hoặc đọc tên nốt. Tập đọc từng câu theo đàn, giáo viên sửa lỗi truyền
miệng. Luyện tập củng cố theo nhóm, tổ hoặc cá nhân. Khi các em đọc đúng cao
độ, trường độ của bài, mới chuyển sang ghép lời ca. Công việc này đòi hỏi sự kết
hợp luyện tập nhịp nhàng giữa đọc nhạc, hát lời và gõ đệm nhạc cụ. Cuối cùng là

nhạc cụ và băng nhạc minh hoạ cho các loại nhạc cụ mà mình giới thiệu.
Các bước dạy giới thiệu nhạc cụ như sau:
- Giới thiệu tên, hình dáng, đặc điểm của nhạc cụ ( sử dụng tranh, ảnh minh hoạ
hoặc cho hs quan sát nhạc cụ thật). giới thiệu tư thế, hình thức biểu diễn từng
loaị nhạc cụ.
- Nghe âm sắc của nhạc cụ ( nên dùng băng đĩa có đọc tấu loai nhạc cụ định giới
thiệu)
- Cuối cùng cho hs nghe và đoán tên nhạc cụ.
3.3.3 Phương pháp tổ chức trò chơi.
Giáo viên nắm đựợc các trò chơi áp dụng vào các bài phù hợp với các đối
tượng lớp. Thông qua một số trò chơi như:
- Trò chơi: nói theo tiết tấu
- Hát theo nguyên âm: O. A. U.
- Trò chơi theo các bài đồng dao như: Ngụa ông đã về, Rồng rắn lên mây,
Tập tầm vông...
- Trò chơi: tên bạn tên tôi
- Trò chơi: Hát và gõ đối đáp
- Trò chơi: khuông nhạc bàn tay
- Trò chơi: nghe giai điệu, tiết tấu, đoán tên bài hát câu hát
- Trò chơi: nghe tiếng hát tìm đồ vật
- Thi hát kể tên các con vật, đồ vật, hiện tượng
13

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ


Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”
3.3.4 Phương pháp nghe nhạc
- Cho hs nghe bản nhac, bài hát qua băng đĩa.
- Giới thiệu tên bản nhạc (Tên bài hát) tên tác giả. Nếu bài hát là bài dân

GV: Đàn + Băng đĩa + SGK + Bảng phụ
HS: SGK + Nhạc cụ gõ
III. Các hoạt động dạy học chủ yếu:
Nội dung
1.Ổn định

Hoạt động giáo viên

2.Kiểm tra

Em hãy hát bài hát bàn tay mẹ?

Hoạt động học sinh
- Hát

TL
1p

- 1 em lên bảng hát

2p

- H: nghe

12p

- GV: nhận xét đánh giá, cho điểm
3. Bài mới

Giới thiệu bài – Ghi bảng

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ


Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”

hoạ cho bài hát?

phụ hoạ cho bài.

- G: gọi hs biểu diễn

-H; hát kết hợp động tác
phụ hoạ

b.Nội dung 2 -G: treo bảng phụ bài TĐN số 6.
M úa vui
Tập
đọc
Nhạc và lời: Lưu Hữu Phước
nhạc: TĐN số
6 Múa vui

18p

Nắm tay nhau bắt tay nhau

vui cùng vui

múa



trắng

16

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ


Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”

- G: hướng dẫn hs đọc tiết tấu
- G: Dạy từng câu

- H: thực hiện
-H: đọc từng câu đến hết

- G: sửa sai

bài

- G: Luyện đọc

- Lớp đọc
- Nhóm đọc

- G: Hướng dẫn ghép lời và gõ đệm
- G: sửa sai, nhận xét

- Cá nhân đọc
- H: tự ghép lời + kết

thực tế những phương pháp giảng dạy của mình trên cơ sở bám sát chương trình
hướng dẫn của Bộ giáo dục - Đào tạo tôi đã thu được những kết quả đáng kể.
Qua quan sát thực tế nhận thấy các em yêu thích bộ môn hơn, hào hứng học tập
hơn. Đặc biệt là kết quả học tập cũng như chất lượng của công tác phong trào
văn hoá văn nghệ đã nâng lên rõ rệt, các em mạnh dạn hơn, tự tin hơn trong khi
thực hiện.
Qua kiểm tra chất lượng cuối năm kết quả thu được như sau:
Lớp

HS

Hoàn thành tốt (A+)

Hoàn thành (A)

Chưa hoàn thành(B)

4A

26

10 = 38,5 %

16 = 61,5%

0 = 0%

4B

27

khác nhau. Vì trong các phương pháp dạy học không có phương pháp nào là vạn
năng mà giáo viên phải biết kết hợp hài hoà sáng tạo thì khả năng phát huy được
năng khiếu cũng như tinh thần say mê học tập của học sinh.
19

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ


Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”
Với những cách thức hướng dẫn như trên mà tiết học nào cũng vậy, học
sinh trong lớp đều tham gia ca hát rất tích cực. Rất ít học sinh còn rụt rè do sợ
hát và gõ đệm hay trả lời sai . Học sinh trong lớp đều biết cách phân biệt và
nhận biết từng phân môn trong bộ môn âm nhạc
Trên đây là vài ý nhỏ của cá nhân tôi rất mong quý cấp lãnh đạo và quý
đồng nghiệp có ý kiến đóng góp để những năm sau tôi thực hiện tốt hơn.
2. Kiến nghị
Để nâng cao chất lượng học tập bộ môn Âm nhạc cho học sinh Tiểu học
tôi xin có một số ý kiến đề xuất như sau:
- Tiếp tục bổ xung đồ dùng học tập, đồ dùng giảng dạy của bộ môn đáp
ứng nhu cầu học tập và phát triển của xã hội.
- Nªn cã phßng nghÖ thuËt riªng ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn cho giê
häc ®¹t chÊt lîng
- Tăng cường chỉ đạo công tác phong trào văn hoá văn nghệ hơn nữa, tạo
cơ hội để các em có thêm điều kiện giao lưu, học hỏi thể hiện mình trong lĩnh
vực nghệ thuật.
- Thường xuyên động viên, khích lệ các em trong học tập, trong công tác
văn hoá văn nghệ, đặc biệt là các em có năng khiếu nổi trội.
- Tất cả những điều trên sẽ góp phần giúp các em học tập tốt hơn.

Việt Trì, tháng 3 năm 2012

3

Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kỹ Bộ Gáo dục và đào tạo
năng các môn học ở tiểu học lớp 4

4

Hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung Bộ Gáo dục và đào tạo
dạy học các môn học ở cấp tiểu học

21

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ


Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”

MỤC LỤC
STT

Phần I
I.
Phần II
1.
2.
2.1
2.2
2.3
2.4
3.

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ

TRANG
1
1
3
3
4
4
4
5
6
6
7
7
9
10
12
12
13
13


Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”

3.3.4
4.
1
2.
Phần III.

.......................................................................................................................................................
………………………………………………………………………………………....................
........................................................................................................................................................
………………………………………………………………………………………....................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
………………………………………………………………………………………....................

2. Đánh giá – Nhận xét của hội đồng khoa học thành phố
........................................................................................................................................................
………………………………………………………………………………………....................
.......................................................................................................................................................

23

Lê Mai Hương- Trường tiểu học Sông Lô Việt Trì Phú Thọ


Sáng kiến “ Một số phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh khối 4”
………………………………………………………………………………………....................
........................................................................................................................................................
………………………………………………………………………………………....................
........................................................................................................................................................
………………………………………………………………………………………....................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................