ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN
CHÍNH TRỊ

NGUYỄN ĐỨC KHIÊM

PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC TRUNG HỌC CHUYÊN
NGHIỆP - DẠY NGHỀ VỚI SỰ NGHIỆP CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI
HOÁ
Ở NƯỚC TA HIỆN NAY (QUA KHẢO SÁT MỘT SỐ TRƯỜNG
TRUNG HỌC CHUYÊN NGHIỆP - DẠY NGHỀ Ở TỈNH VĨNH PHÚC)

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2009

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN
CHÍNH TRỊ

NGUYỄN ĐỨC KHIÊM

PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC TRUNG HỌC CHUYÊN
NGHIỆP - DẠY NGHỀ VỚI SỰ NGHIỆP CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI
HOÁ
Ở NƯỚC TA HIỆN NAY (QUA KHẢO SÁT MỘT SỐ TRƯỜNG
TRUNG HỌC CHUYÊN NGHIỆP - DẠY NGHỀ Ở TỈNH VĨNH PHÚC)


Chương 1. Giáo dục Trung học chuyên nghiệp - Dạy nghề và vai trò của nó đối
với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta hiện nay

8

1.1. Khái niệm và đặc điểm của giáo dục Trung học chuyên nghiệp - Dạy nghề
trong hệ thống giáo dục quốc dân hiện nay

8

1.2. Vai trò của giáo dục Trung học chuyên nghiệp - Dạy nghề với sự nghiệp
công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta hiện nay

39

Chương 2. Thực trạng phát huy vai trò của giáo dục Trung học chuyên nghiệp
- Dạy nghề ở tỉnh Vĩnh Phúc

53

2.1. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Vĩnh Phúc 53
2.2. Thực trạng của giáo dục Trung học chuyên nghiệp - Dạy nghề ở Vĩnh
Phúc 65
Chương 3. Quan điểm chỉ đạo và giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của
giáo dục Trung học chuyên nghiệp - Dạy ở ở tỉnh Vĩnh Phúc

88

3.1. Quan điểm chỉ đạo nhằm phát huy vai trò của giáo dục Trung học chuyên
nghiệp - Dạy nghề ở tỉnh Vĩnh Phúc

trọng tâm là chính sách giáo dục và đào tạo. Giáo dục và đào tạo, trong đó có giáo
dục Trung học chuyên nghiệp - Dạy nghề (giáo dục nghề nghiệp) được coi là một
trong những chính sách quan trọng. Cùng với nền giáo dục quốc dân, giáo dục
Trung học chuyên nghiệp - Dạy nghề (THCN - DN) góp phần làm tăng giá trị toàn
diện của con người và những năng lực nghề nghiệp, giúp cho mỗi con người phát
triển và tự khẳng định mình trong cuộc sống.
Trong bối cảnh toàn cầu hoá, sự phân công lao động xã hội trong khu vực và
quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ, sự cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng quyết liệt
hơn, vũ khí có hiệu quả nhất trong cuộc cạnh tranh này là phát huy tối đa nguồn lực
con người, đặc biệt là nguồn nhân lực đã qua đào tạo. Bởi vậy, chỉ có nâng cao chất
lượng nguồn nhân lực thông qua hoạt động giáo dục và đào tạo thì mới có thể tận
dụng được tối đa những cơ hội của toàn cầu hoá để phát triển đất nước một cách
toàn diện. Hơn nữa, cuộc cách mạng khoa học, công nghệ đang phát triển nhanh
chóng trên thế giới, thúc đẩy sự hình thành một nền kinh tế mới - kinh tế tri thức.
Trong nền kinh tế đó, tri thức trở thành một nhân tố sản xuất quan trọng, là nguồn
nguyên liệu đầu vào của mọi quá trình sản xuất, đóng vai trò quan trọng vào sự tăng

5


trưởng và phát triển của mỗi quốc gia thì giáo dục và đào tạo nói chung, giáo dục
THCN - DN nói riêng ngày càng giữa vai trò đặc biệt quan trọng.
Ở nước ta hiện nay, vấn đề phát huy vai trò của giáo dục THCN - DN, đáp
ứng yêu cầu cung cấp nguồn lao động có tay nghề, có kỹ thuật phục vụ sự nghiệp
công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH) đất nước đã và đang là vấn đề được
Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Trong Chiến lược phát triển giáo dục nói
chung, chiến lược phát triển nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp cách mạng trong
tình hình mới nói riêng, nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực qua đào tạo được
Đảng và Nhà nước ta xác định là nguồn lực quan trọng nhất. Việt Nam sẽ cơ bản trở
thành một nước công nghiệp vào năm 2020 với nguồn lực con người là vốn quý

Đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý vừa thiếu lại vừa yếu; Thiếu nghiêm trọng đội
ngũ chuyên gia nghiên cứu và thiết kế chiến lược, chính sách cho giáo dục THCN DN; Mạng lưới các trường THCN - DN không chỉ bị tách rời với các viện nghiên
cứu, mà còn tách biệt hẳn với các khu công nghiệp, khu chế xuất và nhà tuyển
dụng. Cơ chế, chính sách và năng lực thực hiện bất cập, thêm vào đó là tâm lý, thái
độ của xã hội đối với vấn đề giáo dục THCN - DN. Các bậc phụ huynh, nói rộng
hơn là toàn xã hội chưa nhận thức đúng đắn, đầy đủ về giáo dục THCN - DN cũng
như vai trò của nó trong hệ thống giáo dục quốc dân. Chính vì vậy, Hội nghị lần thứ
Chín Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX chỉ rõ: “Tiếp tục triển khai trong
thực tiễn quan điểm phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ là quốc
sách hàng đầu,... Tập trung chỉ đạo quyết liệt và nâng cao rõ rệt chất lượng giáo dục
và đào tạo nguồn nhân lực [16, tr.127]. Nghị quyết Đại hội Đảng X một lần nữa
nhấn mạnh: “Đa dạng hoá các loại hình nghề nghiệp, phát triển nhanh hình thức đào
tạo nghề dài hạn theo hướng hiện đại. Tăng nhanh tỷ lệ lao động được qua đào tạo
nghề.
Mục tiêu đề ra là: trong 5 năm tới dạy nghề cho 7,5 đến 8 triệu lao động
(trong đó, 27% đến 30% dài hạn). Tăng số dạy nghề dài hạn 15%/ năm. Tỷ lệ lao
động đã qua đào tạo đạt 40% tổng lao động xã hội” [18, tr.151-152].
Từ ý nghĩa to lớn về mặt lý luận và thực tiễn như đã nêu trên, tôi chọn vấn
đề: “Phát huy vai trò của giáo dục trung học chuyên nghiệp - dạy nghề đối với sự

7


nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta hiện nay” (Qua khảo sát một số
trường THCN - DN ở tỉnh Vĩnh Phúc) làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu
Trong những năm gần đây, vấn đề giáo dục và đào tạo và vai trò của nó đối
với việc phát triển kinh tế - xã hội đã thu hút được sự quan tâm, chú ý của nhiều nhà
quản lý, giới lý luận trong và ngoài nước. Do đó, đã có nhiều công trình nghiên cứu
về vấn đề này được công bố, điển hình như: tác giả Phạm Quang Sáng với bài

và TS.Trần Khánh Đức với bài:“Vấn đề phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông
tin” (Tạp chí Cộng sản, số 11/04/2002); tác giả Linh Đan với bài “Hướng ra cho
trường nghề” (Tạp chí Giáo dục và Thời đại, số 35/2007); ThS Vương Tiến Dũng
với bài viết“Mối liên hệ giữa công tác đào tạo của nhà trường với việc sử dụng
nguồn nhân lực ở cơ sở sản xuất kinh doanh” (Tạp chí Giáo dục, số 111/2005);
PGS, TS Nguyễn Viết Sự với bài: “Phát triển giáo dục học nghề nghiệp đáp ứng
quá trình đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá
nước ta” (Tạp chí Giáo dục, số 17/2001); Tác giả Nguyễn Quang Huỳnh với cuốn
sách“Cơ sở kinh tế - xã hội và một số vấn đề giáo dục đại học và chuyên nghiệp
của Việt Nam đầu thế kỷ XXI”, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2003; GS Phạm Thế
Trường với bài:“Mối quan hệ giữa hệ thống giáo dục quốc dân với phát triển thị
trường lao động Việt Nam” (Kỷ yếu hội thảo, Hà Nội 2004); TS Hoàng Hoa Cương
với bài:“Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và nhu cầu phát triển đội ngũ lao
động kỹ thuật ở Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới” (Đặc
san Đào tạo nghề, năm 2003); tác giả Lan Hương với bài:“Việt Nam đang thiếu
nhân lực có chất lượng cao” (Dân trí. Com.vn/7/2008); tác giả Đức Bình với
bài:“Vòng luẩn quẩn của đào tạo nghề” (Báo Lao động, ra thứ Hai, ngày 07/10/08,
số 231); GS.VS Nguyễn Cảnh Toàn với bài: “Giáo dục Việt Nam tầm nhìn 2020”
(Giáo dục và Thời đại, số 15, ra ngày 3/2/2009),... Những công trình, những bài viết
nêu trên chỉ đưa ra những nét khái quát về giáo dục THCN - DN như một phác thảo
chung, chưa đi sâu nghiên cứu cơ bản và có hệ thống về giáo dục THCN - DN, cũng
như vai trò của nó đối với sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta. Đặc biệt, chưa có một

9


bài viết hoặc một công trình nghiên cứu nào làm rõ vai trò của giáo dục THCN DN trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp CNH,
HĐH trong phạm vi cụ thể của một tỉnh, thành hoặc một khu vực ở nước ta. Trong
khi đó, vấn đề này đang đòi hỏi phải được giải đáp thoả đáng cả về phương diện lý
luận và thực tiễn.

+ Làm rõ vai trò của giáo dục THCN-DN với sự nghiệp CNH, HĐH ở nước
ta hiện nay nói chung, ở tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng.
+ Đề xuất được một hệ thống các giải pháp nhằm phát huy vai trò của giáo
dục THCN- DN với sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta và ở tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay.
+ Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc học tập, nghiên cứu
và giảng dạy lý luận chính trị trong các nhà trường. Đồng thời, luận văn cũng có thể
làm tài liệu tham khảo cho những người làm công tác quản lý và những ai quan tâm
đến vấn đề này.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3
chương, 6 tiết:
Chương 1: Giáo dục Trung học chuyên nghiệp - Dạy nghề và vai trò của nó
đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta hiện nay.
Chương 2: Thực trạng phát huy vai trò của giáo dục Trung học chuyên
nghiệp - Dạy nghề ở tỉnh Vĩnh Phúc.
Chương 2: Quan điểm chỉ đạo và giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của
giáo dục Trung học chuyên nghiệp - Dạy ở ở tỉnh Vĩnh Phúc.

11


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.

Thi Anh (2005), Tìm hiểu những quy định mới về giáo dục, Nxb. Lao động,

2.

Đức Bình (2008), “Vòng luẩn quẩn của đào tạo nghề”, Báo Lao động, (231).

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb. Sự thật, Hà Nội.

9.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
VII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

10.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1993), Văn kiện Hội nghị lần thứ 4 - Ban chấp
hành Trung ương khoá VII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

11.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1994), Văn kiện Hội nghị lần thứ 7 - Ban chấp
hành Trung ương khoá VII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

12.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
VIII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

13.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị lần thứ 2 - Ban chấp
hành Trung ương khoá VIII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

12



20.

Trần Khánh Đức (2002), Giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp và phát triển nguồn
nhân lực, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

21.

Phạm Văn Đức (2002), “Mấy suy nghĩ về vai trò của giáo dục Đại học với
phát triển nguồn nhân lực”, Tạp chí Triết học, (06).

22.

Nguyễn Văn Đễ (Chủ tịch hội đồng biên soạn - 2004), Nhân lực Việt Nam
trong chiến lược kinh tế 2001 - 2010, Nxb. Hà Nội.

23.

Lê Văn Giang (2005), “Giáo dục có phải là hàng hoá đem ra mua bán trên thị
trường”, Báo Tiền phong Chủ nhật, (23).

24.

Vũ Ngọc Hải (2004), “Đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực để đẩy mạnh CNH,
HĐH và xây dựng nền kinh tế tri thức”, Tạp chí Giáo dục, (06).

25.

Phạm Minh Hạc (chủ biên - 1996),Vấn đề con người trong sự nghiệp công
nghiệp hoá, hiện đại hoá, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.


31.

Phạm Thị Khanh (2007), “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng
yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế”, Tạp chí Lao động và Xã hội, (232).

32.

Vũ Như Khôi (chủ biên - 2006), Đảng cộng sản Việt Nam với công cuộc đổi
mới và hội nhập quốc tế, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội.

33.

Nguyễn Quang Kính (chủ biên - 2005), Giáo dục Việt Nam (1945 - 2005),
Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

34.

Trần Kiều (2003), “Chiến lược phát triển giáo dục và vấn đề phát triển nguồn
nhân lực Việt Nam”, Tạp chí Thông tin khoa học giáo dục, (93).

35.

Nguyễn Văn Lịch - Phạm Quang Thao (chủ biên - 2005), Kiến thức cơ bản về
hội nhập kinh tế quốc tế, Bộ Thương mại.

36.

Nguyễn Văn Lại (2008), “Vĩnh Phúc trên đường công nghiệp hoá, hiện đại
hoá”, Tạp chí Kinh tế và Dự báo, (17).


Lịch sử Đảng bộ Vĩnh Phúc (2007), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

44.

Mác - Ăngghen (2004), Toàn tập, tập 3, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

45.

Mác - Ăngghen (2004), Toàn tập, tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

46.

Mác - Ăngghen (2004), Toàn tập, tập 16, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

47.

Mác - Ăngghen (2004), Toàn tập, tập 23, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

48.

Hồ Chí Minh (2004), Toàn tập, tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

49.

Hồ Chí Minh (1996), Toàn tập, tập 9, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

50.

Hồ Chí Minh (1996), Toàn tập, tập 10, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.



Nguyễn Trọng Phúc (chủ biên - 2007), Lịch sử đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc (1930
- 2005), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

58.

Nguyễn Viết Sự (chủ biên - 2005), Giáo dục nghề nghiệp những vấn đề và
giải pháp, Nxb. Giáo dục, Hà Nội.

59.

Nguyễn Viết Sự (2001), “Phát triển giáo dục học nghề nghiệp đáp ứng quá
trình đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá
ở nước ta”, Tạp chí Giáo dục, (17).

15


60.

Nguyễn Thanh (chủ biên - 2002), Phát triển nguồn nhân lực phục vụ công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

61.

Tìm hiểu lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ đại hội và hội nghị
Trung ương (2003), Nxb. Lao Động, Hà Nội

62.



Trung tâm Từ điển học Hà Nội - Đà Nẵng (2000), Từ điển Tiếng Việt, Nxb.
Đà Nẵng.

16