HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH

BI C TIN

THựC HIệN PHáP LUậT
Về CƯỡNG CHế THI HàNH áN DÂN Sự ở VIệT NAM

TểM TT LUN N TIN S
Chuyờn ngnh: Lý lun v lch s nh nc v phỏp lut

H NI - 2018


Công trình được hoàn thành tại
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: GS. TS. Hoàng Thế Liên

Phản biện 1: ............................................................
............................................................

Phản biện 2: ............................................................
............................................................

Phản biện 3: ............................................................
............................................................

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện
họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Vào hồi...... giờ....... ngày...... tháng...... năm 20....


sự trong toàn quốc phải thi hành là 869.430 việc, đã thi hành xong là
549.415 việc, còn 320.015 việc (chiếm 20,75% tổng số việc phải thi hành)


2

chưa thi hành được do người phải thi hành án chưa có điều kiện thi hành
án, không tự nguyện thi hành án dẫn đến cơ quan thi hành án dân sự phải
áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự (trong năm 2017,
các cơ quan thi hành án dân sự đã ra quyết định cưỡng chế có huy động
lực lượng là 5.549 trường hợp). Thực tiễn cũng cho thấy rằng cưỡng chế
thi hành án dân sự có vai trò rất quan trọng đối với hiệu quả thi hành án
dân sự nhưng công tác này cũng còn những tồn tại, khó khăn, vướng
mắc cả về thể chế và thực tiễn. Cụ thể như: một số quy định về trình tự,
thủ tục cưỡng chế thi hành án dân sự còn chồng chéo, kéo dài; trong
nhiều việc thi hành án, các chủ thể chưa thực hiện đúng quy định pháp
luật về cưỡng chế thi hành án dân sự (người phải thi hành án cản trở,
chống đối việc cưỡng chế thi hành án; Chấp hành viên chưa tuân thủ
đúng các trình tự, thủ tục cưỡng chế; cá nhân, tổ chức liên quan can
thiệp trái pháp luật vào quá trình cưỡng chế…); các điều kiện đảm bảo
(kinh phí, phương tiện làm việc, công cụ hỗ trợ…) chưa phù hợp với đặc
thù của hoạt động thi hành án dân sự và đảm bảo hiệu quả cưỡng chế thi
hành án dân sự.
Thực trạng nêu trên đòi hỏi phải có phương hướng và giải pháp hữu
hiệu nhằm nâng cao hiệu quả cưỡng chế thi hành án dân sự để góp phần
nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự, đảm bảo thi hành nghiêm chỉnh
các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Từ đó, tác giả chọn đề tài:
"Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam"
có ý nghĩa cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn nhằm đưa ra các giải
pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật thi hành án dân sự nói chung

Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng thực
hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự và pháp luật liên quan đến
thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam.


4

3.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận án tập trung nghiên cứu thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi
hành án dân sự dưới góc độ lý luận chung về nhà nước và pháp luật;
nghiên cứu hoạt động thi hành án dân sự, cưỡng chế thi hành án dân sự
thuộc thẩm quyền của cơ quan thi hành án dân sự, chấp hành viên và mối
quan hệ với cơ quan, tổ chức có liên quan trên phạm vi toàn quốc (không
bao gồm thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự của Thừa
phát lại). Thời gian nghiên cứu được giới hạn từ năm 2008 đến nay (thời
điểm Quốc hội ban hành Luật Thi hành án dân sự năm 2008).
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Để đạt được các mục đích nghiên cứu ở trên, luận án dựa trên cơ sở
lý luận và cơ sở thực tiễn sau đây:
Trước hết, về phương pháp luận, luận án sử dụng phương pháp luận
của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp
luật; xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; về đổi mới tổ chức
và hoạt động của bộ máy nhà nước, nhất là nâng cao hiệu quả thực hiện
pháp luật; các quan điểm, đường lối của Đảng thể hiện trong các Nghị
quyết, đặc biệt là các Nghị quyết Đại hội VII, VIII, IX, X, XI, XII và Nghị
quyết có đề cập đến vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền của các Hội
nghị Ban chấp hành Trung ương các khóa và các nghị quyết của Bộ Chính
trị về cải cách tư pháp.
Về cơ sở thực tiễn: Luận án bám sát thực tiễn cải cách bộ máy nhà
nước và cải cách tư pháp, nhất là qua hơn ba mươi năm thực hiện công

cưỡng chế thi hành án dân sự và thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành
án dân sự.
- Bằng việc phân tích, đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về cưỡng
chế thi hành án dân sự, đặc biệt là áp dụng pháp luật về cưỡng chế thi hành


6

án dân sự từ khi có Luật Thi hành án dân sự năm 2008, Luận án làm sáng
tỏ tính quyết định của áp dụng pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự
đối với các yêu cầu thi hành nghiêm chỉnh các bản án, quyết định có hiệu
lực pháp luật.
- Luận án kiến nghị, đề xuất hoàn thiện các quy định của pháp luật thi
hành án dân sự nói chung, pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự nói
riêng và luận giải các giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về cưỡng chế
thi hành án dân sự trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa ở Việt Nam.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Kết quả của luận án góp phần vào hoàn thiện lý luận về thực hiện
pháp luật nói chung, thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự nói riêng;
chỉ rõ thực trạng và đề xuất giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về
cưỡng chế thi hành án dân sự trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
- Kết quả nghiên cứu của luận án là làm tài liệu tham khảo cho việc
nghiên cứu, giảng dạy, học tập trong các cơ sở đào tạo luật và các cơ sở
đào tạo chức danh tư pháp.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung luận án gồm 4 chương, 10 tiết.



8

bảo thi hành nghiêm chỉnh các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật và
bảo vệ các quyền cơ bản của con người, quyền công dân; các biện pháp
cưỡng chế trong thi hành án dân sự; những vướng mắc, bất cập của pháp
luật cũng như thực tiễn cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam; những
định hướng hoàn thiện pháp luật và một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp
dụng các biện pháp cưỡng chế trong thi hành án dân sự.
Những vấn đề đặt ra
Những công trình khoa học đã được công bố liên quan đến thực
hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự ở chừng mực nhất định
đã đề cập đến thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự. Tuy
vậy, trong thời gian tới cần phải nghiên cứu một cách tương đối toàn
diện các vấn đề liên quan đến thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành
án dân sự như:
- Nghiên cứu, làm sâu sắc hơn khái niệm, bản chất, đặc điểm, vai trò
của cưỡng chế thi hành án dân sự; thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi
hành án dân sự và các hình thức thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành
án dân sự.
- Phân tích, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng cũng như các điều kiện
đảm bảo thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự.
- Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án
dân sự hiện nay để từ đó xác định những yêu cầu cơ bản để nghiên cứu, đề
xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự và
bảo đảm thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam
đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải
cách tư pháp, cải cách hành chính ở nước ta trong thời gian tới.



10

cá nhân liên quan trong thi hành án dân sự nhằm đảm bảo thi hành
nghiêm chỉnh bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật.
2.1.2. Đặc điểm thực hiện pháp luật cưỡng chế thi hành án dân sự
Từ thực tiễn công tác thi hành án dân sự, có thể nhận diện một số đặc
điểm cơ bản của thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự là:
- Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự đảm bảo tính
độc lập và chủ động của Chấp hành viên.
- Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự đảm bảo tôn
trọng quyền tự định đoạt của các đương sự, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và
xã hội.
- Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự phải trên cơ sở
các trình tự, thủ tục được pháp luật quy định.
2.1.3. Vai trò của thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án
dân sự
Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự nhằm làm cho
các quy định pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự đi vào cuộc sống
và trở thành những hành vi thực tế của đương sự, các cá nhân, cơ quan và
tổ chức liên quan trong thi hành án dân sự, vì vậy, có thể khái quát một số
vai trò quan trọng của thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự
như sau:
- Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự nhằm bảo đảm
thi hành nghiêm chỉnh các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật
- Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, đương sự và tổ chức, cá nhân liên quan.


11


án dân sự nói chung và cưỡng chế thi hành án dân sự nói riêng.
- Pháp luật điều chỉnh về hoạt động cưỡng chế thi hành án dân sự:
Đó là các nội dung điều chỉnh quá trình hoạt động của các chủ thể trong
quá trình cưỡng chế thi hành án dân sự, theo đó xác định cụ thể nhiệm vụ,
quyền hạn, trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể liên quan; trình
tự, thủ tục cưỡng chế thi hành án dân sự. Những nội dung điều chỉnh này
tạo cơ sở quan trọng cho việc đánh giá tính đúng đắn cũng như hiệu quả
thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự.
2.2.2. Hình thức thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án
dân sự
Căn cứ vào tính chất của các quy phạm pháp luật và chủ thể thực hiện
pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự, có thể xác định thực hiện pháp
luật về cưỡng chế thi hành án dân sự cũng bao gồm các hình thức như các
hình thức thực hiện pháp luật nói chung nhằm chuyển tải các quy phạm
pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự trong đời sống xã hội. Cụ thể là:
- Tuân thủ pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự: yêu cầu về
tuân thủ pháp luật được coi là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với hiệu
quả thi hành án dân sự, đòi hỏi các chủ thể liên quan phải thực hiện đúng
các quyền và nghĩa vụ của mình theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định.
- Thi hành pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự: Thi hành pháp
luật về cưỡng chế thi hành án dân sự được thể hiện ở chỗ các chủ thể thi
hành pháp luật thi hành án dân sự thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình
bằng hành động tích cực, đặc biệt là chủ thể có thẩm quyền là người chịu
trách nhiệm chính trong quá trình tổ chức cưỡng chế thi hành án dân sự
phải căn cứ vào các quy định của pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân


13

sự; phối hợp với các cơ quan liên quan để đảm bảo hiệu quả việc tổ chức

THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ
CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở VIỆT NAM

3.1. Thực trạng pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự
Cưỡng chế thi hành án dân sự là cơ sở đảm bảo thi hành nghiêm chỉnh
các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, vì vậy, hiệu lực, hiệu quả
cưỡng chế thi hành án dân sự luôn được bảo đảm bằng việc hoàn thiện các
quy định pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự. Nghiên cứu pháp luật
hiện hành có thể khái quát thực trạng pháp luật về cưỡng chế thi hành án
dân sự ở một số nội dung điều chỉnh cơ bản sau đây:
3.1.1. Về thẩm quyền cưỡng chế thi hành án dân sự
Theo quy định của pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam hiện nay thì
Chấp hành viên có thẩm quyền tiến hành cưỡng chế thi hành án dân sự. Để
đảm bảo thẩm quyền cưỡng chế của chấp hành viên, pháp luật đã quy định
về cơ cấu tổ chức của hệ thống thi hành án dân sự; nhiệm vụ, quyền hạn
của cơ quan thi hành án dân sự nơi chấp hành viên làm việc và của chấp
hành viên; về những việc chấp hành viên không được làm; về việc tuyển
chọn chấp hành viên; cơ sở pháp lý để chấp hành viên thực hiện nhiệm vụ,
quyền hạn của mình và các điều kiện đảm bảo cho chấp hành viên áp dụng
các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự.
3.1.2. Trình tự, thủ tục cưỡng chế thi hành án dân sự
Thi hành án dân sự nói chung, cưỡng chế thi hành án dân sự nói riêng
liên quan trực tiếp đến các quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức, đặc biệt là
các quyền về tài sản, vì vậy pháp luật quy định cụ thể về các biện pháp
cưỡng chế; căn cứ, điều kiện, nguyên tắc cưỡng chế và trình tự, thủ tục áp


15

dụng các biện pháp cưỡng chế để tạo cơ sở cho chấp hành viên lựa chọn áp

thi hành.
- Về nguyên tắc cưỡng chế thi hành án dân sự: Chủ thể có thẩm
quyền chỉ được áp dụng biện pháp cưỡng chế pháp luật quy định; không
được áp dụng biện pháp cưỡng chế trong thời gian và trường hợp pháp luật
cấm; việc cưỡng chế thi hành án dân sự phải tương ứng với nghĩa vụ của
người phải thi hành án và các chi phí cần thiết khác.
3.1.2.3. Trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án
dân sự
Để đảm bảo hiệu quả cưỡng chế thi hành án dân sự, pháp luật quy
định các trình tự, thủ tục cơ bản để tiến hành cưỡng chế thi hành án là:
- Ra quyết định cưỡng chế và thông báo về việc cưỡng chế:
- Xác minh điều kiện cưỡng chế thi hành án dân sự:
- Lập kế hoạch cưỡng chế thi hành án dân sự:
- Thực hiện quyết định cưỡng chế thi hành án dân sự:
- Giao bảo quản tài sản đã cưỡng chế:
- Giải quyết tranh chấp phát sinh trong quá trình cưỡng chế thi hành
án dân sự:
- Giải quyết khiếu nại đối với quyết định, hành vi cưỡng chế thi hành
án dân sự:
Thực tế biện pháp cưỡng chế thường được áp dụng nhiều là "kê biên,
xử lý tài sản của người phải thi hành án” nên ngoài những trình tự, thủ tục
trong cưỡng chế thi hành án dân sự nêu trên, pháp luật còn quy định trình
tự, thủ tục cưỡng chế thi hành án dân sự đối với một số tài sản đặc thù
như: Kê biên tài sản là quyền sở hữu trí tuệ; kê biên tài sản là quyền sử
dụng đất, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc đăng ký giao dịch bảo


17

đảm; kê biên, xử lý tài sản đang cầm cố, thế chấp; kê biên tài sản của

- Pháp luật lại chưa quy định cụ thể về trình tự, thủ tục xác minh
điều kiện cưỡng chế, vì thế trong thực tiễn thi hành án dân sự thường
vận dụng quy định chung về xác minh điều kiện thi hành án để xác minh
điều kiện cưỡng chế thi hành án dân sự.
- Một số trường hợp pháp luật chưa có quy định cụ thể về cách thức,
trình tự, thủ tục cưỡng chế. Ví dụ như cưỡng chế thi hành nghĩa vụ phải
ghi sổ đăng ký cổ đông và thay đổi đăng ký kinh doanh để ghi nhận quyền
sở hữu hợp pháp của cá nhân đối với cổ phần của doanh nghiệp; cưỡng chế
thi hành án trong trường hợp bản án, quyết định tuyên hủy nghị quyết của
Đại hội đồng cổ đông.
- Còn nhiều trường hợp đương sự không tuân thủ pháp luật, sử dụng
pháp luật không đúng, có hành vi chống đối việc cưỡng chế thi hành án; sử
dụng quyền khiếu nại, tố cáo không đúng pháp luật đề trì hoãn, kéo dài
việc thi hành án.
- Vẫn còn nhiều việc thi hành án phải huy động lực lượng gây tốn kém
thời gian, chi phí cho cơ quan thi hành án dân sự.
- Hiệu quả tuân thủ pháp luật trong xử lý tài sản sau cưỡng chế còn
hạn chế.
- Trong việc áp dụng pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự, một
số chấp hành viên đã không thực hiện đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy
định dẫn đến việc tố cáo của đương sự, thậm chí dẫn đến những việc thi
hành án phải bồi thường, bảo đảm tài chính để thi hành án và có một số
Chấp hành viên, công chức thi hành dân sự bị xử lý kỷ luật, truy cứu trách
nhiệm hình sự (trong năm 2017, có 29 trường hợp Chấp hành viên, công
chức bị xử lý kỷ luật, truy cứu trách nhiệm hình sự do vi phạm về
chuyên môn nghiệp vụ thi hành án).


19


hành án dân sự ở Việt Nam thời gian qua, Luận án xác định các quan điểm
đảm bảo thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự là:
Một là, thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự phải
đáp ứng yêu cầu về xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội
chủ nghĩa
Hai là, thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự phải bảo
đảm quyền con người, quyền công dân
Ba là, thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự cần nhận
thức là trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan
Bốn là, thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự phải đáp
ứng yêu cầu cải cách hành chính, cải cách tư pháp ở nước ta hiện nay
4.2. Giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành
án dân sự ở Việt Nam
Bao gồm một số giải pháp cơ bản sau đây:
- Tiếp tục hoàn thiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự.
- Quy định cụ thể trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan
trong cưỡng chế thi hành án dân sự.
- Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về thi hành án
dân sự.
- Tăng cường hiệu quả hoạt động của Ban Chỉ đạo thi hành án dân sự.


21

- Nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thi
hành án dân sự.
- Tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý thi hành án dân sự, cơ
quan thi hành án dân sự với cơ quan, tổ chức liên quan.
- Tăng cường kiểm sát, giám sát, thanh tra, kiểm tra đối với hoạt động
cưỡng chế thi hành án dân sự.

đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan trong thi hành án dân sự
nhằm đảm bảo thi hành nghiêm chỉnh bản án, quyết định có hiệu lực pháp
luật. Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự có đặc điểm là:
đảm bảo tính độc lập và đề cao tính chủ động của cơ quan thi hành án dân
sự và chấp hành viên; đảm bảo tôn trọng quyền tự định đoạt của các đương
sự, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội; phải trên cơ sở các trình tự, thủ
tục được pháp luật quy định. Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành
án dân sự được thể hiện qua 4 hình thức cơ bản là: tuân thủ pháp luật về
cưỡng chế thi hành án dân sự; thi hành pháp luật về cưỡng chế thi hành
án dân sự; sử dụng pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự; áp dụng
pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự.
3. Nội dung thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự gồm:
thực hiện quy định của pháp luật về tổ chức thi hành án dân sự; thực hiện
nội dung quản lý nhà nước về thi hành án dân sự, cưỡng chế thi hành án
dân sự và thực hiện các quy định của pháp luật đối với hoạt động cưỡng
chế thi hành án dân sự. Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân
sự có một số vai trò là: bảo đảm thực thi pháp luật; bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của Nhà nước, đương sự và tổ chức, cá nhân liên quan; góp phần
nâng cao ý thức pháp luật về thi hành án dân sự của đương sự và cá nhân,
tổ chức và tăng cường pháp chế; góp phần nâng cao hiệu quả của công tác


23

điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án dân sự. Thực hiện pháp luật về
cưỡng chế thi hành án dân sự chịu ảnh hưởng của một số yếu tố sau:
điều kiện kinh tế - xã hội; tổ chức và hoạt động của hệ thống thi hành án
dân sự; năng lực tổ chức thi hành án của Chấp hành viên; ý thức chấp
hành pháp luật của đương sự và cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan và
các điều kiện đảm bảo cho hoạt động của Chấp hành viên, Cơ quan thi