HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH

BI HNG QUí

LUậT TụC Và ảNH HƯởNG CủA LUậT TụC ĐốI VớI
THựC HIệN PHáP LUậT TRONG CộNG ĐồNG NGƯờI ÊĐÊ
ở CáC TỉNH TÂY NGUYÊN VIệT NAM

LUN N TIN S
CHUYấN NGNH: Lí LUN V LCH S NH NC V PHP LUT

M S: 62 38 01 01

H NI - 2018


CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. Nguyễn Minh Đoan

Phản biện 1: ..........................................
.................................................................

Phản biện 2: ..........................................
.................................................................

Phản biện 3: ..........................................
.................................................................

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án

quán..., góp phần bổ sung và hoàn thiện pháp luật. Bên cạnh đó, Hiến pháp
nước ta khẳng định: "Nhà nước, xã hội chăm lo xây dựng và phát triển nền văn
hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc..."; "Các dân tộc có quyền...
phát huy phong tục, tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của mình".
Những quan điểm, Hiến định đó đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về nghiên cứu
truyền thống văn hóa, phong tục, tập quán và luật tục các dân tộc ở nước ta.
Tây Nguyên là vùng đất phía tây của Nam Trung bộ, gồm 5 tỉnh là Kon
Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng; có 12 dân tộc tại chỗ cư trú
từ lâu đời; mỗi dân tộc tại chỗ đều có luật tục riêng, trong đó có những luật tục
khá nổi tiếng, như luật tục Êđê, luật tục M’nông, luật tục Gia Rai, luật tục
Stiêng, luật tục Ba Na, luật tục Mạ... Dân tộc Êđê hiện nay có 330.000 người,


2
xếp thứ 11 về dân số trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam và đứng thứ hai
trong số các dân tộc tại chỗ ở Tây Nguyên (chỉ sau dân tộc Gia Rai), cư trú chủ
yếu và tập trung tại tỉnh Đắk Lắk (gần 300.000 người), một bộ phận (khoảng
hơn 30.000 người) cư trú tại vùng giáp ranh thuộc các tỉnh Đắk Nông, Gia Lai
và Phú Yên. Nhiều nghiên cứu cho thấy, là sản phẩm tinh thần được đúc kết
qua quá trình lâu đời của cộng đồng người khá đông đảo, luật tục Êđê được coi
là điển hình tương đối của các tộc người tại chỗ ở Tây Nguyên.
Từ nhận thức trên đây, chúng tôi chọn đề tài "Luật tục và ảnh hưởng của
luật tục đối với thực hiện pháp luật trong cộng đồng người Êđê ở các tỉnh
Tây Nguyên Việt Nam" để nghiên cứu và làm luận án tiến sĩ luật học.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích: Nhằm xây dựng và hoàn thiện các giải pháp để phát huy
những ảnh hưởng tích cực, hạn chế những ảnh hưởng không tích cực của luật tục
đối với thực hiện pháp luật trong cộng đồng người Êđê ở các tỉnh Tây Nguyên.
2.2. Nhiệm vụ: (i) Điểm luận tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến
Luận án; (ii) Phân tích cơ sở lý luận về luật tục và ảnh hưởng của luật tục đối với

5. Những kết quả nghiên cứu mới của Luận án
Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu có hệ thống, chuyên sâu cả lý luận
và thực tiễn về quan hệ giữa pháp luật với luật tục và ảnh hưởng của luật tục đối
với thực hiện pháp luật trong cộng đồng người Êđê ở các tỉnh Tây Nguyên.
Luận án làm rõ thêm những vấn đề về luật tục Êđê hiện nay; chỉ ra những
yếu tố, nội dung, phạm vi ảnh hưởng tích cực và không tích cực của luật tục đến
thực hiện pháp luật trong cộng đồng người Êđê ở các tỉnh Tây Nguyên.
Luận án đưa ra những giải pháp thiết thực, hiệu quả nhằm phát huy những
ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng không tích cực của luật tục
đến thực hiện pháp luật trong cộng đồng người Êđê ở các tỉnh Tây Nguyên.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
6.1. Ý nghĩa về mặt lý luận: Luận án góp phần chỉ rõ những đặc điểm cơ
bản của luật tục, luật tục Êđê và vị trí, vai trò của nó trong xã hội; nhận diện
mối quan hệ giữa pháp luật với luật tục; đưa ra cách nhìn đầy đủ về truyền
thống, thói quen ứng xử của người dân tộc Êđê và dân tộc thiểu số ở Tây
Nguyên; làm phong phú thêm lý luận về quan hệ giữa pháp luật với các quy
phạm xã hội khác; bổ sung cơ sở lý luận về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa
truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số ở nước ta.
6.2. Ý nghĩa về mặt thực tiễn: Luận án đánh giá thực trạng, rút ra những giá
trị tích cực, những mặt hạn chế của luật tục Êđê trong quản lý xã hội trên địa


4
bàn nghiên cứu; đưa ra những giải pháp khả thi làm cơ sở để phát huy những
luật tục phù hợp, loại bỏ những luật tục lạc hậu, nâng cao hiệu quả thực hiện
pháp luật; làm tài liệu nghiên cứu, tham khảo trong giảng dạy, tập huấn cho cán
bộ, xây dựng chính sách dân tộc, quản lý xã hội, đưa pháp luật vào cuộc sống...
trong cộng đồng dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay và những năm tới.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục công trình đã công bố của tác giả,

Jean Boulbet (1957), Quelques aspects du coutumier (N’ri) des Cau Mae, nói
về luật tục Mạ; Pierre Bernard Lafont (1963), Tơ lơi djuat: coutumier de la
tribu Gia Rai, ghi chép luật tục của dân tộc Gia Rai; Insun Yu, Luật và xã hội
Việt Nam thế kỷ XVII - XVIII; Jean Boulbet, Xứ người Mạ lãnh thổ của thần
linh; G. Condominas, Chúng tôi ăn Rừng đá - Thần Gôo, về luật tục người
M’nông; Anne de Hautecloque - Howe, Người Êđê một xã hội mẫu quyền...
Các nhà nghiên cứu trong nước cũng sớm quan tâm đến luật tục. Cuốn sách
Đại cương về các dân tộc Êđê, M’nông ở Đaklak (1982) của Bế Viết Đẳng và
cộng sự có viết về luật tục của hai dân tộc này. Tiếp theo đó có: Ngô Đức Thịnh
với Luật tục Êđê - tập quán pháp (1996), Luật tục M’nông - tập quán pháp
(1998), Tìm hiểu luật tục các tộc người ở Việt Nam (2003), Tìm hiểu luật tục
các tộc người ở Nam Tây Nguyên (2004), Luật tục trong đời sống các tộc người
ở Việt Nam (2010); Phan Đăng Nhật với Luật tục Gia Rai (1999), Luật tục với
đời sống (2007); Krajan Plin với Luật tục người K’ho Lạch (2010); v.v...
1.1.2. Những công trình nghiên cứu về ảnh hưởng của luật tục đối với
thực hiện pháp luật trong các dân tộc ở Việt Nam
Ở Tây Nguyên và Trung bộ: Khởi đầu tại tỉnh Đắk Lắk có Hội thảo về Mối
quan hệ giữa luật tục, hương ước và pháp luật hiện hành do Viện Nghiên cứu
khoa học pháp lý tổ chức (1996); Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Quốc
gia tổ chức Hội thảo quốc tế về Luật tục và phát triển nông thôn hiện nay ở Việt
Nam tại tỉnh Đắk Lắk (1999) và Hội thảo "Luật tục - Hương ước và những vấn
đề phát triển kinh tế - xã hội buôn làng các dân tộc Tây Nguyên" tại tỉnh Gia Lai
(2001); Trường Đại học Đà Lạt và Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp tổ chức Hội
thảo "Luật tục với thi hành pháp luật" (2005). Ngoài ra: Trương Bi và cộng sự
(2007, 2009), có các cuốn sách Vận dụng luật tục M’nông, luật tục Êđê vào việc
xây dựng gia đình, buôn, thôn văn hóa; Trương Tiến Hưng (2009), Vi Văn Sơn
(2015), Nguyễn Thị Vân Anh (2017) có các Luận án tiến sĩ về luật tục trong
quản lý cộng đồng người Chăm ở Ninh Thuận, người Thái ở Bắc Trung Bộ, ảnh
hưởng của luật tục đến thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình ở Tây Nguyên.
Ở khu vực phía Bắc: Năm 1997, Đề tài cấp Bộ của Bùi Xuân Trường và

2.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, NỘI DUNG, VAI TRÒ CỦA LUẬT TỤC TRONG
ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

2.1.1. Khái niệm và đặc điểm của luật tục
Hiện nay, còn có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm luật tục. Qua
nghiên cứu, khảo sát luật tục của nhiều dân tộc khác nhau, chúng tôi đưa ra khái
niệm: Luật tục là tổng hợp các quy tắc xử sự chung, chứa đựng các quy chuẩn
về đạo đức, luân lý, các phong tục, tập quán, lễ nghi tôn giáo, cách ứng xử
trong cộng đồng; do nhiều thế hệ kế tục xây dựng nên và lưu truyền cho tới
ngày nay, thể hiện ý chí chung của cộng đồng tộc người; để điều chỉnh các
quan hệ xã hội nhằm điều hoà và bảo vệ xã hội của cộng đồng tộc người; được
bảo đảm thực hiện bằng quyền uy của cả cộng đồng và sự tự giác của mỗi
thành viên trong cộng đồng tộc người, và khi được nhà nước thừa nhận thì luật
tục còn được bảo đảm thực hiện bằng pháp luật.
Từ khái niệm trên đây, luật tục có các đặc điểm đó là: Thứ nhất, là hình thức
phát triển cao của phong tục tập quán, là sản phẩm của cả cộng đồng và được
chọn lọc, lưu truyền qua nhiều thế hệ, được các thành viên trong cộng đồng
thừa nhận và thực hiện; Thứ hai, có phạm vi điều chỉnh rộng, chứa đựng cả luật


9
nội dung và luật tố tụng, là tiêu chí cho xử sự của các thành viên trong cộng
đồng trên tất cả các lĩnh vực đạo đức, luân lý và tình cảm...; Thứ ba, chứa đựng
các quy tắc xử sự chung trong phạm vi cộng đồng và có tính "bắt buộc" thực
hiện thông qua sự tự giác, tự nguyện của mỗi thành viên cộng đồng..., vừa chứa
đựng những yếu tố tiến bộ, vừa tồn tại những yếu tố lạc hậu so với xã hội.
2.1.2. Nội dung của luật tục
Việt Nam với 54 dân tộc, mỗi dân tộc có luật tục riêng, thể hiện sắc thái
riêng, nên nội dung luật tục có tính đa dạng rất cao. Tuy vậy, xét tổng thể, các
luật tục đều có điểm chung là một mặt nó mang những yếu tố của luật pháp (quy

xã hội ngày càng văn minh, quyền con người, quyền tự quyết của quốc gia, dân
tộc càng được tôn trọng, thì vấn đề đa dạng nguồn pháp luật, đa dạng các
phương thức giải quyết các mối quan hệ xã hội, đặc biệt là các phương thức hòa
giải, tự quản, tự cam kết và tự thực hiện những điều đã cam kết... càng được đề
cao. Đóng góp vào các quá trình và sự đa dạng đó, cùng với pháp luật và các
yếu tố xã hội khác, luật tục đã, đang và sẽ tiếp tục có vai trò không hề nhỏ.
2.2. PHÁP LUẬT VÀ QUAN HỆ GIỮA PHÁP LUẬT VỚI LUẬT TỤC

2.2.1. Khái quát về pháp luật
Đến nay, có nhiều quan niệm khác nhau về pháp luật. Theo quan điểm Mác Lênin thì: Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành
hoặc thừa nhận và bảo đảm thực hiện, kể cả bằng biện pháp cưỡng chế, thể hiện
ý chí của nhà nước, là công cụ điều chỉnh các quan hệ xã hội vì sự tồn tại và
phát triển của cả xã hội, đồng thời vì lợi ích, mục đích của giai cấp thống trị.
Pháp luật có đặc điểm: Là những quy tắc xử sự chung; do các cơ quan nhà
nước ban hành; được đảm bảo thực hiện bằng nhà nước; thể hiện ý chí nhà
nước; thể hiện dưới những hình thức nhất định; là công cụ điều chỉnh quan hệ
xã hội; vì sự tồn tại và phát triển của xã hội và vì lợi ích của giai cấp thống trị.
Pháp luật hình thành từ ba loại nguồn chủ yếu: Tập quán pháp, tiền lệ pháp
và văn bản quy phạm pháp luật. Mỗi loại nguồn có những ưu điểm, hạn chế
riêng; ở mỗi nước, có thể sử dụng chỉ một loại hoặc đồng thời nhiều loại nguồn
pháp luật. Tuy có vai trò là công cụ hàng đầu điều chỉnh các quan hệ xã hội,
song pháp luật chỉ có thể phát huy được tối đa hiệu lực của mình khi kết hợp
với các công cụ điều chỉnh khác như: Luật tục, đạo đức, tôn giáo, tập quán…
2.2.2. Mối quan hệ giữa pháp luật với luật tục
Là công cụ cùng điều chỉnh quan hệ xã hội, luật tục và pháp luật có quan hệ
biện chứng với nhau, có sự tác động lẫn nhau, cái này ảnh hưởng đến cái kia và
ngược lại. Trong quan hệ đó, pháp luật giữ vai trò quyết định luật tục và luật tục
có sự tác động trở lại pháp luật. Những tác động của pháp luật đối với luật tục:



pháp luật là tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp
dụng pháp luật, nên việc đánh giá sự ảnh hưởng của các yếu tố xã hội đến thực
hiện pháp luật, cũng chính là đánh giá sự ảnh hưởng của chúng đến các hình
thức cơ bản của thực hiện pháp luật này.


12
Các yếu tố bảo đảm và cũng là các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp
luật như: Sự hoàn thiện của hệ thống chính sách, pháp luật; sự bảo đảm của
điều kiện kinh tế, chính trị, văn hoá; các yếu tố đạo đức, tôn giáo, phong tục,
tập quán, các loại quy tắc xã hội khác; lợi ích, thói quen, nếp nghĩ, lối sống, tâm
lý, tính cách, lối tư duy; thái độ, cách thức phục vụ, thực thi pháp luật của các
cơ quan và cá nhân công quyền; khả năng tiếp cận pháp luật, tiếp cận công lý;
các điều kiện và môi trường tự nhiên; khoa học, kỹ thuật và công nghệ v.v...
Như vậy, chúng ta thấy rằng, luật tục (với tính chất là phong tục, tập quán, các
loại quy tắc xã hội khác) đương nhiên có ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật.
2.3.2. Khái niệm, đặc điểm, phạm vi ảnh hưởng của luật tục đối với
thực hiện pháp luật
Qua nghiên cứu, chúng tôi đưa ra khái niệm: Ảnh hưởng của luật tục đối với
thực hiện pháp luật là sự tác động của các quy định và việc tuân thủ luật tục
đến thực tiễn thực hiện pháp luật trong cộng đồng tộc người, làm cho sự nhận
thức, thái độ, tình cảm của con người đối với pháp luật và thực hiện pháp luật
trong mỗi thành viên và cộng đồng tộc người có những biến đổi tích cực hoặc
không tích cực, phụ thuộc tương ứng vào những giá trị tích cực, hay những hạn
chế của các quy định và việc tuân thủ luật tục.
Khái niệm trên đây cho thấy, ảnh hưởng của luật tục đối với thực hiện pháp
luật có những đặc điểm đó là: Thứ nhất, các yếu tố ảnh hưởng bao gồm cả mặt
tích cực lẫn không tích cực; Thứ hai, đối tượng chịu sự ảnh hưởng là thực tiễn ý
thức và thực hiện pháp luật của mỗi thành viên và cả cộng đồng tộc người; Thứ
ba, kết quả của sự ảnh hưởng có thể làm cho ý thức và thực hiện pháp luật trong

nương rẫy, rừng săn bắn hái lượm, rừng đầu nguồn, bến nước...
So với trước đây, xã hội người Êđê hiện nay có nhiều thay đổi. Buôn làng
không còn thuần nhất về thành phần cư dân, không còn biệt lập về môi trường
sinh sống. Phần lớn người dân đã được học hành, biết chữ, có điều kiện giao
lưu, tiếp thu kiến thức từ bên ngoài, trình độ dân trí đã được nâng cao hơn nhiều
so với trước đây... Tuy vậy, nhìn chung, không gian sinh tồn và không gian xã
hội của buôn làng vẫn nằm trong phạm vi vùng lãnh thổ tộc người. Đặc điểm
kinh tế - xã hội của cộng đồng người Êđê hiện nay vẫn là môi trường thích hợp
để luật tục tiếp tục tồn tại và phát huy tác dụng trong tộc người này.
3.1.2. Luật tục trong cộng đồng người Êđê hiện nay
Khảo cứu tại nhiều buôn làng người Êđê và từ các tài liệu có liên quan,
chúng tôi thấy luật tục Êđê điều chỉnh đến hầu hết các lĩnh vực trong đời sống
xã hội, là công cụ quan trọng điều hoà các mối quan hệ xã hội và quản lý buôn
làng không chỉ trong quá khứ mà cả trong xã hội phát triển hiện nay của cộng
đồng người Êđê ở các tỉnh Tây Nguyên.


14
Hiện nay, tâm lý của người Êđê vừa tôn trọng luật pháp, vừa tôn trọng luật
tục, nên hiệu lực của luật tục không còn như ngày xưa, nhưng nhìn chung trong
suy nghĩ của người Êđê luật tục vẫn có vai trò quan trọng. Người Êđê hiện nay
cũng đánh giá khá cao sự kết hợp luật tục và pháp luật, nhất là thông qua hòa
giải giữa các bên. Bên cạnh đó, chúng tôi thấy rằng sự tồn tại của luật tục Êđê
hiện nay còn được ghi nhận từ phía các cán bộ chính quyền ở địa phương, cơ
sở. Nhìn chung, cán bộ chính quyền có sự thống nhất trong thừa nhận vai trò
của luật tục Êđê và sử dụng những nguyên tắc của luật tục để giải quyết các vụ
việc có liên quan. Đây là yếu tố tích cực, thích hợp với điều kiện hiện nay, nên
Nhà nước cần thừa nhận và phát huy yếu tố tích cực này, như tăng cường, phát
huy vai trò của luật tục Êđê vào hương ước, quy ước thôn buôn và hoạt động
hòa giải ở cơ sở…, để có sự kết hợp giữa yếu tố luật tục với pháp luật.

phải thực hiện, như chấp hành các quy tắc chung của pháp luật và cộng đồng,
tham gia xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, về quản lý đất đai, bảo vệ rừng và
cả các quan hệ dân sự, hôn nhân gia đình…, là những lĩnh vực mà luật tục có
những ảnh hưởng rõ nét đối với thi hành pháp luật trong cộng đồng người Êđê.
3.2.3. Ảnh hưởng của luật tục đối với sử dụng pháp luật trong cộng
đồng người Êđê
Đây là sự thể hiện việc người dân tộc Êđê hiểu biết và thực hiện quyền, tự
do pháp lý của mình trong đời sống xã hội thường nhật. Hiện nay, người Êđê đã
có sự quan tâm đến việc sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
của mình nhưng cũng còn những hạn chế nhất định, thể hiện rõ nét ở các lĩnh
vực: Quyền kiến nghị, khiếu nại đến cơ quan Nhà nước và khởi kiện ra tòa án;
các quyền dân sự, nhân thân, tài sản; quyền tham gia xây dựng chính quyền...
3.2.4. Ảnh hưởng của luật tục đối với áp dụng pháp luật trong cộng
đồng người Êđê
Nghiên cứu cho thấy luật tục Êđê có nhiều ảnh hưởng tích cực, hỗ trợ, tạo
thuận lợi cho pháp luật, đặc biệt là các quyết định áp dụng pháp luật phát huy
hiệu lực trên thực tế; bên cạnh đó cũng có những ảnh hưởng không tích cực, làm
giảm hiệu lực hoặc vô hiệu các quyết định áp dụng pháp luật, thậm chí là quyết
định của Tòa án. Những lĩnh vực áp dụng pháp luật về hòa giải, giải quyết khiếu
nại, xử lý vi phạm hành chính, giải quyết tranh chấp, bồi thường thiệt hại, hôn
nhân gia đình..., là có sự ảnh hưởng rõ ràng của luật tục Êđê hiện nay.
3.2.5. Nhận xét chung về ảnh hưởng của luật tục đến thực hiện pháp
luật trong cộng đồng người Êđê ở các tỉnh Tây Nguyên
Chúng tôi thấy rằng, những ảnh hưởng của luật tục đối với quá trình thực
hiện pháp luật trong cộng đồng người Êđê ở các tỉnh Tây nguyên hiện nay được
thể hiện khá rõ nét, ở cả phương diện tích cực lẫn không tích cực.


16
Ở phương diện tích cực: Luật tục Êđê có nhiều yếu tố tốt đẹp, như quy định

kém hiệu lực và hiệu quả hoạt động áp dụng pháp luật trong tộc người này.


17
Chương 4
QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY ẢNH HƯỞNG TÍCH CỰC,
HẠN CHẾ ẢNH HƯỞNG KHÔNG TÍCH CỰC CỦA LUẬT TỤC ĐỐI VỚI
THỰC HIỆN PHÁP LUẬT TRONG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI ÊĐÊ Ở CÁC
TỈNH TÂY NGUYÊN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
4.1. QUAN ĐIỂM PHÁT HUY ẢNH HƯỞNG TÍCH CỰC, HẠN CHẾ ẢNH
HƯỞNG KHÔNG TÍCH CỰC CỦA LUẬT TỤC ĐỐI VỚI THỰC HIỆN PHÁP
LUẬT TRONG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI ÊĐÊ Ở CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN VIỆT
NAM GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

4.1.1. Phải xuất phát từ yêu cầu giải quyết những vấn đề từ thực tế ảnh
hưởng của luật tục Êđê đối với thực hiện pháp luật trong cộng đồng người
Êđê ở các tỉnh Tây Nguyên hiện nay
Một là, sưu tầm, hệ thống hóa luật tục Êđê để vừa bảo tồn bản sắc văn hóa luật tục, vừa tạo tiền đề cho các hoạt động kết hợp, phát huy những yếu tố tích
cực của luật tục cùng pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội; Hai là, coi trọng
và phát huy vai trò của già làng và thiết chế buôn làng truyền thống của người
Êđê; Ba là, kết hợp luật tục để thực hiện có hiệu quả hoạt động hòa giải ở các
buôn làng người Êđê; Bốn là, đưa luật tục vào hương ước để tổ chức thực hiện
trong các buôn làng người Êđê; Năm là, tăng cường công tác phổ biến giáo dục
pháp luật trong cộng đồng người Êđê; Sáu là, đẩy mạnh hoạt động trợ giúp
pháp lý trong cộng đồng người Êđê; Bảy là, thực hiện tốt phát triển kinh tế - xã
hội trong cộng đồng người Êđê...
4.1.2. Nhìn nhận đúng vai trò của luật tục trong đời sống xã hội cộng
đồng người Êđê ở các tỉnh Tây Nguyên hiện nay
Trong quản lý, điều hành các hoạt động tại buôn làng người Êđê cần nhận
thức đúng vị trí, vai trò, ưu thế của pháp luật và luật tục Êđê để sử dụng chúng

vận dụng luật tục Êđê, làm cơ sở cho chính quyền các cấp tổ chức thực hiện
một cách có hiệu quả, như vậy sẽ tránh được tự phát, mò mẫm trong hoạt động
thực tiễn của chính quyền.
Quá trình chọn lọc, kế thừa, vận dụng, phát huy các giá trị, hạn chế các yếu
tố tiêu cực của luật tục Êđê, cần nhất quán các nội dung: Thúc đẩy sự phát triển
kinh tế - xã hội của cộng đồng người Êđê nhằm rút ngắn khoảng cách giữa
người Kinh, người Êđê và các dân tộc anh em khác, tránh sự kỳ thị và phân biệt
về dân tộc. Không làm ảnh hưởng đến các mặt kinh tế, văn hóa, xã hội… của
các dân tộc khác. Phải đảm bảo sự tôn trọng giá trị văn hóa truyền thống, kết
hợp hài hòa giữa yếu tố lịch sử truyền thống và yếu tố hiện đại; không gượng
ép, xử sự thô bạo làm rạn nứt quan hệ ngay trong công đồng người Êđê.
4.1.5. Đảm bảo tính khoa học, công khai dân chủ, tính hợp hiến, hợp


19
pháp, đảm bảo các nguyên tắc và yêu cầu về xây dựng Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa, phù hợp với giá trị văn hóa, đạo đức truyền thống
tốt đẹp của dân tộc Việt Nam
Để thực hiện tốt việc hạn chế, loại bỏ yếu tố tiêu cực, phát huy yếu tố tích
cực của luật tục Êđê trong quản lý xã hội, nâng cao ý thức pháp luật của người
dân, cần phải được tiến hành trên cơ sở khoa học, công khai và dân chủ; dựa
trên tri thức khoa học quản lý, phân tích, đánh giá về đặc trưng của người Êđê,
trạng thái tâm lý, truyền thống, những điều kiện về tự nhiên, phong tục, tập
quán… Từ đó, tìm ra những hình thức và phương pháp thực hiện có hiệu quả.
Một yêu cầu có tính nguyên tắc đó là việc nghiên cứu, vận dụng luật tục Êđê
phải lấy pháp luật làm chuẩn mực, dựa trên pháp luật. Bất luận trong trường
hợp nào đều không được trái với nội dung và tinh thần của pháp luật; đồng thời
phải phù hợp với những giá trị văn hóa, đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân
tộc, phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của nhà nước pháp quyền và các yêu
cầu của xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

mà luật tục Êđê có nhiều quy chuẩn tích cực phù hợp với pháp luật.
4.2.3. Phát huy vai trò của già làng vào hoạt động tự quản và điều hòa
các mối quan hệ xã hội ở các buôn làng dân tộc Êđê
Thứ nhất, xác định đúng vị thế của già làng đối với cộng đồng, cơ cấu và
vận động các già làng tích cực tham gia vào hoạt động chính quyền, duy trì
phong tục tập quán và động viên người dân sống theo pháp luật; thứ hai, có thái
độ tôn trọng già làng, coi già làng là người đại diện trí tuệ của cộng đồng, hỗ trợ
xây dựng cuộc sống mới và phát triển kinh tế - xã hội ở các buôn làng; thứ ba,
khuyến khích già làng sử dụng luật tục tiến bộ điều hoà các quan hệ trong cộng
đồng, giúp đỡ họ cách thức kết hợp luật tục với pháp luật để giải quyết từng loại
việc cụ thể theo lối "cầm tay chỉ việc" để họ dễ thực hành; thứ tư, tạo điều kiện
thuận lợi về hoạt động, phát huy vai trò của họ, tránh lạm dụng dẫn đến làm
giảm sút vai trò của họ; thứ năm, nâng cao kiến thức và nhận thức về mọi mặt
cho già làng, chú trọng bồi dưỡng kiến thức pháp luật và ý thức trách nhiệm cho
họ; thứ sáu, có chính sách rõ ràng và thỏa đáng đối với già làng, để họ yên tâm,
tích cực hơn trong tham gia công việc chung...
4.2.4. Tiếp tục quan tâm công tác hòa giải ở các luôn làng người Êđê theo
hướng chú trọng kết hợp và phát huy các yếu tố tích cực của luật tục Êđê
Quan tâm chỉ đạo, hướng dẫn, tạo điều kiện cho các tổ hòa giải ở cơ sở hoạt
động tốt hơn; chú trọng đưa những người là già làng, người am hiểu luật tục
vào các tổ hoà giải; có chế độ đãi ngộ hợp lý nhằm động viên, khuyến khích các
hòa giải viên hoạt động tích cực hơn; thường xuyên tổ chức tập huấn, bồi
dưỡng kiến thức pháp luật, quan điểm kết hợp sử dụng luật tục cùng pháp luật


21
cho các già làng, trưởng thôn, buôn và hoà giải viên ở cơ sở, nhằm giúp họ
nâng cao kỹ năng và khả năng giải quyết những việc thuộc chức năng, phát sinh
trong cuộc sống hàng ngày tại các buôn làng Êđê.
4.2.5. Tiếp tục vận động xây dựng và thực hiện hương ước trong các buôn

họ là những người có uy tín trong cộng đồng, có thuận lợi là biết ngôn ngữ, lại
am hiểu phong tục tập quán, đặc điểm đời sống của đồng bào nên lời nói của họ
sẽ có tác dụng hơn nhiều.
4.2.7. Tiếp tục tổ chức thực hiện tốt hoạt động trợ giúp pháp lý đối với
người dân trong cộng đồng dân tộc Êđê
Tiếp tục củng cố, kiện toàn bộ máy của tổ chức trợ giúp pháp lý. Cùng với
việc mở rộng mạng lưới cộng tác viên đến tận các buôn làng, cần chú trọng việc
sử dụng cán bộ là người dân tộc Êđê và người biết tiếng, am hiểu tâm lý, phong
tục tập quán người Êđê. Đặc biệt chú ý thu hút đội ngũ già làng, trưởng buôn,
hoà giải viên, cán bộ ở cơ sở làm cộng tác viên cho tổ chức trợ giúp pháp lý.
Thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, cung cấp các dữ liệu pháp luật cần
thiết, tư vấn, hướng dẫn để người dân có thể tự so sánh luật tục với pháp luật,
loại bỏ các quy định lạc hậu của luật tục. Kết hợp chặt chẽ trợ giúp pháp lý với
phổ biến giáo dục pháp luật, hòa giải, xây dựng, thực hiện hương ước và tăng
cường lồng ghép các hoạt động này trong quá trình thực hiện các chương trình
phát triển kinh tế - xã hội, các phong trào vận động quần chúng ở cơ sở.
Khi trợ giúp pháp lý cần giải thích, phân tích cho người dân hiểu được rằng,
pháp luật không chỉ bao gồm các quy định cưỡng chế, giải quyết tranh chấp.
Pháp luật còn bao gồm các quy định bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công
dân, khuyến khích giao lưu lành mạnh trong xã hội...
4.2.8. Quan tâm phát triển kinh tế - xã hội, tạo môi trường tốt thúc đẩy
thực hiện pháp luật trong cộng đồng dân tộc Êđê
Tiếp tục đầu tư đối với vùng dân tộc thiểu số, xây dựng hệ thống chính sách
sao cho phù hợp hơn với điều kiện kinh tế - xã hội của vùng dân tộc thiểu số và
dân tộc Êđê. Các chính sách phát triển kinh tế - xã hội cho Tây Nguyên cần tập
trung vào phát triển sinh kế, tăng thu nhập cho người dân tộc thiểu số và dân tộc
Êđê, đồng thời có những chính sách riêng để phát triển sinh kế phù hợp trên cơ
sở phát huy những tập quán sản xuất tích cực phù hợp với dân tộc Êđê.
Xây dựng chính sách thu hút đầu tư gắn với chiến lược, chính sách quy
hoạch cụ thể theo vùng, theo ngành, theo đối tượng dân tộc thiểu số và dân tộc

nước và các quy phạm xã hội của mỗi cộng đồng dân tộc khác nhau... Cộng
đồng dân tộc Êđê ở các tỉnh Tây Nguyên cũng vậy, vẫn đang áp dụng tương đối
phổ biến luật tục Êđê bên cạnh pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội trong
đời sống thường nhật... Sự tồn tại song hành giữa pháp luật với các quy phạm
xã hội khác, đặc biệt là luật tục của các dân tộc thiểu số và luật tục Êđê, đã đặt
ra yêu cầu phải nghiên cứu và tìm ra những giải pháp có hiệu quả, bảo đảm cho
pháp luật và luật tục cùng được thực hiện thống nhất, cùng hướng tới mục đích
chung là điều chỉnh các quan hệ xã hội đạt hiệu quả cao. Trước yêu cầu xây