Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
**********

NGHIÊM THU HẰNG

VĂN HÓA HÀ NỘI QUA GÓC NHÌN
CỦA THẠCH LAM VÀ MARTÍN RAMA
(Khảo sát qua Hà Nội băm mươi sáu phố phường
và Hà Nội, một chốn rong chơi)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

HÀ NỘI - 2018


Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
**********

NGHIÊM THU HẰNG

VĂN HÓA HÀ NỘI QUA GÓC NHÌN
CỦA THẠCH LAM VÀ MARTÍN RAMA
(Khảo sát qua Hà Nội băm mươi sáu phố phường
và Hà Nội, một chốn rong chơi)

riêng cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn của giảng viên, ThS. Nguyễn Phương
Hà. Đề tài không trùng với kết quả có sẵn của bất kì tác giả nào khác. Nếu sai
tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Hà Nội, ngày 30 tháng 4 năm 2018
Tác giả khóa luận

Nghiêm Thu Hằng


Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ............................................................................................ 1
2. Lịch sử vấn đề ............................................................................................... 2
3. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 5
4. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 6
5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 6
6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................................................. 7
7. Bố cục của khóa luận .................................................................................... 7
CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG .................................................... 8
1.1. Tác giả Thạch Lam..................................................................................... 8
1.1.1. Cuộc đời và sự nghiệp văn học ............................................................... 8
1.1.2. Tập bút kí Hà Nội băm mươi sáu phố phường ..................................... 10
1.2. Tác giả Martín Rama ............................................................................... 11
1.2.1. Cuộc đời ................................................................................................ 11
1.2.2. Tác phẩm Hà Nội, một chốn rong chơi ................................................. 13
1.3. Cảm hứng văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín
Rama ............................................................................................................... 14

văn hóa. Hà Nội đi vào trái tim người nghệ sĩ, làm rung lên những cung bậc
cảm xúc diệu kì để họ cho ra đời nhiều kiệt tác. Bạn đọc đã từng quen thuộc
với sáng tác viết về Hà Nội của các tác giả như: Nguyễn Tuân, Nguyễn Huy
Tưởng, Nguyễn Khải, Nguyễn Đình Thi, Băng Sơn, Vũ Bằng, Nguyễn Ngọc
Tiến… Nhà văn Thạch Lam cũng là một trong những tác giả gắn bó với văn
học, văn hóa Hà Nội qua tập bút kí Hà Nội băm mươi sáu phố phường. Ấn
tượng và xúc cảm mà Hà Nội đem đến không chỉ chạm tới trái tim của những
người con sinh sống trên dải đất hình chữ S mà nó còn lôi cuốn một chuyên
gia kinh tế người Uruguay. Sự xuất hiện của Martín Rama với cuốn sách có
nhan đề Hà Nội, một chốn rong chơi đã thu hút nhiều độc giả. Mặc dù sinh
ra và lớn lên ở hai nền văn hóa khác nhau song đều xuất phát từ tình yêu thủ
đô, Thạch Lam và Martín Rama đã đem đến cho người đọc những tác phẩm
có giá trị. Với Hà Nội băm mươi sáu phố phường và Hà Nội, một chốn rong
chơi, người đọc cảm nhận rõ hơn về Hà Nội - thủ đô nghìn năm văn hiến ở
nhiều góc nhìn khác nhau. Hai tác giả với những nhãn quan riêng đã khắc họa
hình ảnh Hà Nội qua thời gian với những góc quay chân thực và sống động.
Hà Nội đẹp, nguyên sơ và cổ kính qua sự trân trọng, ngợi ca của Thạch Lam.

1


Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama

Còn dưới góc nhìn của Rama thành phố không chỉ quyến rũ mà còn đang từng
bước chuyển mình đổi thay.
Nghiên cứu về đề tài Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam
và Martín Rama nhằm thấy được sự vận động của diện mạo văn hóa Hà Nội
xưa và nay, cũ và mới, truyền thống và hiện đại qua ngòi bút của một nhà văn
Việt Nam và một người ngoại quốc. Đồng thời, đây chính là cơ sở giúp mở
rộng kiến thức văn học cho học sinh nhằm đáp ứng yêu cầu dạy học tích hợp

trọng người nghèo khổ.
Năm 1988, GS. Phong Lê xuất bản Tuyển tập Thạch Lam. Tháng 8
năm 2000, công trình nghiên cứu với nhan đề Thạch Lam của cái đẹp được
biên soạn bởi Hoàng Trần Vũ gồm những bài viết xoay quanh cuộc đời và tác
phẩm Thạch Lam của các nhà phê bình, nhà văn nổi tiếng như: Vũ Ngọc
Phan, Phong Lê, Lại Nguyên Ân, Vương Trí Nhàn, Thế Lữ, Nguyễn Tuân,…
Ngoài các tuyển tập các bài viết nhỏ, nhiều công trình nghiên cứu về
Thạch Lam. Có thể kể đến luận án PTS của tác giả Phạm Thị Thu Hương với
nhan đề Ba phong cách truyện ngắn trữ tình trong Văn học Việt Nam
giai đoạn 1930 - 1945: Thạch Lam, Thanh Tịnh, Hồ DZếnh; luận án
tiến sĩ của Lê Minh Truyên có tên gọi Thạch Lam với Tự lực văn đoàn;
cuốn sách Đặc trưng truyện ngắn Thạch Lam cuả nhà nghiên cứu
Nguyễn Thành Thi; luận văn thạc sĩ Đặc sắc của ký Thạch Lam của tác
giả Lê Thị Xuân... là những đóng góp không nhỏ về phương diện nội dung
và nghệ thuật trong tác phẩm của Thạch Lam. Qua đó, khẳng định vị trí
của ông trong nền văn học nước nhà.
Nghiên cứu về Thạch Lam, các nhà phê bình không chỉ xoay quanh các
tiểu thuyết, truyện ngắn mà thể loại kí trong sáng tác của ông cũng nhận được
nhiều sự quan tâm. Trong đó phải kể đến tập bút kí Hà Nội băm sáu phố
phường. Đây là một tác phẩm thành công, đáng ghi nhận trên nhiều phương
diện cả về nội dung và hình thức. Lời tựa cuốn sách, tác giả Khái Hưng khẳng
định: “Thạch Lam là người chép sử đặc biệt cho Thăng Long văn vật… Đó là

3


Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama

lịch sử cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của dân thành thị với tất cả những
phong tục, tập quán, với tất cả những cái vui, buồn, cái tức, cái giận nho nhỏ


“Thông qua “Hà Nội một chốn rong chơi , Martin Rama gửi gắm một
thông điệp về sự bảo tồn và gìn giữ những nét đặc trưng của mảnh đất kinh
k ”. Nhà báo Thiên Thanh cũng từng nhận xét về tác phẩm này: “Hà Nội,
một chốn rong chơi chính là bức tranh Hà Nội trong con mắt một người
ngoại quốc đã có nhiều năm tháng sống trên mảnh đất rồng thiêng và gắn bó
với nó như máu thịt. Những độc giả người Việt Nam khi đọc trang sách viết
về Hà Nội quen thuộc có thể thấy những bất ngờ, thú vị mà chỉ những người
ngoại quốc như Martín Rama mới nhìn thấy được. Có lẽ cũng là lí do khiến
cuốn sách này nhận được nhiều yêu mến đến vậy” [12].
Qua việc khảo sát và nghiên cứu về đề tài Hà Nội, chúng tôi nhận thấy
có nhiều công trình nghiên cứu về tác phẩm Hà Nội băm mươi sáu phố
phường của Thạch Lam song còm mang tính chất khái quát hoặc gợi mở. Với
Hà Nội, một chốn rong chơi của M. Rama, đây được coi là một tác phẩm
mới mẻ với bạn đọc, chưa có nhiều công trình nghiên cứu nào đi sâu tìm hiểu
một cách trọn vẹn mà bước đầu chỉ dừng lại ở tiếp cận tác phẩm. Vì vậy, thực
hiện đề tài Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama (Khảo
sát qua Hà Nội băm mươi sáu phố phường và Hà Nội, một chốn rong chơi),
chúng tôi mong muốn tái hiện lại bức tranh văn hóa Hà Nội xưa và nay qua
cái nhìn độc đáo, khác lạ của một người gắn bó máu thịt với Hà Nội và một
người ngoại quốc yêu mến thủ đô.
3. Mục đích nghiên cứu
Thực hiện khóa luận này, chúng tôi hướng đến những mục đích sau:
- Xác định vị trí của tác phẩm Hà Nội băm mươi sáu phố phường
trong sáng tác của Thạch Lam, Hà Nội, một chốn rong chơi của Martín
Rama và tài năng của các nhà văn trong việc khám phá, miêu tả, khắc họa vẻ
đẹp văn hóa.

5


6. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Như tên gọi của đề tài, đối tượng mà chúng tôi hướng đến là Văn hóa
Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama.
- Đề tài nghiên cứu tập trung qua hai tác phẩm Hà Nội băm mươi sáu
phố phường, Thạch Lam (Nxb Văn học, 2016) và Hà Nội, một chốn rong
chơi, Martín Rama (Nxb Thế Giới, 2015).
7. Bố cục của khóa luận
Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Nội dung khóa luận chia
làm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề chung
Chương 2: Một số phương diện nội dung thể hiện văn hóa Hà Nội dưới
con mắt của Thạch Lam và Martín Rama
Chương 3: Một số phương diện nghệ thuật thể hiện văn hóa Hà Nội
dưới con mắt của Thạch Lam và Martín Rama

7


Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama

NỘI DUNG
CHƢƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

1.1. Tác giả Thạch Lam
1.1.1. Cuộc đời và sự nghiệp văn học
Thạch Lam là viên ngọc quí của nhóm Tự lực văn đoàn nói riêng và
nền văn học Việt Nam nói chung. Ông sinh ngày 7 tháng 7 năm 1910 tại Hà
Nội, trong một gia đình công chức gốc quan lại đã đến kì sa sút. Cha ông là
Nguyễn Tường Nhu, dòng dõi gia đình văn võ kiêm toàn. Ông thông thạo chữ

tuổi với nhiều dự định dang dở.
Thạch Lam mất sớm, khi tài năng đang ở độ chín. Sự nghiệp sáng tác
của ông không xếp vào hàng đồ sộ song lại trải rộng ở các thể loại khác nhau.
Hầu hết sáng tác của Thạch Lam được đăng báo trước khi in thành sách, có
thể kể đến một số tác phẩm chính như:
- Gió đầu mùa (tập truyện ngắn, Nxb Đời nay, 1937)
- Nắng trong vƣờn (tập truyện ngắn, Nxb Đời nay, 1938)
- Ngày mới (truyện dài, Nxb Đời nay, 1939)
- Quyển sách Hạt ngọc (truyện thiếu nhi, Nxb Đời nay, 1940)
- Theo giòng (tiểu luận, Nxb Đời nay, 1941)
- Sợi tóc (tập truyện ngắn, Nxb Đời nay, 1942)
- Hà Nội băm sáu phố phƣờng (tập bút kí, Nxb Đời nay, 1943)
Tác phẩm của Thạch Lam không nhiều nhưng có giá trị. Văn Thạch
Lam đẹp, tinh tế, con người Thạch Lam hồn hậu, rất mực tài hoa. Đó là lý do
vì sao ông luôn chiếm được cảm tình đặc biệt của người đọc nhiều thế hệ.
Đúng như lời khẳng định của nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Phan: “Ngay trong tác
phẩm đầu tay, người ta đã thấy Thạch Lam đứng vào một phái riêng. Ông có
một ngòi bút lặng lẽ, điềm tĩnh, ngòi bút chuyên tả tỉ mỉ những cái rất nhỏ và
rất đẹp. Phải là người giàu tình cảm lắm mới viết được như vậy” [7,4].

9


Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama

1.1.2. Tập bút kí Hà Nội băm mươi sáu phố phường
Sau khi Thạch Lam qua đời khoảng một năm, nhà xuất bản Đời nay in
cuốn bút kí với nhan đề Hà Nội băm mươi sáu phố phường (1943). Đây là
cuốn sách cuối cùng được in trong đời viết văn của Thạch Lam nhưng lại
mang theo những giá trị tốt đẹp còn đọng mãi với thế hệ sau.

chuyện về con người Hà Nội, nép mình dưới những khu phố khác nhau, với
những mảnh ghép cuộc đời khác nhau, hiện lên đơn sơ dưới ngòi bút chân
thực của tác giả. Văn hóa Hà Nội đi vào từng trang một cách tự nhiên, mềm
mại, uyển chuyển không khuôn mẫu, gò bó.
Có thể nói đó là những trang tùy bút vượt thời gian, có sức sống lâu bền
trong trái tim độc giả. Đã hơn bảy mươi năm trôi qua, ngày hôm nay đọc lại
tác phẩm Hà Nội băm mươi sáu phố phường, chúng ta vẫn cảm nhận được
sự thân thuộc, lôi cuốn trên từng câu chữ. Kể cả khi bạn chưa từng đặt chân
tới Hà Nội cũng có thể hình dung ra và yêu thủ đô qua những trang văn của
ông như chính tác giả đã từng nói: “Hà Nội có một sức quyến rũ với người ở
nơi khác”. Còn những ai đã đặt chân lên mảnh đất này chắc hẳn càng da diết
hơn, nồng nàn, đắm say tình yêu dành cho Hà Nội.
Khẳng định về tác phẩm này, nhà văn Nguyễn Tuân cho rằng: “Hà Nội
băm mươi sáu phố phường có giá trị của một tác phẩm văn học giúp ta nhận
thức thêm về những khía cạnh nhiều màu, nhiều vẻ của Tổ quốc ta tươi đẹp”
[3,6]. Tập kí đã khắc họa những điều bình dị, chân thực nhất của Hà Nội trong
những năm đầu thế kỉ XX. Thạch Lam đã tìm ra, trân trọng, nâng niu những
vẻ đẹp khuất lấp, ẩn giấu bên trong cái giản dị, mộc mạc, đời thường, điều mà
không phải nhà văn nào cũng khám phá được.

1.2. Tác giả Martín Rama
1.2.1. Cuộc đời
Martín Rama là Chuyên gia kinh tế trưởng của khu vực Nam Á thuộc
Ngân hàng Thế giới, có trụ sở tại Delhi, Ấn Độ. Công việc chính của ông là

11


Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama



Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama

sách Những quyết sách khó khăn dựa trên nhiều cuộc trò chuyện với cố Thủ
tướng Võ Văn Kiệt. Trong nhiều năm, ông là tác giả của Báo cáo Phát triển
Việt Nam. Đồng thời, ông cũng đưa ra những giải pháp nhằm đóng góp vào sự
phát triển không ngừng của thủ đô ở cả lĩnh vực kinh tế và văn hóa. Song
song với công việc chính, ông còn được biết đến với tư cách là một nhà nhiếp
ảnh, nhà hoạt động nghệ thuật nghiệp dư.
Tháng 12/2017, Martín Rama nhận quyết định bổ nhiệm làm Giám
đốc dự án tại Trung tâm Phát triển Đô thị bền vững (thuộc Viện Hàn lâm
Khoa học Xã hội Việt Nam). Ông là giám đốc danh dự, không nhận lương,
thậm chí còn tự bỏ tiền túi của mình cho dự án. Tuy là một người ngoại quốc
nhưng M. Rama luôn cống hiến hết mình trong công cuộc giữ gìn và phát huy
những bản sắc văn hóa độc đáo của thủ đô với tình yêu nồng nàn, tha thiết.

1.2.2. Tác phẩm Hà Nội, một chốn rong chơi
Hà Nội, một chốn rong chơi ra đời năm 2014. Cuốn sách được viết
dưới con mắt của một chuyên gia kinh tế sau gần mười năm sinh sống tại Hà
Nội. Tác phẩm là món quà từ một tình yêu nồng nàn. Với hai mươi chương,
cuốn sách này được sắp xếp một cách khá tỉ mỉ cùng nhiều hình ảnh lý thú,
lôi cuốn. Chân thực khi viết về mặt trái của đô thị hóa, nhưng đối với Martín
Rama, Hà Nội vẫn là một nơi đáng sống và vô cùng hấp dẫn. Ông giới thiệu
vẻ đặc sắc từ lối kiến trúc Art Déco, sự đa dạng của những ban công, những
khung cửa rồi đến các biệt thự, khu tập thể và cả những danh thắng, vườn hoa,
công viên, công trình công cộng… Thông qua những bức ảnh chân thực, tác
giả đã đưa người đọc từ với nhịp buôn bán đến đời sống tâm linh. Một điểm
nhấn trong cuốn sách này là nét đẹp ẩm thực nổi tiếng của Hà thành được tái
hiện bằng cái nhìn độc đáo, khác lạ, hấp dẫn thú vị.


người Anh có London, người Tàu có Thượng Hải,… Chúng ta cũng có Hà

14


Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama

Nội, một thành phố có nhiều vẻ đẹp, vì Hà Nội đẹp thật (Chúng ta chỉ còn tìm
những vẻ đẹp ấy ra), và cũng vì chúng ta yêu mến. Yêu mến Hà Nội với tâm
hồn người Hà Nội, cũng như người Parisien chính hiệu yêu mến Paris…”
[6,6]. Chẳng hề cầu kì, nhà văn miêu tả những món ăn rất đời, tìm đâu cũng
thấy và muốn lưu giữ, bảo tồn giá trị văn hóa cổ truyền sống mãi với thời
gian. Ông đúc kết trong tác phẩm của mình “quà cũng là người”, qua món ăn
hiểu rõ hơn về con người. Cảm hứng văn hóa Hà Nội xuất phát từ cuộc sống,
con người nơi đây. Nó đong đầy, ngập tràn, ùa vào những trang văn của
Thạch Lam rất đỗi tự nhiên. Cảm hứng của tác giả bắt nguồn từ nhiều yếu tố.
Đó là tình yêu Hà Nội, sự kế thừa, gìn giữ những giá trị truyền thống tốt đẹp
hòa quyện với tài năng, cảm xúc tinh tế của người nghệ sĩ. Tất cả những điều
này đã làm nên giá trị riêng của tập bút kí - một giá trị rất đời thường nhưng
không phải ai cũng nắm bắt được.
Với Martín Rama vốn không phải là nhà văn, ông là một nhà kinh tế.
Ông biết đến thủ đô ngàn năm văn hiến trên dải đất hình chữ S từ năm 1998,
nơi đây là để lại một dấu ấn sâu đậm trong lòng vị chuyên gia kinh tế này.
Ông kết duyên cùng Hà Nội khi nhận nhiệm vụ công tác ở đây năm 2002.
Trong khoảng thời gian 2002 - 2010, Martín Rama đã tìm hiểu rất kĩ về thành
phố này và cho ra đời đứa con tinh thần Hà Nội, một chốn rong chơi. Xúc
cảm trước những vẻ đẹp, giá trị văn hóa, tinh thần của thủ đô. Rama thường
dạo chơi khắp các ngõ ngách của Hà thành mỗi dịp cuối tuần. Với chiếc máy
ảnh trong tay, ông ghi lại mọi khoảnh khắc thú vị nhất mà mình bắt gặp.
Không chỉ chụp ảnh, ông còn mày mò tự tìm hiểu về lịch sử, kiến trúc, văn

Đúng vậy, dù là Thạch Lam hay Rama tuy có góc nhìn, cách cảm nhận
khác nhau nhưng Hà Nội vẫn hiện lên thật đẹp trong mắt họ. Chúng ta bắt gặp
sự đồng điệu trong cảm hứng về văn hóa Hà Nội của Thạch Lam và Rama
trước hết xuất phát từ tình yêu thủ đô. Những xúc cảm nảy nở khi hai tác giả
sinh sống ở nơi đây. Họ hòa mình cùng nhịp sống Hà thành để quan sát, cảm
nhận và suy ngẫm về vẻ đẹp văn hóa và lối sống của con người trên nhiều

16


Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama

phương diện, khía cạnh của đời sống thường ngày. Tuy sống và cảm nhận về
Hà Nội ở những thời điểm khác nhau nhưng cả hai tác giả đều quan tâm đến
những giá trị văn hóa lâu đời cùng những đổi thay nhanh chóng của thủ đô
trong giai đoạn chuyển mình. Rama và Thạch Lam đều quan tâm từ lối kiến
trúc xây dựng độc đáo, cảnh quan đa dạng đến đời sống văn hóa tinh thần
người Hà Nội. Song song với cảm hứng tự hào, ngợi ca, các tác giả còn thể
hiện quan điểm cá nhân về những góc khuất của thành phố trong những thời
khắc đổi thay của chế độ xã hội. Tập bút kí Hà Nội băm mươi sáu phố
phường và cuốn sách Hà Nội, một chốn rong chơi không chỉ thể hiện tình
yêu thủ đô của Thạch Lam và Martín Rama mà còn cho thấy những hiểu biết
tinh tường của các tác giả này.

17


Văn hóa Hà Nội qua góc nhìn của Thạch Lam và Martín Rama

CHƢƠNG 2

chỉ còn trơ lại cái nhà lỏng lẻo, mất cả trần, cả cửa. Có phố cỏ mọc ra cả
đường đi… Bây giờ Hà Nội lại có vẻ mặt mới… Nay đã có những căn nhà
rộng, cửa sổ bịt hoa sắt đứng lên thay thế. Người ta thấy nhà cửa tăm tắp như
vẽ bản đồ. Ấy là vì nhu cầu của văn minh đó” [2,13].
Sự đổi thay trong kiến trúc Hà Nội cũng được Thạch Lam tái hiện lại:
“Hà Nội đã đổi thay nhiều lắm. Những phố cũ, hẹp và khuất khúc với những
nhà thò ra thụt vào, những mái tường đi xuống từng bực như cầu thang,
những cửa sổ gác nhỏ bé và kín đáo, đã nhường chỗ cho những phố gạch
thẳng và rộng rãi, với từng dãy nhà giống nhau đứng xếp hàng. Thẳng và
đứng hàng, đó là biểu hiện của văn minh” [6,13]. Bộ mặt kiến trúc xưa vốn
thuần nhất, nay đã bắt đầu có những đổi thay, phong cách hòa trộn tây, ta
khiến nhà văn thốt lên “không còn gì của Hà Nội ngoài năm sáu mươi năm
trở về trước”. Dưới góc nhìn của Thạch Lam: “Khi ông cầm lái chiếc ô tô thì
ông lấy làm dễ chịu vì đường rộng, vì phố thẳng lắm. Nhưng đối với người
tản bộ đi chơi, lòng thư thả và mải tìm cái đẹp, thì phố xá mới không có thú vị
gì” [6,14]. Hà Nội mất dần đi những vẻ cổ kính của mảnh đất kinh kì thời vua
Lê, chúa Trịnh. Những nét cổ kính, xưa cũ của Thăng Long xưa đang dần bị
mai một. Tác giả bùi ngùi, xúc động, tiếc thương cho quá khứ một thời.
Trước khi người Pháp đặt chân tới Việt Nam, Hà Nội là một đô thị
phong kiến. Đô thị Hà Nội có cấu trúc điển hình của các thành phố nông
nghiệp truyền thống Đông Nam Á: sự hòa trộn giữa làng xã trong không gian
đô thị, tính gắn kết cộng đồng trong đời sống sinh hoạt và hoạt động kinh tế
nông nghiệp - tiểu khu công nghiệp. “Ngày ấy, đường hẹp chắc hàng xóm
láng giềng ăn ở với nhau thân mật hơn. Người cùng hàng phố tự coi như có
một liên lạc cùng nhau. Bên này một cửa hàng tạp hóa có đầy quả sơn đen, có
chồng giấy bản và ống bút Nho, có cô hàng thùy mị mà hàng phố vẫn khen là
gái đảm đang. Bên kia nhà ông cụ Tú, có tiếng trẻ học vang, có cậu học trò

19