ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
----------------------

MA THỊ THÊU
TÊN ĐỀ TÀI
ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƢỜNG NƢỚC THẢI CHĂN NUÔI
LỢN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU Ô NHIỄM MÔI
TRƢỜNG TẠI TRANG TRẠI LỢN NÁI NGUYỄN DANH LỘC XÃ
VẬT LẠI, BA VÌ, HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

: Chính quy

Chuyên ngành

: Khoa học môi trƣờng

Khoa

: Môi Trƣờng

Khóa

: 2013 - 2017

Thái Nguyên - 2017




i

LỜI CAM ĐOAN
Trong thời gian thực tập tại trang trại lợn nái ông Nguyễn Danh Lộc xã
Vật Lại, Ba Vì, Hà Nội, em đã chấp hành đầy đủ, nghiêm chỉnh mọi nội quy,
quy định của trang trại chăn nuôi.
Em xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong đề tài: “Đánh
giá hiện trạng môi trường nước thải chăn nuôi lợn và đề xuất giải pháp
giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại trang trại lợn nái ông Nguyễn Danh
Lộc xã Vật Lại, Ba Vì, Hà Nội” là chung thực và chƣa đƣợc sử dụng trong
bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào. Em xin cam đoan rằng mọi sự
giúp đỡ trong việc thực hiện đề tài này đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích
dẫn trong đề tài đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.
Thái Nguyên, ngày 25 tháng 5 năm 2017
Sinh viên
Ma Thị Thêu


ii

LỜI CẢM ƠN
Sau một thời gian học tập và nghiên cứu tại địa phƣơng cũng nhƣ ở
trƣờng, nay em đã hoàn thành bài báo cáo thực tập tốt nghiệp theo kế hoạch
của trƣờng Đại học Nông lâm Thái Nguyên với tên đề tài: “Đánh giá hiện
trạng môi trường nước thải chăn nuôi lợn và đề xuất giải pháp giảm thiểu
ô nhiễm môi trường tại trang trại lợn nái ông Nguyễn Danh Lộc xã Vật
Lại, Ba Vì, Hà Nội”. Có đƣợc kết quả này, lời đầu tiên em xin gửi lời cảm ơn
sâu sắc đến Ths. Dƣơng Minh Ngọc - Giảng viên Khoa Môi Trƣờng - Ngƣời đã

Bảng 4.3. Số lƣợng đàn gia súc, gia cầm từ 2015 - 2016.................................................. 47
Bảng 4.4. Kết quả phân tích COD trƣớc và sau xử lý bằng bể Biogas của trang trại .. 49
Bảng 4.5. Kết quả phân tích BOD5 trƣớc và sau xử lý bằng bể Biogas của trang trại .. 50
Bảng 4.6. Kết quả phân tích TSS trƣớc và sau xử lý bằng bể Biogas của trang trại ..... 51
Bảng 4.7. Kết quả phân tích P trƣớc và sau xử lý bằng bể Biogas của trang trại .......... 52


iv

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 2.1. Mô hình quản lý chất thải rắn chăn nuôi trên Thế giới ................... 16
Hình 2.2. Sơ đồ cấu tạo bể UASB .................................................................. 18
Hình 4.1. Bản đồ xã Vật Lại ........................................................................... 37
Hình 4.2. Hàm lƣợng COD trƣớc và sau khi xử lý bằng bể Biogas ............... 50
Hình 4.3. Hàm lƣợng BOD5 trƣớc và sau khi xử lý bằng bể Biogas .............. 51
Hình 4.4. Hàm lƣợng TSS trƣớc và sau khi xử lý bằng bể Biogas ................. 52
Hình 4.5. Hàm lƣợng P trƣớc và sau khi xử lý bằng bể Biogas ..................... 53
Hình 4.6. Hình dạng bể Aeroten


v

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết

Chữ diễn giải

tắt
BNNPTNT



Giáo dục quốc phòng

HĐND

Hội đồng nhân dân

KH

Kế hoạch

LMLM

Lở mồm long móng

NS

Năng Suất

QCVN

Quy chuẩn Việt Nam

SL

Sản lƣợng

UASB
UBND


2.1.2. Cơ sở pháp lý có liên quan .................................................................... 16
2.1.3.1. Tình hình nghiên cứu và xử lý chất thải chăn nuôi trên Thế giới ...... 16
2.1.3.2. Tình hình nghiên cứu và xử lý chất thải chăn nuôi ở Việt Nam ........ 18
2.2. Đặc điểm của chất thải chăn nuôi ........................................................... 21
2.2.1. Chất thải rắn- phân ................................................................................ 21
2.2.2. Nƣớc tiểu ............................................................................................... 23
2.2.3. Nƣớc thải ............................................................................................... 25
2.2.4. Khí thải .................................................................................................. 26
2.2.5. Các chỉ tiêu phân tích ............................................................................ 27
2.3. Tình hình chăn nuôi lợn trên Thế giới và Việt Nam.. …………………31


vii

2.3.1. Tình hình chăn nuôi lợn trên Thế giới ………………………………31
2.3.2. Tình hình chăn nuôi lợn ở Việt Nam………………………………...32
Phần 3: ĐỐI TƢỢNG NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
......................................................................................................................... 33
3.1. Đối tƣợng nghiên cứu............................................................................... 33
3.2. Địa điểm thời gian nghiên cứu ................................................................. 33
3.3. Nội dung nghiên cứu ................................................................................ 33
3.4. Phƣơng pháp nghiên cứu.......................................................................... 33
3.4.1. Phƣơng pháp điều tra thu thập tài liệu, số liệu...................................... 33
3.4.2. Phƣơng pháp điều tra khảo sát thực địa ................................................ 33
3.4.3. Phƣơng pháp lấy mẫu nƣớc thải............................................................ 34
3.4.4. Phƣơng pháp bảo quản mẫu .................................................................. 35
3.4.5. Phƣơng pháp phân tích trong phòng thí nghiệm ................................... 35
3.4.6. Phƣơng pháp phân tích, xử lý số liệu .................................................... 36
Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ............................. 37
4.1. Điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế - xã hội của xã Vật Lại, Ba Vì, Hà

4.4.1. Quy hoạch chăn nuôi ............................................................................. 55
4.4.2. Công nghệ xử lý sau Biogas bằng Aeroten ........................................... 55
4.4.3. Biện pháp tuyên truyền, giáo dục.......................................................... 56
4.4.4. Giải pháp quản lý .................................................................................. 56
Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ........................................................ 58
5.1. Kết luận .................................................................................................... 58
5.2. Kiến nghị .................................................................................................. 58
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 60


1

PHẦN I
MỞ ĐẦU
1.1.

Đặt vấn đề
Chăn nuôi là một trong hai lĩnh vực quan trọng trong nền nông nghiệp

của nƣớc ta hiện nay. Nó không những đáp ứng nhu cầu thực phẩm cho tiêu
dùng hằng ngày của mọi ngƣời dân trong xã hội mà còn là nguồn thu nhập
của hàng triệu ngƣời dân hiện nay. Đặc biệt nông nghiệp lại có ý nghĩa quan
trọng đối với nƣớc ta khi có hơn 70% dân cƣ sống chủ yếu dựa vào nông
nghiệp.
Việt Nam là một nƣớc đang phát triển với nền kinh tế nông nghiệp làm
vai trò chủ đạo. Đặc biệt, lĩnh vực chăn nuôi ở nƣớc ta đang có xu hƣớng xây
dựng những khu chăn nuôi tập trung theo quy mô trang trại. Phƣơng thức
chăn nuôi này đang mang lại hiệu quả đáng kể, tạo điều kiện cho việc áp dụng
những tiến bộ khoa học, kỹ thuật mới vào trong chăn nuôi. Hiện nay, loại
hình chăn nuôi này đang đƣợc ngƣời dân ở các địa phƣơng quan tâm, chú

đƣợc hiện trạng môi trƣờng nƣớc thải hiện tại. Qua đó, tìm ra giải pháp phù
hợp, kịp thời để xử lý các nguồn gây ra ô nhiễm nguồn nƣớc, nhằm đảm bảo
sức khỏe của lợn phát triển khỏe mạnh và tăng hiệu quả kinh tế cho trang trại
lợn nái Mr.Lộc nói riêng và các trang trại chăn nuôi khác trên địa bàn huyện
Ba Vì nói chung.
1.2.

Mục tiêu tổng quát
- Phản ánh đúng đắn, đầy đủ hiện trạng nƣớc thải chăn nuôi lợn và ảnh

hƣởng của nó tới môi trƣờng xung quanh trang trại.
- Đánh giá đƣợc hiện trạng môi trƣờng nƣớc thải chăn nuôi lợn và đƣa
ra những giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng cho trang trại.
1.3.
-

Mục tiêu cụ thể
Đánh giá đƣợc hiệu quả xử lý nƣớc thải trƣớc và sau khi xử lý bằng
hệ thống Biogas của trang trại.


3

-

Đƣa ra giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng phù hợp cho trang
trại.

1.4.


khẩu.
Trong các nƣớc thuộc ASEAN, Việt Nam là nƣớc chịu áp lực đất đai
lớn nhất. Tốc độ tăng trƣởng dân số và quá trình đô thị hóa đã làm giảm diện
tích đất nông nghiệp. Để đảm bảo an toàn về lƣơng thực và thực phẩm, biện
pháp duy trì là thâm canh chăn nuôi trong đó chăn nuôi lợn là một thành phần
quan trong trong hƣớng phát triển.
Trong những năm gần đây, ngành chăn nuôi lợn phát triển rất nhanh
nhƣng chủ yếu là tự phát và chƣa đáp ứng đƣợc các tiêu chuẩn kỹ thuật về
chuồng trại và kỹ thuật chăn nuôi. Do đó, năng suất chăn nuôi thấp, gây ô
nhiễm môi trƣờng một cách trầm trọng. Đồng thời, còn ảnh hƣởng rất lớn đến
sức khỏe con ngƣời, nhất là những ngƣời thƣờng xuyên làm việc tiếp xúc
hằng ngày với heo và tới môi trƣờng sống xung quanh. Mỗi năm ngành chăn
nuôi gia súc, gia cầm thải ra khoảng 70 – 80 triệu tấn phân, với phƣơng thức
sử dụng phân chuồng không qua xử lý ổn định và nƣớc thải không qua xử lý
xả trực tiếp vào môi trƣờng gây ô nhiễm nghiêm trọng.
Cho đến nay, chƣa có một báo cáo nào đánh giá chi tiết và đầy đủ về ô
nhiễm môi trƣờng do ngành chăn nuôi gây ra. Theo báo cáo tổng kết của Viện
chăn nuôi, hầu hết các hộ chăn nuôi đều để nƣớc thải chảy tự do ra ngoài môi
trƣờng xunh quanh, gây ra mùi hôi, thối nồng nặc khó chịu, nhất là những


5

ngày oi bức. Nồng độ khí H2S và NH3 cao hơn mức cho phép rất nhiều lần.
Ngoài ra, trong nƣớc thải còn chứa COD, BOD, Colifrom. E.Coli…và trứng
giun sán cao hơn rất nhiều lần so với quy chuẩn cho phép.
Khả năng hấp thụ Ni tơ và Photpho của gia súc, gia cầm kém, nên khi
thức ăn có chứa Ni tơ và Photpho vào thì chúng sẽ bị bài tiết theo phân và
nƣớc tiểu ra ngoài. Trong nƣớc thải chăn nuôi thƣờng có hàm lƣợng Ni tơ và
Photpho rất cao.

an toàn sinh học.
- Thông tƣ số 04 /2016/TT-BTNMTN ngày 29 tháng 4 năm 2016 của
Bộ trƣởng Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng về nƣớc thải chăn nuôi.
- Thông tƣ số 27/2011/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát
triển nông thôn : Quy định về tiêu chí và thủ tục cấp giấy chứng nhận kinh tế
trang trại.
- Nghị định 19/2015/NĐ-CP, ngày 14 tháng 02 năm 2015, về việc quy
định chi tiết và hƣớng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trƣờng.
- Quyết định số 1504/QĐ-BNN-KHCN ngày 15/05/2008 của Bộ Nông
nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành quy trình thực hành chăn nuôi tốt
cho chăn nuôi gia cầm an toàn.
2.1.3. Cơ sở thực tiễn
2.1.3.1. Tình hình nghiên cứu và xử lý chất thải chăn nuôi trên Thế giới
Để đáp ứng nhu cầu thực phẩm của con ngƣời, ngành chăn nuôi trên
Thế giới đã phát triển rất nhanh và đạt đƣợc nhiều thành tựu to lớn. Trên Thế
giới chăn nuôi chiếm khoảng 70% diện tích đất nông nghiệp và 30% tổng
diện tích đất tự nhiên (không kể diện tích bị băng bao phủ). Chăn nuôi đóng
góp khoảng 40% tổng GDP nông nghiệp toàn cầu. Tuy nhiên, bên cạnh việc
sản xuất và cung cấp một số lƣợng lớn sản phẩm quan trọng cho nhu cầu của
con ngƣời, ngành chăn nuôi cũng đã gây nên nhiều hiện tƣợng tiêu cực về
môi trƣờng. Ngoài chất thải rắn và chất thải lỏng, chăn nuôi hiện đóng góp


7

khoảng 18% hiệu ứng nóng lên của trái đất (global warming) do thải ra các
khí gây hiệu ứng nhà kính: khí CO2 chiếm 9%, khí mêtan CH4 37% và oxit
nitơ (N2O) là 65%. Những loại khí này sẽ còn tiếp tục tăng lên trong thời gian
tới (FAO,2011).
Mỗi năm môi trƣờng Thế giới phải hứng chịu một khối lƣợng rất lớn

tiếp xúc với các bông bùn này. Một phần khí sinh ra trong quá trình phân hủy
kỵ khí (CH4, CO2 và một số khí khác) sẽ kết dính với các bông bùn và kéo các
bông bùn lên lơ lửng trong bùn, tạo sự khuấy trộn đều giữa bùn và nƣớc. Khi
lên đến đỉnh bể, các bọt khí đƣợc giải phóng với khí tự do và bùn sẽ rơi
xuống. Để tăng tiếp xúc giữa nƣớc thải với các bông bùn, lƣợng khí tự do sau
khi thoát ra khỏi bể đƣợc tuầng hoàn trở lại hệ thống (Dr. Arux Chaiyakul,
2007).

Hình 2.2. Sơ đồ cấu tạo bể UASB
(Nguồn: Trịnh Xuân Lai, 2000)
2.1.3.2. Tình hình nghiên cứu và xử lý chất thải chăn nuôi ở Việt Nam


9

Tại Việt Nam, mỗi năm đàn vật nuôi thải ra khoảng trên 73 triệu tấn
chất thải rắn, 25 - 30 triệu và hàng trăm triệu khối chất thải lỏng, chất thải khí.
Trong đó, khoảng 50% tổng lƣợng chất thải rắn và 80% tổng lƣợng chất thải
lỏng xả thẳng vào môi trƣờng mà không qua xử lý (Lƣu Anh Đoàn,2006)
Theo PGS.TS Đặng Văn Minh cho biết, ngành chăn nuôi sẽ gây ô nhiễm
môi trƣờng nghiêm trọng, nếu không có các biện pháp xử lý phù hợp. “Chỉ
cần một gia đình nuôi vài con lợn, không vệ sinh chuồng trại, xử lý phân nƣớc
thải không hợp lý thì tất cả các hộ sống xung quanh phải gánh chịu hậu quả từ
nguồn nƣớc, đến không khí hôi thối, ruồi bọ phát triển mạnh, tăng nguy cơ lây
lan dịch bệnh”

.

Nguồn gây ô nhiễm môi trƣờng từ các cơ sở chăn nuôi bao gồm chất
thải rắn nhƣ lông, phân gia súc, rác, thức ăn thừa, xác gia súc, gia cầm tiêu

gây mùi sinh ra từ chất thải rắn và nƣớc tiểu đã nêu trên.
2.2.1. Chất thải rắn- phân
Là những thành phần từ thức ăn nƣớc uống mà cơ thể gia súc không
hấp thụ đƣợc và thải ra ngoài cơ thể. Lƣợng chất thải rắn của ngành chăn nuôi
lợn là rất lớn, bao gồm:
Những dƣỡng chất không tiêu hóa đƣợc của quá trình tiêu hóa vi sinh:
men tiêu hóa, chất xơ, protein dƣ thừa, axit amin (trong nƣớc tiểu). Các
khoáng chất dƣ thừa nhƣ P2O5, K2O, MgO cũng xuất hiện trong phân.
Các chất cặn bã của dung dịch tiêu hóa (trypsin, pepsin...), các mô tróc
ra từ các niêm mạc của ống tiêu hóa và các chất nhờn theo phân ra ngoài.
Các loại vi sinh vật trong thức ăn, ruột bị thải ra ngoài theo phân.
Phân thải của lợn: Lƣợng thức ăn cho lợn ăn hàng ngày là rất nhiều và
chúng chỉ hấp thụ đƣợc khoảng 45% lƣợng thức ăn đó (cứ ăn 2,2kg thức ăn
thì lợn hấp thụ 1kg và thải ra 1,2kg). Vì vậy, tƣơng ứng với lƣợng thức ăn rất
lớn của lợn sẽ tạo ra lƣợng phân cũng rất lớn mang theo nhiều chất thải hữu


11

cơ tạo các hợp chất có hại cho môi trƣờng và lại tồn tại lâu trong tự nhiên nhƣ
các hợp chất của N, P,…
 Lƣợng phân:
Lƣợng phân thải ra trong một ngày đêm tùy thuộc vào giống, loài, độ
tuổi và khẩu phần ăn của heo. Lƣợng phân lợn thải ra mỗi ngày có thể ƣớc
tính 6 – 8% trọng lƣợng của vật nuôi

Lƣợng phân thải trung bình của

lợn trong 24 giờ đƣợc thể hiện dƣới bảng sau:
Bảng 2.1. Khối lượng phân và nước tiểu của gia súc thải ra trong 1 ngày

(Nguồn: Nguyễn Thị Hoa Lý, 2004)
 Thành phần trong phân lợn:
Thành phần các chất trong phân lợn phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
- Thành phần dƣỡng chất của thức ăn và nƣớc uống.
- Độ tuổi của lợn (mỗi độ tuổi có khả năng tiêu hóa khác nhau).
- Tình trạng sức khỏe vật nuôi và nhu cầu cá thể: Nếu nhu cầu cá thể
cao thì sử dụng dƣỡng chất nhiều, lƣợng phân thải ra sẽ ít và ngƣợc lại.
Ngoài ra, trong phân còn có chứa nhiều loại vi khuẩn, virus và trứng ký
sinh trùng, trong đó vi khuẩn thuộc họ Enterobacteriacea chiếm đa số với các
giống điển hình nhƣ: Escherichia, Salmonella, Shigella, Proteus, Klebsiella.
Trong 1 kg phân có chứa 2000 - 5000 trứng giun sán gồm chủ yếu các loại:


12

Ascaris suum, Oesophagostomum, Trichocephalus. (Nguồn: Nguyễn Thị Hoa
Lý, 2004) [18]
Bảng 2.2: Một số thành phần vi sinh vật trong chất thải rắn chăn nuôi lợn
Đơn vị

Số lƣợng

Coliform

MNP/100g

4.106-108

E. Coli


các vi sinh vật phân giải axit uric thành ure sau đó chuyển thành amoni
carbonat. TheoJongbloed và Lenis (1992), đối với lợn trƣởng thành khi ăn
vào 100g Nitơ thì: 30g giữ lại cơ thể 50g bài tiết ra ngoài theo nƣớc tiểu dƣới
dạng ure, còn 20g ở dạng phân Nitơ vi sinh khó phân hủy và an toàn cho môi
trƣờng.


13

Nitơ bài tiết nƣớc tiểu ra ngoài theo nƣớc tiểu và phân dƣới dạng ure,
sau đó ure nhanh chóng chuyển hóa thành NH3 theo phƣơng trình sau:
(NH2)2CO + H2O  NH4 + OH- + CO2  NH3+ CO2 + H2O
Enzim Ureaza
Khi nƣớc tiểu và phân bài tiết ra ngoài, vi sinh vật sẽ tiết ra enzime
ureaza chuyển hóa ure thành NH3, NH3 phát tán vào không khí gây mùi hôi
hoặc khuyếch tán vào nƣớc làm ô nhiễm nguồn nƣớc.
Nồng độ NH3 trong nƣớc thải phụ thuộc vào:
 Lƣợng ure trong nƣớc tiểu
 pH của nƣớc thải
Khi pH tăng, NH4+ sẽ chuyển thành NH3. Ngƣợc lại, khi pH giảm, NH3
sẽ chuyển thành NH4+:
NH3 + H2O  NH4 + OHBảng 2.3. Thành phần trung bình của nước tiểu của các loại gia súc

STT

Loại gia
cầm, gia
súc

Nƣớc CHC


3

Lợn

94,0

2,5

0,5

0,05

Thành phần trong nƣớc tiểu (%)
CaO MgO

Cl

1,5

0,15

0-0,1

0,1

1,5

0,02


thức ăn thừa. Hầu hết các chất hữu cơ dễ phân hủy, ngoài ra còn có chất khó
phân hủy sinh học: Các hợp chất hidrat cacbon, vòng thơm, hợp chất đa vòng,
hợp chất clo hữu cơ. Các chất vô cơ chiếm 20-30% gồm cát, đất, muối, ure,
ammonium…
+ N và P: Khả năng hấp thụ N và P của các loại gia súc gia cầm rất
kém nên khi ăn thức ăn có chứa N và P thì chúng bài tiết ra ngoài theo phân
và nƣớc tiểu. Trong nƣớc thải chăn nuôi lợn thƣờng chứa N và P cao. Hàm
lƣợng Ntổng = 200-350 mg/l, trong đó N-NH4 chiếm khoảng 80-90%, Ptổng =
60-100 mg/l.
+ Sinh vật gây bệnh: Nƣớc thải chăn nuôi có chứa nhiều loại vi trùng,
virut và trứng ấu trùng sán gây bệnh. Các loại vi sinh vật này có trong phân
lợn thải ra môi trƣờng, làm lây lan bệnh. Trong đó, đặc biệt là giun đũa phát
triển rất nhanh ra môi trƣờng xung quanh, gây ảnh hƣởng trực tiếp đến sức
khỏe của con ngƣời mà cụ thể là ngƣời chăn nuôi hay tiếp xúc với lợn hằng
ngày. Lây lan các loại vi khuẩn gây bệnh truyền nhiễm: Bệnh tả, thƣơng hàn,


15

tiêu chảy,…Các loại bệnh này rất nguy hiểm đến con ngƣời và vật nuôi khác
trong khu vực xung quanh. Phân, nƣớc thải thấm vào nƣớc ngầm, gây ô
nhiễm nƣớc bề mặt, đe dọa nghiêm trọng sức khỏe cộng đồng.
2.2.4. Khí thải
Ngoài chất thải rắn và chất thải lỏng, chăn nuôi cũng phát thải ra nhiều
loại khí nhƣ: CO2, NH3, CH4, H2S,…gây nên những vấn đề nghiêm trọng tới
môi trƣờng. Các chất khí này thải ra chủ yếu từ các hoạt động hô hấp của vật
nuôi, tiêu hóa, hay do ủ phân, chế biến thức ăn,.. ƣớc tính khoảng vài trăm
triệu tấn/ năm. Cụ thể, có thể kể đến là khí thải chăn nuôi hiện đang đóng góp
khoảng 18% hiệu ứng nóng lên của trái đất (global warming) do thải ra các
khí gây hiệu ứng nhà kính. Lƣợng carbon dioxide do chăn nuôi thải ra cao