ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI KHẮC KHẢI

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ THEO HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG THCS
HUYỆN NINH GIANG - TỈNH HẢI DƯƠNG
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS.TS. NGUYỄN QUANG UẨN

THÁI NGUYÊN - 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả khảo sát, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công
bố trong bất cứ công trình nào khác.
Luận văn này cho đến nay chưa từng được bảo vệ tại bất kỳ hội đồng bảo vệ
luận văn nào trên toàn quốc và cho đến nay chưa hề được công bố trên bất kỳ phương
tiện thông tin nào.
Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về những gì mà tôi cam đoan ở trên.
Thái Nguyên, ngày 12 tháng 7 năm 2018
Tác giả

Bùi Khắc Khải


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................................... iv
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ .................................................................... v
MỞ ĐẦU ...................................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................................ 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .......................................................................... 2
4. Giả thuyết khoa học .................................................................................................. 2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................................ 3
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu.................................................................................... 3
7. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................................... 3
8. Cấu trúc luận văn .................................................................................................... 10
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ
THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC
CƠ SỞ ........................................................................................................................ 11
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề .............................................................................. 11
1.1.1.Các nghiên cứu ở nước ngoài ............................................................................ 11
1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước ............................................................................ 14
1.2. Lý luận về dạy học theo hướng phát triển năng lực ............................................ 18
1.2.1. Dạy học theo hướng phát triển năng lực ở trường trung học cơ sở .................. 18
1.2.2. Dạy học môn vật lý ở trường trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực ..... 21
1.3. Quản lý hoạt động dạy học môn vật lý theo hướng phát triển năng lực ở
trường trung học cơ sở ..................................................................................... 28
1.3.1. Khái niệm quản lý dạy học môn vật lý theo hướng phát triển năng lực ở
trường trung học cơ sở ..................................................................................... 28
1.3.2. Quản lý dạy học môn Vật lý theo hướng phát triển năng lực học sinh ở
trường trung học cơ sở ..................................................................................... 29
iii


1.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới việc quản lý dạy học môn vật lý theo hướng phát

iv


2.3.6. Đánh giá chung thực trạng quản lý dạy học môn vật lý theo hướng phát
triển năng lực của học sinh .............................................................................. 74
Tiểu kết chương 2 ....................................................................................................... 76
Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝDẠY HỌC MÔN VẬT LÝ THEO
HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ
SỞ HUYỆN NINH GIANG, TỈNH HẢI DƯƠNG................................................. 78
3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý .......................................................... 78
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu ................................................................... 78
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống ................................................................... 78
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa ..................................................................... 79
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn ................................................................... 79
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi ...................................................................... 80
3.2. Một số biện pháp quản lý dạy học môn vật lý theo hướng phát triển năng lực
ở trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương ........................ 80
3.2.1. Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về dạy học theo hướng
phát triển năng lực học sinh ............................................................................. 80
3.2.2. Đẩy mạnh việc bồi dưỡng và tự bồi dưỡng trình độ chuyên môn, nghiệp vụ
và kỹ năng dạy học phát triển năng lực học sinh cho giáo viên vật lí ............. 82
3.2.3. Đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học môn vật lí theo hướng phát triển
năng lực học sinh ............................................................................................. 84
3.2.4. Khai thác có hiệu quả các nguồn kinh phí đầu tư cho cơ sở vật chất,
phương tiện trang thiết bị dạy học dành cho dạy học môn vật lí theo phát
triển năng lực học sinh ..................................................................................... 86
3.2.5. Kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm kịp thời việc quản lý, kiểm tra, thi
môn vật lí theo hướng phát triển năng lực học sinh ........................................ 88
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp đã đề xuất......................................................... 89
3.4. Khảo nghiệm nhận thức về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã

Độ lệch chuẩn

ĐTB:

Điểm trung bình

HS:

Học sinh

TT:

Thứ tự

iv


DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
Bảng
Bảng 2.1.
Bảng 2.2.

Thực hiện các khâu của quá trình dạy học bộ môn vật lý theo
hướng phát triển năng lực học sinh ......................................................... 45
Thực hiện phương pháp dạy học phát triển năng lực học sinh ............... 48

Bảng 2.3.
Bảng 2.4.

Thực hiện các hình thức tổ chức dạy học phát triển năng lực học sinh ...... 51

Biểu đồ 2.2. Tổng hợp kết quả giải bài tập vật lý lớp 9 ............................................ 59
Biểu đồ 2.3. Tổng hợp thực trạng việc dạy và học môn vật lý theo hướng phát
triển năng lực ........................................................................................ 60
Biểu đồ 2.4. Tổng hợp kết quả đánh giá thực trạng quản lý dạy học môn vật lý
theo hướng phát triển năng lực của học sinh ........................................ 74
Sơ đồ:
Sơ đồ 3.1:

Quan hệ giữa các biện pháp đề xuất nâng cao hiệu quả quản lý dạy
học môn vật lý ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang,
tỉnh Hải Dương ..................................................................................... 90

v


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Về mặt lý luận
Dạy học phát triển năng lực, phẩm chất người học là một xu hướng tất yếu của
giáo dục Việt Nam và của các nước trên thế giới hiện nay. Chính vì tầm quan trọng
của việc dạy học theo hướng phát triển năng lực thực tiễn của người học, nên gần đây
có nhiều tác giả cả trong nước và ngài nước tập trung nghiên cứu, làm sao cho việc
chuyển hóa các kiến thức trở thành năng lực của người học.
Chương trình giáo dục mới hướng tới việc dạy học tích hợp và phân hóa, mục
đích cao nhất là nhằm phát triển năng lực cho người học. Đã có nhiều công trình
nghiên cứu về vấn đề này và Bộ giáo dục đã giúp giáo viên làm quen với định hướng
mới. Ví dụ Tài liệu tập huấn (lưu hành nội bộ) dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả
học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn vật lý, hóa học, sinh học,
công nghệ…cấp trung học cơ sở. Như vậy việc dạy học tích hợp, liên môn, trải
nghiệm sáng tạo hình thành và phát triển năng lực của học sinh đã hình thành và trở

học vào cuộc sống. Do vậy, yêu cầu đặt ra cho các nhà trường trung học cơ sở trong
quản lý dạy học môn vật lý là hình thành năng lực thực tiễn, năng lực vận dụng các
kiến thức vật lý đã học vào việc giải quyết các vấn để do cuộc sống đặt ra một cách
hiệu quả. Chất lượng cũng như hiệu quả của hoạt động dạy học môn vật lýcủa giáo
viên phụ thuộc rất nhiều vào quá trình quản lý của hiệu trưởng. Đây là một nhiệm vụ
trọng tâm và quan trọng của Hiệu trưởng ở trường trung học cơ sở trong công cuộc đổi
mới dạy và học theo hướng phát triển năng lực trong giai đoạn hiện nay.
Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý dạy học môn vật
lý theo hướng phát triển năng lực ởtrường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh
Hải Dương” để nghiên cứu một cáchhệ thống, góp phần nâng cao chất lượng đổi mới
giáo dục.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất các biện pháp quản lý dạy học môn vật lý theo hướng phát triển năng
lực ở trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương, góp phần nâng cao
chất lượng dạy học.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quản lý dạy học môn vật lý ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang,
tỉnh Hải Dương.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý dạy học môn vật lý theo hướng phát triển năng lực ở các
trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương.
4. Giả thuyết khoa học
Công tác quản lý của Hiệu trưởng đối với hoạt động dạy học môn vật lý ở
trường trung học cơ sở ở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương đã đạt được những kết
quả nhất định, song vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Nếu đề xuất được các biện pháp
2


quản lý của hiệu trưởng đối với dạy học môn vật lý theo hướng phát triển năng lực thì

học môn vật lý và quản lý dạy học môn vật lý theo hướng phát triển năng lực ở
trường trung học cơ sở, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn vật
lý theo hướng phát triển năng lực ở trường trung học cơ sở, nhằm phát huy tối đa sự
3


tác động của các yếu tố này đến việc phát triển năng lực học sinh qua việc dạy và học
môn vật lý ở trường trung học cơ sở.
b) Nội dung của phương pháp
- Tổng quan các nghiên cứu về dạy học và quản lý dạy học môn vật lý ở
trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực.
- Xây dựng cơ sở lý luận về dạy học môn vật lý theo định hướng phát triển
năng lực.
- Xây dựng cơ sở lý luận về biện pháp quản lý dạy học môn vật lý theo định
hướng phát triển năng lực.
- Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến pháp quản lý dạy học môn vật lý theo
định hướng phát triển năng lực.
c) Cách tiến hành biện pháp
- Nghiên cứu các văn bản, Nghị quyết của Đảng, các văn bản của Nhà nước, các
Chỉ thị của ngành giáo dục về công tác quản lý hoạt động dạy học, đổi mới phương
pháp dạy học.
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học theo hướng phát triển năng lực.
- Hồi cứu tư liệu liên quan đến đề tài.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp chuyên gia (Phụ lục 3)
a) Mục tiêu của phương pháp
Xin ý kiến chuyên gia về xây dựng đề cương, các phương pháp nghiên cứu,
xây dựng cơ sở lý luận về dạy học và quản lý dạy học môn vật lý ở trường trung học
cơ sở theo định hướng phát triển năng lực.
b) Nội dung của phương pháp

dung dạy học; đánh giá mức độ quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học, phát triển
năng lực học sinh; đánh giá được mức độ quản lý hoạt động học tập hướng vào phát
triển năng lực học sinh và đánh giá được mức độ quản lý việc xây dựng và sử dụng
cơ sở vật chất, các trang thiết bị dạy học phục vụ cho việc dạy học phát triển năng lực
học sinh.
- Thu thập số liệu thực tiễn về thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố
khách quan và chủ quan đến quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh.
c) Cách tiến hành biện pháp
Mẫu được lựa chọn để khảo sát là mẫu đại diện có tính thống kê.
Trước khi tiến hành khảo sát, tác giả đã liên hệ với các trường với các nội
dung liên hệ về thời gian, nội dung, phương pháp, hình thức khảo sát.
Trước khi phát phiếu hỏi, tác giả hướng dẫn khách thể trả lời theo phương án
các mức độ.
+ Tiến hành điều tra bằng phát phiếu cho các khách thể trên cơ sở đã hướng
dẫn, sau khi khách thể trả lời xong, phiếu được thu lại và số liệu được xử lý bằng
phương pháp thống kê, phân tích, so sánh … theo những biến số độc lập để rút ra
những thuộc tính chung của các tập hợp mẫu nhằm hình thành luận cứ cho giả thuyết
nghiên cứu.
5


7.2.3. Phương pháp quan sát (Phụ lục 4)
a) Mục tiêu của phương pháp
Thu thập các kết quả định tính về thực trạng dạy của giáo viên và thực trạng
học của học sinh trong và ngoài giờ học qua giải quyết các hoạt động thực tiễn. Mặt
khác, thu được những kết quả định lượng về thực trạng quản lý dạy học môn vật lý
của Ban Giám hiệu, tổ chuyên môn và giáo viên về quản lý nội dung dạy học, quản lý
đổi mới phương pháp dạy học, quản lý hoạt động học tập của học sinh và quản lý việc
xây dựng, sử dụng cơ sở vật chất.
b) Nội dung của phương pháp

về mặt định tính và định lượng phục vụ cho việc nâng cao hiệu quả quản lý dạy học
theo hướng tiếp cận năng lực.
b) Nội dung của phương pháp
- Các nội dung phỏng vấn tập trung vào viện đánh giá, khẳng định thực trạng
dạy học môn vật lý theo hướng phát triển năng lực ở trường trung học cơ sở:
+ Thực hiện các khâu của quá trình dạy học môn vạt lý theo hướng phát triển
năng lực.
+ Thực hiện các phương pháp dạy học môn vật lý theo hướng phát triển năng lực.
+ Thực hiện các hình thức tổ chức dạy học môn vật lý theo hướng phát triển
năng lực.
+ Sử dụng các hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn vật lý theo
hướng phát triển năng lực.
+ Đánh giá năng lực thực hiện giảng dạy môn vật lý của giáo viên theo hướng
phát triển năng lực.
- Các nội dung phỏng vấn tập trung vào viện đánh giá, khẳng định thực trạng
quản lý dạy học môn vật lý theo hướng phát triển năng lực ở trường trung học cơ sở:
+ Quản lý các nội dung dạy học
+ Quản lý đổi mới phương pháp dạy học
+ Quản lý hoạt động học tập của học sinh
+ Quản lý thực trạng sử dụng cơ sở vật chất.
c) Cách tiến hành biện pháp
Các khách thể được phỏng vấn được lựa chọn theo sự giới thiệu của Ban Giám
hiệu nhà trường.
Trước khi phỏng vấn, người được phỏng vấn sẽ được thông báo về mục đích,
các nội dung phỏng vấn.
Việc phỏng vấn được tiến hành công khai, cởi mở, thẳng thắn về những vấn đề
mà đề tài tập trung nghiên cứu.
Các kết quả phỏng vấn sau đó được biên tập, xử lý về mặt định tính và phân
tích đưa vào phần nghiên cứu thực trạng trong đề tài.
7.2.5. Phương pháp giải bài tập tình huống (Phụ lục 2)

3) Lực ma sát phụ thuộc vào trọng lực của vật, trọng lượng của vật càng lớn thì
lực ma sát càng lớn
4) Lực ma sát không phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc giữa các vật
5) Lực ma sát phụ thộc và diện tích tiếp xúc, diện tích tiếp xúc càng lớn thì lực
ma sát càng lớn
6) Lực ma sát phụ thuộc vào tính chất của mặt tiếp xúc giữa các vật, mặt tiếp
xúc càng nhẵn thì lực ma sát càng lớn
7) Lực ma sát không phụ thuộc vào tính chất của vật tiếp xúc giữa các vật
8) Lực ma sát phụ thuộc vào tính chất của vật tiếp xúc giữa các vật, mặt tiếp
xúc càng nhẵn thì lực ma sát càng nhỏ
9) Lực ma sát phụ thuộc vào chất liệu của mặt tiếp xúc giữa các vật
10) Lực ma sát không phụ thuộc vào chất liệu của mặt tiếp xúc giữa các vật
8


Nhiệm vụ III. Nêu một ví dụ về lực ma sát
- Bài tập vật lý lớp 9, học sinh làm hai bài tập:
Bài tập vật lý lớp 9: Điện trở suất
Nhiệm vụ 1. Dựa vào bảng kê điện trở suất của một số chất (tính bằng Ωm)
được cho dưới đây:
Chất

Điện trở suất (Ωm)

Chất

Điện trở suất (Ωm)

Bạc


Sắt

12.10-8

Than

0,40.10-6

Thủy ngân

96.10-8

Trả lời các câu hỏi và giải các bài tập:
1. Nói điện trở suất của sắt bằng 12.10-8Ωm có nghĩa là thế nào?
2. Theo bảng trên thì chất cao dẫn điện tốt nhất, chất nào dẫn điện kém nhất.
3. Một sợi dây đồng có tiết diện 1mm2. Hỏi dây nhôm có cùng chiều dài với
dây đồng phải có tiết diện tăng bao nhiêu để có điện trở bằng điện trở của dây đồng?
Nhiệm vụ 2. Căn cứ vào đồ thị của Định luật ôm cho một đoạn mạch ở hình 1,
hãy trả lời các câu hỏi sau:
1. Khi điện thế bằng 10v thì cường độ dòng điện bằng bao nhiêu.
2. Điện trở của đoạn mạch bằng bao nhiêu.
3. Góc φ thay đổi như thế nào khi điện trở của đoạn mạch tăng?

c) Cách tiến hành biện pháp
Sử dụng phiếu khảo sát, qua đó học sinh giải các bài tập vật lý cho sẵn. Kết
quả sau đó được tính ra tỷ lệ % để xác định năng lực thực hành kiến thức đã học của
học sinh.
9



Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ
THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1.Các nghiên cứu ở nước ngoài
Dạy học theo hướng phát triển năng lực người học như một trong những yêu
cầu quan trọng đối với các nhà trường, nhằm phát triển ở người học có những năng
lực cần thiết, phù hợp với yêu cầu của thực tiễn cuộc sống, điều đó đặt ra thách thức
lớn cho các nhà trường cũng như đối với từng môn học cụ thể. Đối với môn học vật
lý, vấn đề dạy học theo hướng phát triển năng lực có thể đề cập đến một số nghiên
cứu sau:
Trong Hội thảo về nghiên cứu và giảng dạy vật lý năm 2004 được tổ chức tại
California, Mỹ tác giả Charles R. Henderson và Melissa H. Dancy “Nghiên cứu, học
tập và giảng dạy vật lý: Quan điểm của các nhà nghiên cứu vật lý” [32]. Nội dung
nghiên cứu cứu thể hiện kết quả các cuộc phỏng vấn bốn giảng viên cao cấp không
phải là thành viên của cộng đồng nghiên cứu và giáo dục vật lý. Các cuộc phỏng vấn
tập trung vào các niềm tin chung của họ về giảng dạy và học tập cũng như thái độ và
cách sử dụng của họ với các chiến lược dạy học nhằm phát triển năng lực ở người
học. Niềm tin và thái độ của người dạy đóng vai trò quan trọng ảnh hưởng đến hiệu
quả học tập, đến năng lực ở người học.
Năm 2009, hai tác giả TeresaMartín, BlasAnaSerrano - Fernándezvới công trình
“Vai trò của công nghệ mới trong quá trình học tập và giảng dạy vật lý” [36]. Tổ chức
cáckhóa học vật lý trực tuyếnvới mục tiêu tạo ra một cộng đồng học tập giúp cả giáo
viên và học sinh có không gian ảo để chia sẻ kiến thức thông qua các hoạt động giám sát
khác nhau, các cuộc trò chuyện và diễn đàn. Phản ứng của người học đối với sáng kiến
nàyrất tốt, giúp người học củng cố kiến thức và năng lực của bản thân.
Nghiên cứu của tập thể tác giả người Úc thuộc Đại học Queensland Michael J.
Drinkwater, Deanne Gannaway, Karen Sheppard, Matthew J. Davis, Margaret J.
Wegener, Warwick P. Bowen, Joel F. Corney “Quản lý các quá trình học tập tích cực
cho sinh viên chuyên ngànhvật lý năm đầu: Ưu điểm của phương pháp tiếp cận tổng

đáng kể. Các phát hiện chỉ ra cả học sinh viên và giáo viên nhận thấy vai trò của giáo
viên vật lý có ảnh hưởng đến thành tích học sinh và tạo động lực cho người học.
Những đặc điểm có hiệu quả là kiến thức sư phạm và vấn đề chủ đề. Khuyến nghị
được đưa ra là đặc điểm của giáo viên nên được tính đến trong quá trình lựa chọn và
phân công giáo viên.
Nghiên cứu “Ảnh hưởng của việc sử dụng thiết bị phòng thí nghiệm vật lý đối
với thành tích học tập của sinh viên trong môn vật lý trường trung học cơ sở”
[30]năm 2012 của tác giả Bello Theodora Olufunke Viện nghiên cứu giáo dục thuộc
đại học Obafemi Awolowo, Nigeria.Nghiên cứu này khảo sát mẫu chín trăm sinh viên
được lựa chọn ngẫu nhiên và 50 giáo viên vật lý đã được lựa chọn một cách có chủ ý
12


từ 45 trường trung học phổ thông ở khu vực Tây Nam Nigeria. Công cụ để thu thập
dữ liệu cho nghiên cứu là bảng câu hỏi tự thiết kế về phòng thiết bị thí nghiệm vật lý.
Kết quả cho thấy việc sử dụng tối ưu các thiết bị phòng thí nghiệm vật lý có hiệu quả
trong việc giảng dạy Vật lý. Các trường liên bang có phòng thiết bị thí nghiệm vật lý
tối đa và có điểm trung bình cao nhất, tiếp theo là các trường tư thục trong khi các
trường công lập có thiết bị tối thiểu và khả năng sử dụng tối thiểu có điểm trung bình
thấp nhất. Nghiên cứu kết luận rằng phòng thí nghiệm khoa học với thiết bị thích hợp
là một biến số quan trọng trong việc xác định chất lượng sản lượng giảng dạy và học
tập môn vật lý.
Ba tác giả Robert Repnik, Dominik Robič and Igor Pesek thuộc đại học
Maribor, Slovenia trong nghiên cứu “Học Vật lý trong trường trung học cơ sở và
trung họcphổ thông với trò chơi trên máy tính” [35]. Qua nghiên cứu cho thấy cần tạo
ra các giờ học vật lý thú vị hơn với việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông.
Giáo viên vật lý cần phải có năng lực về công nghệ thông tin và truyền thông để sử
dụng trong các bài dạy để cải tiến bài học. Ngày nay, nhiều học sinh dành thời gian
rảnh rỗi chơi trò chơi điện tử. Một trong những mục tiêu của nghiên cứu là tìm ra
những trò chơi trên máy tính phù hợp cho việc học vật lý và làm thế nào để đưa

quản lý dạy học môn vật lý theo hướng phát triển năng lực ở các cấp học.
Tác giả Nguyễn Ngọc Hưng với nghiên cứu “Một số hướng đổi mới dạy học
môn vật lý ở trường phổ thông” [16] đã chỉ ra một số vấn đề lý luận đổi mới nội
dung, phương pháp, hình thức tổ chức, sử dụng phương tiện dạy học và và kiểm tra
đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực. Trong đánh giá
kết quả học tập chuyển từ chủ yếu tập trung đánh giá kiến thức, kỹ năng mà học sinh
cần đạt được sang kiểm tra, đánh giá năng lực, trong đó chú trọng năng lực vận dụng
kiến thức, kỹ năng trong các tình huống thực tiễn. Dựa vào chuẩn năng lực ở từng
chủ đề học tập giáo viên xây dựng và sử dụng phối hợp các công cụ đánh giá, đồng
thời phối hợp giữa đánh giá thường xuyên với đánh giá định kỳ. Phối hợp đánh giá
của giáo viên với tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh.
“Tài liệu học tập về phương pháp dạy học theo hướng tích hợp (chuyên đề bồi
dưỡng sư phạm)” [25] của tác giả Nguyễn Văn Tuấn (2010) chỉ ra: Nội dung dạy học
tích hợp, chương trình đào tạo cần được thiết kế theo môdun định hướng năng lực,
phương pháp dạy theo quan điểm định hướng giải quyết vấn đề và định hướng hoạt
động, định hướng giảiquyết vấn đề, theo định hướng hoạt độngvà giáo án dạy học
tích hợp.
Võ Hoàng Ngọc, Võ Văn Thông với nghiên cứu “Tổ chức dạy học ngoại khóa
vật lý ở trường phổ thông theo định hướng tìm tòi- nghiên cứu góp phần phát triển
năng lực học sinh trung học cơ sở”[19] trên trên Tạp chí Khoa học của trường Đại
học Sư phạm Hà Nội năm 2016 đưa ra một số định hướng hoạt động ngoại khóa
không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng, mà còn góp phần góp
phần phát triển năng lực toàn diện ở người học, khắc phục cách dạy chủ yếu từ cung
cấp kiến thức sang dạy học tiếp cận năng lực người học, học sinh được trải nghiệm
14


nhận thức vấn đề nghiên cứu, đề xuất, dự đoán, tìm tòi, làm thí nghiệm kiểm tra
tương tự như các nhà khoa học để xây dựng kiến thức cho bản thân dưới sự hướng
dẫn của giáo viên.

cho rằng năng lực giải quyết vấn đề của học siinh trong học tập vật lý là tổng hợp các
15


năng lực thành tố theo tiến trình giải quyết vấn đề cho phép người học huy động kiến
thức, kỹ năng thích hợp, với thái độ tích cực giải quyết thành công nhiệm vụ nhận
thức, lĩnh hội được kiến thức, kĩ năng và phương pháp mới. Từ đó, tác giả đưa ra một
số biện pháp bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề và cách đánh giá trong dạy học vật
lý ở trường phổ thông.
Công trình “Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở theo định
hướng phát triển năng lực người học” [28] của nhóm tác giả trường Trung học cơ sở
Lam Sơn, quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng việc đổi mới phương pháp dạy
học đòi hỏi những điều kiện thích hợp về phương tiện, cơ sở vật chất và tổ chức dạy
học, điều kiện về tổ chức, quản lý. Ngoài ra, phương pháp dạy học còn mang tính chủ
quan. Mỗi giáo viên với kinh nghiệm riêng của mình cần xác định những phương
hướng riêng để cải tiến phương pháp dạy học và kinh nghiệm của cá nhân. Các tác
giả đã đưa ra chín phương pháp đổi mới phương pháp dạy học gồm: Cải tiến các
phương pháp dạy học truyền thống, kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học, vận
dụng dạy học giải quyết vấn đề, vận dụng dạy học theo tình huống, vận dụng dạy học
định hướng hành động, tăng cường sử dụng phương tiện dạy học và công nghệ thông
tin hợp lý hỗ trợ dạy học, sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng
tạo, chú trọng các phương pháp dạy học đặc thù bộ môn và bồi dưỡng phương pháp
học tập tích cực cho học sinh.
Bài viết “Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực” [29] chỉ ra
những định hướng chung, tổng quát về đổi mới phương pháp dạy học các môn học
thuộc chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực là: phát huy tính tích cực,
tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học (sử dụng
sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin,...), trên cơ sở đó trau dồi các
phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy; chọn lựa một cách linh hoạt
các phương pháp chung và phương pháp đặc thù của môn học để thực hiện đảm bảo