BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM

Trần Thị Diệu Thúy

QUẢN LÝ DI SẢN VĂN HÓA PHẬT GIÁO
Ở TỈNH HÀ TĨNH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ VĂN HÓA

Hà Nội - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM

Trần Thị Diệu Thúy

QUẢN LÝ DI SẢN VĂN HÓA PHẬT GIÁO
Ở TỈNH HÀ TĨNH

Chuyên ngành: Quản lý văn hóa
Mã số: 9319042

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ VĂN HÓA

Tiểu kết ......................................................................................................................36
Chƣơng 2: DI SẢN VĂN HÓA PHẬT GIÁO Ở HÀ TĨNH ...................................37
2.1. Khái quát chung về di sản văn hóa Phật giáo Hà Tĩnh ......................................37
2.2. Những ngôi chùa được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia ............39
2.3. Những ngôi chùa được xếp hạng di tích cấp tỉnh ..............................................68
2.4. Những ngôi chùa chưa xếp hạng di tích.............................................................79
Tiểu kết ......................................................................................................................80
Chƣơng 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ DI SẢN VĂN HÓA
PHẬT GIÁO Ở HÀ TĨNH ......................................................................................82
3.1. Hệ thống văn bản pháp luật về quản lý di sản văn hóa ......................................82
3.2. Phân tích mô hình quản lý di sản văn hóa Phật giáo Hà Tĩnh ...........................92
3.3. Thành quả và hạn chế của công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa
Phật giáo ..................................................................................................................108
Tiểu kết ....................................................................................................................130
Chƣơng 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC QUẢN LÝ
DI SẢN VĂN HOÁ PHẬT GIÁO Ở HÀ TĨNH HIỆN NAY ............................132
4.1. Những giải pháp chung đối với di sản văn hóa vật thể và di sản phi vật thể ...132
4.2. Giải pháp bảo tồn giá trị di sản văn hóa vật thể tại các di sản văn hóa Phật giáo
Hà Tĩnh ....................................................................................................................145
Tiểu kết ....................................................................................................................154
KẾT LUẬN ............................................................................................................156
DANH MỤC BÀI VIẾT CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ .................................160
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................161
PHỤ LỤC ...............................................................................................................168


3

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
Chữ viết tắt


Di tích lịch sử - văn hóa

GS

Giáo sư

HĐBT

Hội đồng Bộ trưởng

Nxb

Nhà xuất bản

PGS

Phó giáo sư

SVHTTDL

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch

tk

Thế kỷ

TP HCM

Thành phố Hồ Chí Minh


Danh mục các ngôi ở chùa Hà Tĩnh được xếp hạng di tích cấp

41

Quốc gia
Bảng 2:

Danh mục tượng cổ trong các ngôi Chùa được xếp hạng di

72

tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh ở Hà Tĩnh
Bảng 3:

Danh mục cổ vật trong các ngôi chùa xếp hạng di tích lịch

73

sử - văn hóa cấp tỉnh ở Hà Tĩnh
Bảng 4:

Danh sách các sư trụ trì tại các ngôi chùa đã được xếp hạng

96

di tích
Bảng 5:

Danh mục các nghi lễ, trò diễn, trò chơi cần nghiên cứu để khôi

là vô cùng quan trọng và cấp thiết.
Đảng bộ và nhân dân Hà Tĩnh thực hiện Nghị Quyết của Hội nghị Trung
Ương 5 (khóa VIII) về việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc,
một trong những nội dung đó là bảo tồn, kế thừa và phát huy các giá trị di sản văn
hóa dân tộc, trong đó có di sản văn hóa Phật giáo. Bên cạnh những thành tựu đạt
được, công tác này vẫn còn những hạn chế nhất định. Để có thể sử dụng một cách


6

tốt nhất những giá trị của di sản văn hóa Phật giáo vào quá trình phát triển kinh tế,
xã hội của địa phương, ngoài việc nghiên cứu, đánh giá các giá trị của di sản văn
hóa, cần thiết phải nhìn nhận những khiếm khuyết trong việc quản lý, bảo vệ, khai
thác và phát huy các giá trị văn hóa Phật giáo để rút ra những bài học kinh nghiệm.
Đã có nhiều công trình viết về di sản văn hóa Phật giáo Hà Tĩnh. Nhưng
những công trình này, chủ yếu dừng ở mức giới thiệu các giá trị vật thể và phi vật
thể của một số ngôi chùa cụ thể, đó là sưu tầm, mô tả một số chùa cổ xưa trên đất
Hà Tĩnh. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về hiện
trạng của những di sản văn hóa Phật giáo, cũng chưa có công trình nào đánh giá
toàn diện những khó khăn, bất cập và thành tựu của công tác quản lý di sản văn hóa
Phật giáo Hà Tĩnh kể từ khi luật về di sản văn hóa ban hành năm 2001.
Đó là lý do để chúng tôi lựa chọn đề tài Quản lý Di sản văn hóa Phật giáo ở
tỉnh Hà Tĩnh cho luận án tiến sĩ, chuyên ngành Quản lý văn hóa. Tiến hành nghiên
cứu đề tài này, chúng tôi muốn khẳng định: Di sản văn hóa Phật giáo, tiêu biểu là di
tích lịch sử - văn hóa Phật giáo, được nhìn nhận như một bộ phận hữu cơ trong quá
trình phát triển kinh tế - xã hội, tạo ra động lực cho sự phát triển (xét dưới góc độ
tác động tới việc hình thành nhân cách con người) và đào tạo nguồn nhân lực có
chất lượng, phục vụ trực tiếp cho phát triển. Không những thế, chúng tôi muốn
chứng minh rằng, di sản văn hóa Phật giáo chính là một nguồn lực trực tiếp tham
gia vào sự phát triển kinh tế-xã hội nếu như các giá trị ấy được đưa vào quỹ đạo của

quản lý, đội ngũ nhân sự và các hoạt động thực thi pháp luật trong việc bảo tồn và
phát huy giá trị di sản văn hóa Phật giáo ở Hà Tĩnh.
Phạm vi không gian: Các di tích lịch sử văn hóa Phật giáo trên địa bàn Hà
Tĩnh, tập trung vào các di tích đã được xếp hạng.
Về mặt thời gian: Luận án tập trung nghiên cứu công tác quản lý di sản văn
hoá Phật giáo trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh từ sau khi Luật Di sản văn hóa được ban
hành (2001) đến năm 2016.
4. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu
4.1. Câu hỏi nghiên cứu
1. Hiện trạng các di tích lịch sử - văn hóa Phật giáo ở Hà Tĩnh như thế nào?
Các di sản này đã chịu những hậu quả gì dưới tác động của thực tiễn lịch sử?


8

2. Việc thực thi quy phạm Pháp luật trong quản lý di sản văn hóa phật giáo ở
Hà Tĩnh có thuận lợi, khó khăn gì? Thực trạng công tác quản lý di sản văn hóa Phật
giáo ở Hà Tĩnh từ năm 2001 đến năm 2016, thành tựu và hạn chế?
3. Cần phải có những giải pháp gì để nâng cao hiệu quả, khắc phục những
bất cập trong quản lý các di sản văn hóa Phật giáo?
4.2. Giả thuyết nghiên cứu
Công tác quản lý di sản văn hóa Phật giáo ở Hà Tĩnh (kể từ năm 2001) đã đạt
được nhiều thành tựu. Tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số bất cập, cần đề xuất giải
pháp nâng cao hiệu quả quản lý di sản văn hóa Phật giáo.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành, phương pháp mô hình hóa, khảo
sát thực địa, phỏng vấn sâu, nghiên cứu tài liệu… để đánh giá thực trạng quản lý,
bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản văn hóa Phật giáo trên địa bàn Hà Tĩnh.
- Sử dụng các phương pháp thống kê, phân tích kết hợp với phương pháp tiếp
cận văn hóa - lịch sử đánh giá toàn bộ di sản văn hóa Phật giáo Hà Tĩnh.

sản văn hóa Phật giáo (27 trang)
Chương 2: Di sản văn hóa Phật giáo ở Hà Tĩnh (43 trang)
Chương 3: Thực trạng quản lý di sản văn hóa Phật giáo ở Hà Tĩnh (48 trang)
Chương 4: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý di sản văn hóa Phật giáo ở
Hà Tĩnh hiện nay (23 trang).


10

Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
VỀ QUẢN LÝ DI SẢN VĂN HÓA PHẬT GIÁO
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Cho đến nay, còn thiếu vắng những công trình chuyên khảo hoặc chuyên
luận nghiên cứu về quản lý di sản văn hóa Phật giáo ở Hà Tĩnh. Tuy nhiên, liên
quan đến vấn đề này có nhiều công trình có thể tham khảo ở những khía cạnh và
mức độ nhất định:
1.1.1. Nhóm công trình mang tính lý luận
Trong số các công trình thuộc vấn đề lý luận cơ sở cho luận án, phải kể đến
nhóm các công trình nghiên cứu về di sản văn hóa nói chung, các công trình nghiên
cứu công tác bảo tồn, khai thác, phát huy giá trị di sản văn hóa Hà Tĩnh nói riêng.
Tiêu biểu cho hướng tiếp cận này, có thể kể đến các công trình Bảo tồn di tích lịch
sử văn hoá của tác giả Nguyễn Đăng Duy và Trịnh Minh Đức [50], Giáo trình Quản
lý di sản văn hoá, Nguyễn Thị Kim Loan (chủ biên) và Nguyễn Trường Tân biên
soạn [78], công trình Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể Thăng Long Hà Nội, do GS.TS. Nguyễn Chí Bền (chủ biên) [28]. Giáo trình Quản lý di sản văn
hoá với phát triển du lịch do tác giả Lê Hồng Lý (chủ biên), Dương Văn Sáu, Đặng
Hoài Thu biên soạn [84], Đề tài cấp Nhà nước Bảo tồn và phát huy các giá trị Di
sản văn hoá Phật giáo Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế-xã hội và hội
nhập quốc tế do tác giả Đặng Văn Bài làm chủ nhiệm năm 2012 [6].
Tùy theo mục đích nghiên cứu cụ thể mà các tác giả này đã tiếp cận với di

luận án tham khảo và vận dụng.
Văn bản Hướng dẫn thực hiện công ước di sản thế giới [133], UNESCO đặt
ra vấn đề xây dựng kế hoạch quản lý các khu di sản thế giới, với các mục tiêu:
1/Muốn quản lý di sản phải nhận diện chính xác giá trị nổi bật toàn cầu của khu di
sản. 2/Phải xác định rõ những áp lực từ tự nhiên và các hoạt động kinh tế - xã hội
tới khả năng bảo tồn và phát huy di sản. 3/Cơ chế, chính sách phù hợp để thực thi
việc quản lý di sản. 4/Chương trình hành động cụ thể nhằm hạn chế, ngăn ngừa
những yếu tố ảnh hưởng tới di sản. 5/Thu hút các nguồn lực xã hội cho hoạt động
bảo tồn DSVH. Và quan trọng là cơ chế kiểm soát việc triển khai kế hoạch quản lý


12

DSVH của các quốc gia thành viên. Tài liệu này là một trong những cơ sở lý luận
quan trọng để tác giả luận án áp dụng nhận diện đối tượng nghiên cứu.
Bên cạnh những công trình mang tính lý luận chung về quản lý di sản, còn có
các công trình nghiên cứu trực tiếp đến di sản văn hóa Phật giáo. Tác giả Trần Lâm
Biền với nghiên cứu Chùa Việt [14], đã giới thiệu khái quát về Lịch sử hình thành
chùa Việt và quá trình lịch sử hình thành Phật giáo ở Việt Nam. Tác giả đã trình bày
rõ đặc điểm văn hoá, nghệ thuật, kiểu kiến trúc và phong cách tượng phật giáo tại
các chùa Việt, từ thế kỷ XI, XII đến thế kỷ XIX.
Chùa Việt Nam [109] của Hà Văn Tấn, Nguyễn Văn Kự, Phạm Ngọc Long
giới thiệu, là bộ sách ảnh các chùa Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử và trong đời
sống văn hoá cộng đồng. Tác giả đã khảo sát những ngôi chùa, nói lên đặc điểm của
Phật giáo Việt Nam. Nhóm tác giả đã cung cấp các bức ảnh đẹp về ngôi chùa, về
tượng Phật, về đồ thờ tự, khái quát về lịch sử chùa, bản sắc chùa Việt so với các
chùa nước khác. Đây là cẩm nang cho tác giả luận án khi tiến hành nghiên cứu,
khảo sát, nhận diện những giá trị của các ngôi chùa ở Hà Tĩnh. Còn cuốn Giá trị
nghệ thuật tượng thờ thế kỷ XVII trong chùa Việt ở Bắc Bộ của tác giả Triệu Thế
Việt, đã xác định các khái niệm mỹ thuật liên quan đến nhận dạng tượng, đặc điểm