ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
ĐỖ HỒNG TUYẾN
QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ
GIÁO VIÊN TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG XUÂN TRƢỜNG
TỈNH NAM ĐỊNH THEO HƢỚNG CHUẨN HÓA
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2013
1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
ĐỖ HỒNG TUYẾN
QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ
GIÁO VIÊN TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG XUÂN TRƢỜNG
TỈNH NAM ĐỊNH THEO HƢỚNG CHUẨN HÓA
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 05
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Trần Quốc Thành
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CNH
: Công nghiệp hóa
HĐH
: Hiện đại hóa
QLGD
: Quản lý giáo dục
GD&ĐT
: Giáo dục và Đào tạo
ĐNGV
: Đội ngũ giáo viên
THPT
: Trung học phổ thông
THCS
: Trung học cơ sở
Bảng 2.3. Thống kê số lượng giáo viên theo bộ môn của trường 41
THPT Xuân Trường
Bảng 2.4. Thống kê tỷ lệ giáo viên theo độ tuổi và giới tính của 41
trường THPT Xuân Trường
Bảng 2.5. Thống kê trình độ đào tạo của giáo viên trường THPT 43
Xuân Trường
Bảng 2.6. Thống kê chất lượng đội ngũ giáo viên trường THPT Xuân 53
Trường theo bộ chuẩn nghề nghiệp
Bảng 3.1. Kế hoạch đào tạo trình độ trên chuẩn cho đội ngũ giáo viên 76
trường THPT Xuân Trường, tỉnh Nam Định đến năm 2015
Bảng 3.2. Thống kê kết quả khảo nghiệm mức độ cần thiết của 6 biện 89
pháp đã đề xuất ở trường THPT Xuân Trường
Bảng 3.3. Thống kê kết quả khảo nghiệm mức độ khả thi của 6 biện 90
pháp đã đề xuất ở trường THPT Xuân Trường trong giai đoạn hiện
nay
Bảng 3.4. Tương quan giữa sự cần thiết và tính khả thi của 6 biện 92
pháp đã đề xuất ở trường THPT Xuân Trường
5
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
Trang
Hình 2.1. Biểu đồ cơ cấu đội ngũ trường THPT Xuân Trường
42
Hình 2.2. Biểu đồ cơ cấu giới tính của trường THPT Xuân Trường
43
GIÁO VIÊN TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO
HƢỚNG CHUẨN HÓA............................................................................
1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu…………………………………….
6
1.2. Các khái niệm cơ bản của đề tài…........ ……………………………... 10
1.2.1. Giáo viên và Đội ngũ giáo viên… ........ …………………………… 10
1.2.2. Phát triển và phát triển đội ngũ giáo viên… ..... …………………… 12
1.2.3. Quản lý, Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường ........ …………… 14
1.3. Trường THPT và đội ngũ giáo viên ở trường trung học phổ thông
18
1.3.1. Trường trung học phổ thông ........ …………………………………. 18
1.3.2. Đội ngũ giáo viên trung học phổ thông……………....................
19
1.4. Các quan điểm và nội dung quản lý phát triển đội ngũ giáo viên
22
theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học………………………………………………
1.4.1. Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học ........................................... 22
1.4.2. Các quan điểm về chuẩn hoá và phát triển đội ngũ giáo viên
27
theo hướng chuẩn hóa ............................................. ………………………
CHUẨN HÓA ............................................................................................
2.1. Khái quát về huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định........................ ….. 36
2.1.1. Về vị trí địa lý .......................................... …………………………. 36
2.1.2. Về đặc điểm kinh tế - xã hội ......... ………………………………… 36
2.1.3. Về GD&ĐT của huyện Xuân Trường……………………………………
37
2.2. Thực trạng về nhà trường và đội ngũ giáo viên trường THPT
39
Xuân Trường, tỉnh Nam Định………………………………………………...
2.2.1. Thực trạng về nhà trường……….................................................
39
2.2.2. Thực trạng về đội ngũ giáo viên trường THPT Xuân Trường ………………………
40
2.3. Thực trạng quản lý phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT
55
Xuân Trường theo hướng chuẩn hóa……………………………..........
2.3.1. Về công tác quy hoạch, kế hoạch phát triển và tuyển dụng đội
55
ngũ giáo viên..........................................................................................
2.3.2. Về công tác bố trí và sử dụng giáo viên ………..........................
56
NGŨ GIÁO VIÊN TRƢỜNG THPT XUÂN TRƢỜNG, TỈNH
NAM ĐỊNH THEO HƢỚNG CHUẨN HÓA ........................................
3.1. Định hướng phát triển giáo dục trung học phổ thông ....................
66
3.2. Các nguyên tắc xây dựng biện pháp…… ....... ………………………. 68
3.2.1. Đảm bảo tính kế thừa và phát triển…… ....... ……………………... 68
3.2.2. Bám sát quan điểm chuẩn hoá......... ……………………………….. 69
3.2.3. Đảm bảo tính hiệu quả ........ ……………………………………….. 69
3.3. Một số biện pháp quản lý và phát triển đội ngũ giáo viên trường
69
trung học phổ thông Xuân Trường, tỉnh Nam Định theo hướng chuẩn
hóa …… ............................................. …………………………………….
3.3.1. Biện pháp 1: Xây dựng quy hoạch, tạo nguồn phát triển đội ngũ
69
giáo viên .............................................................. …………………………
3.3.2. Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai áp dụng
72
các chuẩn nghề nghiệp để phát triển đội ngũ giáo viên ……………………………………
3.3.3. Biện pháp 3: Đẩy mạnh bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ
73
96
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........ ………………………………………… 99
PHỤ LỤC ....... ……………………………………………………………102
10
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Bước vào thời kỳ mới, toàn ngành đang tiếp tục đẩy mạnh việc “Học
tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, cuộc vận động “Mỗi thầy,
cô giáo là một tấm gương đạo đức tự học và sáng tạo” và đẩy mạnh, phát huy
những kết quả đã đạt được của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân
thiện, học sinh tích cực”. Đồng thời nghị quyết TW VIII về đổi mới căn bản
và toàn diện nền giáo dục Việt Nam cũng đã được ra đời.
Để thực hiện đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam thì việc
phát triển đội ngũ giáo viên là một nhiệm vụ trọng tâm.
Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo
dục, trong đó, chú trọng công tác giáo dục tư tưởng, đạo đức và năng lực sư
phạm cho đội ngũ thầy, cô giáo; Triển khai thực hiện đổi mới căn bản, toàn
diện các trường sư phạm, đặc biệt là các trường đại học sư phạm trọng điểm
nhằm đáp ứng yêu cầu đào tạo đội ngũ giáo viên chất lượng cao cho toàn
ngành.
Trong Chương trình hành động của ngành Giáo dục thực hiện Chiến
lược phát triển giáo dục Việt Nam 2011-2020 có ghi: “Đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa
trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập
quốc tế”. [6] Trong đó có triển khai quy chế bồi dưỡng thường xuyên giáo
viên mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên nhằm nâng cao năng lực
cao chất lượng đội ngũ giáo viên là một việc làm cực kỳ quan trọng trong
công tác giáo dục và đào tạo của nhà trường.
Xuất phát từ tình hình thực tế tại trường THPT Xuân Trường, tỉnh Nam
Định là một trường công lập trong hệ thống giáo dục quốc dân. Trường phổ
thông cấp 3 Xuân Trường nay là trường THPT Xuân Trường được thành lập
từ năm học 1961 - 1962, lúc đầu có tên trường cấp 2 - 3 Xuân Trường.
Trường đóng trên địa bàn xã Xuân Hồng quê hương Cố Tổng Bí thư Trường
Chinh - một miền quê cách mạng - một vùng đất hiếu học có nhiều người học
giỏi đỗ đạt cao.
12
Cơ sở vật chất của nhà trường đã được cải thiện và xây dựng mới đảm
bảo điều kiện cho việc dạy và học. Tuy nhiên, chất lượng giáo dục trong
những năm gần đây chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra, việc đổi mới về
phương pháp dạy học cũng như việc nâng cao chất lượng trong giáo dục còn
nhiều hạn chế. Điều này là do đa số giáo viên còn trẻ, thiếu kinh nghiệm. Bên
cạnh đó trình độ của đội ngũ giáo viên còn nhiều bất cập, chưa đồng bộ về số
lượng; năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm còn yếu.
Vì những lý do đã trình bày ở trên, việc lựa chọn nghiên cứu đề tài:
“Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên trƣờng trung ho ̣c phổ thông Xuân
Trƣờng, tỉnh Nam Định theo hƣớng chuẩn hóa” là rất cần thiết.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý phát triển đội ngũ
giáo viên, đề xuất các biện pháp quản lý phát triển đội ngũ giáo viên trường
THPT Xuân Trường, tỉnh Nam Định theo hướng chuẩn hóa đáp ứng yêu cầu
đổi mới giáo dục THPT hiện nay.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu các Văn kiện, Nghị quyết của Đảng các cấp từ Trung ương
đến địa phương; Các văn bản, Chỉ thị của Bộ Giáo dục & Đào tạo như: Luật
giáo dục, Điều lệ trường Trung học, Chỉ thị năm học...; Chiến lược phát triển
giáo dục giai đoạn 2011-2020; Các văn bản của Sở Giáo dục & Đào tạo về
đội ngũ giáo viên ở trường THPT.
7.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Tổng hợp các kinh nghiệm từ thực trạng quản lý đội ngũ giáo viên của
cá nhân tại đơn vị; Trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp tại đơn vị và
các học viên lớp cao học Quản lý giáo dục khoá 11 của Trường Đại học Giáo
dục - ĐHQGHN.
- Trong quá trình thực hiện đề tài này chủ yếu sử dụng phương pháp
đối chiếu, so sánh, đánh giá chất lượng đội ngũ, chất lượng giáo dục tại
trường THPT Xuân Trường, tỉnh Nam Định trong những năm học gần đây.
7.3. Phương pháp xử lý số liệu
14
Xử lý số liệu bằng lập bảng biểu, thống kê theo %,...
8. Ý nghĩa của luận văn
- Ý nghĩa lý luận: Tổng kết lý luận về quản lý phát triển đội ngũ giáo
viên của trường THPT, chỉ ra những bài học thành công và mặt hạn chế, cung
cấp cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp quản lý phát triển đội ngũ giáo
viên.
- Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng cho các cơ sở
giáo dục khác trong cả nước.
9. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, luận văn được trình bày
theo 3 chương:
thuận quốc gia về hiện đại hóa nền giáo dục đã viết: “Giáo dục là lĩnh vực
quyết định đối với tương lai của một quốc gia. Hoạt động giáo dục của Chính
phủ và xã hội là một trong những ưu tiên lớn nhất của chúng ta…” [19, tr
235]. Hơn bao giờ hết, trên thế giới hiện đang diễn ra cuộc chạy đua về giáo
dục nhằm làm tăng tiềm lực trí tuệ, tạo nguồn nhân lực có chất lượng đào tạo
cao để bứt lên trong vòng đua kinh tế. “Trong trật tự kinh tế mới, nước nào
đầu tư nhiều nhất vào giáo dục sẽ có sức tranh đua mạnh nhất”. [20, tr 236]
16
Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến công tác giáo
dục - đào tạo. Qua một loạt công trình tổng kết thực tiễn, chúng ta nhận thức
rằng, trong những năm tới, chúng ta chỉ có thể phát triển kinh tế - xã hội khi
dựa vào và bằng giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ. Vì thế, Đảng và
Nhà nước đã coi giáo dục- đào tạo là một trong những quyết sách hàng đầu để
xây dựng và phát triển đất nước. Đảng ta đã khẳng định: “Phát triển khoa học
công nghệ cùng phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” và
“Đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư cho phát triển”. Như vậy, sứ mệnh
lịch sử của ngành Giáo dục - Đào tạo rất nặng nề và lớn lao. Tuy nhiên, để
thực hiện được sứ mệnh đó, Giáo dục - Đào tạo phải nhanh chóng thoát khỏi
tình trạng lạc hậu, yếu kém hiện nay; phải theo kịp với trình độ, xu thế phát
triển, hội nhập của khu vực và thế giới, nhất là phải đáp ứng được nhu cầu
đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban chấp hành trung ương khóa XI
(Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo
đã khẳng định: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới
những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục
tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực
quý nhất và nhà giáo luôn được xã hội tôn vinh. Nhà giáo và cán bộ quản lý là
lực lượng có vai trò quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp nâng cao dân trí,
đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước.
- Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên là nhiệm vụ của các
cấp ủy Đảng và chính quyền các cấp. Đó là một nhiệm vụ, một bộ phận công
tác cán bộ của Đảng và Nhà nước; trong đó, ngành Giáo dục giữ vai trò chủ
động trong công tác tham mưu và tổ chức thực hiện.
- Phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục phải đảm bảo
yêu cầu: đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu, chuẩn hóa đội ngũ nhằm đáp ứng
nhu cầu vừa tăng về quy mô, vừa nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục.
- Chuẩn hóa đội ngũ là chuẩn hóa về các mặt: Vững vàng về chính trị,
tư tưởng; gương mẫu về đạo đức; trong sạch về lối sống; có trí tuệ, kiến thức
và năng lực thực tiễn; gắn bó chặt chẽ với nhân dân.
18
Trong những năm gần đây, Chính phủ, Bộ Giáo dục & Đào tạo đã có
nhiều đề án, nhiều giải pháp nhằm tăng cường chỉ đạo phát triển sự nghiệp
giáo dục, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý. Thủ tướng
Chính phủ đã ban hành “Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020” (QĐ số
711/QĐ-TTg ngày 13 tháng 6 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ) và đề án
“Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục
giai đoạn 2005-2010” (QĐ số 09/2005/QĐ-TTg ngày 11 tháng 01 năm 2005
của Thủ tướng Chính phủ).
Tại trường Đại học Quốc gia Hà Nội, nhiều luận văn thạc sỹ của các
học viên đã đi sâu nghiên cứu tình hình, thực trạng của đội ngũ giáo viên,
giảng viên ở một số cơ sở giáo dục, đề xuất nhiều giải pháp quan trọng nhằm
phát triển đội ngũ giáo viên của cơ sở. Đó là các công trình:
- Quản lý phát triển đội ngũ giảng viên khoa Ngữ văn và Văn hóa
ĐHGD- ĐHQGHN).
- Phát triển đội ngũ giáo viên hệ bổ túc trung học phổ thông tại trung
tâm giáo dục thường xuyên huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình (Luận văn Thạc sĩ
Quản lý Giáo dục của tác giả Nguyễn Văn Thạo, ĐHGD-ĐHQGHN).
Các công trình nghiên cứu trên đã đưa ra được các giải pháp phát triển
ĐNGV cho một đơn vị hay một cơ sở cụ thể. Tuy nhiên việc quản lý phát
triển ĐNGV THPT theo hướng chuẩn hóa chưa được đề cập sâu và đầy đủ để
có thể ứng dụng vào điều kiện thực tiễn ở từng địa phương đặc biệt ở vùng
nông thôn - điều kiện kinh tế khó khăn.
Vẫn còn ít công trình nghiên cứu quản lý phát triển ĐNGV của một
trường THPT theo hướng chuẩn hóa. Với một trường trung học phổ thông
loại I (39 lớp với gần 1.700 hoc sinh) và có những đặc điểm đặc thù của vùng
nông thôn như trường THPT Xuân Trường rất cần có một công trình nghiên
cứu về quản lý phát triển ĐNGV của nhà trường theo hướng chuẩn hóa.
1.2. Các khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Giáo viên và đội ngũ giáo viên
1.2.1.1. Giáo viên
20
Từ điển Tiếng Việt [32], định nghĩa: Giáo viên (danh từ) là người dạy
học ở bậc phổ thông hoặc tương đương.
- Điều 70, luật Giáo dục 2005 của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam đã
đưa ra định nghĩa pháp lý đầy đủ về nhà giáo và những tiêu chuẩn của nhà
giáo [25]:
1. Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà
trường, cơ sở giáo dục khác.
2. Nhà giáo phải có những tiêu chuẩn sau đây:
- Phẩm chất đạo đức, tư tưởng tốt.
với nhau, cùng chung lý tưởng, mục đích, ràng buộc nhau về vật chất, tinh
thần và hoạt động theo một nguyên tắc”.
Với cách diễn đạt khác nhau, nhưng các định nghĩa đều nêu rõ đội ngũ
là một nhóm người được tổ chức và tập hợp thành một lực lượng để cùng thực
hiện một hay nhiều chức năng, có thể cùng nghề nghiệp hoặc khác nhau về
công việc nhưng cùng chung một mục đích và cùng hướng tới mục đích đó.
Đội ngũ trong trường học bao gồm: cán bộ quản lý trong trường học,
nhà giáo (giáo viên, giảng viên), nhân viên phục vụ các hoạt động giáo dục
trong nhà trường.
Vậy đội ngũ là tập hợp gồm nhiều cá thể, hoạt động qua sự phân công,
hợp tác lao động, có chung mục đích, lợi ích ràng buộc với nhau bằng trách
nhiệm pháp lý. Từ khái niệm trên ta có thể hiểu: Đội ngũ giáo viên là tập hợp
những người làm nghề dạy học - giáo dục, được tổ chức thành lực lượng,
cùng chung một lý tưởng, mục đích, nhiệm vụ, cùng thực hiện các nhiệm vụ
theo một kế hoạch thống nhất, gắn bó với nhau thông qua lợi ích vật chất, tinh
thần và được hưởng các quyền lợi như nhau theo Luật lao động, Luật giáo dục
và các luật khác được Nhà nước quy định.
1.2.2. Phát triển và phát triển đội ngũ giáo viên
1.2.2.1. Phát triển
Thuật ngữ “Phát triển” theo triết học và theo Từ điển tiếng Việt là:
“Biến đổi hoặc làm cho biến đổi ít đến nhiều, từ hẹp đến rộng, thấp đến cao,
đơn giản đến phức tạp”.
22
Phát triển là quá trình nội tại, là bước chuyển hóa từ thấp đến cao theo
vòng xoáy trôn ốc. Phép duy vật biện chứng chỉ ra rằng, mọi sự vật, hiện
tượng không phải chỉ tăng lên hay giảm đi về mặt số lượng mà cơ bản chúng
luôn biến đổi, chuyển hóa từ sự vật, hiện tượng này đến sự vật, hiện tượng
mặt: Phát triển về phẩm chất chính trị tư tưởng, trình độ chuyên môn nghiệp
vụ và năng lực hoạt động thực tiễn của giáo viên; đảm bảo đầy đủ về số lượng
giáo viên và có cơ cấu phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ phải đảm nhiệm.
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật và công nghệ trên thế giới
đã dẫn tới xu hướng hội nhập và toàn cầu hóa. Vì vậy, ở mỗi quốc gia đòi hỏi
phải có sự thay đổi trong mọi lĩnh vực. Với ngành Giáo dục thì đổi mới đội
ngũ giáo viên luôn là một vấn đề quan tâm hàng đầu vì nó quyết định trực tiếp
cho sự phát triển giáo dục - đào tạo.
1.2.3. Quản lý, quản lý giáo dục và quản lý nhà trường
1.2.3.1. Quản lý
Khái niệm quản lý được phát biểu dưới nhiều hình thức, nội dung khác
nhau xuất phát từ góc nhìn khác nhau về quản lý. Các nhà lý luận quản lý
quốc tế kinh điển như: Fredrich Wiliam Taylor (1856-1915) - Mỹ; Henri
Fayol (1841- 1925) - Pháp; Max Weber (1864-1920) - Đức cho rằng: quản lý
là khoa học và là nghệ thuật thúc đẩy sự phát triển xã hội. C.Mác nhấn mạnh:
Một người độc tấu vĩ cầm thì tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc
thì phải có nhạc trưởng.
Một số tác giả Việt Nam, như: Đặng Quốc Bảo, Phạm Minh Hạc,
Nguyễn Duy Quý, Trần Quốc Thành, Bùi Trọng Tuân, Hồ Văn Vĩnh, … cũng
đưa ra những khái niệm về quản lý theo những góc độ khác nhau.
Theo Giáo trình khoa học quản lý tập 1 [14] thì:
Quản lý là các hoạt động được thực hiện nhằm đảm bảo sự hoàn thành
công việc qua những nỗ lực của người khác.
Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả các hoạt động của những
người cộng sự khác cùng chung một tổ chức.
Quản lý là một hoạt động thiết yếu đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực
các cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm.
24
25
Copyright: Tài liệu đại học ©