TIẾT :49-50

AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?
(Trích- Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Ngày soạn:
Ngày thực hiện:
A. VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT
I. Tên bài học : Ai đã đặt tên cho dòng sông
II. Hình thức dạy học : DH trên lớp.
III. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
1/Thầy
-Giáo án
-Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi
-Tranh ảnh về nhà văn, hình ảnh, phim về Sông Hương, ;
-Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp
-Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà
2/Trò
-Đọc trước ngữ liệu trong SGK để trả lời câu hỏi tìm hiểu bài
-Các sản phẩm thực hiện nhiệm vụ học tập ở nhà (do giáo viên giao từ tiết
trước)
-Đồ dùng học tập
B. NỘI DUNG BÀI HỌC
Những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích tác phẩm kí Ai
đã đặt tên cho dòng sông- Nguyễn Tuân
Một số đặc điểm và sự đóng góp của thể loại kí Việt Nam từ sau Cách
mạng tháng Tám 1945 đến hết thế kỉ XX.
C. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức :
a/ Nhận biết: HS nhận biết, nhớ được tên tác giả và hoàn cảnh ra đời của
các tác phẩm.




 1. KHỞI ĐỘNG ( 5 phút)

Hoạt động của Thầy và trò

Chuẩn kiến thức kĩ
năng cần đạt, năng lực
cần phát triển

- GV giao nhiệm vụ: GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu về bài - Nhận thức được nhiệm
bút kí bằng cách cho HS:
vụ cần giải quyết của
bài học.
- Xem chân dung nhà văn Hoàng Phủ NGọc
Tường
- Xem một đoạn videoclip về Sông Hương
- Nghe một đoạn bài hát Dòng sông ai đã đặt tên. - Tập trung cao và hợp
tác tốt để giải quyết
- HS thực hiện nhiệm vụ:
nhiệm vụ.
- HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ:
Từ đó, giáo viên giới thiệu Vào bài: Rất nhiều người trong
chúng ta khắc sâu hình ảnh quê hương bằng dòng sông với
muôn màu vẻ khác nhau, nhất là các nhà thơ, nhà văn. Dòng - Có thái độ tích cực,
sông trong tim Tế Hanh là hình ảnh Nước gương trong soi tóc hứng thú.
những hàng tre…, trong Hoàng Cầm là Xanh xanh bãi mía bờ
dâu… Một dòng sông vừa hung bạo vừa trữ tình và đẹp như một
người đàn bà kiều diễm làm chúng ta không thể nào quên được
Nguyễn Tuân –nhà văn nổi tiếng với thể tùy bút. Hoàng Phủ

của HPNT: có sự kết hợp nhuần nhuyễn
giữa chất trí tuệ và trữ tình, giữa nghị luận
sắc bén với duy tả đa chiều được tổng hợp 2. Tác phẩm:
từ vốn kiến thức sâu rộng về nhiều lĩnh - Ai đã đặt tên cho dòng sông? được viết
vực, lối viết hướng nội, xúc tích, mê đắm tại Huế ngày 04/01/1981, in trong tập sách
và tài hoa tạo cho thể loại bút kí một cùng tên (NXB Thuận Hoá 1986)
phong cách riêng, đem đến những đóng
góp mới cho nền văn xuôi Việt Nam hiện - Bài kí gồm 3 phần, đoạn trích gồm phần
thứ nhất và đoạn kết.
đại
- Trên lớp, GV kiểm tra việc đọc tác phẩm
ở nhà của HS. Có thể tiến hành bằng cách
yêu cầu HS cho biết bố cục đoạn trích,
xác định thuỷ trình của dòng sông qua sự
miêu tả của nhà văn và nêu cảm nhận của
bản thân về đoạn văn mà anh (chị) thích
nhất.
- Sau khi gọi một số HS trình bày, GV
chốt lại bố cục đoạn trích và các ý chính.
HS đọc và trình bày.
-Cuộc đời của Hoàng Phủ Ngọc Tường
gắn bó sâu sắc với xứ Huế (sinh ra tại
thành phố Huế, học Đại học Huế, dạy học
tại Trường Quốc học Huế, tham gia phong
trào cách mạng tại Huế và trở thành một
trí thức yêu nước, một chiến sĩ trong


phong trào đấu tranh chống Mĩ — Nguỵ ở
Thừa Thiên - Huế).

vị trong cách cảm nhận của Hoàng Phủ
Ngọc Tường về thuỷ trình của con sông
khi nó bắt đầu vể xuôi?

- là “cô gái Digan phóng khoáng và man
dại”
- là “người mẹ phù sa của một vùng văn
hóa xứ sở”
- “rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh
liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như
cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn”.
-> Sự tài hoa của ngòi bút HPNT: liên
tưởng kì thú, ngôn từ gợi cảm, câu văn dài,
chia làm nhiều vế liên tục gợi dậy dư vang
của trường ca; thủ pháp điệp cấu trúc +
động từ mạnh tạo âm hưởng mạnh mẽ của
con sông giữa rừng già
b) Đến ngoại vi thành phố Huế:

-GV lưu ý HS phân tích những đặc sắc - sông Hương được ví “như người con gái
trong cách miêu tả của nhà văn qua nghệ đẹp nằm ngủ mơ màng” được “người tình
thuật sử dụng từ ngữ, cách hành vần và mong đợi” đến đánh thức.
các biện pháp nghệ thuật khác...
- Vẻ đẹp trầm mặc như triết lí, như cổ thi
Nhóm 3:
- Nghệ thuật:


-GV gợi ý thảo luận, tìm hiểu : Cuối cùng
thì sông Hương cũng đã đến được thành

qua những so sánh và những hình ảnh đầy
- Phải rất hiểu sông Hương, tác giả mới
ấn tượng:
cảm nhận thấm thía vẻ đẹp con sông lúc
- là “bản trường ca của rừng già” -> Nhấn đêm sâu. Đó là lúc mà âm nhạc cổ điển
mạnh Sức sống mãnh liệt, vừa hùng tráng Huế được sinh thành. Khi đó, trong không
vừa trữ tình, như bản trường ca bất tận khí chùng lại của dòng sông nước ấy, sông
của thiên nhiên;
Hương đã trở thành một người tài nữ đánh
- là “cô gái Digan phóng khoáng và man đàn lúc đêm khuya.
dại” -> nhấn mạnh vẻ đẹp hoang dại
nhưng tình tứ của dòng sông. Tác giả
d) Trước khi từ biệt Huế:
nhân hoá con sông khiến nó hiện lên như
một con người có cá tính và tâm hồn;
- Sông Hương giống như “người tình dịu
dàng và chung thủy”.
- là “người mẹ phù sa của một vùng văn
hóa xứ sở” -> sông Hương như một đấng - Con sông dùng dằng như “nàng Kiều
sáng tạo góp phần tạo nên, gìn giữ và bảo trong đêm tình tự” trở lại tìm Kim Trọng
tồn văn hoá..
để nói một lời thề trước lúc đi xa.
+ “rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh
liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như

2. Dòng sông của lịch sử và thi ca:


cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn”.
Đại diện nhóm 2 trả lời:

dành riêng cho Huế”
mình.
Miêu tả dòng sông giữa lòng thành phố,
Hoàng Phủ Ngọc Tường chọn cho mình
kênh tiếp cận là âm nhạc. Ở góc độ này,
sông Hương chính là “điệu slow tình cảm
dành riêng cho Huế”.

Đại diện nhóm 4 trả lời:
- Sông Hương giống như “người tình dịu
dàng và chung thủy”.
- Con sông dùng dằng như “nàng Kiều
trong đêm tình tự” trở lại tìm Kim Trọng
để nói một lời thề trước lúc đi xa.

Thao tác 3:


GV: Trong lịch sử và trong đời thường, thi
ca, sông Hương đã hiện lên với những vẻ
đẹp đáng trân trọng và đáng mến. Nhà
văn đã phát hiện và lí giải về những vẻ
đẹp đó của Hương giang như thế nào ?
- GV nêu vấn để : Vì sao sông Hương lại
có thể trở thành dòng sông thi ca, là
nguồn cảm hứng bất tận cho người nghệ
sĩ ?
Thao tác 4:
? Tác giả đã lí giải về tên của dòng sông
như thế nào? Cách lí giải ấy cho hiểu

- Văn phong tao nhã, hướng nội, tinh tế và
-Từ đoạn văn anh (chị) hiểu thêm điều gì tài hoa.
về thể loại bút kí ? Thể loại này có gì
- Sức liên tưởng kì diệu, sự hiểu biết phong
giống và khác với thể loại tuỳ bút ?
phú về kiến thức địa lý, lịch sử, văn hoá
(So sánh với tuỳ bút của Nguyễn Tuân)
nghệ thuật và những trải nghiệm của bản
GV: Nêu ý nghĩa văn bản?
thân
GV : Tóm lại, một bài kí đặc sắc như vậy - Ngôn ngữ phong phú, giàu hình ảnh, giàu
chỉ có thể là kết quả, là tổng hoà của chất thơ, sử dụng nhiều phép tu tư như: So
những tình cảm và phẩm chất nào ở sánh, nhân hoá, ẩn dụ, ...
Hoàng Phủ Ngọc Tường ?
- Có sự kết hợp hài hoà cảm xúc, trí tuệ,
HS đọc, phát hiện và lí giải .
chủ quan và khách quan. Chủ quan là sự
trải nghiệm của bản thân. Khách quan là
đối tượng miêu tả - dòng sông Hương.
HS trả lời:
C) Ý nghĩa văn bản:
- Văn phong tao nhã, hướng nội, tinh tế và
Thể hiện những phát hiện, khám phá sâu
tài hoa.
sắc và độc đáo về sông Hương; bộc lộ tình
- Sức liên tưởng kì diệu, sự hiểu biết yêu tha thiết, sâu lắng và niềm tự hào lớn
phong phú về kiến thức địa lý, lịch sử, lao của nhà văn đối với dòng sông quê
văn hoá nghệ thuật và những trải nghiệm hương, với xứ Huế thân thương.
của bản thân
- Ngôn ngữ phong phú, giàu hình ảnh,

d/Vì sự hiểu biết tường tận,
sâu rộng của nhà văn về sông
Hương và cảnh sắc thiên
nhiên cũng nhự con người xứ
Huế.
- HS thực hiện nhiệm vụ:
- HS báo cáo kết quả thực
hiện nhiệm vụ:

Kiến thức cần đạt
(Đáp án : C)


 4.VẬN DỤNG
Hoạt động của GV - HS
GV giao nhiệm vụ:
- HS thực hiện nhiệm vụ:
Có một dòng thi ca về
sông Hương, và tôi hi vọng
đã nhận xét một cách công
bằng về nó khi nói rằng dòng
sông ấy không bao giờ tự lặp
lại mình trong cảm hứng của
các nghệ sĩ. Mỗi nhà thơ đều
có một khám phá riêng về nó:
từ xanh biếc thường ngày, nó
bỗng thay màu thực bất ngờ,
“dòng sông trắng - lá cây
xanh” trong cái nhìn tinh tế
của Tản Đà, từ tha thiết mơ

quả diễn đạt : vừa ca ngợi sông Hương là nguồn cảm
hứng của thi ca, đồng thời phát hiện ra phong cách
nghệ thuật độc đáo của mỗi nhà thơ khi viết về sông
Hương
+ Bài tập viết đoạn văn:
Viết đoạn văn ngắn trả lời câu hỏi Ai đã đặt tên
cho dòng sông?...
Trả lời :
Câu hỏi Ai đã đặt tên cho dòng sông?...có ý
nghĩa : không phải để hỏi nguồn gốc của một danh
xưng địa lý thông thường mà là một sự nhấn mạnh, ẩn
chứa niềm tự hào sâu sắc về dòng sông quê hương.
Tác giả gợi mở cho người đọc những hướng trả lời
khác nhau bằng trải nghỉệm văn hóa của bản
thân. Tên riêng của một dòng sông có thể do một cá
nhân nào đó đặt ra, qua năm tháng, danh xưng của tác
giả bị mai một, nó trở thành tài sản chung của cộng
đồng, Tuy nhiên, cái tên đích thực của dòng sông phải
là danh từ gắn với biểu tượng văn hóa, tinh thần,
chiều sâu lịch sử của một dân tộc. Ở khía cạnh này,
chính những người dân bình thường – những người
sáng tạo ra văn hóa, văn học, lịch sử là những người “
đã đặt tên cho dòng sông”.


kí Ai đã đặt tên cho dòng
sông?...Hoàng Phủ Ngọc
Tường)
Đọc văn bản trên và
thực hiện các yêu cầu sau :


+BẢN ĐỒ TƯ DUY: