VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ DUY HÙNG

NHU CẦU TƢ VẤN HƢỚNG NGHIỆP
CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ DUY HÙNG

NHU CẦU TƢ VẤN HƢỚNG NGHIỆP
CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Ngành: Tâm lý học
Mã số: 9.31.04.01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS MẠC VĂN TRANG

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Lê Duy Hùng


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHU CẦU TƢ VẤN
HƢỚNG NGHIỆP.....................................................................................................8
1.1. Những công trình nghiên cứu nhu cầu tư vấn hướng nghiệp trên thế giới .......8
1.2. Những nghiên cứu về nhu cầu tư vấn hướng nghiệp ở Việt Nam ..................17
CHƢƠNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU TƢ VẤN HƢỚNG NGHIỆP
CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ..................................................23
2.1. Lý luận về nhu cầu ..........................................................................................23
2.2. Lý luận về tư vấn hướng nghiệp .....................................................................27
2.3. Lý luận về Nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của HS THPT................. ..............35
2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến NCTVHN của học sinh trung học ph thông ......54
CHƢƠNG 3. TỔ CHỨC V

PHƢƠNG PHÁP NGHI N CỨU NHU CẦU TƢ

VẤN HƢỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ TH NG .......58
3.1. T chức nghiên cứu ........................................................................................58
3.2. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................66
CHƢƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ NHU CẦU TƢ VẤN
HƢỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TẠI
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ..............................................................................83
4.1. Thực trạng nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trung học ph thông tại
Thành phố Hồ Chí Minh ........................................................................................84
4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trung

Hướng nghiệp

3

CMHS

Cha mẹ học sinh

4

CNH - HĐH

Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa

5

ĐH, CĐ

Đại học, Cao đẳng

6

ĐTB

Điểm trung bình

7

ĐLC


Phỏng vấn sâu

13

SL

Số lượng

14

THPT

Trung học ph thong

15

TP.HCM

Thành phố Hồ Ch Mình

16

TV

Tư vấn

17

TVHN


Bảng 4.7: Nhu cầu hiểu biết về nghề và yêu cầu của nghề của HS THPT ...............95
Bảng 4.8: Nhu cầu hiểu biết về nghề và yêu cầu của nghề theo tiêu ch khối lớp và
giới tính) ....................................................................................................................98
Bảng 4.9: Nhu cầu hiểu biết về điều kiện và đặc điểm tâm lý phù hợp với nghề...102
Bảng 4.10: Nhu cầu hiểu biết về điều kiện và đặc điểm tâm lý phù hợp với nghề
theo tiêu ch khối lớp và giới tính).........................................................................104
Bảng 4.11: Nhu cầu được tư vấn về những nội dung khác ........................................108
Bảng 4.12: Nhu cầu của HS THPT về các hình thức TVHN .....................................109
Bảng 4.13: Nhu cầu của HS THPT về nhà TVHN .................................................115
Bảng 4.14: Lý do HS THPT đã tìm đến TVHN......................................................120
Bảng 4.15: Lý do HS THPT chưa tìm đếnTVHN .....................................................121
Bảng 4.16: Các hoạt động tìm kiếm thông tin liên quan đến các ngành nghề khác
nhau của HS THPT .................................................................................................123
Bảng 4.17: Mong muốn của HS THPT về lực lượng thực hiện việc TVHN ..........124
Bảng 4.18: Nhận thức của HS THPT về lợi ch của TVHN ........................................125


Bảng 4.19: Thói quen s dụng dịch vụ TVHN của HS THPT ...............................126
Bảng 4.20: Đánh giá của HS về các hoạt động hướng nghiệp trong nhà trường ....127
Bảng 4.21: Đánh giá của HS THPT về chất lượng TVHN .....................................128
Bảng 4.22: Đánh giá của HS về ảnh hưởng của truyền thông xã hội .....................128
Bảng 4.23: Đánh giá của HS về ảnh hưởng của gia đình đến NCTVHN của HS ..129
Bảng 4.24: Dự báo sự thay đ i NCTVHN của HS THPT dưới tác động của một số yếu
tố độc lập..................................................................................................................133
Bảng 4.25: Nhận thức của HS THPT trước và sau thực nghiệm về mức độ cần thiết
của TVHN khi các em bước vào chọn nghề ...........................................................136
Bảng 4.26: Nhận thức của HS THPT về lợi ch của TVHN ...................................137
Bảng 4.27: Sự hài lòng của HS THPT về các chương trình TVHN .......................138
Bảng 4.28: Sự thay đ i NCTVHN trước và sau thực nghiệm về thị trường lao
động, đặc điểm của nghề, đặc điểm cá nhân ..........................................................139

tu i HS, ở các em còn thiếu kinh nghiệm sống và khả năng đánh giá ch nh xác bản
thân. Hơn nữa nước ta đang trong giai đoạn phát triển kinh tế thị trường và hội nhập
với nền kinh tế thế giới, cơ cấu kinh tế có sự thay đ i, xuất hiện nhiều ngành nghề
mới, yêu cầu về phẩm chất và năng lực người lao động trong điều kiện mới cũng
thay đ i. Việc chọn nghề của học sinh ph thông sao cho phù hợp với năng lực bản
thân và nhu cầu xã hội là một khó khăn. Vì nếu các em lựa chọn ngành mà các em
th ch nhưng xã hội không cần hoặc ngược lại các em lựa chọn ngành xã hội cần
nhưng bản thân các em lại không th ch, đều gây ra những hệ quả không tốt và thực
tế là năm học 2015 – 2016 tại TP.HCM có hàng ngàn sinh viên bị cảnh cáo học vụ
và buộc thôi học [109][110], mà một trong những nguyên nhân chính là việc lựa
chọn nghề không phù hợp.
Từ những thực tế trên, việc ra quyết định lựa chọn theo nghề nào đối với HS
THPT là một việc vô cùng khó khăn và phức tạp đối với các em. Bởi chính từ
những khó khăn và căng thẳng, ở các em xuất hiện mong muốn được hướng dẫn
cách thức chọn nghề nghiệp tương lai một cách khoa học, như Jeffery et al. 1995

1


đã khẳng định, nhu cầu xảy ra khi bất kỳ dạng căng thẳng nào thúc đẩy một người
hành động. Các nhu cầu phát triển nghề nghiệp thường bắt nguồn từ nhu cầu phát
triển con người khác [dẫn theo 100, tr 8]. Nhu cầu TVHN phát sinh từ nhu cầu phát
triển của con người, đó có thể là mong muốn tìm được một công việc mà người ta
có thể thiết lập và phát triển thông qua các mối quan hệ với người khác (Niles &
Harris-Bowlsbey, 2005, dẫn theo 100, tr 8).
Tuy nhiên, trên thực tế nhu cầu này vẫn chưa nhận được sự quan tâm đúng
mức. Nội dung TVHN hiện đang được các nhà trường, trung tâm tiến hành chủ yếu
là cung cấp thông tin như: giới thiệu ngành nghề khác nhau trong xã hội (57,9%);
giới thiệu quá trình nộp đơn thi 49,6% ; giới thiệu các chương trình đào tạo tại các
trường đại học, cao đẳng, dạy nghề (48,8%) [33, tr.41]. Đều chưa đủ cơ sở để giúp

NCTVHN, nhưng phần lớn các em chỉ mới quan tâm chủ yếu đến các nghề có thu
nhập cao, chưa quan tâm tìm hiểu các kh a cạnh khác như năng lực, hứng thú cá
nhân, những yêu cầu của nghề đối với người lao động, triển vọng phát triển của
nghề ở địa phương và nhu cầu nhân lực... Đây là những nội dung thật sự cần thiết
nhưng học sinh chưa ý thức được để có nhu cầu tư vấn.
1.4. Hướng nghiệp không chỉ đơn thuần là định hướng nghề nghiệp, là chỉ
dẫn cho mỗi cá nhân đi theo một nghề nghiệp. Hướng nghiệp phải được hiểu là tạo
điều kiện để cá nhân được th sức mình và khám phá năng lực bản thân ở những
lĩnh vực khác nhau mà cá nhân đó có tiềm năng đóng góp tốt dựa trên những yếu tố
như sở th ch, t nh cách, khả năng kết hợp với những kỹ năng, nền tảng học vấn
được đào tạo ở trường học và trong quá trình lao động. Hiện nay, dù có nhiều công
trình nghiên cứu về vấn đề hướng nghiệp của HS THPT, nhưng chưa có một công
trình nào nghiên cứu một cách hệ thống về vấn đề NCTVHN của HS THPT.
Xuất phát từ lý luận và thực tiễn trên, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài:
“Nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trung học phổ thông tại thành phố
Hồ Chí Minh ”.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu lý luận, thực tiễn NCTVHN của HS THPT và các yếu tố chủ
quan, khách quan tác động đến nhu cầu này. Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp
t chức hoạt động TVHN tạo điều kiện thỏa mãn nhu cầu này cho các em.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

3


2.1. T ng quan tình hình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước về
nhu cầu, NCTVHN của HS THPT
2.2. Xây dựng cơ sở lý luận tâm lý học về NCTV HN của HS THPT trong đó
có các vấn đề: Nhu cầu; TV; TVHN; biểu hiện và mức độ NCTV HN của HS

Luận án đủ ở file: Luận án full