ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

LÊ THỊ THU HƯƠNG

VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT
KIỂM TOÁN VÀO HOẠT ĐỘNG THANH TRA,
KIỂM TRA THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
TẠI THANH TRA TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN

Đà Nẵng – Năm 2017


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

LÊ THỊ THU HƯƠNG

VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT
KIỂM TOÁN VÀO HOẠT ĐỘNG THANH TRA,
KIỂM TRA THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
TẠI THANH TRA TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN
Mã số: 60.34.03.01

Người hướng dẫn khoa học:
TS. ĐOÀN THỊ NGỌC TRAI




1.3.2. Đặc điểm tương đồng giữa phương pháp kỹ thuật kiểm toán với
phương pháp kỹ thuật thanh tra, kiểm tra thu chi NSNN ........................ 35
1.3.3. Ưu điểm của phương pháp, kỹ thuật kiểm toán so với phương pháp,
kỹ thuật thanh tra, kiểm tra thu chi NSNN............................................... 36
1.3.4. Khả năng vận dụng phương pháp kỹ thuật kiểm toán vào hoạt động
thanh tra, kiểm tra thu chi NSNN ............................................................. 37
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1................................................................................ 38
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA KIỂM TRA
THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI THANH TRA TỈNH QUẢNG
NAM ............................................................................................................... 39
2.1. GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT VỀ THANH TRA TỈNH QUẢNG NAM . 39
2.1.1. Tóm lược quá trình hình thành và phát triển.................................. 39
2.1.2. Cơ cấu tổ chức ................................................................................ 39
2.1.3. Chức năng, nhiệm vụ của Thanh tra tỉnh Quảng Nam................... 40
2.2. THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA, KIỂM TRA THU
CHI NSNN TẠI THANH TRA TỈNH QUẢNG NAM .................................. 41
2.2.1. Quy trình thanh tra, kiểm tra .......................................................... 41
2.2.2. Phương pháp, kỹ thuật thanh tra, kiểm tra ..................................... 47
2.3. MINH HỌA CÔNG TÁC THANH TRA KIỂM TRA THU CHI NSNN
TẠI XÃ XYZ DO THANH TRA TỈNH QUẢNG NAM THỰC HIỆN ........ 51
2.3.1. Chuẩn bị và quyết định thanh tra ................................................... 51
2.3.2. Tiến hành thanh tra, kiểm tra ......................................................... 52
2.3.3. Kết thúc thanh tra ........................................................................... 67
2.4. ĐÁNH GIÁ VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT
THANH TRA VÀO CÔNG TÁC THANH TRA KIỂM TRA THU CHI
NSNN TẠI THANH TRA TỈNH QUẢNG NAM .......................................... 68
2.4.1. Ưu điểm .......................................................................................... 68


UBND

Ủy ban nhân dân

HTKSNB

Hệ thống kiểm soát nội bộ

NĐ

Nghị định

TT

Thông tư

BTC

Bộ tài chính

TTCP

Thanh tra chính phủ

KTHCSN

Kế toán hành chính sự nghiệp

XDCB


Bảng tổng hợp về tình hình thực hiện thu NSNN năm
Bảng 2.2 2014

56
(Nguồn trích: Thanh tra tỉnh Quảng Nam 2015)

Bảng 2.3
Bảng 2.4

Tổng hợp về tình hình thực hiện chi NSNN năm 2013
(Nguồn trích: Thanh tra tỉnh Quảng Nam 2015)
Tổng hợp về tình hình thực hiện chi NSNN năm 2014
(Nguồn trích: Thanh tra tỉnh Quảng Nam 2015)

58

59

Bảng 3.1 Bảng câu hỏi phỏng vấn kế toán

76

Bảng 3.2 Bảng câu hỏi đánh giá HTKSNB

84


1

MỞ ĐẦU

Nhận thức về tầm quan trọng của vấn đề này, tôi đã chọn đề tài: “Vận
dụng các phương pháp, kỹ thuật kiểm toán vào hoạt động thanh tra, kiểm tra
thu chi Ngân sách Nhà nước tại Thanh tra tỉnh Quảng Nam” làm đề tài luận
văn thạc sĩ của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lý luận về phương pháp, kỹ thuật thanh tra, kiểm tra tài
chính đang áp dụng tại Thanh tra tỉnh Quảng Nam và phương pháp, kỹ thuật
kiểm toán báo cáo tài chính. Thông qua kết quả nghiên cứu, đề xuất vận dụng
một số các phương pháp và kỹ thuật kiểm toán vào hoạt động thanh tra, kiểm
tra tài chính nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của công tác thanh tra, kiểm
tra thu chi NSNN tại Thanh tra tỉnh Quảng Nam.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu các văn bản quy định về
thanh tra, kiểm tra thu chi NSNN; Các hồ sơ thanh tra, kiểm tra thu chi NSNN
tại các cơ quan, đơn vị do Thanh tra tỉnh Quảng Nam quản lý qua các năm;
Các phương pháp, kỹ thuật thanh tra, kiểm tra thu chi ngân sách nhà nước
được áp dụng Thanh tra tỉnh Quảng Nam.
- Phạm vi nghiên cứu: Thanh tra tỉnh Quảng Nam
4. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng phương pháp nghiên cứu trường
hợp. Để khảo sát về thực trạng áp dụng các phương pháp, kỹ thuật thanh tra,
kiểm tra, Tác giả sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp đồng chí Chánh
Thanh tra tỉnh và cán bộ thanh tra phòng nghiệp vụ 1 và nghiên cứu hồ sơ
thanh tra kinh tế xã hội tại Thanh tra tỉnh Quảng Nam.
5. Bố cục đề tài
Luận văn gồm 3 chương:


3


Đề tài “Hoàn thiện tổ chức công tác kiểm toán ngân sách địa phương
tại Kiểm toán nhà nước khu vực VIII” của Tác giả Lê Văn Tám – học viên
trường Đại học Đà Nẵng nghiên cứu năm 2010. Đề tài đã hệ thống hoá những
vấn đề lý luận cơ bản về ngân sách xã, phường, thị trấn; mục tiêu, quy trình
kiểm toán ngân sách xã, phường, thị trấn và vai trò của Kiểm toán Nhà nước
trong công tác quản lý ngân sách xã. Trên cơ sở phân tích, đề tài đề xuất giải
pháp hoàn thiện công tác kiểm toán cấp xã.
Đề tài “Vận dụng kỹ thuật kiểm toán vào hoạt động thanh tra sai lệch
thuế tại Cục thuế tỉnh Bình Dương” do Tác giả Nguyễn Thị Vân Anh - học
viên trường Đại học Kỹ Thuật Công Nghệ thành phố Hồ Chí Minh nghiên
cứu năm 2011. Nội dung đề tài có nêu thực trạng sai lệch thuế và thực trạng
áp dụng kỹ thuật thanh tra thuế tại Cục Thuế Bình Dương, từ đó đề xuất các
giải pháp vận dụng kỹ thuật của kiểm toán độc lập trong thanh tra thuế. Tuy
nhiên, đề tài chỉ tập trung đi sâu vào kỹ thuật phân tích, đánh giả rủi ro các
khoản mục trên BCTC.
Đề tài “Hoàn thiện công tác thanh tra kiểm tra thuế tại Cục thuế tỉnh
Đồng Nai” do Tác giả Hồ Hoàng Trường (2012) nghiên cứu. Trong đề tài
nghiên cứu, tác giả xác định các yếu tố ảnh hưởng đến công thanh tra, kiểm
tra thuế và từ đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện.
Đề tài “Vận dụng các phương pháp, kỹ thuật kiểm toán vào hoạt động
kiểm tra, thanh tra sai lệch thuế thu nhập doanh nghiệp tại chi cục thuế Quận
Tân Bình” Luận văn thạc sỹ kinh tế của Tác giả Nguyễn Đức Lưu (2014) trường Đại học Kỹ Thuật Công Nghệ thành phố Hồ Chí Minh. Tác giả vận
dụng các kỹ thuật kiểm toán vào công tác thanh tra thuế. Các kỹ thuật vận
dụng như kỹ thuật phân tích, kỹ thuật kiểm tra tài liệu, kỹ thuật lựa chọn phần
tử để kiểm tra…từ đó tác giả đề xuất một số kỹ thuật kiểm toán vào công tác


5

kiểm tra, thanh tra sai lệch thuế thu nhập doanh nghiệp tại chi cục thuế quận

Ngân sách được hiểu là dự toán và thực hiện mọi khoản thu nhập (tiền
thu vào) và chi tiêu (tiền xuất ra) của bất kỳ một cơ quan, xí nghiệp, tổ chức,
gia đình hoặc cá nhân trong một khoản thời gian nhất định (thường là một
năm) [1]. Bất kỳ ngân sách nào cũng là một dự báo của các hoạt động. Các cá
nhân, doanh nghiệp, cơ quan hành chính địa phương và đặc biệt là Nhà nước
đều tiến hành lập các chương trình tài chính dưới dạng dự báo về các hoạt
động thu chi của mình.
Ở nước ta, khi bàn về khái niệm ngân sách và NSNN có nhiều quan niệm
khác nhau tùy theo cách tiếp cận vấn đề khác nhau, nhưng đến khi hệ thống
NSNN được luật hóa thì khái niệm ngân sách được hiểu như sau: NSNN là
toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm
quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các
chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước [2].
Như vậy, thực chất NSNN được Nhà nước sử dụng để phân phối một bộ
phận của cải xã hội nhằm đảm bảo yêu cầu thực hiện các chức năng quản lý
và điều hành nền kinh tế xã hội của Nhà nước. NSNN phản ánh các mối quan
hệ kinh tế giữa Nhà nước và các chủ thể trong nền kinh tế xã hội trong quá
trình phân phối nguồn lực tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng
của Nhà nước trên cơ sở luật định. Quyền lực về NSNN thuộc về nhà nước.
Mọi khoản thu chi tài chính của Nhà nước đều do Nhà nước quyết định và


7

nhằm mục đích phục vụ yêu cầu thực hiện các chức năng của Nhà nước. Quan
hệ trong tạo lập và sử dụng NSNN mang tính pháp lý cao và chủ yếu không
mang tính hoàn trả trực tiếp. Biểu hiện bên ngoài, NSNN là bảng dự toán thu
chi bằng tiền, cũng có thể là bảng quyết toán, thực hiện các khoản thu chi của
Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm).
Từ những phân tích về bản chất NSNN như trên, có thể nhận thấy rằng,

thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với
việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ
chức, cá nhân.”[4]
b. Đặc điểm của thanh tra
Theo Luật Thanh tra năm 2010, thanh tra có 3 đặc điểm cơ bản sau:
Một là, thanh tra gắn liền với quản lý nhà nước: Thanh tra là phạm trù
lịch sử gắn liền với quản lý nhà nước. Thanh tra có vị trí, vai trò quan trọng
trong quản lý kinh tế của nhà nước.
Hai là, thanh tra mang tính quyền lực nhà nước: Có thể nói, thanh tra là
một hoạt động mang tính quyền lực nhà nước vì nó được xác định là phương
thức bảo đảm pháp chế, tăng cường kỷ luật trong quản lý nhà nước, thực hiện
quyền dân chủ trong đời sống xã hội.
Tính quyền lực nhà nước của hoạt động thanh tra thể hiện ở chỗ các cơ
quan Thanh tra Nhà nước đều có quyền hạn được xác định cùng khả năng,
điều kiện thực hiện các quyền đó theo quy định tại các văn bản pháp luật.
Ba là, thanh tra có tính độc lập tương đối: Tính độc lập tương đối trong
quá trình thanh tra được thể hiện ở các điểm sau:
- Thanh tra chỉ tuân theo pháp luật
- Cơ quan thanh tra có quyền tự mình tổ chức thực hiện các cuộc thanh
tra trong các lĩnh vực kinh tế xã hội theo thẩm quyền.


9

- Qua thanh tra, cơ quan thanh tra ra kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý
theo quy định của pháp luật về thanh tra và chịu trách nhiệm về quyết định
thanh tra.
c. Phân loại hoạt động thanh tra:
Theo Luật Thanh tra năm 2010, Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra
hành chính và thanh tra chuyên ngành:

Từ đó phát hiện và kết luận được những sai phạm của đơn vị được thanh tra
trong công tác quản lý tài chính. Cụ thể là phát hiện và kết luận được những
sai phạm trong việc chấp hành các chế độ nhà nước về phân cấp và quản lý
ngân sách, sai phạm trong việc thực hiện dự toán chi ngân sách (chi không có
dự toán, chi vượt dự toán, chi không được vượt dự toán… Đối với các đơn vị
HCSN trong việc chấp hành dự toán thu chi các nguồn kinh phí, sai phạm
trong việc lập, quản lý và sử dụng các loại quỹ, các loại lệ phí, phí và dịch
vụ,…)
- Chỉ ra những sai phạm, phân tích được những nguyên nhân chủ quan,
khách quan dẫn đến sai phạm và quy kết trách nhiệm của cá nhân và tập thể
đối với từng sai phạm.
- Đề xuất những kiến nghị xử lý đối với từng sai phạm, kiến nghị các
giải pháp nhằm đưa ra công tác quản lý, điều hành ngân sách theo đúng luật
NSNN và các quy định khác của nhà nước, Bộ Tài chính.
- Phát hiện những quy định chưa phù hợp của luật và các văn bản hướng
dẫn thực hiện, kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền nghiên cứu, bổ
sung, sửa đổi cho phù hợp với tình hình thực tế.


11

b. Nguyên tắc hoạt động
Nguyên tắc hoạt động thanh tra, kiểm tra thu chi NSNN cũng dựa trên
những nguyên tắc của hoạt động thanh tra nói chung.
- Hoạt động thanh tra, kiểm tra thu chi NSNN phải tuân theo pháp luật.
- Hoạt động thanh tra, kiểm tra thu chi NSNN phải đảm bảo chính xác,
khách quan, trung thực.
- Hoạt động thanh tra, kiểm tra thu chi NSNN phải đảm bảo dân chủ,
công khai và kịp thời. Hoạt động thanh tra phải đặt lợi ích của dân lên hàng
đầu; lắng nghe và tôn trọng ý kiến của dân; tạo điều kiện thực hiện quyền dân

các chế độ, tiêu chuẩn, định mức Nhà nước ban hành… Việc xây dựng dự
toán có đảm bảo nguyên tắc chi cho đầu tư phát triển đảm bảo tốc độ cao hơn
tốc độ chi thường xuyên và trong chi thường xuyên phải đảm bảo ưu tiên cho
sự nghiệp giáo dục và đào tạo, khoa học công nghệ hay không? Xây dựng dự
toán có đảm bảo nguyên tắc tất cả các khoản thu chi của NSNN được hạch
toán đẩy đủ vào NSNN không?
- Thanh tra việc điều chỉnh, bổ sung dự toán NSNN có đúng quy định
không? (Bố trí dự toán chi từ nguồn thưởng vượt thu hay điều chỉnh theo yêu
cầu của chính quyền cấp trên…).
- Thanh tra trình tự lập dự toán NSNN có đảm bảo đúng trình tự, thủ tục
quy định không?
- Thanh tra quá trình lập NSNN có đúng các mẫu biểu đã quyết định
không?
Để tiến hành thanh tra việc lập dự toán NSNN, cần nắm đầy đủ các văn
bản, xem tính đúng đắn của các văn bản hướng dẫn lập dự toán, các định mức
hướng dẫn, đã lập theo định mức nào, kiểm tra các số liệu về các chỉ tiêu kinh
tế - xã hội, số đơn vị có quan hệ với ngân sách về thu và chi.
Đoàn thanh tra hoặc thanh tra viên làm việc với bộ phận kế hoạch ngân
sách và với các bộ phận có liên quan (xây dựng cơ bản, tài chính doanh


13

nghiệp, chi hành chính sự nghiệp…), nếu chưa rõ cần xác minh thêm ở các cơ
quan quản lý tổng hợp (cơ quan kế hoạch, thống kế…) và các đơn vị có quan
hệ trực tiếp với ngân sách. Sau khi phân tích xong, lập bảng tổng hợp, so sánh
các chỉ tiêu theo định mức kế hoạch cấp trên hướng dẫn, đơn vị lập, cơ quan
tài chính tổng hợp, kế hoạch pháp lệnh giao, kế hoạch phấn đấu. So sánh các
tiêu thức này để phân tích nguyên nhân tăng, giảm, từ đó có kết luận chính
thức về tình hình lập dự toán thu, chi NSNN.

- Thanh tra, kiểm tra các khoản chi chuyển nguồn ngân sách của đơn vị
- Kiểm tra việc xử lý kết dư ngân sách
- Kiểm tra cân đối thu, chi ngân sách
1.2. PHƯƠNG PHÁP KỸ THUẬT THANH TRA, KIỂM TRA THU CHI
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
1.2.1. Phương pháp áp du ̣ng trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thu
chi ngân sách nhà nước.
Phương pháp sử dụng trong hoạt động thanh tra, kiểm tra nói chung
chính là các biện pháp nghiệp vụ để phát hiện ra những mâu thuẫn, những
điều không bình thường trong tài liệu báo cáo và trong hoạt động kinh tế
diễn ra tại đối tượng được thanh tra, kiểm tra thể hiện ở một số phương pháp
chủ yếu sau:
- Phương pháp đối chiếu, so sánh
Đây là phương pháp chủ yếu được sử dụng trong quá trình thanh tra,
kiểm tra thuế. Nội dung của phương pháp này là thực hiện việc so sánh, đối
chiếu nội dung cần thanh tra, kiểm tra với các nguồn thông tin khác nhau để
đánh giá, xem xét nội dung cần thanh tra, kiểm tra.
- Phương pháp kiểm kê
Đây là phương pháp tối ưu để kiểm tra sự hiện hữu và đầy đủ của tài sản.
Phương pháp này thường được sử dụng để kiểm tra sự tồn quỹ của tiền mặt
tại đối tượng thanh tra.


15

- Phương pháp điều tra
Phương pháp này được sử dụng trong trường hợp có nhiều nghi vấn về
tài lệu, bằng chứng được cung cấp từ đơn vị được thanh tra.
1.2.2. Kỹ thuâ ̣t thanh tra, kiểm tra phát hiêṇ sai phạm
a. Kỹ thuật phân tích

ngành Tài chính như: Kho bạc Nhà nước; Sở Tài chính, ngân hàng…
- Dữ liệu, thông tin của các cơ quan khác có liên quan như: Kiểm toán
Nhà nước; Thông tin từ đơn tố cáo, khiếu nại; Thông tin từ các cơ quan
truyền thông phát thanh, truyền hình, báo chí…
d. Kỹ thuật phỏng vấn
Kỹ thuật phỏng vấn: là thu thập thông tin qua trao đổi với những người
có liên quan đến vấn đề cần tìm hiểu.
e. Kỹ thuật tính toán
Đây là kỹ thuật được thanh tra viên áp dụng khá rộng rãi, phổ biến trong
quá trình thực hiện cuộc thanh tra, kiểm tra thu chi NSNN nhằm thu thập
bằng chứng về tính chính xác số học của các khoản mục trên báo cáo tài chính
khi thực hiện kiểm tra chi tiết số dư của các khoản mục. Thông qua việc cộng
dồn các số phát sinh của các tài khoản theo đối ứng bên Nợ bên Có để xác
định số dư cuối kỳ của các tài khoản. Đối với kiểm tra tính chính xác của việc
ghi sổ, thanh tra viên đối chiếu các chứng từ có liên quan để xem cùng một
thông tin được phản ánh trên chứng từ khác nhau, ở những nơi khác nhau.
Các số liệu sau khi tính toán lại sẽ được đối chiếu với số liệu trên các sổ chi
tiết, sổ tổng hợp mà đơn vị cung cấp. Nếu có sự chênh lệch thanh tra viên cần
phỏng vấn kế toán để tìm hiểu rõ nguyên nhân của sự chênh lệch này.
Kỹ thuật này chỉ quan tâm đến tính chính xác thuần tuý về mặt số học,
không chú ý đến sự phù hợp của phương pháp tính được sử dụng. Do đó kỹ
thuật này thường được sử dụng cùng với các kỹ thuật khác như kiểm tra tài
liệu, phân tích…trong quá trình thu thập bằng chứng.


17

1.3. PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT KIỂM TOÁN VÀ KHẢ NĂNG VẬN
DỤNG VÀO HOẠT ĐỘNG THANH TRA, KIỂM TRA THU CHI NSNN
1.3.1. Phương pháp, kỹ thuật kiểm toán