BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ Y TẾ

TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI

NGUYỄN TRỌNG KHẢI

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ, LÂM SÀNG
BỆNH VÕNG MẠC ĐÁI THÁO ĐƢỜNG
VÀ HIỆU QUẢ BIỆN PHÁP CAN THIỆP
TẠI TỈNH HÀ NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ Y TẾ

TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI
=========

NGUYỄN TRỌNG KHẢI

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ, LÂM SÀNG
BỆNH VÕNG MẠC ĐÁI THÁO ĐƢỜNG
VÀ HIỆU QUẢ BIỆN PHÁP CAN THIỆP
TẠI TỈNH HÀ NAM


Nguyễn Trọng Khải


LỜI CAM ĐOAN

Tôi là Nguyễn Trọng Khải nghiên cứu sinh khoá 31, chuyên ngành nhãn
khoa, Trường Đại học Y Hà Nội xin cam đoan:
1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn
của PGS.TS Hoàng Năng Trọng và PGS.TS Hoàng Thị Phúc.
2. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã
được công bố tại Việt Nam.
3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác,
trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi
nghiên cứu.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam
đoan này.
Hà Nội, ngày 02 tháng 03 năm 2018
Ngƣời viết cam đoan

Nguyễn Trọng Khải


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
STT

Chữ viết tắt

Chữ viết đầy đủ



6

ĐTĐ

Đái tháo đường

7

ETDRS

Nghiên cứu điều trị sớm bệnh võng mạc đái tháo đường
(Early Treatment Diabetic Retinopathy Study)

8

GEE

Các biểu thức ước lượng tổng quát (Generalized
Estimating Equations)

9

HQCT

Hiệu quả can thiệp

10

KTC


Tăng huyết áp

16

UKPDS

Nghiên cứu tiến cứu bệnh đái tháo đường ở Vương quốc
Anh (The UK Prospective Diabetes Study)

17

VEGF

Yếu tố tăng sinh nội mô mạch máu (Vascular endothelial
growth factor)

18

VMĐTĐ

Võng mạc đái tháo đường

19

WESDR

Nghiên cứu dịch tễ học võng mạc đái tháo đường của
Đại học Wisconsin (Wisconsin Epidemiology Study of
Diabetic Retinopathy)

Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............. 42
2.1. Đối tượng nghiên cứu ........................................................................... 42
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu mục tiêu 1 .................................................. 42
2.1.2. Đối tượng nghiên cứu mục tiêu 2 .................................................. 42
2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu ........................................................ 43
2.2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu mục tiêu 1 ............................... 43


2.2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu mục tiêu 2 ............................... 43
2.3. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................... 43
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu ....................................................................... 43
2.3.2. Cỡ mẫu và chọn mẫu ..................................................................... 44
2.4. Trang thiết bị phục vụ nghiên cứu........................................................ 47
2.5. Các bước tiến hành nghiên cứu ............................................................ 48
2.6. Biến số và chỉ số nghiên cứu ................................................................ 49
2.6.1. Nghiên cứu mô tả cắt ngang .......................................................... 49
2.6.2. Nghiên cứu can thiệp ..................................................................... 49
2.7. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu ............................................ 50
2.8. Xử lý số liệu ......................................................................................... 51
2.9. Đạo đức trong nghiên cứu .................................................................... 52
Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ........................................................ 53
3.1. Đặc điểm dịch tễ, lâm sàng và một số yếu tố liên quan của bệnh võng
mạc đái tháo đường ............................................................................... 53
3.1.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. .................................. 53
3.1.2. Đặc điểm về mắt của đối tượng nghiên cứu .................................. 56
3.1.3. Đặc điểm tiền sử bệnh đái tháo đường .......................................... 62
3.1.4. Đặc điểm cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu ....................... 64
3.1.5. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng mắc bệnh võng mạc đái tháo đường... 66
3.2. Đánh giá hiệu quả can thiệp phòng chống bệnh võng mạc đái tháo đường ... 73
3.2.1. Địa bàn can thiệp và thông tin chung ............................................ 73

HƢỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP .................................................................. 116
NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN .......................................... 117
DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG
BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1:

Sự khác nhau giữa đái tháo đường týp 1 và týp 2 ........................ 4

Bảng 3.1:

Đặc điểm về độ tuổi và giới tính................................................. 53

Bảng 3.2:

Đặc điểm về trình độ học vấn và nghề nghiệp ........................... 54

Bảng 3.3:

Đặc điểm về nơi cư trú và hoàn cảnh kinh tế ............................. 55

Bảng 3.4:

Phân bố tỷ lệ tình trạng xuất huyết dịch kính, xuất huyết võng
mạc và mạch máu võng mạc thay đổi ......................................... 58


Bảng 3.14: Phân bố tỷ lệ mới mắc bệnh võng mạc đái tháo đường trước và
sau can thiệp................................................................................ 75
Bảng 3.15: Kiểm định sự thay đổi thị lực trước và sau can thiệp ................. 76


Bảng 3.16: Kiểm định sự thay đổi các chỉ số BMI và đường máu trước và
sau can thiệp................................................................................ 77
Bảng 3.17: Sự thay đổi về tình trạng tăng huyết áp trước và sau can thiệp .. 78
Bảng 3.18: Phân bố tỷ lệ về chế độ theo dõi, chế độ điều trị và hiệu quả điều
trị đái tháo đường trước và sau can thiệp ................................... 79
Bảng 3.19: Sự thay đổi trung bình điểm kiến thức, thực hành trước và sau
can thiệp ...................................................................................... 81
Bảng 3.20: Phân bố tỷ lệ thay đổi kiến thức và thực hành trước và sau can thiệp ..82
Bảng 3.21: Hiệu quả quá trình can thiệp phòng chống bệnh võng mạc đái
tháo đường sử dụng mô hình ước lượng tổng quát ..................... 83

12,61,66,71,72,75,89,91,143-147,153-155
56,57, 60,64,102
1-11,13-55,58,59,62,63,65,67-70,73,74,76-88,90,92-101,103-142,148152,156-


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Hình 1.1:

Sơ đồ bệnh sinh của bệnh võng mạc đái tháo đường ............... 9

Hình 1.2:

Hình ảnh các loại tổn thương võng mạc ................................. 12


Phân bố tỷ lệ tình trạng đường máu ........................................ 64

Biểu đồ 3.7:

Phân bố tỷ lệ tăng huyết áp ..................................................... 66

Biểu đồ 3.8:

Phân bố tỷ lệ kiến thức tốt về phòng và điều trị bệnh đái tháo
đường/võng mạc đái tháo đường ............................................ 71

Biểu đồ 3.9:

Phân bố tỷ lệ thực hành tốt về phòng và điều trị bệnh đái tháo
đường/võng mạc đái tháo đường ............................................ 72

Biểu đồ 3.10 : Mức độ tổn thương võng mạc của các bệnh nhân mới mắc
võng mạc đái tháo đường sau can thiệp.................................. 75
Biểu đồ 4.1:

So sánh tỷ lệ mắc bệnh võng mạc đái tháo đường với một số
kết quả nghiên cứu tại Việt Nam. ........................................... 89

Biểu đồ 4.2:

So sánh tình trạng theo dõi bệnh đái tháo đường với một số
nghiên cứu khác tại Việt Nam ................................................ 91

Biểu đồ 4.3:


đái tháo đường được kéo dài. Nguy cơ đe dọa về thị lực do bệnh VMĐTĐ là
rất cao, làm ảnh hưởng lớn đến kinh tế, tinh thần và chất lượng cuộc sống của
bệnh nhân. Cùng với sự phát triển đời sống kinh tế xã hội, nhận thức của


2

người dân ngày một nâng lên, mạng lưới y tế cơ sở ngày càng phát triển,
người dân đã được phát hiện và quản lý bệnh ĐTĐ tốt hơn. Do đó các biến
chứng cấp tính giảm đi, các biến chứng mạn tính có thời gian bộc lộ nhất là
bệnh VMĐTĐ. Nếu bệnh nhân không được quản lý, chẩn đoán và điều trị kịp
thời thì sẽ dẫn đến giảm thị lực và có thể gây mù lòa.
Hiện nay, tại Việt Nam đã có những nghiên cứu về bệnh đái tháo đường,
bệnh võng mạc đái tháo đường và các yếu tố liên quan tới bệnh này. Đồng
thời cũng đã có nghiên cứu đề cập và giới thiệu các phương pháp điều trị hiện
đại, hiệu quả. Mặc dù, các chương trình can thiệp cộng đồng hướng tới phòng
chống bệnh ĐTĐ đã được quan tâm nhiều tại Việt Nam, nhưng các chương
trình can thiệp cộng đồng dự phòng các biến chứng của ĐTĐ còn hạn chế,
đặc biệt là với bệnh VMĐTĐ. Các chương trình can thiệp tương ứng, cũng
như đánh giá hiệu quả của những chương trình này đến tình trạng bệnh
VMĐTĐ của các bệnh nhân ĐTĐ hầu như chưa được thực hiện.
Hà Nam là một tỉnh đồng bằng châu thổ Sông Hồng, nằm cách thủ đô Hà
Nội 60 km về phía Nam, sự phân bố dân cư tương đối tập trung, người dân
chủ yếu làm nông nghiệp. Ở Hà Nam từ trước đến nay chưa có một nghiên
cứu nào nào về bệnh VMĐTĐ cũng như cách phòng chống bệnh VMĐTĐ. Vì
vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Đặc điểm dịch tễ, lâm sàng bệnh võng
mạc đái tháo đường và hiệu quả biện pháp can thiệp tại tỉnh Hà Nam” với
2 mục tiêu sau:
1. Mô tả đặc điểm dịch tễ, lâm sàng và một số yếu tố liên quan của bệnh
võng mạc đái tháo đường trên bệnh nhân đái tháo đường đang được

máu xảy ra khi khả năng bài xuất insulin của các tế bào bêta của tụy không
đáp ứng nhu cầu chuyển hóa. Béo phì, thừa cân, tuổi cao và chế độ ít vận
động tham gia một cách có ý nghĩa vào tình trạng kháng insulin. Sự thiếu hụt


Luận án đủ ở file: Luận án full