HNG DấẻN ệN THI MệN TRIẽậT HOC MAC - LẽNIN 1
http://ebooks.vdcmedia.com
HNG DấẻN ệN THI
MệN
TRIẽậT HOC MAC - LẽNIN TRUNG TấM BệèI DNG CAN Bệ GIANG DAY
LY LUấN MAC - LẽNIN VA T TNG Hệè CHẹ MINH PTS. TRNG VN PHC (Chuó biùn) 2
http://ebooks.vdcmedia.com
hổc nưíi bêåt ca Arixtưët. ............................................................... 20
CÊU 5: Cåc àêëu tranh giûäa ch nghòn duy vêåt vâ ch
nghơa duy têm tûâ thïë k XVII àïën thïë k XVIII thưng qua cấc
triïët gia tiïu biïíu nhû Bïcún, Hưëpbú, Àïcấctú, Xpinưda, Lưccú,
Bếceli, Hium. ............................................................................... 22
CÊU 6: Trònh bây nhûäng tû tûúãng cú bẫn trong phếp biïån
chûáng duy têm ca Hïghen vâ ch nghơa duy vêåt nhên bẫn ca
Phoiúbùỉc. Sûå ẫnh hûúãng ca nhûäng hïå thưëng triïët hổc trïn àưëi
vúái sûå hònh thânh triïët hổc Mấc.................................................. 26
CÊU 7: Triïët hổc Mấc - Lïnin ra àúâi lâ mưåt têët ëu lõch sûã
vâ lâ mưåt bûúác ngóåt cấch mẩng trong triïët hổc........................ 30
II- CH NGHƠA DUY VÊÅT BIÏÅN CHÛÁNG VÏÌ THÏË GIÚÁI ...................................................... 34
CÊU 8: Phên tđch nưåi dung vâ nghơa àõnh nghơa vêåt chêët
ca V.I.Lïnin. .............................................................................. 35
PTS. TRÛÚNG VÙN PHÛÚÁC (Ch biïn) 4
http://ebooks.vdcmedia.com
CÊU 9: Quan àiïím ca ch nghơa duy vêåt biïån chûáng vïì
ngìn gưëc vâ bẫn chêët ca thûác. nghơa ca viïåc nùỉm vûäng
vêën àïì nây.................................................................................... 37
CÊU 10: Mưëi quan hïå biïån chûáng giûäa vêåt chêët vâ thûác.
nghơa phûúng phấp lån ca viïåc nùỉm vûäng vêën àïì nây trong
nhêån thûác vâ hoẩt àưång thûåc tiïỵn............................................... 40
quẫ, nghơa phûúng phấp lån ca nố. ..................................... 63
CÊU 21: Mưëi quan hïå biïån chûáng giûäa têët nhiïn vâ ngêỵu
nhiïn, nghơa phûúng phấp lån ca vêën àïì àố. ...................... 65
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 5
http://ebooks.vdcmedia.com
CÊU 22: Mưëi quan hïå biïån chûáng giûäa khẫ nùng vâ hiïån
thûåc, nghơa phûúng phấp lån ca vêën àïì nây....................... 67
CÊU 23: Con àûúâng biïån chûáng ca quấ trònh nhêån thûác
chên l, nhêån thûác hiïån thûåc khấch quan.................................. 69
CÊU 24 : Quan àiïím ca ch nghơa duy vêåt biïån chûáng vïì
mưëi quan hïå biïån chûáng giûäa l lån vâ thûåc tiïỵn..................... 72
CÊU 25: Chên l theo quan àiïím ca ch nghơa duy vêåt
biïån chûáng.................................................................................... 74
III- CH NGHƠA DUY VÊÅT BIÏÅN CHÛÁNG VÏÌ XẬ HƯÅI......................................................... 77
CÊU 26: Sẫn xët ca cẫi vêåt chêët lâ cú súã ca àúâi sưëng xậ
hưåi vâ vai trô ca phûúng thûác sẫn xët àưëi vúái sûå tưìn tẩi vâ
phất triïín xậ hưåi.......................................................................... 78
CÊU 27: Nưåi dung quy låt vïì sûå ph húåp ca quan hïå sẫn
xët vúái tđnh chêët vâ trònh àưå ca lûåc lûúång sẫn xët. Sûå vêån
dng quy låt nây úã nûúác ta........................................................ 81
CÊU 28: Mưëi quan hïå biïån chûáng giûäa cú súã hẩ têìng vâ
LÚÂI NHÂÂ XËT BẪN
Àïí phc v viïåc giẫng dẩy vâ hổc têåp cấc bưå mưn L lån
chđnh trõ Mấc Lïnin trong hïå thưëng trûúâng Àẩi hổc, cao àùèng vâ
trung hổc chun nghiïåp. Nhâ xët bẫn Àẩi hổc qëc gia Hâ Nưåi
tấi bẫn, cố sûãa chûäa vâ bưí sung cën Hûúáng dêỵn ưn thi mưn Triïët
hổc Mấc - Lïnin.
Sấch do Trung têm Bưìi dûúäng cấn bưå giẫng dẩy l lån Mấc -
Lïnin vâ tû tûúãng Hưì Chđ Minh, Nhâ xët bẫn Tû tûúãng - Vùn hoấ
trûúác àêy tưí chûác biïn soẩn vâ Nhâ xët bẫn Chđnh trõ qëc gia tấi
bẫn.
Sấch àûúåc trònh bây dûúái dẩng hỗi - àấp vúái nưåi dung àẫm
bẫ
o tđnh hïå thưëng, cố trổng àiïím, sất u cêìu ca chûúng trònh bưå
mưn Triïët hổc Mấc — Lïnin.
Thấng 3 nùm 2000
NHÂ XËT BẪN ÀẨI HỔC QËC GIA HÂ NƯÅI
PTS. TRÛÚNG VÙN PHÛÚÁC (Chuã biïn) 8
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN TRIÏËT HOÅC MAÁC - LÏNIN 9
http://ebooks.vdcmedia.com
I - LÕCH SÛÃ TRIÏËT HOÅC
PTS. TRÛÚNG VÙN PHÛÚÁC (Ch biïn) 10
http://ebooks.vdcmedia.com
CÊU 1: Triïët hổc lâ gò? Vêën àïì cú bẫn ca triïët hổc. Phûúng phấp
nhêån thûác thïë giúái ca triïët hổc.
1. Khấi niïåm triïët hổc
- Triïët hổc lâ mưåt trong nhûäng hònh thấi thûác xậ hưåi, xết
cho cng, àïìu bõ cấc quan hïå kinh tïë ca xậ hưåi quy àõnh. D úã xậ
hai khuynh hûúá
ng triïët hổc àưëi lêåp nhau:
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 11
http://ebooks.vdcmedia.com
* Nhûäng quan àiïím triïët hổc cho vêåt chêët lâ tđnh thûá nhêët,
thûác lâ tđnh thûá hai hổp thânh ch nghơa duy vêåt. Trong lõch sûã tû
tûúãng triïët hổc cố ba hònh thûác cú bẫn ca ch nghơa duy vêåt: 1)
Ch nghơa duy vêåt chêët phấc, ngêy thú thúâi cưí àẩi; 2) Ch nghơa
duy vêåt mấy mốc, siïu hònh thïë k XVII-XVIII; 3) Ch nghơa duy
vêåt biïån chûáng.
* Ngûúåc lẩi, nhûäng quan àiïím triïët hổc cho thûác lâ tđnh thûá
nhêët, vêåt chêët lâ tđnh thûá hai, hổp thânh ch nghơa duy têm. Ch
nghơa duy têm lẩi àûúåc thïí hiïån qua hai trâo lûu chđnh: ch nghơa
duy têm khấch quan (Platưn; Hïghen...) vâ ch nghơa duy têm ch
quan (Beccli, Hium...).
+ Mùåt thûá hai trẫ lú
âi cêu hỗi: con ngûúâi cố khẫ nùng nhêån
thûác àûúåc thïë giúái hay khưng?
* Cấc nhâ triïët hổc duy vêåt cho rùçng, con ngûúâi cố khẫ nùng
nhêån thûác thïë giúái. Song, do mùåt thûá nhêët quy àõnh, nïn sûå nhêån
thûác àố lâ sûå phẫn ấnh thïë giúái vêåt chêët vâo ốc con ngûúâi.
* Mưåt sưë nhâ triïët hổc duy têm cng thûâa nhêån con ngûúâi cố
khẫ nùng nhêån thûác thïë giúái nhûng sûå nhêån thûác àố lâ sûå tûå nhêån
thûác ca tinh thêìn, tû duy.
* Mưåt sưë nhâ triïët hổc duy têm khấc nhû Hium, Cantú lẩi
ph nhêån khẫ nùng nhêån thûá
c thïë giúái ca con ngûúâi. Àêy lâ
nhûäng ngûúâi theo "bêët khẫ tri lån" (thuët khưng thïí biïët).
Khuynh hûúáng nây khưng thûâa nhêån vai trô ca nhêån thûác khoa
hổc trong àúâi sưëng xậ hưåi.
hổc Mấ
c ra àúâi, phûúng phấp nây múái thûåc sûå trúã thânh phûúng
phấp triïët hổc khoa hổc. Phûúng phấp nây gip cho con ngûúâi khẫ
nùng nhêån thûác mưåt cấch àng àùỉn, khấch quan vïì giúái tûå nhiïn,
xậ hưåi vâ tû duy vâ gip con ngûúâi àẩt àûúåc hiïåu quẫ trong hoẩt
àưång thûåc tiïỵn.
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 13
http://ebooks.vdcmedia.com
CÊU 2: Nhûäng nết cú bẫn ca triïët hổc ÊËn Àưå cưí àẩi xung quanh
cấc vêën àïì: khúãi ngun ca thïë giúái, con ngûúâi vâ nhêån thûác.
1. Vêën àïì khúãi ngun ca thïë giúái
Theo cấch phên chia truìn thưëng, triïët hổc ÊËn Àưå cưí àẩi cố
9 hïå thưëng thåc hai loẩi:
- Chđnh thưëng cố 6 hïå thưëng Mimânsâ, Vedânta, Sâmkhuya,
Yoga, Nyâya, Vaisêsika.
Phấi khưng chđnh thưëng hay Tâ giấo (nâstika) cố
3 hïå thưëng: Buddha (Phêåt giấo), Jaina giấo, Lưkâyata.
(Tiïu chín ca chđnh thưëng lââ thûâa nhêån vâ bẫo vïå tđnh
àng àùỉn tuåt àưëi ca kinh Vêda. Côn tâ giấo thò ngûúåc lẩi).
Cấc trûúâ
ng phấi trïn àïìu đt nhiïìu bân àïën vêën àïì khúãi
ngun ca thïë giúái.
Nhûäng trûúâng phấi cố tđnh chêët duy têm tưn giấo cho rùçng,
khúãi ngun ca thïë giúái lâ Brâhman - lâ thûåc tẩi duy nhêët ca v
tr, lâ cấi mâ do àố, mổi vêåt sinh trûúãng, cấi trong àố, mổi vêåt
nhêåp vâo khi bõ hu diïåt. Brâhman tưìn tẩi vơnh viïỵn, vâ cố khi côn
àûúåc coi lâ mưåt võ thêìn sấng tẩo. Con ngûúâi lâ mưåt bưå phêån ca
Brâhman, tûác lâ Atman; mën trúã vïì vúái cấi vơnh hùçng, con ngûúâi
phẫi tu luån, phẫi thoất tc àïí Atman trúã vïì
vúái Brâhman.
"ng àoẩn lån". Trong "ng àoẩn lån", àïí chûáng minh mưåt àiïìu
gò àố lâ chên thûåc hay giẫ dưëi, phẫi qua 5 bûúác sau: lå
n àïì, nhên
àïì, vđ d, suy àoấn, kïët lån. Thđ d c thïí nhû:
1. Àưìi cố lûãa chấy.
2. Vò àưìi bưëc khối.
3. Têët cẫ nhûäng cấi bưëc khối àïìu cố lûãa chấy, thđ
d bïëp lô.
4. Àưìi bưëc khối thò khưng thïí khưng cố lûãa chấy.
5. Do àố, àưìi cố lûãa chấy.
Trong triïët hổc ÊËn Àưå cưí àẩi cng cố nhûäng phấi àậ àïì cêåp
túái phếp biïån chûáng, têët nhiïn àố múái lâ phếp biïån chûáng mưåc mẩc,
tûå phất. Nhûäng nhâ triïët hổc cố tû tûúãng biïån chûáng cho rùçng, thïë
giúá
i cố sinh, cố diïåt, vêån àưång biïën àưíi khưng ngûâng. Sûå vêån àưång
biïën àưíi êëy diïỵn ra trong khưng gian vâ trong tûâng khoẫnh khùỉc
thúâi gian hïët sûác ngùỉn (sấtna - ca Phêåt giấo). Hổ côn cho rùçng, sûå
vêån àưång àố lâ do nhûäng lûåc bïn trong ca nố. Chđnh Mấc vâ
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 15
http://ebooks.vdcmedia.com
Ùngghen àậ àấnh giấ cao nhûäng tû tûúãng biïån chûáng nây trong tđn
àiïìu Phêåt giấo sú k.
Triïët hổc ÊËn Àưå cưí àẩi cố sûå pha trưån, hoâ nhêåp vúái nhûäng tû
tûúãng cố tđnh chêët duy linh tưn giấo, trong àố, cố nhiïìu vêën àïì mâ
ngây nay chng ta cêìn phẫi xem xết; diïỵn giẫi nhû: luån yoga;
ln hưìi,...
PTS. TRÛÚNG VÙN PHÛÚÁC (Ch biïn) 16
http://ebooks.vdcmedia.com
CÊU 3: Nhûäng àùåc àiïím cú bẫn ca triïët hổc Trung Hoa cưí àẩi vïì
cấc vêën àïì: khúãi ngun ca thïë giúái, vêën àïì cú bẫn ca triïët hổc, con
cho rùçng: "Ngûúâi theo quy låt ca àêët, àêët theo quy låt ca trúâi,
trúâi theo quy låt ca àẩo..." vâ "àẩo theo quy låt ca tûå nhiïn".
Vúái Lậo Tûã, "Àẩo" cố tđnh duy vêåt, song trong àố, cố chûáa àûång
mêìm mưëng duy têm. Do vêåy, sau nây, mưåt sưë nhâ triïët hổc kïë tc
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 17
http://ebooks.vdcmedia.com
ưng àậ khai thấc ëu tưë duy têm nây vâ biïën "Àẩo" thânh cấi cố
tđnh chêët nhû mưåt tinh thêìn tuåt àưëi, cấi mâ con ngûúâi khưng thïí
nhêån thûác àûúåc.
Vúái Khưíng Tûã, tuy khưng trûåc tiïëp bân àïën vêën àïì bẫn thïí,
tûå nhiïn, nhûng ưng lẩi cố quan niïåm vïì "Trúâi", "mïånh trúâi". Sau
nây, mưåt sưë ngûúâi kïë tc ưng biïën cấc quan niïåm àố thânh nhûäng
thûåc thïí thêìn thấnh, vúái hổ "Trúâi" lâ võ thêìn cố nhên cấch, cố
quìn thûúãng phẩt..., vâ lâ kễ sấng tẩo ra thïë giúái.
Khấc vúái nhûäng quan àiïím trïn, mưå
t sưë nhâ triïët hổc duy vêåt
úã Trung Hoa cưí àẩi cho rùçng vẩn vêåt do "ng hânh" (kim, mưåc,
thu, hoẫ, thưí) tûúng sinh tûúng khùỉc tẩo thânh. Hóåc mưåt sưë khấc
cho rùçng, do êm dûúng giao cẫm mâ tẩo nïn trúâi, àêët, vẩn vêåt vâ
con ngûúâi.
Triïët hổc Trung Hoa cưí àẩi giẫi quët vêën àïì cú bẫn ca triïët
hổc thưng qua viïåc lån giẫi cấi phẩm tr: Têm - Vêåt, L - Khđ,
Thêìn - Hònh. Cấc nhâ duy têm cho rùçng, Têm, L, Thêìn lâ cố
trûúác, lâ cấi ch àưång; côn Vêåt, Khđ, Hònh lâ cố sau, lâ cấi lïå thåc.
Cấc nhâ duy vêåt àậ phẫn bấc lẩi quan niïå
m duy têm trïn vâ cho
rùçng, cấi tinh thêìn, cấi têm l, cấi tû tûúãng ln gùỉn vúái cấi thên
thïí vâ nố mêët ài khi thên thïí bõ hu diïåt.
2. Vêën àïì con ngûúâi
Triïët hổc Trung Hoa rêët ch àïën vêën àïì con ngûúâi, nhiïìu
Triïët hổc Trung Hoa cưí àẩi đt bân àïën vêën àïì nhêån thûác giúái
tûå nhiïn, vâ nïëu cố thò nhêån thûác êëy cëi cng cng àïí quay vïì
nhêån thûác xậ hưåi (thđ d: vêën àïì "Àẩo" vâ nhêån thûác "Àa
åo" ca Lậo
Tûã,...). Khi bân nhiïìu àïën khẫ nùng nhêån thûác ca con ngûúâi,
Khưíng Tûã cho rùçng thấnh nhên khưng hổc cng biïët, qn tûã hổc
thò biïët, côn tiïíu nhên hổc cng khưng biïët. Mưåt sưë nhâ triïët hổc
khấc thò cho rùçng, d kễ trđ hay ngu cng phẫi qua hổc múái biïët.
Nhûng nhiïìu nhâ triïët hổc cho rùçng, cấi hổc, biïët êëy lâ nhùçm àïí
lâm theo "danh", "phêån" ca mònh.
Phếp biïån chûáng cng lâ vêën àïì àậ àûúåc àùåt ra trong triïët
hổc Trung Hoa cưí àẩi, thïí hiïån trong kiïën giẫi vïì "Àẩo", vïì "Biïën
dõch". Trong àố, hổ thûâa nhêån rùç
ng: Thïë giúái vêån àưång biïën àưíi lâ
tưìn tẩi vơnh viïỵn, cố tđnh quy låt vâ nhúâ nhûäng mêu thỵn vưën cố
ca nố. Nhûng do hẩn chïë lõch sûã, sûå vêån àưång, biïën àưíi àố lẩi àûúåc
coi lâ mưåt chu trònh khếp kđn, khưng cố phất triïín, khưng
cố sûå àưíi múái vïì chêët.
*
* *
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 19
http://ebooks.vdcmedia.com
Do nhûäng àiïìu kiïån lõch sûã c thïí mâ Viïåt Nam cố sûå tiïëp
th vâ cẫi biïën nhûäng tû tûúãng triïët hổc ca Trung Hoa, àố lâ mưåt
têët ëu lõch sûã. Do vêåy, khi nghiïn cûáu tû tûúãng triïët hổc Viïåt
Nam khưng thïí khưng tđnh àïën sûå tiïëp th vâ cẫi biïën êëy.
PTS. TRÛÚNG VÙN PHÛÚÁC (Ch biïn) 20
http://ebooks.vdcmedia.com
CÊU 4: Phên tđch cåc àêëu tranh giûäa ch nghơa duy vêåt vâ ch
nghơa duy têm trong triïët hổc cưí àẩi Hy Lẩp thưng qua hai àûúâng lưëi
ãa nhêån thûác. Song, tri thûác dûåa trïn cẫm giấc lâ tri thûác múâ tưëi.
Côn tri thûác dûåa trïn l tđnh cho chng ta tri thûác xấc thûåc, àẩt
àïën hiïíu biïët vïì bẫn chêët ca thïë giúái lâ ngun tûã vâ khoẫng
trưëng. Àïmưcrit côn àùåt ra vêën àïì vïì mưëi quan hïå giûäa cẫm giấc vâ
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 21
http://ebooks.vdcmedia.com
l tđnh trong nhêån thûác. Ngûúåc lẩi, Platưn coi nhêån thûác vïì sûå vêåt
lâ khưng xấc thûåc, "múâ tưëi", chó cố nhêån thûác vïì nhûäng niïåm lâ
xấc thûåc vâ àẩt àûúåc bùçng "sûå hưìi tûúãng" ca linh hưìn bêët tûã
nhûäng gò mâ nố àậ thêëy úã thïë giúái niïåm trûúác àố.
- Vïì quan àiïím chđnh trõ, Àïmưcrit ng hưå chïë àưå dên ch,
côn Platưn lẩi àïì cao chïë àưå qu tưåc, chưëng lẩi chïë àưå dên ch tiïën
bưå.
2. Arixtưët (384-322 TCN). - Triïët hổc ca ưng phẫn ấnh chïë
àưå chiïëm hûäu nư lïå Hy Lẩp thúâi suy tân. Cưng lao lúá
n ca Arixtưët
lâ úã chưỵ: Ưng àậ chưëng lẩi ch nghơa duy têm khấch quan ca
Platưn. Trong hổc thuët vïì tưìn tẩi, ưng àậ thûâa nhêån vêåt chêët lâ
vơnh viïỵn. Song ưng lẩi tấch rúâi hònh thûác ra khỗi vêåt chêët, coi
hònh thûác khưng cố tđnh vêåt chêët, nhûng cố tđnh tđch cûåc, lâ
ngun nhên sinh ra cấc sûå vêåt c thïí. Côn vêåt chêët lâ th àưång,
nố chó cố thïí biïën thânh sûå vêåt c thïí nhúâ ngun nhên hònh thûác.
Bêåc thang hònh thûác àậ dêỵn ưng àïën tû tûúãng duy têm vïì hònh
thûác cao nhêët (àưång lûåc àêìu tiïn) úã bïn ngoâi thïë
giúái.
- Trong hổc thuët vïì linh hưìn, ưng àậ coi linh hưìn ph thåc
vâo trẩng thấi cú thïí vâ khưng bêët tûã. Khưng chó cú thïí con ngûúâi,
mâ cẫ thûåc vêåt, àưång vêåt cng cố linh hưìn.
- Trong hổc thuët vïì nhêån thûác, ưng àậ phï phấn thuët
"hưìi tûúãng" ca linh hưìn vïì thïë giúái niïåm ca Platưn. Ưng coi
, nhêån thûác khoa hổc phẫi dûåa trïn cấc sûå kiïån vâ tûâ àố khấi
quất thânh l lån. Phûúng phấp quy nẩp dûåa trïn quan sất phên
tđch, so sấnh, thûåc nghiïåm lâ phûúng phấp ch ëu àïí nhêån thûác
chên l. Song, àïí cố àûúåc phûúng phấp trûúác hïët phẫi gẩt bỗ
nhûäng "lêìm lêỵn" cẫn trúã con àûúâng nhêån thûác nhû: "lêìm lêỵn ca
chng tưåc", "lêìm lêỵn ca hang àưång", "lêìm lêỵn ca núi cưng cưång"
vâ "lêìm lêỵn ca rẩp hất".
+ Bïcún àậ àûa ra nhûäng quan àiïím duy vêåt, coi vêåt chêët lâ
tưíng húåp cấc hẩt, coi giúái tûå nhiïn lâ tưíng húå
p cấc vêåt thïí àa dẩng
vïì chêët. Vêån àưång cng àa dẩng vâ lâ thåc tđnh khưng tấch rúâi
vêåt chêët... Nhûäng tû tûúãng duy vêåt ca Bïcún cố nghơa lúán chưëng
lẩi ch nghơa duy têm tưn giấo..
Song ch nghơa duy vêåt ca Bïcún lâ siïu hònh vâ khưng
triïåt àïí. Ưng quấ nhêën mẩnh àïën phûúng phấp quy nẩp, àïì cao
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 23
http://ebooks.vdcmedia.com
phên tđch. Tuy chưëng lẩi ch nghơa kinh viïån, nhûng lẩi thûâa nhêån
sûå tưìn tẩi ca Thûúång àïë, thûâa nhêån l lån vïì "chên l hai mùåt"...
- Hưëpxú àậ tiïëp tc phất triïín tû tûúãng duy vêåt ca Bï cún.
+ Ưng àậ khùèng àõnh chó cố cấc vêåt thïí lâ tẩm thúâi, côn vêåt
chêët lâ tưìn tẩi vơnh viïỵn. Do thïë giúái quan siïu hònh nïn ưng àậ
ph nhêån sûå àa dẩng vïì chêët ca thïë giúái, coi sûå vêån àưång ca thïë
giúái vêåt chêët chó lâ sûå di chuín võ trđ àún giẫn trong khưng gian.
+ Àiïím tiïën bưå hún so vúái Bïcún lâ Hưëpxú àậ kiïn quët
chưëng lẩi ch nghơa kinh viïån vâ tưn giấo, ưng khưng thûâa nhêån
"chên ly
á hai mùåt". Ưng phï phấn hổc thuët duy têm ca Àïcấctú
vïì " niïåm bêím sinh" vâ phất triïín cẫm giấc lån duy vêåt trong l
lån nhêån thûác. Ưng coi cẫm giấc, kinh nghiïåm lâ ngìn gưëc ca
+ Xpinưda coi giúái tûå nhiïn lâ thûåc thïí sấng tẩo duy nhêët,
hay lâ Cha. Giúái tûå nhiïn lâ ngun nhên ca chđnh nố
(Causasui), nố khưng cêìn mưåt ngun nhên nâo khấc. Ngoâi tû
tûúãng duy vêåt biïån chûáng trïn, vïì cú bẫn, thïë giúái quan ca
Xpinưda lâ siïu hònh. Ưng coi: thûåc thïí duy nhêët cố hai thåc tđnh
khưng tấch rúâi nhau àố lâ
tû duy vâ quẫng tđnh; vêån àưång khưng
phẫi lâ thåc tđnh chung ca thûåc thïí; sûå tûúng xûáng giûäa mưàuxú
tû duy vâ mưàuxú quẫng tđnh (thïí xấc) trong con ngûúâi...
+ Ngoâi quan àiïím vïì thûåc thïí, hổc thuët ca Xpinưda vïì
mưëi quan giûäa tûå do vâ têët ëu cố nghơa chưëng lẩi quan àiïím duy
têm, tưn giấo vïì tûå do chđ. Xpinưda coi chđ bao giúâ cng ph
thåc vâo àưång cú vâ chó cố thïí cố tûå do khi hânh vi ca chng ta
dûåa trïn sûå nhêån thûác tđnh têët ëu.
- Lưëccú àậ phất triïín hún nûäa cẫm giấc lån duy vêåt ca
Bïcún, Hưëpbú, phï phấn hổc thuët duy têm ca Àïcấctú vïì "
niïå
m bêím sinh". Lưëccú coi kinh nghiïåm lâ ngìn gưëc duy nhêët ca
niïåm. Ưng àậ phên chia niïåm ra thânh " niïåm ca cẫm giấc"
vâ " niïåm ca phẫn tû". Song, úã vêën àïì nây ch nghơa duy vêåt ca
Lưëccú khưng triïåt àïí khi ưng cho rùçng, nhúâ niïåm ca cẫm giấc,
chng ta tri giấc àûúåc chêët thûá nhêët (àùåc tđnh cố trûúác) vâ chêët thûá
hai (àùåc tđnh cố sau). Ngoâi ra, ưng côn coi nhûäng chêët thûá hai:
mi võ, mâu sùỉc, êm thanh, khưng cố nghơa khấch quan mâ chó
lâ nhûäng cẫm giấc ch quan dûåa trïn cú súã kïët húåp nhûäng chêët thûá
nhêët theo cấc cấ
ch khấc nhau.
- Bếccli àậ lúåi dng sûå dao àưång trïn ca Lưëccú àïí chưëng lẩi
ch nghơa duy vêåt, bẫo vïå ch nghơa duy têm, tưn giấo.
+ Dûåa trïn duy danh lån cûåc àoan ca Tưmất, Àacanh,
+ Ngoâi ra, Hium côn phï phấn tưn giấo, song àiïìu àố cng
khưng thïí thay thïë àûúåc bẫn chêët ca triïët hổc Hium lâ ch nghơa
duy têm ch quan vâ bêët khẫ tri lån.
- Cåc àêëu tranh giûäa ch nghơa duy vêåt vâ ch nghơa duy
têm thïë k XVII-XVIII lâ sûå
thïí hiïån tđnh àẫng trong triïët hổc.
Cåc àêëu tranh nây vêỵn tiïëp tc cho àïën giai àoẩn ngây nay trong
lõch sûã triïët hổc vúái nhûäng hònh thûác àa dẩng hún vâ nưåi dung,
tđnh chêët sêu sùỉc hún.
Copyright: Tài liệu đại học ©