I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết bậc học mầm non chính là bậc học đầu tiên, là bậc học
nền tảng tạo cơ sở cho trẻ phát triển học tiếp các bậc học tiếp theo, là bậc học vô
cùng quan trọng vì vậy bên cạnh việc trang bị cho học sinh những vốn kiến thức kỹ
năng cơ bản trong học tập, lao động còn cần phải chú ý đến việc rèn các hành vi
văn minh, thói quen vệ sinh tốt, các kỹ năng sống cơ bản cho trẻ, để trẻ tích lũy dần
kinh nghiệm sống có thể thích ứng được với cuộc sống ngày một phát triển, năng
động và hội nhập.
Ngay ở những ngày đầu tiên khi mới bước vào trường Mầm non trẻ không
chỉ được tham gia vào các hoạt động vui chơi và học tập, bên cạnh đó là các hoạt
động rèn luyện và trải nghiệm. Trong công tác chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ
thì việc giáo dục vệ sinh cho trẻ là một việc vô cùng quan trọng, nhưng quan trọng
hơn đó là việc rèn những thói quen vệ sinh và kỹ năng lao động tự phục vụ cho trẻ
là rất cần thiết. Vì những thói quen tốt sẽ giúp cho cơ thể trẻ phát triển tốt hơn,
khỏe mạnh hơn, chống đỡ được một số bệnh thường gặp trong độ tuổi từ 0 đến 6
tuổi, hình thành những thói quen cơ bản để giúp trẻ trở thành những công dân hoàn
thiện trong tương lai.
Bên cạnh đó việc rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ là giúp cho trẻ thích ứng tốt
hơn với môi trường xã hội ngày một phát triển tự giải quyết được một số vấn đề
thiết thực trong cuộc sống hàng ngày như: Lao động tự phục vụ, vệ sinh giữ gìn sức
khỏe, một số thói quen, hành vi văn minh...Để trẻ có thể tự tin chăm sóc cho chính
bản thân mình mà không quá phụ thuộc vào bố mẹ, ông bà hay cô giáo.
Tuy nhiên trẻ Mầm non, đặc biệt là trẻ Mẫu giáo 3-4 tuổi các kỹ năng tự phục
vụ mới trong giai đoạn hình thành, hầu như là chưa có. Thiếu kỹ năng phục vụ sẽ
dẫn đến những hệ lụy như: Trẻ lười biếng, thụ động trong công việc gặp nhiều khó
khăn khi tham gia vào các hoạt động tập thể…Vì vậy muốn trẻ phát triển tốt, góp
phần vào quá trình hình thành nhân cách trẻ, chúng ta cần cung cấp cho trẻ những
kỹ năng tự phục vụ cơ bản ban đầu để trẻ dần phát huy tính tự lập, tự chủ của chính
bản thân mình. Dạy trẻ biết cách tự chăm sóc cho chính bản thân mình ngay từ khi
còn nhỏ là điều rất quan trọng. Nếu cha mẹ hay người chăm sóc trẻ nghĩ rằng trẻ
còn quá nhỏ, chưa đến tuổi để tự làm nên hay làm thay, làm hộ cho trẻ mọi việc thì

Mặt khác những gia đình có điều kiện kinh tế, khá giả một chút lại quá chiều
chuộng con dẫn đến trẻ thiếu sự sáng tạo, luôn ỷ lại, quá phụ thuộc vào người lớn.
2.Thực trạng:
a. Thuận lợi:
- Trường mầm non Cẩm Tú có 2 khu, cả 2 khu đều nằm ngay khu trung tâm của xã,
đường giao thông thuận lợi, được sự quan tâm của các cấp chính quyền, sân chơi
sạch sẽ, rộng rãi, môi trường xanh sạch, không gian thoáng mát.
- Năm học 2014-2015 tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp mẫu giáo 3 4 tuổi C khu I với tổng số cháu là 25.
- Phòng học có đồ dùng trực quan: Ti vi, đầu đĩa giúp cho việc dạy và học. Đồ
dùng dạy học tương đối đầy đủ, đa dạng.
- Bản thân tôi là giáo viên trẻ cũng không ngừng tự học hỏi, phấn đấu để nâng cao
trình độ chuyên môn của mình, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của ngành giáo dục
nước nhà.
- Bên cạnh đó tôi cũng luôn được sự giúp đỡ nhiệt tình của chị em đồng nghiệp,
của BGH nhà trường tạo điều kiện cho tôi vững vàng trong chuyên môn.
b. Khó khăn:
- Đa số các cháu lần đầu tiên đi học nên còn nhiều bỡ ngỡ chưa có một thói quen và
kỹ năng tự phục vụ nào.
- Trẻ chưa mạnh dạn, nhút nhát, thiếu tự tin trong giao tiếp.
2


- Phụ huynh chưa thực sự chú trọng việc rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Phụ huynh
thường chiều con làm thay, làm hộ cho con khiến trẻ không có kỹ năng tự phục vụ.
c. Kết quả thực trạng:
Từ những thuận lợi và khó khăn trên kết quả khảo sát đầu năm học cho trẻ
lớp tôi như sau:
Xếp loại

Trẻ tự làm

20

80

Thói quen tự cất và lấy đồ dùng
25
đúng nơi quy định

6

24

19

76

Thói quen đi vệ sinh đúng nơi
25
quy định

5

20

20

80

Thói quen tự rửa tay, rửa mặt


18

72

Nội dung

Thói quen chào hỏi lễ phép

Tổng
số trẻ

3. Một số biện pháp rèn thói quen và kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 3-4 tuổi
* Biện pháp 1: Rèn thói quen, hành vi văn minh qua giờ đón, trả trẻ:
Có thể nói giờ đón trẻ, trả trẻ là khoảng thời gian mà cô giáo hình thành cho
trẻ thói quen, hành vi văn minh một cách nhanh nhất.
Đa số trẻ lớp tôi năm nay là năm đầu tiên đi học, lạ trường, lạ lớp, lạ cô, lạ
bạn...trẻ chưa có một thói quen nào. Những ngày đầu trẻ tỏ ra rất rụt rè, đến lớp
chưa biết chào cô, chào mẹ, chào người thân. Nắm bắt được điều đó nên thông qua
giờ đón, trả trẻ tôi chủ động rèn cho trẻ một số thói quen như: Đến lớp biết chào cô
giáo, chào người thân, cất đồ dùng đúng nơi quy định...
Ví dụ: Khi phụ huynh đưa trẻ đến thì tôi chủ động chào trẻ, chào phụ huynh
và nhắc trẻ chào: " Bạn Tiến Tùng chào cô và chào mẹ đi nào!". Khi nghe thấy cô
giáo chào mình và nhắc mình chào, trẻ nhận thấy mình cũng phải chào lại cô giáo.
Có những trẻ những lần đầu còn rụt rè, nhút nhát chưa chịu chào cô giáo nhưng sau
vài lần kiên trì trẻ đã biết chào cô, chào người thân khi đến lớp. Mặt khác mỗi khi
trẻ chào cô, chào người thân tôi đều khích lệ trẻ: " Tiến Tùng giỏi quá, ngoan quá!".
3


Từ đó trẻ thấy việc làm của mình được mọi người khen ngợi trẻ sẽ tích cực hơn và

luôn sạch sẽ, bố mẹ các con sẽ rất vui đó.
Với sự cố gắng của mình, chỉ trong thời gian đầu dần dần trẻ đã đi vào nề
nếp, biết chào hỏi, biết bỏ rác vào đúng nơi quy định, nề nếp của lớp được cải thiện
trông thấy.
*Biện pháp 2: Rèn nề nếp, kỹ năng tự phục qua hoạt động học có chủ định
Có thể nói hoạt động có chủ định là hoạt động quan trọng nhất trong một
ngày ở trường của trẻ và là một trong những hoạt động nhằm hình thành các thói
quen tự phục vụ cho trẻ một cách tốt nhất. Muốn trẻ tập trung vào giờ học thì trẻ
phải có nề nếp tốt nên những tháng đầu năm học tôi thường trú trọng vào việc rèn
nề nếp, thói quen cho trẻ. Vì trong giờ học nếu trẻ không ngoan, không chú ý lên cô
thì sẽ không ghi nhớ được nội dung mà cô đang truyền tải. Rèn trẻ có thói quen
ngồi học ngay ngắn, khi muốn phát biểu ý kiến thì giơ tay, khi nói phải nói cả câu,
không nói leo trong giờ học, không nghịch nhau với bạn bè trong khi cô đang giảng
bài. Khi lên chỉ tranh thì phải đứng sang một bên để mọi trẻ phía dưới đều quan sát
được. Thông qua giờ học cô vừa cung cấp kiến thức cần thiết cho trẻ về một môn
học nào đó bên cạnh đó cho trẻ được tích cực hoạt động cũng từ đó giúp trẻ có thói
quen tự phục vụ cho chính bản thân mình. Thời gian đầu năm tôi nhận thấy trẻ
thường hay nhút nhát chưa giám phát biểu ý kiến, hoặc khi phát biểu thì không giơ
tay mà ngồi dưới nói leo. Tôi liền gọi một trẻ giơ tay lên trả lời và khen ngợi bạn
đó. Đồng thời tôi cũng nhắc nhở trẻ:" Cô thấy lớp mình có rất nhiều bạn học giỏi
nhưng sao có mình bạn Phương Linh được phát biểu và được khen". Từ đó trẻ sẽ
nhận ra nếu muốn phát biểu ý kiến và muốn được cô khen thì phải giơ tay. Hoặc tôi
vẫn cho trẻ phát biểu nhưng sau đó tôi nhắc trẻ: " Bạn Băng Châu giỏi quá tuy
nhiên để được cô khen nhiều hơn thì mỗi khi muốn phát biểu ý kiến con nên giơ tay
đẹp nhé như thế sẽ được cô khen nhiều hơn đấy". Từ đó cháu Băng Châu đã thay
đổi hẳn, cháu thường xuyên giơ tay phát biểu ý kiến hơn, không còn hay nói leo
nữa.

5


Khi uống nước tôi nhắc nhở trẻ không rót quá nhiều, rót vừa phải nên uống
từ từ, không nghịch ngợm bình nước. Khi ăn xong trẻ biết tự cất ghế vào nơi quy
định. không để ghế ngổn ngang trong lớp, nhiều khi lại gây nguy hiểm cho trẻ nếu
không may chạy va phải ghế.

8


Và cứ như vậy sau mỗi bữa ăn dần dần kỹ năng tự xúc cơm ăn của trẻ đã
thành thạo hơn. Trẻ xúc gọn gàng hơn tuy còn rơi vãi, nhưng tôi nhận thấy trẻ đã cố
gắng rất nhiều và trẻ tự ý thức về việc ăn uống của mình không ỷ lại vào người lớn
nữa.

Hình ảnh trẻ đang ăn cơm trưa
* Biện pháp 4: Rèn các thói quen cho trẻ qua giờ ngủ trưa
Vào những ngày đầu năm tôi thấy một số trẻ lớp mình ăn xong là lên giường
luôn không uống nước, không lau miệng. Tôi không vội mắng trẻ mà cho trẻ xem
cô lấy nước tráng miệng sau khi ăn và giải thích cho trẻ hiểu lợi ích của việc tráng
miệng: " Khi ăn xong sẽ đang còn rất nhiều thức ăn bám lại ở răng nếu như con
không chịu tráng miệng trước khi đi ngủ thì những chú sâu răng sẽ hoạt động và
làm hỏng mất hàm răng đẹp của con, như vậy không còn răng đẹp để đi thi bé khỏe
bé ngoan nũa rồi"," Nếu các con không lau mặt sạch sẽ mà đi ngủ thì mặt mũi sẽ
bẩn thỉu, không đẹp nữa, không ai yêu nữa.." Sau rất nhiều lần cô giảng giải trẻ đã
hiểu và tự ý thức được rằng khi ăn cơm xong sẽ biết lấy nước tráng miêng, biết lau
mặt sạch sẽ mới lên giường đi ngủ. Hành động ấy xuất phát từ ý thức của trẻ chứ
không phải bị ép buộc nữa, từ đó hình thành kỹ năng tự chăm sóc vệ sinh cơ thể
của trẻ.
Rất nhiều trẻ không biết tự cởi bớt quần áo dài khi đi ngủ trưa, dép đi trong
nhà thì để lung tung không đúng nơi quy định tôi, tôi nhẹ nhàng làm trước cho trẻ
xem và giải thích cho trẻ vì sao phải làm vậy. "Các con để dép lung tung sẽ rất bừa

Trong giờ hoạt động góc, đồ chơi cho trẻ hoạt động rất nhiều, những ngày
đầu năm trẻ chơi xong là để luôn ở góc chơi, còn làm rụng lung tung, bừa bãi, ngổn
ngang trong lớp học. Tôi tập trung trẻ lại và hỏi trẻ: " Các con có thấy lớp mình
sạch đẹp không? Cô thấy các con chơi xong mà không cất dọn đồ chơi gọn gàng,
còn để bừa bãi như thế này thì lớp chúng mình sẽ rất lộn xộn, không đẹp mắt chút
nào. Nào bây giờ các con hãy cùng cô cất đồ chơi gọn gàng nào". Sau khi thấy cô
cất đồ chơi vào nơi quy định và được cô hướng dẫn, nhắc nhở trẻ lớp tôi sau khi
hoạt động xong đã tự biết ắp xếp đồ chơi ngay ngắn, gọn gàng hơn trước rất nhiều.
Khi chơi không còn tranh giành đồ chơi nữa." Bạn ơi hết giờ rồi, nhanh tay cất đồ
chơi, nhẹ tay thôi bạn nhé, cất đồ chơi đi nào". Những câu hát này trẻ lớp tôi rất
thích và thường hát vang khi cất đồ chơi sau mỗi giờ hoạt động góc.

11


Hình ảnh trẻ đang cất đồ chơi sau khi chơi xong
* Biện pháp 6: Phối kết hợp giữa gia đình và nhà trường
Chúng ta đều biết rằng gia đình và nhà trường là những môi trường đầu tiên
để dạy trẻ những kỹ năng cơ bản đầu tiên, những thành viên trong gia đình là
những người gần gũi nhất đối với trẻ để rèn luyện trẻ có kết quả cao, không thể
thiếu được vai trò của gia đình. Với nhận thức như vậy khi muốn hình thành và rèn
kỹ năng tự phục vụ cho trẻ tôi đã phối kết hợp chặt chẽ với gia đình.
Ngay từ buổi họp phụ huynh đầu năm tôi đã tuyên truyền với các bậc huynh
về một ngày ở trường của bé, các hoạt động diễn ra trong một ngày, các hoạt động
trước khi ăn, sau khi ăn... phụ huynh sẽ hiểu rằng ở trường đã có nề nếp thói quen
tốt như rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, tự xúc cơm ăn... thì về nhà cũng
phải có trách nhiệm cho trẻ vào nề nếp cùng với cô giáo. Nhất là vào hai ngày nghỉ
thứ 7 và chủ nhật ở nhà trẻ sẽ không theo nề nếp như ở trường, tôi khéo léo căn dặn
phụ huynh để phụ huynh cùng với cô đưa trẻ vào nề nếp. Bên cạnh đó để đảm bảo
sức khỏe cho trẻ, tôi tuyên truyền với phụ huynh không nên mua quà vặt ở cổng


Cần người lớn
giúp

Số trẻ

%

Số trẻ

%

25

100

0

0
13


Thói quen bỏ rác đúng nơi quy
25
định

25

100


25

23

92

2

8

Kỹ năng tự mặc quần áo

25

21

84

4

16

Kỹ năng tự xúc cơm ăn

25

24

96


14


Cô giáo phải là tấm gương sáng về thực hiện các kỹ năng lao động tự phục
vụ, giữ gìn vệ sinh cho trẻ noi theo. Luôn luôn khuyến khích trẻ, động viên trẻ
trong các hoạt động, tích cực đưa trẻ vào hoạt động trải nghiệm để khắc sâu những
kỹ năng cho trẻ.
Tuyên truyền với phụ huynh về công tác giáo dục rèn luyện vệ sinh, và các
kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Do đó muốn chăm sóc giáo dục trẻ thật tốt thì phải có
sự thống nhất của giáo viên đứng lớp cũng như có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia
đình, nhà trường và xã hội.
- Những ý kiến đề xuất: Không có đề xuất gì
Trên đây là một số kinh nghiệm rèn thói quen và kỹ năng tự phục vụ cho trẻ
mẫu giáo 3 - 4 tuổi mà tôi đã và đang thực hiện tại trường mầm non Cẩm Tú. Tuy
bản thân có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi những hạn chế, vậy tôi rất mong
được sự xem xét bổ xung của các đồng nghiệp, của BGH, của các cấp chuyên
ngành để sáng kiến kinh nghiệm của tôi được hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN

Thanh Hóa , ngày 20 tháng 3 năm 2015

CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
…………………………….............................
…………………………………….................
…………………………………….................

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết không sao chép nội dung của người
khác!

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
Xếp loại: ......................................................

17


Ý KIẾN ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CẤP HUYỆN
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
Xếp loại: ......................................................

19