BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

VŨ THỊ DUNG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

VŨ THỊ DUNG

Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
Mã số: 9.14.01.14

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. Trần Khánh Đức

2. PGS.TS. Đặng Bá Lãm

HÀ NỘI, 2018


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết

công tác quản lý chất lượng đào tạo tại Trường Đại học Thái Bình và các
trường đại học trong cả nước.

Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày .....tháng 12 năm 2018
Tác giả

Vũ Thị Dung

ii


DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
CBQL

Cán bộ quản lý

CĐ, ĐH

Cao đẳng, Đại học

CNH, HĐH

Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa

CL

Chất lượng

CLGD


ĐT

Đào tạo

ĐBCL

Đảm bảo chất lượng

ĐNGV

Đội ngũ giảng viên

GDĐH

Giáo dục đại học

GDĐT

Giáo dục đào tạo

GV

Giảng viên

KSCL

Kiểm soát chất lượng

KĐCL


THPT

Trung học phổ thông

TTN

Trước thử nghiệm

iii


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài. ................................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu. ............................................................................................. 3
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu. .......................................................................... 3
4. Giả thuyết khoa học................................................................................................ 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu. ............................................................................................ 3
6. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu. ............................................................................... 4
7. Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu............................................... 4
8. Luận điểm bảo vệ. .................................................................................................. 7
9. Đóng góp mới của luận án...................................................................................... 7
10. Cấu trúc luận án. ................................................................................................... 7
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG ................................. 8
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề. ............................................................................ 8
1.1.1. Nghiên cứu về chất lượng đào tạo đại học. ................................................ 8
1.1.2. Nghiên cứu về quản lý chất lượng đào tạo đại học .................................. 11
1.1.3. Nghiên cứu về đảm bảo chất lượng đào tạo đại học ................................ 15

CHƯƠNG 2. CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG ĐÀO
TẠO TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC THÁI BÌNH THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO
CHẤT LƯỢNG VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ ............................................... 57
2.1. Các chủ trương, chính sách quản lý chất lượng đào tạo giáo dục đại học ........ 57
2.2. Trường đại học Thái Bình trong hệ thống giáo dục quốc dân. .......................... 59
2.2.1. Đặc trưng của các trường đại học địa phương ......................................... 59
2.2.2. Thông tin chung về Trường Đại học Thái Bình. ..................................... 60
2.2.3. Khảo sát thực trạng quản lý chất lượng đào tạo tại Trường Đại học Thái
Bình theo tiếp cận đảm bảo chất lượng .................................................................... 71
2.3. Thực trạng quản lý chất lượng đào tạo tại Trường Đại học Thái Bình theo tiếp
cận đảm bảo chất lượng. ........................................................................................... 75
2.3.1. Thực trạng về nhận thức của lãnh đạo, cán bộ giảng viên, công nhân viên
về vai trò của quản lý chất lượng trong nhà trường. ................................................ 75
2.3.2. Thực trạng xây dựng hệ thống quản lý chất lượng đào tạo tại Trường Đại
học Thái Bình theo tiếp cận đảm bảo chất lượng. .................................................... 77
2.3.3. Thực trạng vận hành hệ thống quản lý chất lượng đào tạo tại Trường
Đại học Thái Bình theo tiếp cận đảm bảo chất lượng. ........................................... 95
2.3.4. Thực trạng đánh giá, cải tiến hệ thống quản lý chất lượng đào tạo tại
Trường Đại học Thái Bình theo tiếp cận đảm bảo chất lượng. ............................. 97
2.4. Đánh giá chung. ............................................................................................... 102
2.4.1. Điểm mạnh. ............................................................................................ 102
2.4.2. Điểm yếu. ............................................................................................... 103
2.4.3. Thời cơ. .................................................................................................. 104
2.4.4. Thách thức.............................................................................................. 104
2.5. Kinh nghiệm Quốc tế về quản lý chất lượng đào tạo đại học theo tiếp cận
đảm bảo chất lượng. ............................................................................................... 104
2.5.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc. .............................................................. 104
2.5.2. Kinh nghiệm của Singapore. .................................................................. 105
2.5.3. Kinh nghiệm của Thái Lan. ................................................................... 105
2.5.4. Kinh nghiệm của Mỹ. ............................................................................ 106

3.3.5. Biện pháp 5: Tổ chức nâng cao năng lực vận hành các tiểu hệ thống cho
cán bộ giảng viên, nhân viên. ................................................................................. 129
3.3.6. Biện pháp 6: Tập huấn kĩ năng viết báo cáo tự đánh giá hệ thống quản lý
và đề xuất cải tiến quy trình cho tất cả cán bộ, giảng viên trong trường, chuẩn bị báo
cáo để đón đoàn đánh giá ngoài. ............................................................................ 131
3.4. Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất. .................. 135
3.4.1. Mục đích khảo sát. ................................................................................. 135
3.4.2. Nội dung khảo sát. ................................................................................. 135
3.4.3. Phương pháp khảo sát. ........................................................................... 135
3.4.4. Đối tượng khảo sát. ................................................................................ 135
3.4.5. Kết quả khảo sát về sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã
đề xuất .................................................................................................................... 136
3.5. Thử nghiệm. ..................................................................................................... 139
3.5.1. Mục đích thử nghiệm. ............................................................................ 139
3.5.2. Nội dung thử nghiệm. ............................................................................ 139
3.5.3. Đối tượng thử nghiệm ............................................................................ 139
3.5.4. Phương pháp và tiến trình thử nghiệm. .................................................. 140
3.5.5. Thời gian thử nghiệm ............................................................................. 140
3.5.6. Quy trình thử nghiệm. ............................................................................ 140
3.5.7. Kết quả thử nghiệm. ............................................................................... 142
Kết luận chương 3................................................................................................. 146
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ...................................................................... 148
1. Kết luận. .............................................................................................................. 148
2. Khuyến nghị. ....................................................................................................... 149
2.1. Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo...................................................................... 149
2.2. Đối với Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Bình. ....................................................... 150
2.3. Đối với Trường Đại học Thái Bình. ................................................................ 150
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ ....................................................................................................... 151
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................ 152

2.16.
2.17.
2.18.
2.19.
3.1.
3.2.
3.3.
3.4.
3.5.
3.6.
3.7.
3.8.
3.9.
3.10.
3.11.
3.12.
3.13.
3.14.
3.15.

Tên hình

Trang

Các cấp độ quản lý chất lượng .................................................................................
31
Vòng tròn Deming................................................................................................35
36
Mô hình ĐBCL AUN- QA.......................................................................................
Đảm bảo chất lượng cấp trường- AUN ................................................................37

Thực trạng xây dựng quy trình đánh giá khả năng thích ứng ................................
94
Thực trạng vận hành hệ thống QLCL ................................................................96
Thực trạng đánh giá xây dựng hệ thống QLCL .......................................................
98
Thực trạng đánh giá vận hành hệ thống QLCL ......................................................
100
Hệ thống QLCL của Mỹ...........................................................................................
106
Hệ thống QLCL đào tạo tại Trường Đại học Thái Bình ................................ 110
Quy trình QL CĐR ................................................................................................
120
Quy trình QL phát triển CTĐT ................................................................................
121
Quy trình QL hoạt động học tập, thực tập................................................................
122
Quy trình QL hoạt động NCKH...............................................................................
122
Quy trình QL kiểm tra, đánh giá ..............................................................................
123
Quy trình QL đánh giá kỹ năng chuyên môn ...........................................................
123
Quy trình QL đánh giá khả năng thích ứng.............................................................
124
Quy trình QL hoạt động tuyển sinh................................................................ 125
126
Quy trình QL đội ngũ giảng viên .............................................................................
Quy trình QL CSVC................................................................................................
127
Quy trình QL hoạt động giảng dạy...........................................................................

.................................................................................................................................. 75
Biểu đồ 2.3: Thực trạng nhận thức của lãnh đạo, CBQL, ĐNGV về vai trò QLCL 76
Bảng 2.11: Thực trạng xây dựng quy trình quản lý CĐR theo tiếp cận ĐBCL ....... 78
Biểu đồ 2.4: Thực trạng xây dựng quy trình quản lý CĐR theo tiếp cận ĐBCL ..... 79

Bảng 2.12: Thực trạng phát triển quy trình quản CTĐT theo tiếp cận ĐBCL ......... 80
Biểu đồ 2.5: Thực trạng phát triển quy trình quản lý chương trình đào tạo ............ 80
Biểu đồ 2.6: Thực trạng xây dựng quy trình quản lý hoạt động tuyển sinh ............. 82
theo tiếp cận đảm bảo chất lượng ............................................................................. 82

Bảng 2.14: Thực trạng xây dựng quy trình quản lý đội ngũ giảng viên theo tiếp cận
đảm bảo chất lượng. ................................................................................................. 83
Biểu đồ 2.7: Thực trạng xây dựng quy trình quản lý đội ngũ giảng viên ................ 83
theo tiếp cận đảm bảo chất lượng ............................................................................. 83
Biểu đồ 2.8: Thực trạng xây dựng quy trình quản lý cơ sở vật chất ........................ 84
theo tiếp cận đảm bảo chất lượng ............................................................................. 84

Bảng 2.16: Thực trạng xây dựng quy trình quản lý hoạt động giảng dạy của giảng
viên theo tiếp cận đảm bảo chất lượng .................................................................... 85
Bảng 2.17: Thực trạng xây dựng quy trình quản lý hoạt động học tập của sinh viên
theo tiếp cận đảm bảo chất lượng ............................................................................. 87

viii


Biểu đồ 2.10: Thực trạng xây dựng quy trình quản lý hoạt động học tập theo tiếp
cận ĐBCL ................................................................................................................. 87
Bảng 2.18: Thực trạng xây dựng quy trình quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học
theo tiếp cận ĐBCL .................................................................................................. 88
Biểu đồ 2.11: Thực trạng xây dựng quy trình quản lý hoạt động nghiên cứu khoa


ix


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng và cạnh tranh
mạnh mẽ, sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đã tác động đến giáo
dục Việt Nam nói chung, GDĐH nói riêng, tạo cho GDĐH nhiều thời cơ và thách
thức đan xen. Trước thực tiễn đó, GDĐH Việt Nam cần xây dựng chiến lược phát
triển, trong đó tập trung cải cách mạnh mẽ QL để nâng cao CLĐT thì mới có khả
năng cạnh tranh, hội nhập với thị trường lao động của khu vực và thế giới. Nghị

quyết 14/2005/NQ-CP của Chính phủ đã chỉ ra rằng: “Đến năm 2020, GDĐH Việt
Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực và tiệm cận trình độ tiên tiến trên thế giới,
có năng lực cạnh tranh cao, thích ứng với cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa” [12] và “GDĐH đổi mới mạnh mẽ về chất lượng và quy mô, ...nâng một số
trường ĐH lên đẳng cấp Quốc tế”[12].

Cùng với đó là bối cảnh toàn ngành giáo dục đang phấn đấu thực hiện Nghị
quyết 29 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Đổi mới căn bản, toàn diện hệ
thống GDĐH, trong đó đổi mới phương thức QL là khâu đột phá, quyết định CLĐT
của cơ sở giáo dục.
Chất lượng đào tạo GDĐH hiện nay đang là vấn đề được các học giả, các chuyên
gia, các nhà khoa học trong nước và trên thế giới, các nhà QLGD và những người liên
quan rất quan tâm bởi CLGDĐH là CL nguồn nhân lực quốc gia để làm ra những sản
phẩm có hàm lượng chất xám cao, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất
nước một cách bền vững. Tại các diễn đàn, nghị trường Quốc hội, vấn đề CLGD ĐH
luôn được xem là vấn đề nóng. Nhất là khi các trường ĐH đang được giao quyền tự


nghiệp, khu kinh tế; đô thị hóa phát triển. Thực trạng trên đang đặt ra cho các CSĐT
ĐH tại địa phương phải có nhiều giải pháp mang tính chiến lược, bứt phá trong QL

với cách tiếp cận phù hợp để cung cấp nguồn nhân lực có CL phục vụ sự phát triển
kinh tế - xã hội của tỉnh, có năng lực thích ứng với bối cảnh đổi mới và hội nhập,
bởi theo CIMO “Quản lý là yếu tố quyết định CL của CSĐT”.
Quản lý chất lượng là phương thức quản lý tiên tiến, đã được vận dụng thành
công trong các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, sản xuất và bước đầu được áp dụng

trong giáo dục. Để QLCL thì việc làm đầu tiên và quan trọng nhất là xây dựng một
hệ thống ĐBCL bên trong nhà trường, nhưng trong thực tế theo nhận định của tiến
sĩ Nghiêm Xuân Huy, Viện trưởng Viện ĐBCL Đại học Quốc gia Hà Nội thì chưa
có trường ĐH nào xây dựng được hệ thống này. Cách tiếp cận ĐBCL cũng là cách

tiếp cận phù hợp nhất đối với các trường ĐHĐP với trình độ QL và quy mô ĐT còn

2


khiêm tốn. Xuất phát từ những lý do trên tác giả quyết định chọn đề tài:“Quản lý

chất lượng đào tạo tại Trường Đại học Thái Bình theo tiếp cận đảm bảo chất
lượng” làm định hướng nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Dựa trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề về lý luận và thực tiễn, luận án đề xuất
hệ thống ĐBCL và các biện pháp triển khai hệ thống QLCLĐT tại Trường ĐH Thái
Bình theo tiếp cận ĐBCL nhằm đảm bảo và từng bước nâng cao CLĐT, đáp ứng
nhu cầu ĐT nguồn nhân lực có CL cho tỉnh Thái Bình.
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu