BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG
DỊCH VỤ KIỂM TOÁN CỦA CÁC CÔNG TY KIỂM
TOÁN ĐỘC LẬP NHỎ VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : Kế toán
Mã số ngành: 60340301

TP. Hồ Chí Minh tháng năm 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG
DỊCH VỤ KIỂM TOÁN CỦA CÁC CÔNG TY KIỂM
TOÁN ĐỘC LẬP NHỎ VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : Kế toán
Mã số ngành: 60340301
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. TRẦN PHƯỚC

Mặc dù, tôi đã cố gắng rất nhiều trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện
luận văn. Nhưng do hạn chế về mặt thời gian cùng với việc thiếu kinh nghiệm trong
nghiên cứu nên đề tài luận văn chắc chắn còn nhiều hạn chế và thiếu sót. Tôi rất
mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của quý Thầy Cô để luận văn của
tôi được hoàn thiện hơn nữa.
TP. Hồ Chí Minh, tháng

năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Phương Thảo


iii

TÓM TẮT
Hiện nay ở Việt Nam, hoạt động kiểm toán nhìn chung đã được đổi mới, tuy
nhiên vẫn còn mang tính kinh nghiệm và chưa đảm bảo tính thống nhất. Do vậy,
chất lượng dịch vụ kiểm toán còn nhiều hạn chế, độ tin cậy không cao. Chất lượng
dịch vụ kiểm toán cũng được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu và đề cập
trong các giáo trình, đề tài nghiên cứu khoa học, các bài viết đăng tạp chí,…nhưng
đến nay số lượng vẫn còn khá khiêm tốn và còn nhiều điểm khá khác biệt.
Trước tình hình đó, việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến CLKT và
đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này đến CLKT để từ đó đưa ra các giải
pháp nhằm nâng cao CLKT là hết sức cần thiết, đặc biệt là ở TP. Hồ Chí Minh trung tâm kinh tế của Việt Nam, nơi tập trung rất nhiều các công ty sử dụng cũng
như cung cấp các dịch vụ kiểm toán thì việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởngđến
chất lượng dịch vụ này lại càng cấp thiết.
Tổng hợp các lý luận, thừa kế kết quả từ các nghiên cứu trước đây có liên quan trực
tiếp và gián tiếp đến đề tài, tác giả bước đầu hình thành nên các thang đo lựa chọn

selection factors affect the quality of service. Auditing of small and medium
independent auditing firms in Ho Chi Minh City consists of 5 factors: (1) firm size,
(2) auditing fee, (3) internal quality control, (4) professional competence, (5)
professional ethics.
Among these five factors, the most significant influence on the quality of
auditing services of small and medium independent auditing firms in Ho Chi Minh
City was the firm size (β = 0.352), followed by The cost factor (β = 0,312), intrinsic
quality control (β = 0.272), professional competence (β = 0.264), and finally
professional ethics (β = 0.214) .
From the above results, the author has proposed some solutions that have
direct impact on the factors affecting the quality of auditing services of small and
medium independent audit firms in Ho Chi Minh City.


v

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................................ ii
TÓM TẮT ............................................................................................................................. iii
ABSTRACT.......................................................................................................................... iv
MỤC LỤC ............................................................................................................................. v
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................................... ix
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU .......................................................................................... x
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ .............................................................................................. xi
PHẦN MỞ ĐẦU ................................................................................................................... 1
1.

Lý do chọn đề tài ....................................................................................................... 1


Đề tài nghiên cứu nước ngoài ................................................................................. 5

1.2.

Các nghiên cứu trong nước ..................................................................................... 7

1.3.

Nhận xét về các công trình nghiên cứu ................................................................... 9

KẾT LUẬN CHƯƠNG I ..................................................................................................... 11
CHƯƠNG 2.
2.1.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT ................................................................................. 12

Tổng quan dịch vụ kiểm toán ................................................................................ 12

2.1.1.

Khái niệm chất lượng dịch vụ và đặc điểm của dịch vụ ................................ 12

2.1.1.1.

Khái niệm về chất lượng dịch vụ ............................................................ 12

2.1.1.2.

Đặc điểm chất lượng dịch vụ .................................................................. 14



Nội dung kiểm soát chất lượng dịch vụ kiểm toán ........................................ 24

2.2.3.

Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng kiểm toán ................................................... 25

2.3.

Các nhân tố ảnh hưởng chất lượng dịch vụ kiểm toán .......................................... 28

2.3.1.

Quy mô của DNKT ........................................................................................ 28

2.3.2.

Giá phí kiểm toán ........................................................................................... 29

2.3.3.

Kiểm soát chất lượng từ bên trong................................................................. 30

2.3.4.

Đạo đức nghề nghiệp ..................................................................................... 31

2.3.5.

Năng lực chuyên môn .................................................................................... 33

Nguồn dữ liệu ................................................................................................ 39

3.1.2.

Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 39

3.1.3.

Quy trình nghiên cứu ..................................................................................... 39

3.2.

Nghiên cứu sơ bộ .................................................................................................. 42

3.2.1.

Thiết kế nghiên cứu ....................................................................................... 42

3.2.2.

Kết quả nghiên cứu định tính và điều chỉnh thang đo ................................... 42

3.2.3.

Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát....................................................................... 42

3.3.

Nghiên cứu chính thức .......................................................................................... 46


KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ........................................................................ 51


vii

4.1. Thực trạng chất lượng dịch vụ kiểm toán của các doanh nghiệp kiểm toán nhỏ và
vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh ........................................................................ 51
4.2.

Phân tích và đánh giá độ tin cậy của thang đo: ..................................................... 53

4.2.1.

Đánh giá độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's alpha:.......................... 54

4.2.1.1. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Giá phí
kiểm toán” ................................................................................................................ 54
4.2.1.2. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Kiểm soát
chất lượng từ bên trong” .......................................................................................... 55
4.2.1.3. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Đạo đức
nghề nghiệp” ............................................................................................................ 56
4.2.1.4. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Năng lực
chuyên môn kiểm toán viên” ................................................................................... 56
4.2.1.5. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Quy mô
doanh nghiệp kiểm toán” ......................................................................................... 57
4.2.2.

Phân tích nhân tố khám phá EFA .................................................................. 59

4.2.2.1.

Kiểm định về tính độc lập của phần dư ......................................................... 68

4.5.

Kiểm tra các giả định mô hình hồi quy bội ........................................................... 68

4.5.1.

Kiểm định giả định phương sai của sai số (phần dư) không đổi ................... 69

4.5.2.

Kiểm tra giả định các phần dư có phân phối chuẩn ....................................... 69

KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 .................................................................................................... 72
CHƯƠNG 5.

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.................................................................... 73

5.1.

Kết luận ................................................................................................................. 73

5.2.

Kiến nghị về phía các công ty cung cấp dịch vụ kiểm toán .................................. 73

5.2.1.

Quy mô công ty.............................................................................................. 73

ix

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DN

Doanh nghiệp

KTV

Kiểm toán viên

BCTC

Báo cáo tài chính

KT

Kiểm toán

KTĐL

Kiểm toán độc lập

TP HCM

Thành phố Hồ Chí Minh

CLKT

Chất lượng kiểm toán


Báo cáo kiểm toán

GPKT

Giá phí kiểm toán

KSCLBT

Kiểm soát chất lượng từ bên trong

DDNN

Đạo đức nghề nghiệp

NLCM

Năng lực chuyên môn

QM

Quy mô

UBCKNN

Ủy Ban Chứng Khoán Nhà Nước


x


Hình 4.2: Đồ thị P-P Plot của phần dư – đã chuẩn hóa .............................................................. 70
Hình 4.3: Đồ thị Histogram của phần dư – đã chuẩn hóa ........................................................... 71


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hoạt động kiểm toán đã có lịch sử phát triển lâu dài và gắn liền với quá trình
phát triển kinh tế - xã hội của loài người. Để phục vụ cho nhu cầu đa dạng của xã
hội, những lĩnh vực và loại hình kiểm toán khác nhau đã lần lượt hình thành, trong
đó hoạt động KTĐL là một trong những hoạt động rất phát triển trong nền kinh tế
thị trường.
Hiện nay ở Việt Nam, hoạt động kiểm toán nhìn chung đã được đổi mới, tuy
nhiên vẫn còn mang tính kinh nghiệm và chưa đảm bảo tính thống nhất. Do vậy,
chất lượng dịch vụ kiểm toán còn nhiều hạn chế, độ tin cậy không cao. Nhiều rủi ro
lớn thực tế đã xảy ra nhưcác vụ bê bối tài chính liên quan đến kiểm toán như Gỗ
Trường Thành, Vinashin, Bông Bạch Tuyết, Dược Viễn Đông,…ảnh hưởng lớn
đến sự tín nhiệm của xã hội đối với nghề nghiệp kiểm toán.. Điều đó làm mất lòng
tin của các nhà đầu tư cũng như các đối tượng sử dụng thông tin qua kiểm toán để
đưa ra các quyết định kinh tế mà những hiện tượng này xảy ra một phần là do
những hạn chế còn tồn tại trong chất lượng các cuộc kiểm toán.
Chất lượng dịch vụ kiểm toán cũng được các nhà khoa học quan tâm nghiên
cứu và đề cập trong các giáo trình, đề tài nghiên cứu khoa học, các bài viết đăng
tạp chí,…nhưng đến nay số lượng vẫn còn khá khiêm tốn và còn nhiều điểm khá
khác biệt.
Trước tình hình đó, việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến CLKT và
đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này đến CLKT để từ đó đưa ra các giải
pháp nhằm nâng cao CLKT là hết sức cần thiết, đặc biệt là ở TP. Hồ Chí Minh trung tâm kinh tế của Việt Nam, nơi tập trung rất nhiều các công ty sử dụng cũng
như cung cấp các dịch vụ kiểm toán thì việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởngđến

thành phố Hồ Chí Minh.
+ Về thời gian khảo sát được tiến hành từ tháng 06/2016 đến tháng 12/2016.
5. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng hỗn hợp kết hợp giữa phương pháp định tính với định lượng.


3

- Để giải quyết vấn đề: xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ
kiểm toán, tác giả sử dụng phương pháp so sánh, tiếp cận hệ thống các lý thuyết nền
về các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ kiểm toán của các công ty kiểm
toán độc lập nhỏ và vừa. Từ đó, áp dụng phương pháp tư duy, tổng hợp để chọn ra
một quan điểm phù hợp các yếu tố tác động đến chất lượng dịch vụ kiểm toán của
các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh.
- Đề xuất mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ kiểm toán
của các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh, luận văn
sử dụng phương pháp nghiên cứu suy diễn – định tính. Do hiện nay các nghiên cứu
trực tiếp về xác định các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ kiểm toán của
các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa chưa có nên luận văn phải thừa kế những
kết quả của các nghiên cứu khác trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài đồng
thời suy diễn thêm một số nhân tố sao cho phù hợp với đặc điểm các công ty kiểm
toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh để nhận diện các yếu tố ảnh
hưởng đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ kiểm toán tại các các công ty kiểm
toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh.
- Để đo lường mức độ tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch
vụ kiểm toán của các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí
Minh. Luận văn sử dụng phương pháp định lượng thu thập dữ liệu thông qua điều
tra chọn mẫu, sử dụng các kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích hệ số tương quan và
phân tích phương sai (ANOVA), sử dụng mô hình phân tích nhân tố khám phá
(EFA) để trả lời câu hỏi nghiên cứu thứ nhất và thứ hai. Luận văn sử dụng phương

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận.

-

Chương 5: Kết luận và kiến nghi.̣


5

CHƯƠNG 1.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1. Đề tài nghiên cứu nước ngoài
Tính đến nay, các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng kiểm
toán là không nhiều, chủ yếu là do các nhà nghiên cứu nước ngoài thực hiện. Theo
tìm hiểu của tác giả, trong nước ít có một nghiên cứu chính thức nào về chủ đề này,
mà chỉ được đề cập trong các nghiên cứu về kiểm toán BCTC và các vấn đề có liên
quan. Trong các nghiên cứu từ nước ngoài, với quan điểm chất lượng kiểm toán
được hiểu là khả năng KTV phát hiện và báo cáo về những sai phạm trọng yếu
trong việc trình bày và công bố các BCTC của các khách hàng được kiểm toán
(quan điểm của DeAgelo (1981), Palmrose, Z. (1988), Bradshaw (2001) và đa số
các nghiên cứu khoa học về kiểm toán). Theo đó, khi đánh giá về các nhân tố ảnh
hưởng đến chất lượng kiểm toán, kết quả chỉ ra rằng, khả năng các KTV phát hiện
được các sai phạm trọng yếu phụ thuộc vào nhiều nhân tố, đặc biệt là năng lực nghề
nghiệp của KTV; còn khả năng báo cáo sai phạm phụ thuộc vào tính độc lập của
KTV (trong đó có sức ép từ phía khách hàng được kiểm toán…) (Lam and Chang,
1994). Nhiều nghiên cứu điển hình khác ở nước ngoài về các nhân tố ảnh hưởng tới
chất lượng kiểm toán được thực hiện bởi Mock & Samet (1982); Schroeder và cộng
sự (1986); Sutton & Lampe (1990); Carcello và cộng sự (1992), Aldhizer và cộng

perceptions and satisfaction”, đã xác định 14 nhân tố thuộc về KTV và công ty kiểm
toán như kinh nghiệm, khả năng chuyên sâu, ý thức, cam kết chất lượng của công
ty, qui mô công ty,…đồng thời đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này tới
chất lượng kiểm toán, qua đó đưa đến một kết luận quan trọng, nếu các nhân tố ảnh
hưởng đến chất lượng kiểm toán được đảm bảo thì cũng đảm bảo sự hài lòng của
người sử dụng đối với chất lượng kiểm toán.
Nghiên cứu của Jong Hag Choi và cộng sự (2010), “Audit Office Size, Audit
Quality, and Audit Pricing” (A Journal of Practice & Theory, Vol. 29, No.1, May,
pp 73-79). Nghiên cứu này điều tra về mối quan hệ của quy mô của DNKT và giá
phí kiểm toán đến CLKT. Tác giả đã sử dụng dữ liệu khảo sát được thu thập từ một
mẫu lớn khách hàng của các DNKT từ năm 2000-2005. Kết quả khảo sát cho thấy
quy mô của DNKT có ảnh hưởng đáng kể đến CLKT và giá phí kiểm toán. Bên


7

cạnh đó, nghiên cứu cũng cho rằng giá phí kiểm toán phụ thuộc vào quy mô công ty
khách hàng, tính phức tạp và rủi ro của quá trình kiểm toán.
Bài báo “Nghiên cứu kinh nghiệm về kiểm toán độc lập của Serbia”, (Biljana
Jovković; Snežana Ljubisavljević; Vladimir Obradović, ECONOMIC ANNALS,
Volume LVII, No. 194 / July – September 2012, UDC: 3.33 ISSN: 0013-3264,
DOI:10.2298/EKA1294041J). Bài báo đã nghiên cứu về các vấn đề như: Các dịch
vụ tổ chức kiểm toán độc lập cung cấp dịch vụ kiểm toán; Các lý do cần thiết phải
kiểm toán độc lập; Các cơ quan có ảnh hưởng đến chất lượng của kiểm toán độc
lập; Các lợi ích kinh tế của kiểm toán độc lập và những hạn chế vốn có của kiểm
toán độc lập. Từ đó, nhóm tác giả cũng đưa ra các gợi ý để bổ sung trong lý thuyết
và thực hành kiểm toán nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán BCTC nói riêng cũng
như nâng cao nhận thức của các nhà quản lý ngân hàng về vai trò và tầm quan trọng
của kiểm toán độc lập BCTC
Bài báo “Những yếu tố quyết định chất lượng kiểm toán độc lập của ngân

trong những nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực kiểm soát CLKT tại Việt Nam.
Nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh tại Việt Nam và trên thế giới phát sinh
nhiều sự kiện gây mất lòng tin đối với hoạt động kiểm toán như: Sự kiện Bông Bạch
Tuyết, Dược Viễn Đông, Vinashin... tại Việt Nam, Enron và Worldcom tại Mỹ,
Parmalat ở Châu Âu. Theo các Tác giả, một trong những nguyên nhân chủ yếu do
thiếu cơ chế và thực thi về kiểm soát của cơ quan quản lý về CLKT. Trên cơ sở hệ
thống hóa các vấn đề lý luận kết hợp với kinh nghiệm tại các quốc gia có nền
KTĐL phát triển, bằng phương pháp nghiên cứu định lượng Tác giả đã thực hiện để
khảo sát các KTV và BGĐ của các DNKT, để đưa ra các giải pháp xây dựng cơ
chế KSCL phù hợp với đặc điểm riêng của Việt Nam.
Luận văn thạc sĩ “Ảnh hưởng của việc luân chuyển KTV đến chất lượng hoạt
động kiểm toán BCTC tại VN” - Lâm Huỳnh Phương (2013) - Trường Đại học
Kinh tế TP.HCM.
Luận văn nghiên cứu mối quan hệ tuyến tính giữa CLKT BCTC (được đại
diện bằng giá trị DA) và biến nhiệm kỳ của KTV, các biến kiểm soát như loại KTV,
tỷ số nợ trên tổng tài sản của công ty năm đó, tốc độ tăng trưởng về quy mô và dòng
tiền thuần từ hoạt động kinh doanh của công ty trong năm nghiên cứu. Số liệu dùng


9

để phân tích được thu thập từ BCTC của 39 công ty hiện đang niêm yết trên Sàn
chứng khoán TP.HCM (HoSE) và Hà Nội (HNX) từ năm 2000 đến năm 2012 và
được tổng hợp vào phần mềm Excel, sau đó được phân tích thống kê bằng phần
mềm SPSS. Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính đa biến cho thấy nhiệm kỳ kiểm
toán không có mối quan hệ với CLKT. Bên cạnh đó, kết quả kiểm chứng về khoản
thời gian luân chuyển 3 năm là chưa phù hợp cũng được tác giả chứng minh. Do
vậy, tác giả kiến nghị tăng thời gian luân chuyển KTV lên ít nhất là 5 năm nhằm tận
dụng những am hiểu của KTV về khách hàng, qua đó nâng cao CLKT.
Luận án Tiến sĩ:“Các nhân tố tác động đến chất lượng kiểm toán của các

người sử dụng kết quả kiểm toán (những người quan tâm).
Đối với các nghiên cứu ngoài nước, thì chưa có nghiên cứu nào có bằng
chứng thực nghiệm tại Việt Nam. Còn đối với các nghiên cứu trong nước, mă ̣c dù
đã có những nghiên cứu về ảnh hưởng của các nhân tố đến chất lượng dịch vụ kiểm
toán, tuy nhiên chưa có những nghiên cứu sử du ̣ng phương pháp nghiên cứu đinh
̣
lươ ̣ng với độ tin câ ̣y cao, có tính khách quan về ảnh hưởng của các nhân tố đến chất
lượng dịch vụ kiểm toán của các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa trên địa bàn
thành phố Hồ Chí Minh.
Trên quan điểm kế thừa và tiếp tục phát triển những công trình nghiên cứu
trước đây, tác giả đã nghiên cứu theo hướng định tính kết hợp với định lượng đề tài:
“Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ kiểm toán của các công ty kiểm
toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh” nhằm góp phần nâng cao chất
lượng dịch vụ kiểm toán và mở rộng thị trường dịch vụ kiểm toán tại thành phố Hồ
Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung.


11

KẾT LUẬN CHƯƠNG I
Chương này trình bày tổng quan về vấn đề nghiên cứu các nhân tố ảnh
hưởng đến chất lượng dịch vụ kiểm toán qua những nghiên cứu liên quan trên thế
giới và ở Việt Nam từ đó làm cơ sở xây dựng mô hình nghiên cứu và đưa ra các giả
thuyết nghiên cứu đồng thời giúp cho người đọc nắm được bức tranh toàn cảnh về
các công trình nghiên cứu của các tác giả khác đối với các vấn đề có liên quan trực
tiếp cũng như gián tiếp đến đề tài mà tác giả thực hiện. Từ các nghiên cứu trước đây
đã chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng đến các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ
kiểm toán. Ngoài ra, chương này cũng trình bày điểm khác biệt của đề tài với các
nghiên cứu trước đây. Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ
kiểm toán của các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh