VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN BẢO NGỌC

PHÁP LUẬT VỀ ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH - KINH TẾ
ĐẶC BIỆT Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ
KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ
LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN BẢO NGỌC

PHÁP LUẬT VỀ ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH - KINH TẾ
ĐẶC BIỆT Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ
KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM

Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 8.38.01.02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. HOÀNG THỊ NGÂN

HÀ NỘI - 2018

gia trên thế giới .........................................................................................................29
2.2. Thực tiễn tổ chức các đơn vị - hành chính kinh tế đặc biệt ở Việt Nam ...........41
2.3. Các đề xuất thành lập đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt ở Việt Nam hiện

nay .............................................................................................................................46
2.4. Những vấn đề đặt ra trong việc thành lập đơn vị hành chính – kinh tế đặc
biệt ở Việt Nam hiện nay ..........................................................................................51
Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG PHÁP LUẬT VỀ
ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH – KINH TẾ ĐẶC BIỆT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY ....... 56
3.1. Quan điểm xây dựng pháp luật về đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở
Việt Nam hiện nay ....................................................................................................56
3.2. Giải pháp xây dựng và hoàn thiện pháp luật về đơn vị hành chính – kinh tế
đặc biệt phù hợp với điều kiện hiện nay ở Việt Nam................................................61
KẾT LUẬN ..............................................................................................................77
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ............................................79
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................80


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Các chữ được viết tắt

CQĐP

Chính quyền địa phương

ĐKHC

Đặc khu hành chính


Khu công nghiệp

KCNC

Khu công nghệ cao

KCX

Khu chế xuất

KTT

Khu tự trị

UBND

Ủy ban nhân dân

HĐND

Hội đồng nhân dân


MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Trên thế giới, đặc khu kinh tế (ĐKKT) đã trở thành một trong những mô
hình phát triển kinh tế trọng điểm của nhiều quốc gia. Từ những năm 40 của thế kỷ
trước, một số quốc gia và vùng lãnh thổ đã xây dựng và phát triển khá thành công


1


Việc Việt Nam lựa chọn thời điểm hiện nay để xây dựng và phát triển các đơn
vị hành chính – kinh tế đặc biệt (ĐVHC - KTĐB) theo mô hình phát triển ĐKKT của
các quốc gia trên thế giới (sau đây gọi chung là ĐKKT) có thuận lợi là sẽ có nhiều bài
học kinh nghiệm từ thành công cũng như những khó khăn thách thức của các quốc gia,
để từ đó hoàn thiện cơ sở pháp lý để xây dựng cơ chế, chính sách, mô hình tổ chức và
quản lý của các ĐVHC-KTĐB, phù hợp với thể chế và năng lực quản lý, điều hành
cũng như phát huy khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế của các khu vực được lựa chọn để
xây dựng ĐKKT. Do vậy, để xây dựng mô hình ĐKKT ở Việt Nam đòi hỏi không chỉ
tổng kết lại quá trình hoạt động của các khu kinh tế (KKT) trong nước thời gian qua mà
còn phải biết vận dụng hợp lý kinh nghiệm các nước, đặc biệt là những nước có thể chế
chính trị, kinh tế và điều kiện phát triển khá tương đồng với Việt Nam về xây dựng mô
hình ĐKKT. Nhất là trong bối cảnh hiện nay, Đảng và Nhà nước ta thể hiện quyết tâm
rất cao trong việc nghiên cứu xây dựng mô hình ĐKKT, nhằm tạo thêm động lực, góp
phần thúc đẩy quá trình hội nhập quốc tế, cải cách thể chế và tái cơ cấu nền kinh tế. Do
vậy, việc lựa chọn đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ “Pháp luật về đơn vị hành chính

- kinh tế đặc biệt của một số quốc gia trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam” có
ý nghĩa rất quan trọng, thiết thực cả về lý luận và thực tiễn.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đề tài
Nghiên cứu của các học giả Việt Nam về mô hình ĐKKT trên thế giới: Về
đối tượng nghiên cứu, chủ yếu tập trung vào trường hợp của Trung Quốc, như
nghiên cứu của Cù Ngọc Hưởng (1997) [12]; “Đặc khu kinh tế của Trung Quốc”;
của Bạch Minh Huyền và Phạm Mạnh Thường (1998) [10]; “Mô hình đặc khu kinh
tế của Trung Quốc và những bài học cho phát triển đặc khu kinh tế Việt Nam” của
Mai Ngọc Cường (2003) [5]; “Các khu chế xuất Châu Á - Thái Bình Dương và Việt

nghiên cứu của Võ Đại Lược và Nguyễn Quang Thái. Trong đề tài nghiên cứu “Kỳ
tích phát triển Thâm Quyến – hiện đại hóa, quốc tế hóa” của Liên hiệp các Hội
Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam do GS.TSKH. Nguyễn Quang Thái làm chủ nhiệm
đã đề cập đến mô hình các ĐKKT ở Trung Quốc và tham chiếu các khu kinh tế ven
biển của Việt Nam, chỉ ra các vấn đề tồn tại và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu
quả các khu kinh tế ven biển của Việt Nam.
Đặc biệt trong đề tài Khoa học cấp Nhà nước KX01.07/06 -10 “Xây dựng khu
kinh tế mở ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” [16] do TSKH. Võ
Đại Lược chủ nhiệm, đã tiến hành nghiên cứu, phân tích và tổng kết, khái quát các
mô hình kinh tế của Trung Quốc và Hàn Quốc. Đề tài này đánh giá, thể chế và cơ sở
hạ tầng còn nhiều bất cập là nguyên nhân chính dẫn tới các KKT ven biển của Việt
Nam hoạt động kém hiệu quả, từ đó đưa ra các kiến nghị đối với việc xây dựng mô
hình ĐKKT ở Việt Nam.

Nhìn chung, các nghiên cứu đều khẳng định vai trò của ĐKKT trong quá
trình phát triển kinh tế quốc gia. Nhiều quốc gia với trình độ phát triển và thể chế
kinh tế khác biệt song vẫn coi ĐKKT là một lựa chọn tối ưu trong quá trình hội
nhập và cải cách, phát triển. Về mặt lý luận, các nghiên cứu của nước ngoài đã hình
thành nhiều lý thuyết khác nhau về ĐKKT, các nghiên cứu trong nước mới dừng lại
ở việc vận dụng các lý thuyết đã có. Tuy nhiên, các quan điểm lý thuyết gần đây của

3


nhiều nghiên cứu trong nước ngày càng thiên về xu hướng ủng hộ việc xây dựng
một mô hình ĐKKT hiện đại, theo chuẩn quốc tế, có mức độ tự do và tự chủ cao,
đáp ứng được yêu cầu cạnh tranh trong thu hút nguồn lực phát triển từ bên ngoài.

Về đối tượng nghiên cứu, các nghiên cứu trong nước trước đây chủ yếu theo quan
điểm gộp tất cả các loại hình KKT vào nội hàm của ĐKKT. Tuy nhiên ĐKKT hiện

4


- Nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm của một số quốc gia trong khu vực và trên
thế giới trong việc xây dựng thành công và cả thất bại các ĐKKT, trong đó tập trung vào
nghiên cứu hệ thống pháp luật điều chỉnh về thành lập, tổ chức và hoạt động của ĐKKT để
rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

- Phân tích, đánh giá yêu cầu từ thực tiễn của Việt Nam trong việc xây dựng
các ĐVHC - KTĐB, bao gồm cơ hội, điều kiện thuận lợi, khó khăn và thách thức
khi xây dựng đơn vị này; các yếu tố ảnh hưởng và quyết định tới việc lựa chọn
phạm vi, khu vực xây dựng ĐVHC - KTĐB trong giai đoạn đầu hình thành và xây
dựng các đơn vị này.

- Đề xuất những giải pháp nhằm thiết lập và hoàn thiện quy chế pháp lý cho
việc thành lập, tổ chức, hoạt động và quản lý, giám sát hoạt động của ĐVHCKTĐB trong bối cảnh lần đầu xây dựng loại hình đơn vị này; các giải pháp về
nguồn lực bảo đảm thực hiện thành công việc xây dựng và vận hành ĐVHC KTĐB trong thực tế.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là một số ĐKKT trên thế giới và pháp luật của một số
quốc gia về ĐKKT; các KKT ven biển của Việt Nam được lựa chọn trở thành
ĐKKT, đó là Vân Đồn (tỉnh Quảng Ninh); Bắc Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa); Phú
Quốc (tỉnh Kiên Giang).

4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Lựa chọn một số quốc gia đã xây dựng thành công ĐKKT và chưa thành
công mô hình này, trong đó tập trung vào các quốc gia có hệ thống pháp luật đầy
đủ, chặt chẽ làm cơ sở pháp lý cho việc hình thành, phát triển các ĐKKT cũng như
có điều kiện tương đồng với Việt Nam, gồm: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản,…