ỦY BAN THƯỜNG VỤ QUỐC HỘI
VIỆN NGHIÊN CỨU LẬP PHÁP

TRUNG TÂM THÔNG TIN KHOA HỌC LẬP PHÁP

Thông tin chuyên đề
MÔ HÌNH TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN TẠI CÁC ĐƠN VỊ
HÀNH CHÍNH LÃNH THỔ ĐẶC BIỆT Ở MỘT SỐ QUỐC GIA
TRÊN THẾ GIỚI VÀ KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
(Tài liệu phục vụ Kỳ họp thứ năm, Quốc hội khóa XIV)

Hà Nội, tháng 5 năm 2018


MỤC LỤC

Lời mở đầu ......................................................................................................... 1
1. Mô hình tổ chức chính quyền tại các đơn vị hành chính lãnh thổ đặc biệt ở
một số quốc gia trên thế giới .............................................................................. 2
2. Một số kinh nghiệm rút ra từ mô hình tổ chức chính quyền tại các đơn vị
hành chính lãnh thổ đặc biệt của các quốc gia trên thế giới ............................ 13
3. Một số kiến nghị về tổ chức chính quyền địa phương tại các đơn vị hành
chính – kinh tế đặc biệt ở nước ta .................................................................... 15
Danh mục tài liệu tham khảo ........................................................................... 19


Lời mở đầu
Nhiều nước trên thế giới đã xây dựng các đơn vị hành chính lãnh thổ đặc
biệt, có ý nghĩa quan trọng riêng về kinh tế, chính trị hoặc quân sự, gọi chung là
các đặc khu. Mỗi đặc khu đều có ranh giới, có chính quyền, có cách thức tổ chức
bộ máy quản lý nhà nước theo cách riêng để đảm bảo tính đặc biệt. Việc tổ chức

này cũng có sự khác biệt để phù hợp với đặc điểm kinh tế, xã hội của đặc khu
hành chính.
Đề cập tới đặc khu hành chính có thể xem xét hai ví dụ điển hình là Hồng
Kông và Ma Cao của Trung Quốc. Là những đơn vị hành chính ngang cấp với
tỉnh, khu tự trị hay thành phố trực thuộc trung ương, tuy nhiên khác với các đơn
vị hành chính cấp tỉnh khác, đặc khu hành chính được bảo lưu quyền tự trị cao
hơn với các quy định riêng về hệ thống pháp luật, đơn vị tiền tệ, chính sách hải
quan, chính sách nhập cư, chính sách dẫn độ..., ngoại trừ các quy định về ngoại
giao và quốc phòng. Khi tham gia vào các tổ chức quốc tế hay các sự kiện thể
thao, các đặc khu hành chính là các thành viên độc lập đối với Trung Quốc. Cả
hai đặc khu hành chính không sử dụng hệ thống phân cấp hành chính của Trung
Hoa đại lục. Việc hình thành 2 đặc khu này đều xuất phát từ lý do lịch sử. Đây
vốn là hai thuộc địa của các nước Châu Âu (Hồng Kông là thuộc địa của Anh,
Ma Cao là thuộc địa của Bồ Đào Nha) được trao trả lại cho Trung Quốc. Theo
tuyên bố chung giữa Trung – Anh và Trung – Bồ, cùng Luật cơ bản của Hồng
Kông, Luật cơ bản của Ma Cao thì 2 lãnh thổ này được hưởng quy chế tự chủ
cao theo chính sách “một quốc gia, hai chế độ”. Theo đó, tổ chức chính quyền
của 2 đặc khu hành chính này cũng có sự khác biệt so với tổ chức chính quyền
cấp tỉnh của chính quyền Trung Quốc.
2


- Tổ chức chính quyền đặc khu hành chính Hồng Kông
Theo Luật cơ bản của Hồng Kông, mô hình tổ chức chính quyền của
Hồng Kông bao gồm một hệ thống quản trị dẫn đầu bởi một Trưởng đặc khu và
Hội đồng Điều hành, với một hệ thống hai tầng của chính phủ đại diện và tư
pháp độc lập.
Trưởng đặc khu đứng đầu đặc khu và chịu trách nhiệm trước chính quyền
đặc khu và chính quyền trung ương. Trưởng đặc khu phải là người sinh sống
liên tục ở đặc khu từ 20 năm trở lên, độ tuổi trên 40; được bầu bởi một Ủy ban


3


chính sách giám đốc điều hành, và ủng hộ việc bổ nhiệm, bãi nhiệm các thẩm
phán của Tòa án phúc thẩm và Chánh án Tòa án Tối cao
Đơn vị hành chính ở Hồng Kông hiện nay được chia làm 18 quận, mỗi
quận có một Hội đồng quận. Hội đồng ở 18 quận có tổng cộng 507 thành viên,
bao gồm 412 thành viên được bầu, 68 thành viên được bổ nhiệm và 27 thành
viên đương nhiên. Tất cả các thành viên có nhiệm kỳ bốn năm. Hội đồng thực
hiện các dự án cải thiện và thúc đẩy hoạt động giải trí, văn hóa và cộng đồng
trên địa bàn huyện; tư vấn cho Chính phủ về các vấn đề có ảnh hưởng đến sức
khỏe của người dân và sự đầy đủ, ưu tiên của các chương trình của Chính phủ.
Việc quy định này đảm bảo cho Hồng Kông được quản lý hầu như độc lập so
với Cộng hòa Dân chủ nhân dân Trung Hoa, có thể giữ gìn được hạ tầng cơ sở
kinh tế, pháp luật, văn hóa của mình.4
- Tổ chức chính quyền đặc khu hành chính Ma Cao
Theo Luật cơ bản, các quan chức Ma Cao sẽ điều hành bằng cách sử dụng
riêng biệt các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Đứng đầu chính quyền là Trưởng quan hành chính (Chief Executive),
được Chính quyền trung ương Trung Quốc bổ nhiệm dựa trên tiến cử của Ủy
ban bầu cử gồm 300 thành viên. Nội các của Trưởng quan hành chính gồm có 5
viên chức chính sách và Hội Hành chính (Executive power) gồm 7 - 11 thành
viên thực hiện chức năng tư vấn chính sách cho Trưởng quan Hành chính. 5
Cơ quan lập pháp của Ma Cao là Hội lập pháp (Legislative Assembly), cơ
cấu gồm 29 thành viên, trong đó có thành viên được bầu trực tiếp, thành viên
được bầu gián tiếp đại diện cho các "khu vực bầu cử chức năng" và thành viên
do Trưởng quan bổ nhiệm. Công dân đủ 18 tuổi trở lên đều được bỏ phiếu trong
các cuộc bầu cử trực tiếp. Bầu cử gián tiếp giới hạn trong các tổ chức đã đăng ký
được gọi là "cử tri đoàn thể" và một ủy ban gồm 300 thành viên rút ra từ các

biểu nhân dân và Chính phủ nhân dân. Đại hội đại biểu nhân dân địa phương là
cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Chính phủ nhân dân ở địa phương là
cơ quan chấp hành của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, là cơ quan
hành chính nhà nước cấp địa phương. Đứng đầu khu tự trị là Tỉnh trưởng hay
Khu trưởng và là người dân tộc thiểu số. Cơ quan tự trị thực hiện chức năng của
cơ quan nhà nước ở địa phương. Các khu tự trị có quyền tự chủ về tài chính;
kinh tế mang tính chất địa phương; sự nghiệp văn hóa địa phương; công an, bộ
đội; được sử dụng ngôn ngữ địa phương trong ngôn ngữ công vụ và có quyền
nhận được sự giúp đỡ ủng hộ của Nhà nước trên phương diện tài chính, vật chất,
kỹ thuật, tăng tốc độ phát triển kinh tế và sự nghiệp xây dựng văn hóa; bồi
dưỡng cán bộ các cấp, các chuyên gia và công nhân kỹ thuật cho địa phương.
- Cấu trúc lãnh thổ ở Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland
Cấu trúc nhà nước Vương quốc liên hiệp Anh bao gồm Wales, Scotland,
North Ireland (Bắc Ailen) và xứ Anh. Các phần lãnh thổ của Nhà nước được
phân định theo dấu hiệu thành phần dân tộc, ngôn ngữ, mức độ phát triển kinh
tế. Mỗi phần lãnh thổ được hưởng quy chế tự trị về hành chính và lập pháp. Liên
hiệp Vương quốc Anh có thể được miêu tả như là một quốc gia thống nhất với
hệ thống chính quyền ủy thác. Mỗi quốc gia Scotland, Wales và Bắc Ireland có
7

https://vi.wikipedia.org/wiki/Ma_Cao

5


chính phủ hay cơ quan hành pháp riêng, do một Đệ Nhất Bộ trưởng (thủ hiến)
lãnh đạo, và một nghị viện nhất thể được phân quyền. Mặc dù được ủy thác một
số quyền lập pháp và các quyền khác, các Nghị viện này không có quyền lực
ngang bằng với Quốc hội của Vương quốc. Thuộc hệ thống chính quyền ủy thác,
được quy định bởi một đạo luật của Quốc hội nước Anh, chúng không có quyền


6


chính trong các lĩnh vực kinh tế và xã hội. Chủ tịch hội đồng tỉnh là người đứng
đầu hội đồng tỉnh.9
Tỉnh và Lãnh thổ Hải ngoại thuộc Pháp bao gồm các vùng lãnh thổ do
Cộng hòa Pháp quản lý nằm bên ngoài ranh giới địa lý của châu Âu. Tất cả đều
có đại diện trong Quốc hội Pháp (trừ những lãnh thổ không có dân cư) và có
quyền bỏ phiếu trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu. Các lãnh thổ này có sự
khác biệt về tình trạng pháp lý khác nhau và mức độ tự trị. Tại các tỉnh, theo
Hiến pháp Cộng hòa Pháp, luật pháp (luật dân sự, luật hình sự, luật hành chính,
luật xã hội, luật thuế…) giống như tại lãnh thổ chính quốc, tuy nhiên có thể lập
thêm các quy định riêng biệt để phù hợp với vị trí đặc biệt của nó. Ngược lại,
các lãnh thổ được quản lý bởi quy chế tự trị, cho phép chúng có luật lệ riêng của
mình, ngoại trừ một vài lĩnh vực đặc biệt (như quốc phòng, quan hệ đối ngoại,
ngoại thương, tài chính, tòa án và luật hành chính). 10
Nhìn chung, đối với các đặc khu hành chính, khu tự trị trên thế giới, vấn
đề đặt ra hiện nay là xu hướng tự trị, tự quản ngày càng cao. Những đơn vị này
ngày càng có xu hướng gia tăng tính độc lập của mình trong hoạt động quản lý
lãnh thổ đối với chính quyền ở trung ương. Cùng với đó, cũng có những phức
tạp nảy sinh do bất đồng về chính trị, mâu thuẫn về lợi ích và gây ảnh hưởng đến
an ninh trật tự xã hội. Tiêu biểu là: những cuộc bạo động liên tiếp tại các Khu tự
trị Tân Cương, Tây Tạng; những cuộc biểu tình kéo dài ở Hồng Kông do bất
đồng trong Bầu cử Trưởng đặc khu và quyền tự quyết của Hồng Kông với chính
quyền trung ương Trung Quốc trong những năm gần đây…
1.3. Tổ chức chính quyền tại đơn vị hành chính lãnh thổ đặc biệt
về kinh tế
Đặc khu kinh tế (còn gọi là khu kinh tế tự do) là hình thức tổ chức mới,
một sản phẩm của sự phát triển so với khu kinh tế truyền thống, được tạo ra

thương mại toàn cầu, tạo ra trên 66 triệu việc làm trực tiếp tại các quốc
gia12. Trong số các đặc khu kinh tế đã được thành lập trên thế giới, có những đặc
khu thành công như ở Trung Quốc, Philippines, Hàn Quốc, Dubai, Myanma.
Ngược lại, có những đặc khu không mấy thành công như ở Ấn Độ, Senegal…
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thành công hay thất bại của các đặc khu, trong
đó có nguyên nhân xuất phát từ mô hình tổ chức chính quyền địa phương tại các
đặc khu.
- Đặc khu kinh tế Thâm Quyến - Trung Quốc:
Trong số các đặc khu kinh tế trên thế giới, Thâm Quyến được đánh giá là
thành công nhất. Tổ chức chính quyền tại Thâm Quyến được tổ chức một cách
hiệu quả, tạo ra sự khác biệt thực sự so với chính quyền tại các đơn vị hành
chính lãnh thổ khác. Thâm Quyến trước đây là huyện Bảo An thuộc tỉnh Quảng
Đông. Tháng 5 năm 1980, Thâm Quyến chính thức được chuyển thành đặc khu
kinh tế. Đặc khu kinh tế Thâm Quyến nằm trong địa giới quản lý hành chính của
thành phố Thâm Quyến, nhưng là một khu vực hành chính đặc biệt của tỉnh
Quảng Đông. Thâm Quyến nằm ở cấp địa khu, loại đơn vị hành chính thành phố

Nguyễn Thị Ngọc Lan, Luận án “Tổ chức chính quyền tại các đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt ở Việt Nam
hiện nay”, tr.73.
12
http://saigondautu.com.vn/ho-so/dac-khu-kinh-te-luc-day-dot-pha-k2-vinh-quang-va-cay-dang-51954.html,
ngày 13/11/2017
11

8


phó tỉnh (phó tỉnh cấp thành thị - thành phố trực thuộc tỉnh). Thâm Quyến được
trao thẩm quyền kinh tế tương đương với cấp tỉnh của Trung Quốc.
Bộ máy quản lý hành chính Nhà nước tại các đặc khu kinh tế của Trung

9


Phúc Điền là trung tâm hành chính của thành phố, Nam Sơn là trung tâm công
nghệ cao, Diêm Điền là là cơ sở dịch vụ hậu cần hàng hải - logistic.
Nhìn chung, chính quyền ở đặc khu kinh tế Thâm Quyến rất gọn, nhẹ với
chỉ có 3 cấp hành chính, giúp đơn giản hóa bộ máy hành chính. Bộ máy điều
hành gọn nhẹ linh hoạt, được điện tử hóa (xây dựng chính phủ điện tử), không bị
trùng chéo về chức năng, nhiệm vụ. Ở giai đoạn mới thành lập, đặc khu Thâm
Quyến ngoài hệ thống Đảng được nhất thể hóa để cầm quyền lãnh đạo, các cơ
quan chuyên môn chỉ có 4 cơ quan quản lý kinh tế (Cục phát triển kinh tế, Cục
phát triển thương mại, Cục vận tải và Cục nông nghiệp) trong khi mỗi tỉnh của
Trung Quốc có tới 50 cơ quan hành chính.
Số liệu thống kê cho thấy trong 33 năm qua, đặc khu kinh tế này đã thu
hút hơn 30 tỉ USD vốn đầu tư nước ngoài, đạt mức tăng trưởng kinh tế trung
bình gần 26% hàng năm. Từ một làng chài nhỏ, Thâm Quyến đã trở thành một
trung tâm kinh tế hàng đầu và một đô thị lớn, hiện đại của Trung Quốc. Theo số
liệu được niêm yết ở Bảo tàng Thâm Quyến thì năm 2012, thu nhập bình quân
đầu người ở đây đạt 20.000 USD, GDP đạt 1.295 tỷ nhân dân tệ13.
- Đặc khu kinh tế của Philippines:
Đặc khu kinh tế ở Phillippines có các dạng như: Vùng kinh tế đặc biệt
theo đạo luật năm 1995; Đặc biệt khu kinh tế; Xuất khẩu phát triển Acact (EDA)
năm 1994; Đặc khu kinh tế; Các doanh nghiệp SBF; Khu kinh tế Clark Special
(CSEZ)14. Tại các đặc khu kinh tế (Special Economic Zone - SEZ), Phillippines
tổ chức bộ máy quản lý bao gồm 2 cấp: Cơ quan quản lý nhà nước trung ương
các SEZ và ở từng vùng kinh tế đặc biệt có chủ thể riêng để quản lý, được trao
quyền đủ để quản lý. Hai chủ thể này đều được pháp luật quy định rõ chức năng,
nhiệm vụ và quyền hạn cũng như cơ cấu tổ chức bộ máy. Tuy nhiên, Tổng thống
vẫn là người quyết định nhiều vấn đề về SEZ.
Chính quyền Khu kinh tế đặc biệt của Philippines (PEZA) được gắn với

lập năm 2013). Mục đích thành lập các khu kinh tế tự do là nhằm phát triển các
khu này thành đầu mối của thế giới về kinh doanh, logistics và công nghiệp
công nghệ cao, thu hút các tập đoàn đa quốc gia. Mỗi khu kinh tế đều được
Chính phủ xác định lĩnh vực ưu tiên phát triển để tận dụng lợi thế và tránh tình
trạng cạnh tranh lẫn nhau. Các cơ chế, chính sách được xây dựng theo hướng ưu
đãi, đặc biệt là việc Chính phủ đứng ra hỗ trợ một phần (50%), phần còn lại sẽ
do ngân sách của địa phương thực hiện hoặc lựa chọn doanh nghiệp và thỏa
thuận với doanh nghiệp các hạng mục đầu tư hạ tầng. Các lĩnh vực đầu tư có
công nghệ cao, giáo dục, bệnh viện đều được Chính phủ Hàn Quốc hỗ trợ đầu
tư.16
Ở Hàn Quốc, một hội đồng gọi là “Ủy ban phát triển khu kinh tế” được
thành lập ra nhằm quản lý các đặc khu kinh tế. Ủy ban này trực thuộc Thủ tướng
Chính phủ do Bộ trưởng Bộ Công Thương và Năng lượng làm Trưởng Ủy ban,
gồm lãnh đạo nhiều bộ, ngành và các chuyên gia kinh tế. Ủy ban xây dựng quy
hoạch, chính sách, kế hoạch phát triển các khu kinh tế tự do, quyết định những
15
16

https://en.wikipedia.org/wiki/Philippine_Economic_Zone_Authority.
https://baomoi.com/dac-khu-kinh-te-luc-day-dot-pha-k3-nhung-hinh-mau-toa-sang/c/23965074.epi,16/11/2017.

11


vấn đề lớn ngoài thẩm quyền của chính quyền tỉnh. Nếu được sự đồng ý của Ủy
ban này thì Chính Phủ có thể sẽ hỗ trợ 100% vốn đầu tư hạ tầng cho đặc khu
kinh tế.
Tại mỗi khu kinh tế tự do, thành lập một Ban quản lý có nhiệm vụ, quyền
hạn trong việc xây dựng kế hoạch đầu tư phát triển, quyết định cấp phép đầu tư,
xây dựng khu kinh tế. Chỉ những dự án lớn đầu tư vào khu kinh tế trong những

12


chính quyền dùng đến đặc khu vì những lý do sai lầm: để được tiếng là cải cách
và đổi mới, để có “thành tích” và được trúng cử, nhưng lại không dám mạo hiểm
mở cửa hoàn toàn. Mở cửa kiểu “he hé” như vậy có thể là một cách để giữ
những phần khác của nền kinh tế vẫn được bảo hộ khỏi cạnh tranh. Nhiều quan
chức lại xem đặc khu là chỗ “đào mỏ”. Năm 2005, khoảng 60% các công ty ở
các đặc khu Ấn Độ phải trả các khoản phí “đặc biệt” cho chính quyền các đặc
khu. Một lo ngại khác là các đặc khu cũng là nơi rửa tiền, bằng cách làm tăng
giá trị hàng xuất khẩu. Như vậy, cách thức tổ chức và hoạt động của bộ máy
chính quyền tại các đặc khu tác động trực tiếp đến sự ổn định đời sống xã hội,
hiệu quả hoạt động, sự thành công hay thất bại của các đặc khu. 18
2. Một số kinh nghiệm rút ra từ mô hình tổ chức chính quyền tại các
đơn vị hành chính lãnh thổ đặc biệt của các quốc gia trên thế giới
- Từ tổ chức chính quyền tại các đặc khu về chính trị và hành chính
Mô hình tổ chức chính quyền tại các đặc khu về chính trị và hành chính
đều cho thấy tính tự trị, tự quản trong hoạt động của chính quyền địa phương so
với chính quyền trung ương. Tuy nhiên, chính quyền tại các đặc khu này phải có
sự lệ thuộc nhất định với chính quyền trung ương, đặc biệt là các vấn đề liên
quan đến an ninh, quốc phòng, đối ngoại; nhận sự hỗ trợ của chính quyền trung
ương.
Vùng lãnh thổ hải ngoại thuộc Pháp là hệ thống phi tập trung hóa về chính
trị và hành chính cho phép một phần lãnh thổ có những đặc điểm thống nhất,
điểm chung về địa lý, lịch sử, dân tộc và kinh tế được độc lập cao ở một mức độ
trong mối quan hệ với chính quyền trung ương. Những đơn vị hành chính lãnh
thổ này có quy chế tự trị, có luật lệ riêng, nhưng những vấn đề liên quan đến
quân đội, đối ngoại, ngoại thương, tài chính... thì vẫn lệ thuộc vào chính quốc.
Đối với lãnh thổ Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland tồn tại mô
hình chính quyền ủy thác. Nó được ấn định và bảo đảm bởi Hiến pháp đối với

sống kinh tế xã hội đặt ra, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển nhanh chóng.
Để quản lý và điều hành hoạt động của các đặc khu kinh tế, cần phải xây
dựng được một bộ máy hành chính hiệu quả. Mô hình bộ máy quản lý có sự đa
dạng, linh hoạt phù hợp với đặc điểm từng khu vực và theo từng giai đoạn khác
nhau. Hiện nay, trên thế giới, thường có các mô hình quản lý sau:
(1) Cơ quan nhà nước trung ương hoặc chính quyền địa phương trực tiếp
quản lý, vận hành các đặc khu kinh tế: Tại đặc khu kinh tế Thâm Quyến, Hàn
Quốc thì chính quyền địa phương trực tiếp quản lý tùy theo quy mô cấp tỉnh,
huyện.
(2) Chính phủ, Quốc hội hoặc Tổng thống thành lập các đặc khu kinh tế
nhưng giao cho tư nhân điều hành, quản lý theo mô hình “lãnh đạo công - quản
trị tư” như Philippines. Mô hình hỗn hợp nhà nước và tư nhân này cũng được
nhiều quốc gia khác áp dụng như UAE, Indonesia, Malaysia…

Nguyễn Thị Ngọc Lan, Luận án “Tổ chức chính quyền tại các đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt ở Việt Nam
hiện nay”, tr.84.
19

14


(3) Ngoài ra, còn có mô hình hợp tác liên chính phủ trong phát triển đặc
khu kinh tế. Điển hình là mô hình của đặc khu Tô Châu của Trung Quốc. Tô
Châu được xem là đặc khu thành công với mô hình hợp tác kinh tế - kỹ thuật
giữa Trung Quốc và nước ngoài. Tô Châu liên tục nhiều năm đứng đầu bảng xếp
hạng về “khu phát triển có sức cạnh tranh nhất trong các thành phố Trung
Quốc”20. Tại Tô Châu, Chính phủ Trung Quốc và Chính Phủ Singapore cùng
hợp tác phát triển khu công nghiệp. Trong đó, Singapore cung cấp vốn khởi
động, chuyển giao chuyên môn trong quy hoạch đô thị, phát triển công nghiệp,
thiết kế đô thị và đặc biệt nhất là chiến lược kinh doanh gia công phần mềm. Với


nghiệm thành công trong việc xây dựng các đặc khu ở các nước trên thế giới. Từ
kinh nghiệm được đút rút trên, xin đề xuất một số kiến nghị như sau:
3.1. Việc xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương tại các đơn
vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở nước ta cần đảm bảo các nguyên tắc cơ bản
trong tổ chức chính quyền của các đơn vị hành chính lãnh thổ nói chung như:
tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, phù hợp với các chính sách, chiến lược, quy
hoạch phát triển của đất nước và từng vùng, miền, đảm bảo công khai, dân
chủ… Đồng thời, phải phù hợp với những đặc điểm riêng của đơn vị hành chính
lãnh thổ đó, đặc biệt là các yếu tố lịch sử, văn hóa, nguyện vọng, ý chí của nhân
dân địa phương, trình độ, năng lực quản lý của bộ máy chính quyền nơi đây.
3.2. Chính quyền tại đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt phải có tính độc
lập tương đối, tính tự chủ ở lĩnh vực kinh tế. Muốn vậy, cần giải quyết tốt mối
quan hệ giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương theo hướng
phải đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước cho chính quyền
địa phương các đặc khu. Theo đó, ngày càng phát huy tính tự chủ, tự chịu trách
nhiệm của chính quyền địa phương đối với các vấn đề của địa phương để phát
huy mọi tiềm năng, thế mạnh của mỗi cấp chính quyền địa phương, trong đó
quan trọng nhất là vấn đề phân cấp về mặt quản lý và sử dụng ngân sách. Bên
cạnh đó, để tạo sự đồng thuận xã hội, cần thu hút sự tham gia của các chủ thể
khác nhau trong xã hội (dân cư, tổ chức xã hội, doanh nghiệp...) vào quản trị địa
phương. Đây là kinh nghiệm thành công của hầu hết các đặc khu kinh tế trên thế
giới.
Tuy nhiên, vẫn rất cần sự kiểm soát của chính quyền trung ương nhằm
tránh tình trạng “lạm quyền” hoặc “chệch định hướng” của chính quyền đặc khu,
giúp cho việc bảo đảm thực hiện hiệu quả quản lý địa phương, thông qua việc
xây dựng thể chế quy định chặt chẽ về mối quan hệ phân cấp, phân quyền, ủy
quyền giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương các đặc khu.
Bên cạnh đó, cần xây dựng một chủ thể quản lý thật sự có hiệu lực, hiệu quả –
một cơ quan phát triển, quản lý đặc khu kinh tế như mô hình của Philippines,

quyền lãnh thổ) và các bộ, ngành (phân quyền chức năng) nhằm tăng cường tính
chủ động trong hoạt động quản lý nhà nước. Quản lý công mới cũng chỉ rõ vai
trò của Nhà nước không trực tiếp cung cấp các sản phẩm, dịch vụ cho xã hội mà
chỉ chịu trách nhiệm đảm bảo cung cấp dịch vụ, hướng đến chuyển giao cho khu
vực tư đảm nhiệm chức năng này và chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý ở tầm vĩ
mô. Quản lý theo hướng chú trọng đến kết quả đầu ra, dùng các tiêu chí cụ thể
để đánh giá kết quả hành chính. Kết quả đầu ra, đảm bảo được hiệu quả công
việc và không ngừng nâng cao hiệu quả công việc có ý nghĩa quan trọng nhất.
Điều này tạo ra một môi trường làm việc mềm dẻo linh hoạt hơn, tạo điều kiện
thuận lợi cho cán bộ, công chức hoàn thành nhiệm vụ tốt nhất.22
Nguyễn Thị Ngọc Lan, Luận án “Tổ chức chính quyền tại các đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt ở Việt Nam
hiện nay”, tr.160.
22

17


Để tạo ra một chính quyền hiệu lực, hiệu quả tại các đặc khu thì cải cách
hành chính là vấn đề rất quan trọng. Trong đó, phải chú trọng nâng cao năng lực
của hệ thống pháp luật để xây dựng một thể chế hoàn chỉnh, thống nhất nhằm
tạo hành lang pháp lý thông thoáng để tiến hành cải cách hành chính thuận lợi.
Hướng tới một nền hành chính hiện đại bằng việc đơn giản hóa các thủ tục hành
chính, cắt giảm các thủ tục hành chính phụ trợ, xây dựng các thủ tục hành chính
thống nhất, minh bạch, tăng cường thực hiện bằng hệ thống internet để tiết kiệm
thời gian, công sức của các tổ chức, công dân và tạo điều kiện thuận lợi cho
công tác quản lý của các cơ quan nhà nước. Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện
và nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, ngoại ngữ và tinh thần
trách nhiệm của đội ngũ cán bộ công chức làm việc trong bộ máy chính quyền
địa phương các đặc khu.
Có thể thấy, trên thế giới có rất nhiều quốc gia (cả các nước phát triển và

chính – kinh tế đặc biệt ở Việt Nam hiện nay”;
http://cafef.vn/bai-hoc-ve-phat-trien-dac-khu-kinh-te-tu-phep-mau-thamquyen-20171029165203706.chn;
https://baomoi.com/dac-khu-kinh-te-luc-day-dot-pha-k3-nhung-hinh-mautoa-sang/c/23965074.epi,16/11/2017;
http://saigondautu.com.vn/ho-so/dac-khu-kinh-te-luc-day-dot-pha-k2vinh-quang-va-cay-dang-51954.html, ngày 13/11/2017;
https://vi.wikipedia.org/wiki/Hồng_Kông;
https://vi.wikipedia.org/wiki/Ma_Cao;
https://vi.wikipedia.org/wiki/Vương_quốc_Liên_hiệp_Anh_và_Bắc_Irela
nd;
https://vi.wikipedia.org/wiki/ Phân_cấp_hành_chính_Pháp;

10. http://www.wikiwand.com/vi/Tỉnh hải ngoại và lãnh thổ hải ngoại thuộc
Pháp;
11. http://vietnamfinance.vn/trung-quoc-singapore-ky-ket-sieu-du-an-hoptac--2015110810455093.htm
Tài liệu nước ngoài
12. https://en.wikipedia.org/wiki/Philippine_Economic_Zone_Authority;
13. https://www.gov.hk/en/about/govdirectory/govstructure.htm
14. http://www.peza.gov.ph/index.php/about-peza.

19