ÂÃƯ VÀN NGHË LÛN 9
Âãư ra: Trong truûn “Ngỉåìi con gại Nam Xỉång” nhán váût Trỉång
Linh väüi tin cáu nọi ngáy thå ca con tr â nghi oan cho V Nỉång
rưng ráùy v âạnh âùi nng âi. V Nỉång bë oan ỉïc nãn nhy
xúng säng tỉû váùn.
Em hy âc ké lải tạc pháøm v tçm xem cọ nhỉỵng chi tiãút no
trong truûn tạc gi mún hẹ måí kh nàng cọ thãø trạnh âỉåüc thm
këch âau thỉång cho V Nỉång. Nhỉỵng ngun nhán no lm cho thm
këch âọ váùn diãùn ra dáùn âãún cại chãút âau thỉång ca ngỉåìi phủ nỉỵ
âỉïc hảnh?
Em hy bçnh lûn vãư ngun nhán cại chãút âọ.
HỈÅÏNG DÁÙN
1. Âc ké tạc pháøm, nàõm vỉỵng chi tiãút, âäüc láûp suy nghé âãø tçm ra
nhỉỵng chi tiãút m âãư u cáưu. Ti thàõt nụt v måí nụt l åí chäù áúy.
Mäùi em tçm ti theo cạch ca mçnh miãùn l håüp lê.
2. Bçnh ln vãư ngun nhán cại chãút ca V Nỉång. Cọ ngun nhán
trỉûc tiãúp do tênh nãút cạ nhán ca Trỉång Linh v ngun nhán sáu xa
ca chãú âäü x häüi tỉì âọ tçm ra nghéa täú cạo v nhán âảo ca tạc
pháøm.
BI VIÃÚT THAM KHO
“Truưn kç mản lủc” l mäüt tạc pháøm cọ giạ trë ca vàn hc
cäø nỉåïc ta thãú kè XVI, mäüt táûp truûn vàn thå âáưu tiãn bàòng chỉỵ
Hạn åí Viãût Nam. Truûn “Ngỉåìi con gại Nam Xỉång” l mäüt truûn
hay trong tạc pháøm.
Truûn kãø ràòng, V Thë Thiãút l mäüt phủ nỉỵ âỉïc hảnh åí
Nam Xỉång, chäưng l Trỉång Linh, ngỉåìi nh giu nhỉng khäng cọ
hc, tênh laiû âa nghi. Triãưu âçnh bàõt lênh, Trỉång Linh phi tng qn
trong khi våü âang mang thai. Chäưng âi xa måïi âỉåüc mỉåìi ngy thç nng
sinh con trai âàût tãn l Ân. Nàm sau, giàûc tan, viãûc qn kãút thục,
Trỉång Linh tråí vãư thç con â biãút nọi, nhỉng âỉïa tr nháút âënh khäng
nháûn Trỉång Linh lm bäú. Nọ nọi: “Å hay! Thãú ra äng cng l cha täi ỉ

nh, mäüt vủ ghen tng. Khäng êt tạc pháøm xỉa nay â viãút vãư cại
chuûn thỉåìng tçnh âáưy tai hoả ny. V nỉång khäng may láúy phi
ngỉåìi chäưng c ghen, ngun nhán trỉûc tiãúp dáùn nng âãún cại chãút
bi thm l “mạu ghen” ca ngỉåìi chäưng näng näøi. Nhỉng sỉû thỉûc
váùn l sỉû thỉûc!cại chãút oan øng quạ v ngỉåìi chäưng âäüc âoạn
quạ!
Mäüt phủ nỉỵ âỉïc hảnh, tám häưn nhỉ ngc sạng m bë nghi oan
båíi mäüt chuûn khäng âáu åí mäüt låìi con tr, mäüt cáu nọi âu ca mẻ
våïi con m phi tçm âãún cại chãút bi thm, ai oạn trong lng säng thàm
thàóm. Cáu chuûn âau lng vỉåüt ra ngoi khn khäø cu mäüt gia
âçnh, nọ büc chụng ta phi suy nghé tåïi säú pháûn mong manh ca con
ngỉåìi trong mäüt x häüi m nhỉỵng oan khút, báút cäng, tai hoả cọ
thãø xy ra báút cỉï lục no âäúi våïi h m nhỉỵng ngun nhán dáùn
âãún nhiãưu khi ráút lả lng khäng thãø lỉåìng trỉåïc âỉåüc. Âọ l x
häüi phong kiãún åí nỉåïc ta, nháút l åí thåìi nọ â suy vong. X häüi âọ
â sinh ra nhỉỵng chng Trỉång Linh, nhỉỵng ngỉåìi ân äng âàûc âáưu
ọc “nam quưn”, ch âảp lãn quưn säúng ca ngỉåìi phủ nỉỵ. Tênh
ghen tng ca cạ nhán cäüng våïi tỉ tỉåíng “nam quưn” trong x häüi
â lm nãn mäüt Trỉång Linh âäüc âoạn âãún k củc, khỉ khỉ theo
riãng, nháút thiãút khäng nghe kiãún ca ngỉåìi khạc. Âỉïa tr nọi thç tin
ngay, cn våü than khọc gii by thäúng thiãút thç nháút âënh khäng tin, h
hng, lng xọm phán gii cäng minh cng chàóng àn thua gç. Háûu qu l
cại chãút thm thỉång ca V nỉång m ngun nhán sáu xa l chãú âäü
phong kiãún báút cäng cng chãú âäü “nam quưn” báút bçnh âàóng ca nọ
â gáy ra bao nhiãu tao hoả cho ngỉåìi phủ nỉỵ nọi riãng v con ngỉåìi
thåìi âọ nọi chung.
Âãư ra: Phán têch bi thå “Âäưng chê” ca chênh Hỉỵu ( Ngỉỵ vàn 9 -
Táûp 1).
HỈÅÏNG DÁÙN CẠCH VIÃÚT:
Bi thå “Âäưng chê” ra âåìi vo âáưu nàm 1948, sau chiãún dëch Viãût

ca nhỉỵng ngỉåìi bản chê cäút m tạc gi â biãøu hiãûn bàòng mäüt
hçnh nh củ thãø, gin dë m hãút sỉïc gåüi cm: “Âãm rẹt chung chàn
thnh âäi tri kè”. Sau cáu thå ny, nh thå hả mäüt cáu, mäüt dng thå, hai
tiãúng “Âäưng chê” vang lãn nhỉ mäüt “näút nháún”, l sỉû kãút tinh ca
mi cm xục, mi tçnh cm. Cáu thå “Âäưng chê” vang lãn nhỉ mäüt phạt
hiãûn, mäüt låìi khàóng âënh, âäưng thåìi lải nhỉ mäüt cại bn lãư gàõn
kãút âoản âáưu våïi âoản thỉï hai ca bi thå. Dng thå hai tiẹng “Âäưng
chê” nhỉ khẹp lải, nhỉ làõng sáu vo lng ngỉåìi cại tçnh sạu cáu thå
âáưu ca bi thå, nhỉ mäüt sỉû lê gii vãư cå såí ca tçnh âäưng chê. Sạu
cỏu thồ trổồùc hai tióỳng ọửng chờ ỏỳy laỡ cọỹi nguọửn vaỡ sổỷ hỗnh thaỡnh
cuớa tỗnh õọửng chờ keo sồn giổợa nhổợng ngổồỡi õọửng õọỹi.
Maỷch caớm xuùc vaỡ suy nghộ trong baỡi thồ õổồỹc trióứn khai trong
õoaỷn thồ thổù hai laỡ nhổợng bióứu hióỷn cuỷ thóứ cuớa tỗnh õọửng chờ vaỡ
sổùc maỷnh cuớa tỗnh õọửng chờ. Sổỷ bióứu hióỷn cuớa tỗnh õọửng chờ vaỡ
sổùc maỷnh cuớa noù õổồỹc taùc giaớ gồỹi bũng hỗnh aớnh ồớ nhổợng cỏu thồ
tióỳp:
Ruọỹng nổồng anh gổới baỷn thỏn caỡy
Gian nhaỡ khọng mỷc kóỷ gioù lung lay
Gióỳng nổồùc, gọỳc õa nhồù ngổồỡi ra lờnh
ọửng chờ- õoù laỡ sổỷ caớm thọng sỏu xa nhổợng tỏm tổ, nọựi loỡng
cuớa nhau. Ba cỏu thồ trón õổa ngổồỡi õoỹc trồớ laỷi vồùi hoaỡn caớnh rióng
cuớa nhổợng ngổồỡi lờnh vọỳn laỡ nhổợng ngổồỡi nọng dỏn õoù. Hoỹ ra õi trồớ
thaỡnh nhổợng ngổồỡi lờnh nhổng mọựi ngổồỡi coù mọỹt tỏm tổ, mọỹt nọựi
loỡng vóử hoaỡn caớnh gia õỗnh, ngổồỡi thỏn, cọng vióỷc õọửng quó. Hoỹ gổới
laỷi tỏỳt caớ cho hỏỷu phổồng, gổới baỷn thỏn caỡy cỏỳy ruọỹng nổồng cuớa
mỗnh. Hoỹ nhồù laỷi nhổợng gian nhf trọỳng khọng mỷc kóỷ gioù lung lay.
Nhổng õaỡnh õóứ laỷi, õaỡnh gổới laỷi, hoỹ phaới ra õi vỗ nghộa lồùn cổùu
nổồùc, cổùu nhaỡ.
Giồỡ ồớ tióửn tuyóỳn, hoỹ nhồù vóử hỏỷu phổồng vồùi mọỹt tỗnh caớm lổu
luyóỳn khoù quón. Hỏỷu phổồng, tióửn tuyóỳn (ngổồỡi ồớ laỷi nồi gióỳng nổùồc,

“Âãm nay rỉìng hoang sỉång múi
Âỉïng cảnh bãn nhau chåì giàûc tåïi
Âáưu sụng tràng treo”.
Âáy l mäüt bỉïc tranh âẻp ca tçnh âäưng chê, âäưng âäüi- mäüt
bỉïc tranh âàûc sàõc v cọ nghéa.
Bỉïc tranh trãn l mäüi cnh thỉûc trong mäüi âãm phủc kêch “chåì
giàûc tåïi” tải mäüt cnh ”rỉìng hoang sỉång múi” hoang vàõng lảnh lo
näøi báûp lãn ba hçnh nh gàõn kãút våïi nhau ”váưng tràng kháøu sụng v
ngỉåìi lênh” váưng tràng nhỉ treo kháøu sụng ca ngỉåìi lênh. Ngỉåìi lênh
thç “âỉïng cảnh bãn nhau chåì giàûc tåïi”.
Cáu thå “âáưu sụng tràng treo” (chè cọ 4 chỉỵ) gáy cho ngỉåìi âc
mäüt sỉû báút ngåì lê thụ “ sụng v tràng” sao lải ho quãn vo nhau
âẻp thãú! Hçnh nh thå nọi lãn nghéa cao âẻp ca cüc chiãún âáúu
bo vãû Täø qúc ca anh bäü âäüi củ Häư trong nhỉỵng nàm âáưu
khạnh chiãún chäúng Phạp.
Bi thå cọ ba khäø, ba tỉï thå, ch úu tảo thnh chung xun
sút ton bi thå “Âäưng chê”.“Âäưng chê-thỉång nhau nàõm láúy bn tay-
âáưu sụng tràng treo”
Bi thỉ hm xục, mäüc mảc, chán thỉûc trong sỉí dủng ngän
ngỉỵ, hçnh nh, giåüi t, cọ sỉïc khại quạt cao, khàõc hoả âỉåüc mäüt
trong nhỉỵng pháøm cháút täút âẻp ca anh bäü âäi củ Häư. Âọ l mäúi
tçnh âäưng chê, âäưng âäüi gàõn bọ, keo sån, thàõm âỉåüm tçnh cm, gian
khäø cọ nhau, säúng chãút cọ nhau. Bi thå cọ thỉûc, cọ må toả nãn v
âẻp ca bi thå, gáy cho ngỉåìi âc nhỉỵng suy tỉ sáu sàõc nhỉỵng cm
xục sáu làõng. Bi thå “Âäưng chê” cọ nhỉỵng nẹt thnh cäng trong viãûc
khàõc hoả hçnh nh ngỉåìi lênh cạch mảng trong thå ca khạng chiãún.
Âãư ra: Phán têch bi thå “Bi thå vãư tiãøu âäüi xe khäng kênh”ca
Phảm Tiãún Dût
BI VIÃÚT THAM KHO
Phảm Tiãún Dût l nh thå tr v låïn lãn “trong sàõc ạo ca anh