ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

PHAN SỸ HƯNG

HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, KIỂM SOÁT
THỊ TRƯỜNG TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG
TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂNTHẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG
Ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

PHAN SỸ HƯNG

HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, KIỂM SOÁT
THỊ TRƯỜNG TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG
TỈNH PHÚ THỌ
Ngành: Quản lý Kinh tế
Mã số: 8.34.04.10

LUẬN VĂNTHẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Quang Hợp

THÁI NGUYÊN - 2018


iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .............................................................. vi
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................. vii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ ....................................... viii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ..................................................................... 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................. 3
4. Ý nghĩa khoa học của luận văn ..................................................................... 3
5. Bố cục của luận văn ...................................................................................... 3
Chương 1.CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT
ĐỘNGKIỂM TRA, KIỂM SOÁT THỊ TRƯỜNG TẠICHI CỤC
QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG ............................................................................. 4
1.1. Cơ sở lý luận về chất lượng hoạt động kiểm tra, kiểm soát thịtrường ....... 4
1.1.1. Hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường ............................................... 4
1.1.2. Vai trò của hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường ........................... 12
1.1.3. Quy trình hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường.............................. 13
1.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường ... 27
1.2. Cơ sở thực tiễn về chất lượng hoạt dộng kiểm tra, kiểm soát thị trường ....... 31
1.2.1. Kinh nghiệm về chất lượng hoạt động kiểm tra, kiểm soát thịtrường ...... 31
1.2.2. Bài học kinh nghiệm rút ra cho Chi cục quản lý thị trường tỉnh
Phú Thọ ........................................................................................................... 34


iv



v
Chương 4.GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG KIỂM
TRA,KIỂM SOÁTTHỊ TRƯỜNG TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ
TRƯỜNG TỈNH PHÚ THỌ ........................................................................................77
4.1. Định hướng và mục tiêu nâng cao hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị
trường tại Chi cục quản lý thị trường tỉnh Phú Thọ ........................................ 77
4.1.1. Định hướng............................................................................................ 77
4.1.2. Mục tiêu................................................................................................. 79
4.2. Giải pháp hoàn thiện hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường tại
Chi cục quản lý thị trường tỉnh Phú Thọ ......................................................... 80
4.2.1. Nâng cao chất lượng xây dựng kế hoạch và tổ chức kiểm tra .............. 80
4.2.2. Tăng cường phối hợp với các cơ quan ban ngành ................................ 81
4.2.3. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ ..................................................... 82
4.2.4. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục pháp luật về kiểm tra, kiểm
soát thị trường ................................................................................................ 84
4.2.5. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin ............................................. 86
4.3. Kiến nghị .................................................................................................. 86
KẾT LUẬN .................................................................................................... 88
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 89
PHỤ LỤC ....................................................................................................... 91


vi
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BCĐ

:


Ngân sách nhà nước

QLTT

:

Quản lý thị trường

TBCN

:

Tư bản chủ nghĩa

TM-DL

:

Thương mại - Du lịch

UBND

:

Ủy ban nhân dân

VSATTP

:

viii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
Sơ đồ 3.1.

Tổ chức bộ máy quản lý của Chi cục Quản lý thị trường ....... 44

Biểu đồ 3.1:

Thực trạng lập kế hoạch kiểm tra dựatrên các nguồn
thông tin .................................................................................. 50

Biểu đồ 3.2:

Kết quả kiểm tra, phát hiện vi phạm tại chi cục QLTTtỉnh
Phú Thọ ................................................................................... 55

Biểu đồ 3.3:

Kết quả xử phạt hành chính thu vào NSNN theo từng loại
hình vi phạm ............................................................................ 60

Biểu đồ 3.4:

Đánh giá của doanh nghiệp về chất lượng xử lý sau kiểm tra,
kiểm soát thị trường đối với chi cục QLTT tỉnh Phú Thọ ........... 61

Biểu đồ 3.5:

Đánh giá của doanh nghiệp về việc giải quyết khiếu nại
của chi cục QLTT tỉnh Phú Thọ.............................................. 62

càng phát triển, các hoạt động giao thương diễn ra ngày càng đa dạng dưới
nhiều hình thức khác nhau. Điều này đã giúp thúc đẩy nền kinh tế của Việt
Nam nói chung và của tỉnh Phú Thọ nói riêng. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi
ích kinh tế mang lại thì kinh tế thị trường cũng có không ít những tiêu cực gây
ra những tác hại nghiêm trọng tới đời sống của người tiêu dùng và tổn thất
nặng nề cho nền kinh tế, đặc biệt có thể kể đến như: nạn buôn lậu, làm hàng
giả, hàng kém chất lượng…. những hành vi này trong những năm gần đây đã
gia tăng về cả số lượng và hình thức vi phạm. Chống buôn lậu hàng giả, hàng
nhái đã được đề cao nhằm mục đích giảm thiểu tình trạng vi phạm cũng như
nâng cao đời sống của người dân và thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
Chi cục quản lý thị trường tỉnh Phú Thọ là tổ chức trực thuộc Sở Công
thương, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Giám đốc Sở quản lý nhà nước
về công tác quản lý thị trường, bảo đảm lưu thông hàng hóa theo pháp luật.
Chi cục quản thị trường còn cónhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu
tranh chống các vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại, công nghiệp,
các lĩnh vực khác được pháp luật quy định và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp
tỉnh giao.Tỉnh sở hữu vị trí địa lý thuận lợi có nhiều tiềm năng phát triển lâm
nghiệp, khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, nhiều đối tượng xấu đã lợi dụng
những lợi thế về địa lý, tiềm năng này để thực hiện các hành vi buôn lậu,
chung chuyển hàng giả hàng nhái tới nhiều nơi khác nhau. Sự phát triển của
các đối tượng vi phạm ngày càng gia tăng về số lượng và mức độ vi phạm,


2
nhưng đội ngũ kiểm tra, kiểm soát thị trường tại Chi cục chưa thực sự hoàn
thiện, vẫn còn thiếu nhiều kinh nghiệm thực tiễn. Điều này dẫn tới nhiều
trường hợp vượt xa tầm kiểm soát của Chi cục, gây nhiều tổn thất cho thị
trường tỉnh Phú Thọ nói riêng và thị trường cả nước nói chung.
Với tình hình diễn biến khó lường của những đối tượng vi phạm đòi hỏi
công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường phải phát hiện và ngăn chặn kịp thời

- Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu hoạt động kiểm tra,
kiểm soát thị trường tại Chi cục quản lý thị trường tỉnh Phú Thọ.
- Phạm vi về không gian: Đề tài nghiên cứu được thực hiện tại Chi cục
quản lý thị trường tỉnh Phú Thọ
- Phạm vi về thời gian: Phân tích thực trạng của hoạt động kiểm tra, kiểm
soát thị trường tại Chi cục quản lý thị trường tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2015 - 2017.
4. Ý nghĩa khoa học của luận văn
- Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về chất lượng hoạt
động kiểm tra, kiểm soát thị trường. Những nội dung lý thuyết được tác giả đề
cập gồm: lý luận chung về chất lượng hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường;
khái niệm và nội dung hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường; những yếu tố
ánh hưởng tới chất lượng hoạt động kiểm tra kiểm soát thị trường.
- Đánh giá thực trạng công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường tại Chi
cục quản lý thị trường tỉnh Phú Thọ
- Đề xuất các giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao hoạt động kiểm
tra, kiểm soát thị trường của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Phú Thọ trong
thời gian tới.
5. Bố cục của luận văn
Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về chất lượng hoạt động kiểm tra,
kiểm soát thị trường tại Chi cục quản lý thị trường tỉnh Phú Thọ
Chương 2. Phương pháp nghiên cứu
Chương 3. Thực trạng hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường tại Chi
cục quản lý thị trường tỉnh Phú Thọ
Chương 4. Giải pháp hoàn thiện chất lượng hoạt động kiểm tra, kiểm
soát thị trường tại Chi cục quản lý thị trường tỉnh Phú Thọ.


4
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNGKIỂM TRA,

tế học, thị trường được hiểu rộng hơn, là nơi có các quan hệ mua bán hàng
hóa, dịch vụ giữa vô số những người bán và người mua có quan hệ cạnh
tranh với nhau, bất kể là ở địa điểm nào, thời gian nào. Thị trường trong kinh
tế học được chia thành ba loại: thị trường hàng hóa - dịch vụ (còn gọi là thị
trường sản lượng), thị trường lao động, và thị trường tiềntệ.
Dựa trên các khái niệm có thể rút ra: Thị trường là nơi diễn ra hoạt
động trao đổi hàng hóa, dịch vụ, tiền tệ … nhằm thỏa mãn nhu cầu của hai
bên cung và cầu ở bất kỳ thời gian và địa điểm nào.
1.1.1.2.Khái niệm về kiểm tra, kiểm soát thị trường
Kiểm tra là “xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét”, để chỉ
hoạt động của chủ thể tác động vào đối tượng kiểm tra (có thể trực thuộc hoặc
không trực thuộc). Tuy nhiên, khái niệm kiểm tra (control) có thể được hiểu
theo 2 nghĩa: Theo nghĩa rộng, để chỉ hoạt động của các tổ chức xã hội, các
đoàn thể và của công dân kiểm tra hoạt động bộ máy của nhà nước. Theo
nghĩa hẹp hơn, kiểm tra là hoạt động của chủ thể nhằm tiến hành xem xét, xác
định một việc gì đó của đối tượng bị quản lý xem có phù hợp hay không phù
hợp với trạng thái định trước (kiểm tra mang tính nội bộ của người đứng đầu
cơ quan, kiểm tra phương tiện giao thông…).[12]
Xét về chủ thể thì phạm vi chủ thể tiến hành hoạt động kiểm tra rất đa
dạng và phức tạp. Chủ thể tiến hành kiểm tra có thể là Nhà nước hoặc cũng có
thể là một chủ thể phi Nhà nước, chẳng hạn như hoạt động kiểm tra của một
tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội (Đảng, Công đoàn, Mặt trận, Đoàn
thanh niên, Hội phụ nữ…), hoạt động kiểm tra trong nội bộ một doanh
nghiệp: kiểm tra của Giám đốc đối với các phòng, ban, kiểm tra của Quản đốc
đối với người lao động. Trên một bình diện rộng hơn nữa, kiểm tra có thể là
sự xem xét thực tế để đánh giá, nhận xét của bất kỳ một cá nhân nào trong xã


6
hội trong bất cứ một hoạt động nào. Khi con người biết lao động một cách có

Văn Hoá Việt Nam do Nguyễn Như Ý chủ biên (1999) thì “kiểm soát” là
kiểm tra, xem xét, nhằm ngăn ngừa những sai phạm các qui định. Cụ thể hơn
đây là công tác phát hiện các hoạt động không đúng quy định, không được
hoàn tất từ đó làm căn cứ để đưa ra các mức xử phạt đối với người chịu
trách nhiệm thi hành hoạt động này. Trong thời đại kinh tế mở hiện nay, từ
“control”mang ý nghĩa kiểm soát nhưng được hiểu theo ý nghĩa nhẹ hơn
hay còn được gọi là kiểm tra. Cũng theo Đại Từ Điển trên, “kiểm tra” được
định nghĩa là xem xét thực chất, thực tế. Kiểm tra, như vậy, bao hàm sự
hướng dẫn và huấn luyện nhiều hơn là trừng phạt[16].
Kiểm soát có chức năng là bao quát mọi hoạt động của thị trường theo
những kế hoạch đã được đề ra. Hiệu quả của công tác kiểm soát được đánh
giá khi các tiêu chuẩn (standards) được thiết lập, các thông tin (information)
cần thiết để đo lường tiêu chuẩn được cung cấp đầy đủ, và đối tượng có hành
động sửa sai (corrective action) khi cần thiết.
Kiểm tra, kiểm soát là hoạt độngđánh giá các hoạt động thông qua các
thông tin kỹ thuật, phương tiện, phương pháp và các hoạt động nhằm đảm bảo
chất lượng của các hoạt động trong phạm vi quản lý theo đúng chuẩn mực nhất
định. Nhiệm vụ chính của kiểm tra, kiểm soát là thực hiện đánh giá các sản
phẩm, hoạt động có đạt theo chuẩn mực đã được đề ra trước đó hay không hoặc
đánh giá việc thực hiện chất lượng trong thực tế của tổ chức, doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, kiểm tra, kiểm soát còn là hoạt động so sánh giữa chất lượng
thực tế và chất lượng dựa theo tiêu chuẩn để phát hiện những sai lệch không phù
hợp trong các hoạt động của các cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức từ đó làm căn
cứ đưa ra những biện pháp khắc phục sai lệch đó.
Khi thực hiện kiểm tra, kiểm soát các kết quả thực hiện kế hoạch cần
đánh giá một cách độc lập những vấn đềsau:
+ Kế hoạch có được tuân theo một cách đúng quy định không?
+ Kế hoạch đề ra đã đạt được hiệu quả hay chưa?



Vậy,Chấtlượngkiểmtra,kiểmsoátthịtrườnglàkhảnăngcủahoạtđộngxem

xét,

đánh giá, phát hiện, ngăn chặn, xử lý những gì trái với quy định về thị trường
nhằmđápứngcácyêucầucủaCơquanquảnlýthịtrườngvàcácbênliênquan.
Trên thực tế hai khái niệm kiểm tra và kiểm soát không tách rời nhau,
chúng ta thường dùng chung một cụm từ kiểm tra, kiểm soát thị trường để chỉ
một hoạt động giám sát của cơ quan quản lý thị trường đối với các hoạt động,
giao dịch trên thị trường như sản suất, kinh doanh mua bán, trao đổi hàng hóa,
giao dịch thương mại…, nhằm bảo đảm những quy định về pháp luật thương
mại, thị trường được thực thi nghiêm minh trong đời sống kinh tế - xã hội.
1.1.1.3. Mục tiêu của hoạt động kiểm tra, kiểm soát thịtrường
Nền kinh tế phát triển theo xu hướng hội nhập thế giới, điều này giúp mở
rộng quan hệ giữa các doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn quốc gia cũng
như là các hoạt động xuất nhập khẩu của một quốc gia. Xu hướng này đã mang
lại những lợi ích như làm đa dạng hóa, phong phú mặt hàng, mua bán trở nên dễ
dàng hơn, nguồn cung và nguồn cầu đều tăng. Bên cạnh những lợi ích trên, xu
hướng hội nhập này cũng mang theo không ít mặt trái như: tình trạng buôn lậu,
làm hàng giả, kinh doanh trái phép, gian lận thương mại… và một số tệ nạn
khác. Đây là những vấn đề mà tất cả quốc gia đều phải đối mặt và song hàng
trong suốt quá trình phát triển nền kinh tế thị trường.


9
Nền kinh tế của nước ta phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Mọi hoạt động của nền kinh tế đề có sự quản lý của nhà nước nhằm mục đích
phát huy tính ưu việt của thị trường, phát huy tiềm năng sẵn có của đất nước
và nội lực của nền kinh tế, tranh thủ kinh nghiệm và vốn của các nước phát
triển để đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao. Quản lý thị trường là một



12
1.1.2. Vai trò của hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường
* Góp phần hoàn thiện cơ chế chính sách pháp luật
Mọi hoạt động kinh tế nói chung và thương mại nói riêng đều vận hành
dựa trên cơ chế chính sách, pháp luật của Nhà nước đề ra. Cơ chế chính sách
giúp cho mọi hoạt động diễn ra theo chiều hướng ổn định, có quy trình, thúc
đẩy nền kinh tế thị trường phát triển. Hơn nữa, cơ chế chính sách phát luật
còn là công cụ nhằm ngăn cản những hạn chế và mặt trái của cơ chế thị
trường, đặc biệt là trong cơ chế thị trường mở như hiện nay. Với sự phát triển
kinh tế nhanh chóng như hiện nay, cơ chế chính sách pháp luật không thể
tránh khỏi những hạn chế những kẽ hở làm cho hoạt động buôn lậu, hàng giả
và gian lận thương mại có điều kiện phát sinh và phát triển. Do đó,tình trạng
này đặt ra một vấn đề quan trọng đối công tác quản lý nhà nước là phải cải
thiện chính sách, cơ chế và pháp luật.Mọi hoạt động chỉnh sửa, bổ sung đều
phải dựa trên những căn cứ nhất định và hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị
trường chính là nơi cung cấp các căn cứ, các bằng chứng cụ thể phản ánh một
cách chân thực, sống động các hoạt động diễn ra trong thực tế, để phục vụ cho
việc hoàn thiện, bổ sung các chính sách cho phùhợp.
Thông qua hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường giúp tham mưu cho
nhà nước giảm đến mức tối đa các thủ tục hành chính không cần thiết, gây
phiền hà đến nhân dân và đối tượng kinh doanh nói chung.
*

Phòng

ngừa

hành

hàng hoá làm ảnh hưởng và thiệt hại đến tài sản và uy tín của các doanh
nghiệp. Các cơ quan kiểm tra kiểm soát dựa vào 5 dấu hiệu sau đây để đánh
giá các sai phạt của doanh nghiệp:
- Doanh nghiệp kinh doanh các mặt hàng vị phạm pháp luật được
kiếu nại từ đường dây nóng hoặc có đơn khiếu nại, tố cáo. Hầu hết các
trường hợp này thường xảy ra trong lĩnh vực chống hàng lậu, hang nhái,
hàng kém chất lượng.
- Các trường hợp bị bắt quả tang đang trong quá trình tiêu thụ và vận
chuyển các mặt hàng không rõ nguồn gốc
- Theo kế hoạch được phê duyệt kiểm tra kiểm soát các doanh nghiệp
- Theo các ý kiến và đề nghị của các cơ quan cấp trên yêu cầu cơ quan
có thẩm quyền kiểm tra kiểm soát các doanh nghiệp
- Theo đề nghị có sự phối hợp của các cơ quan có thẩm quyền khác
nhằm kiểm tra kiểm soát tình hình kinh doanh của các doanh nghiệp.