Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục

MỤC LỤC
MỤC LỤC.........................................................................................................1
A. ĐẶT VẤN ĐỀ..............................................................................................1
1. LỜI MỞ ĐẦU...........................................................................................1
1.1. Lí do chọn đề tài.................................................................................1
1.2. Mục đích nghiên cứu đề tài................................................................2
2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI......................................2
2.1. Nghiên cứu lí luận..............................................................................2
2.2. Nghiên cứu thực tế.............................................................................3
1. CƠ SỞ LÍ LUẬN......................................................................................4
2. CƠ SỞ THỰC TIỄN.................................................................................5
2.1. Thuận lợi.............................................................................................5
...................................................................................................................7
...................................................................................................................7
Ủng hộ quỹ: “Vì bạn nghèo” nhân dịp Tết trung thu................................8
.................................................................................................................10
Chúng em dọn vệ sinh lớp học................................................................10
.................................................................................................................11
Hoạt động sân khấu hóa giờ chào cờ.......................................................11
.................................................................................................................12
.................................................................................................................12
2.2. Khó khăn..........................................................................................13
2.3. Nguyên nhân của thực trạng.............................................................14
3. CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC, PHẨM CHẤT CHO
HỌC SINH..................................................................................................15
3.1. Xác định rõ nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm...............................15
3.2. Thấu hiểu tính cách, hoàn cảnh học sinh ngay khi bước vào lớp 1..16
3.3. Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm chi tiết.............................................16

thức cho học sinh mà còn phải phát huy được năng lực, phẩm chất của mỗi
học sinh.
Vì vậy, trong quá trình dạy học, bản thân tôi luôn chú trọng đến việc
hình thành các tiêu chí về năng lực, chuẩn mực hành vi đạo đức cho học sinh
trong các mối quan hệ: gia đình, thầy cô, bạn bè; mối quan hệ với thiên nhiên
và cộng đồng, tạo nhiều cơ hội cho các em bộc lộ tính cách và phát triển bản
thân về mọi mặt.
Có thể nói, năng lực, phẩm chất của học sinh chỉ có thể được hình thành
thông qua hoạt động học tập và giảng dạy cũng như các hoạt động giáo dục
khác trong nhà trường.
Vậy, làm thế nào để chúng ta phát triển năng lực, phẩm chất cho học
sinh Tiểu học? Đó là câu hỏi mà có rất nhiều băn khoăn cũng như có rất nhiều
sáng kiến kinh nghiệm hay đã được đưa ra để trả lời cho câu hỏi đó. Tuy
nhiên, bản thân tôi xin được mạnh dạn đưa ra những giải pháp xuất phát từ
thực tế giảng dạy, kinh nghiệm của bản thân cũng như để phù hợp với đặc
trưng riêng của đối tượng học sinh, thực trạng đơn vị nhà trường, tôi quyết
định chọn đề tài: “Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông
qua các hoạt động giáo dục”.
1


Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục

1.2. Mục đích nghiên cứu đề tài
- Việc phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh giúp các em rèn
luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng; giúp các
em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống, xây
dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực,
chủ động, an toàn, hài hoà và lành mạnh trở thành người phát triển toàn diện.

Giang.
Năm học 2018- 2019, tôi được phân công giảng dạy lớp 1B. Qua phỏng
vấn, khảo sát thực tế, sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, tôi nhận thấy
những năng lực, phẩm chất giúp các em rất nhiều trong cuộc sống như: có ý
thức tự phục vụ, tự trọng, trung thực, đoàn kết với các bạn…

3


Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục

B. GIẢIQUYẾT VẤN ĐỀ
1. CƠ SỞ LÍ LUẬN

Năng lực được hiểu là kiến thức, kỹ năng, khả năng và hành vi mà mỗi
người học sinh cần phải có. Năng lực được thể hiện qua quá trình học tập, thể
hiện các kĩ năng của bản thân trong cuộc sống hàng ngày. Năng lực là những
hành động, thao tác được thực hiện thuần thục, ổn định trên cơ sở tập luyện và
vận dụng kiến thức, để thực hiện và hoàn thành những nhiệm vụ cụ thể. Đánh
giá học sinh theo ba nhóm năng lực sau: Năng lực tự phục vụ, tự quản; Năng
lực giao tiếp, hợp tác; Năng lực tự học và giải quyết vấn đề.
Phẩm chất cá nhân của mỗi học sinh được đánh giá theo bốn nhóm :
Chăm học, chăm làm, tích cực tham gia hoạt động giáo dục; Tự trọng, tự
tin,tự chịu trách nhiệm; Trung thực, kỷ luật, đoàn kết; Yêu gia đình, bạn bè và
những người khác; yêu trường, lớp, quê hương.
Thông qua quá trình học tập, rèn luyện thì năng lực, phẩm chất của học
sinh sẽ được hình thành và phát triển.
Nhiệm vụ trung tâm của nhà trường là dạy và học, đó cũng là nhiệm vụ
của giáo viên. Không những thế mà giáo viên còn phải rèn luyện cho học sinh

luyện của con em mình; tích cực hợp tác với nhà trường trong các hoạt động
giáo dục học sinh. Thông tư này đánh giá học sinh thường xuyên về học tập,
năng lực, phẩm chất. Với tiêu chí năng lực, phẩm chất thì được bộc lộ rõ ở
các hoạt động học tập trên lớp, luyện tập, thực hành và trải nghiệm thực tế.
Năm học 2018-2019 là năm học đầu tiên tôi được phân công chủ nhiệm
và giảng dạy lớp 1B với tổng số 39 học sinh. Qua thực tế giảng dạy và nghiên
cứu đề tài, bản thân tôi gặp được nhiều thuận lợi nhưng cũng không ít những
khó khăn.
2.1. Thuận lợi
Nhà trường, Ban giám hiệu thường xuyên giúp đỡ giáo viên nghiên
cứu, cải tiến nâng cao chất lượng dạy học, không ngừng đổi mới PPDH phù
hợp với nội dung chương trình của sách Tiếng Việt công nghệ. Và đặc biệt
chú trọng đến việc nâng cao năng lực, phẩm chất cho học sinh. Nhà trường
5


Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục

coi đây là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc thực hiện
mục tiêu giáo dục. Mỗi giáo viên chúng tôi không chỉ nâng cao chất lượng
chuyên môn nghiệp vụ, mà còn thường xuyên quan tâm đến đời sống, tâm tư
tình cảm của học sinh.
Việc nâng cao năng lực, phẩm chất cho học sinh cũng đồng nghĩa với
việc phải giáo dục kỹ năng sống cho các em. Ngoài việc lồng ghép giáo dục
kĩ năng sống vào các môn học hàng ngày thì hoạt động trải nghiệm, hoạt động
ngoài giờ lên lớp là một trong những con đường giáo dục có hiệu quả trong
việc nâng cao năng lực, phẩm chất, rèn kĩ năng sống cho học sinh. Chính vì
thế, bằng nhiều hình thức khác nhau nhà trường thường xuyên tổ chức những
hoạt động trải nghiệm, những buổi sinh hoạt ngoại khóa như: “Trung thu

8


Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục

Chúng em dọn vệ sinh môi trường, chăm sóc cây cối

9


Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục

Chúng em dọn vệ sinh lớp học

10


Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục

Hoạt động sân khấu hóa giờ chào cờ

11


Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục


hoạt động ngoại khóa nên tham gia còn hời hợt, chưa tập trung.
2.2.2. Đối với phụ huynh:
- Một số cha mẹ các em đi làm xa nhà, trình độ học vấn còn hạn chế, có
học sinh không được sống cùng cha mẹ nên các em không được theo sát, giáo
dục năng lực, phẩm chất cho các em tại gia đình ngay từ khi còn nhỏ.

13


Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục

- Một số cha mẹ các em luôn nóng vội trong việc dạy con; chỉ chú
trọng đến việc con mình về nhà mà chưa biết đọc, viết chữ, hoặc chưa biết
làm toán thì lo lắng một cách thái quá. Đồng thời lại chiều chuộng, cung
phụng con cái khiến trẻ không có năng lực tự phục vụ.
2.3. Nguyên nhân của thực trạng
Trong quá trình giáo dục, rèn luyện học sinh, tôi tìm ra được một số
nguyên nhân sau:
- Do chuyển từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập (từ mẫu giáo
sang lớp 1) nên các em còn hiếu động, thiếu kiên trì chưa quen với hoạt động
của trường Tiểu học.
- Học sinh nhận thức chậm, khả năng tự học, tự giải quyết vấn đề còn
hạn chế có thể là ở gia đình các em đó không quan tâm đến việc học của con
em họ, không dạy dỗ các em đó học ở nhà hoặc em đó có lỗ hổng về kiến
thức nên cảm thấy chán nản.
- Học sinh chưa có ý thức tự quản, tự phục vụ và không biết làm những
việc đơn giản phù hợp với khả năng của các em là do gia đình nuông chiều
không khiến các em làm bất kể việc gì và các việc đó đều do ông bà, bố mẹ
thường làm thay, làm hộ hoặc trẻ có những tính xấu mà bản thân gia đình

và trình bày được ý của mình khi được tham gia vào các nhóm học tập cộng
tác, được tham gia vào các thử thách…
Giáo viên cần phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong quá trình
tự học của học sinh bằng cách mạnh dạn đổi mới cách thiết kế và tổ chức lớp
học trong đó các hoạt động thực hành cần được thực hiện thường xuyên.
Chuyển quá trình thuyết giảng một cách hình thức, áp đặt của người dạy
thành quá trình tự học, tự tìm tòi khám phá của người học.
Trong quá trình học sinh học, giáo viên chọn vị trí đứng thích hợp để
bao quát toàn lớp học, quan sát được từng cử chỉ, thái độ, nét mặt của học
sinh để giúp đỡ kịp thời nếu học sinh đó gặp khó khăn. Khuyến khích động
viên học sinh nếu làm đúng, nếu chưa đúng cũng động viên để các em tự tin
tìm kiếm sự giúp đỡ từ bạn, từ thầy cô giáo.

15


Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục

3.2. Thấu hiểu tính cách, hoàn cảnh học sinh ngay khi bước vào lớp 1
Đầu năm học, tôi đã tìm hiểu tỉ mỉ, sâu sắc toàn diện đời sống vật chất
và hoàn cảnh tâm lý của học sinh để xác định một cách cụ thể, chính xác,
phương thức giáo dục năng lực, phẩm chất của từng em trong cả lớp. Nếu chỉ
dừng lại ở việc đọc bản sơ yếu lý lịch của học sinh đầu năm thì khó hoặc
không thể lý giải được hoặc lý giải không đúng những năng lực, phẩm chất
của các em biểu hiện trên lớp.
Qua thực tế giảng dạy, tôi thấy rằng nếu học sinh chỉ học trên lí thuyết
chưa đủ hiểu hết mà cần phải được trải nghiệm thực tế, áp dụng trong từng
tình huống học tập. Mà mỗi giáo viên cần phải sáng tạo trong việc đưa ra các
tình huống học tập gần gũi với các em. Khi được rèn luyện nhiều, tự khắc các

chăm sóc cây cối ở góc thiên nhiên, lau dọn các góc công cụ. Sau một thời
gian các em thực hiện, tôi thấy các em đã tự biết làm các công việc lao động,
vệ sinh trên lớp, các em cũng biết phân công nhau làm việc. Vậy là các em đã
phát huy được năng lực tự phục vụ, tự quản tại lớp.
Tôi đã giành thời gian đầu giờ, giữa giờ để hướng dẫn Hội đồng tự
quản tổ chức cho các bạn chơi trò chơi, hát, kể chuyện nên các em rất hứng
thú khi học tập. Các em được thay nhau tổ chức khởi động nên rất mạnh dạn,
tự tin,có khả năng điều hành lớp.
Tôi rất chú trọng giờ sinh hoạt lớp vào cuối tuần. Đầu năm, tôi hướng
dẫn các em trong bộ máy HĐTQ của lớp nhận xét các hoạt động trong tuần và
tự thảo luận theo nhóm, theo ban để đưa ra kế hoạch trong tuần tới. Để cho
các em tự nêu ra ưu điểm, hạn chế của mình giúp các em cảm thấy tự giác, tự
biết nhận trách nhiệm về mình hơn. Điều này cũng giúp các em có kĩ năng
giao tiếp, mạnh dạn hơn trước tập thể lớp.
Sau một thời gian ngắn thực hiện hướng dẫn, quan sát, theo sát các hoạt
động của các em, tôi cảm thấy các em học sinh biết đoàn kết, giúp đỡ nhau
hơn trong học tập, các hoạt động khác. Các em cũng gần gũi, cởi mở với nhau
hơn, biết chia sẻ suy nghĩ của bản thân mình với cô giáo.

17


Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục

3.4. Áp dụng giáo dục phù hợp với từng đối tượng học sinh
* Đối với học sinh có ý thức tự quản, tự phục vụ chưa cao:
- Gặp gỡ phụ huynh học sinh trao đổi về tình hình học tập, sinh hoạt ở
nhà của học sinh như vệ sinh thân thể, ăn, mặc... Trao đổi với phụ huynh một
số việc phục vụ cho học tập như chuẩn bị đồ dùng học tập ở lớp, ở nhà, cách

+ Đưa ra những câu hỏi từ dễ đến khó để học sinh có thể trả lời được nhằm
tạo hứng thú và củng cố niềm tin ở các em.
+ Thường xuyên kiểm tra các đối tượng đó trong quá trình dạy học.
* Đối với học sinh chưa chăm học, chăm làm:
- Hướng dẫn các em làm một số việc vừa sức như tham gia cùng các
bạn làm vệ sinh lớp học, lau bàn ghế, lau bảng... Chia lớp thành các nhóm nhỏ
để các em thay phiên nhau làm việc.
- Gặp gỡ phụ huynh học sinh trao đổi về tình hình học tập, rèn luyện
cũng như sự tiến bộ của con em để phụ huynh giúp đỡ thêm việc học rèn
luyện ở nhà cho các em.
- Dùng phương pháp tác động tình cảm, nghiêm khắc đối với học sinh
nhưng không cứng nhắc. Tuyệt đối không sử dụng phương pháp trách phạt,
chú ý gần gũi các em và thường xuyên nhắc nhở động viên khen chê kịp thời.
Giao cho các em đó một chức vụ trong lớp nhằm gắn với các em trách nhiệm
để từng bước điều chỉnh bản thân.
* Đối với học sinh có hoàn cảnh khó khăn, éo le:
- Lớp có nhiều HS có hoàn cảnh khó khăn về các mặt như: về kinh tế
(em Biên), hoàn cảnh éo le: cha mẹ ly hôn (em Triệu Vy, em Đăng),…
- Với những học sinh trong hoàn cảnh này, tôi quan tâm tới các em
nhiều hơn về tình cảm, động viên các em để các em coi mình là người mẹ,
người thân, người bạn... để các em vượt qua khó khăn đi học đều, cố gắng
vươn lên trong học tập, rèn luyện.
- Tôi sắp xếp thời gian tới thăm gia đình các em để phần nào nắm rõ
hơn hoàn cảnh cụ thể của từng em và tìm ra giải pháp phối hợp giữa gia đình

19


Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 1 thông qua các hoạt động giáo
dục

dục

3.6. Thiết kế chủ đề của hoạt động trải nghiệm. Tiến hành tổ chức các
hoạt động ngoại khóa, hoạt động trải nghiệm:
* Khi thiết kế, tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho các em, tôi luôn
thực hiện theo các nguyên tắc sau:
- Bám sát vào nội dung của các hoạt động ngoại khóa, hoạt động trải
nghiệm theo kế hoạch của nhà trường.
- Lập kế hoạch hoạt động trải nghiệm cụ thể của lớp; Tuỳ theo đặc
điểm, đặc trưng của mỗi nhóm trong lớp, mỗi cá nhân học sinh mà lựa chọn
hình thức tổ chức.
- Xác định rõ các nội dung năng lực, phẩm chất cần hình thành và phát
triển cho học sinh để tích hợp vào nội dung của hoạt động trải nghiệm.
- Nguyên tắc mà tôi rất chú trọng chính là việc để các em tự lập kế
hoạch, tự phân công công việc trong quá trình thực hiện nhiệm vụ; cô chỉ là
người định hướng cho các em trong khi lập kế hoạch và theo dõi quá trình các
em thực hiện.
* Vận dụng linh hoạt các loại hình hoạt động, các hình thức tổ chức hoạt
động trải nghiệm.
- Bản thân tôi tự chủ bố trí thời gian, nội dung và hình thức trong việc
tổ chức các hoạt động trải nghiệm, tùy theo đặc điểm tình hình của lớp mình.
- Đầu năm học, tôi đào tạo 5 học sinh làm MC dẫn chương trình. Hình
thức đào tạo các em bằng cách vào mỗi giờ học cho các em lên điều hành lớp.
Cho các em giới thiệu về bản thân, về lớp, tự tổ chức các hoạt động trò chơi, tự
chia sẻ bài học với các bạn.
- Luôn "làm mới" các hình thức thực hiện từng chủ đề của hoạt động
trải nghiệm, đa dạng hoá các loại hình hoạt động của hoạt động giáo dục

21



+ Quy mô lớp: Trải nghiệm

+ Kĩ năng hợp tác...

Tháng

Em yêu

9/2017

trường
em

Giáo
dục
Tháng
10/2017

truyền

làm bánh trung thu

- Phẩm chất: Đoàn kết, giúp

- Quy mô lớp: Làm bưu

đỡ bạn bè, yêu trường lớp.
- Năng lực:


- Năng lực:

sưu tầm ảnh để làm báo ảnh

+ Kĩ năng hợp tác;

chủ đề về thầy cô, mái

+ Kĩ năng biểu diễn;

trường theo phát động của

+ Năng lực tự quản.

Đội.

- Phẩm chất : Thể hiện sự

- Ban văn nghệ tổ chức cho

biết ơn, kính trọng thầy

các bạn tập luyện văn nghệ.

cô giáo.
- Năng lực:

Uống

- Ban văn nghệ cho lớp tập


trình bày; Phân công
nhiệm vụ, đảm nhận trách
nhiệm; rèn sự khéo léo.
- Phẩm chất: Thể hiện sự

- Sinh hoạt tập thể kỷ niệm
Tháng

biết ơn anh bộ đội.
- Năng lực: Kỹ năng giao

Giáo

ngày 3/2, nghe nói chuyện về tiếp; tự tin.

dục

truyền thống quê hương, đất

- Phẩm chất: Thể hiện tình

1,2/

truyền

nước, về tết Nguyên đán.

yêu quê hương đất nước,



3/2018

mẹ và

+ Kĩ năng giao tiếp.

cô

- Phẩm chất: Kính trọng,
biết ơn người phụ nữ.
- Vẽ tranh về chủ đề hòa bình - Năng lực:

Tháng

Hòa

4/2018

bình

hoặc dùng giấy thủ công gấp

+ Kỹ năng hợp tác;

thành hình con chim bồ câu.

+ Rèn luyện sự khéo
léo, tỉ mỉ.