BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

TRẦN QUỐC KHÁNH

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TRONG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ
NỘI
TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

TRẦN QUỐC KHÁNH

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TRONG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ
NỘI TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phan Thị Hồng Vinh


MỤC LỤC
Trang
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CẢM ƠN
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
1

MỞ ĐẦU
Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC VÀ QUẢN LÝ DẠY HỌC
MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở CÁC
TRƯỜNG ĐẠI HỌC

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề

6
6

1.2. Một số vấn đề lý luận cơ bản về dạy học môn Giáo dục quốc
phòng và an ninh ở các trường đại học

8

1.3. Lý luận về quản lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh
ở các trường đại học

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN GIÁO
DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC
TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI HIỆN NAY

3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp

63
63

3.2. Biện pháp quản lý dạy học môn giáo dục quốc phòng và an ninh
ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay

65

3.3. Khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp quản
lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở Trường Đại
học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay

88

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

98

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

101

PHỤ LỤC


NDDH

05

Quá trình dạy học

QTDH

06

Nhà xuất bản

Nxb


DANH MỤC BẢNG
TT

Tên bảng

Nội dung

1

2.1.

Kết quả khảo sát ở ĐNGV, CBQL, sinh viên về thực hiện

Trang


2.5.

Kết quả học tập môn GDQP&AN của sinh viên đào tạo đại
học ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội

6

2.6.

Kết quả khảo sát ở ĐNGV, CBQL, sinh viên về quản lý
chương trình, NDDH môn GDQP&AN

7
8

2.7.
2.8.

Tổng hợp số lượng học phần, bài học trong chương
trình
khung môn GDQP&AN ở các cơ sở giáo dục đại học hiện
Kết quả khảo sát ở ĐNGV, CBQL, về quản lý hoạt động
dạy của giảng viên

9

2.9

44
47

Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay

94


DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
TT Tên biểu đồ Nội dung
1

2.1.

Kết quả khảo sát ở cán bộ sinh viên về phương pháp, hình
thức tổ chức dạy học môn GDQP&AN

2

2.2.
2.3.
2.4.
3.1

50

Đánh giá của CBQL, ĐNGV về các nội dung quản lý
hoạt động học tập của sinh viên

5

46


7

3.3.

92

Tương quan giữa sự cần thiết và tính khả thi của các biện
pháp
QLDH môn GDQO&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và
Môi trường Hà Nội hiện nay

TT

Tên sơ đồ Nội dung

1

2.1.

94

Cơ cấu tổ chức Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường
Hà Nội

32


1



định nâng cao hiệu quả QLDH môn GDQP&AN là một trong những yếu tố quan
trọng góp phần nâng cao chất lượng đào tạo toàn diện của nhà trường. Tuy nhiên, từ
thực tiễn dạy học GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội


trong những năm qua cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được thì việc QLDH
môn GDQP&AN vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập nhất định ở các khâu, các
bước của quá trình QLDH như: Xây dựng , kế hoạch, chương trình dạy học chưa
thực sự khoa học, có nội dung còn chồng chéo; Quản lý hoạt động dạy của giảng
viên chưa hướng tới giúp cho sinh viên có kỹ năng quân sự, an ninh cần thiết; Quản
lý hoạt động học của sinh viên chưa thực sự chặt chẽ, chưa phù hợp với tính chất,
đặc thù môn học; Quản lý các điều kiện đảm bảo, nhất là tài liệu học tập, vũ khí
trang bị, mô hình học cụ chưa thật sự hợp lý… Đây vừa là thực trạng, nhưng đồng
thời cũng là nguyên nhân cơ bản làm cho “Chất lượng GDQP&AN còn chưa thực
sự đáp ứng tốt với mục tiêu, yêu cầu đào tạo của nhà trường” [54]. Để khắc phục
những hạn chế trên, cho đến hiện nay chưa có tác giả nào đi sâu nghiên cứu
về QLDH môn GDQP&AN ở Trường Đại học TN&MT Hà Nội. Vì vậy, việc
nghiên cứu “Quản lý dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh trong Trường
Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội trong bối cảnh hiện nay” là vấn đề mang
tính cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất các biện pháp QLDH môn GDQP&AN có tính thiết thực, khả thi, góp
phần nâng cao chất lượng GDQP&AN cho sinh viên Trường Đại học Tài nguyên và
Môi trường Hà Nội đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ GDQP&AN cho sinh viên trong bối
cảnh hiện nay.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Phân tích, luận giải, làm rõ cơ sở lý luận về QLDH môn GDQP&AN ở các
trường đại học.
- Khảo sát, đánh giá thực trạng dạy học và QLDH môn GDQP&AN ở Trường
Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện

Hà Nội đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ GDQP&AN cho sinh viên trong bối cảnh hiện
nay.
7. Phương pháp nghiên cứu
Tác giả vận dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khác nhau, cụ thể là
các phương pháp:
* Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết, bao gồm các phương pháp:
- Phân tích, tổng hợp các loại tài liệu liên quan đến dạy học và QLDH; các văn
bản của Đảng và nhà nước về GDQP&AN để xây dựng cơ sở lý luận về QLDH môn
GDQP&AN ở các trường đại học.


- Phân loại, hệ thống hoá các tài liệu nghiên cứu liên quan đến QLDH môn
GDQP&AN ở Trường Đại học Tài Nguyên và Môi trường Hà Nội để tìm ra những
vấn đề đặt ra mà luận văn cần tiếp tục giải quyết.
* Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn, bao gồm các phương pháp:
- Phân tích, tổng kết kinh nghiệm: Nghiên cứu các văn bản, báo cáo tổng
kết của các cơ quan quản lý đào tạo về hoạt động dạy học môn GDQP&AN ở
Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội hiện nay.
- Điều tra, khảo sát bằng phiếu: Xây dựng 2 bộ phiếu điều tra và tiến hành khảo
sát với 03 đối tượng là CBQL, ĐNGV và sinh viên đã, đang học môn GDQP&AN
ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội.
- Tọa đàm, trao đổi với đội ngũ CBQL, giảng viên và sinh viên học
môn
GDQP&AN ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội.
- Phương pháp quan sát: Tiến hành quan sát có chủ định các hoạt động của
giảng viên và sinh viên Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội trong
dạy học môn GDQP&AN.
- Phương pháp chuyên gia: Tiến hành trao đổi xin ý kiến của CBQL, giảng
viên ở Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội về cách thức tiến hành
khảo sát, nghiên cứu thực trạng dạy học và QLDH môn GDQP&AN tại Trường Đại

kỹ năng thực hành quân sự cho học sinh, sinh viên. Ngoài ra, tác giả cũng nhấn
mạnh đến việc coi trọng phát triển ĐNGV giảng dạy GDQP&AN theo hướng có đầy
đủ về số lượng, cơ cấu hợp lý và có kiến thức, năng lực sư phạm đáp ứng phù hợp
với tính chất đặc thù các môn học trong chương trình giảng dạy.
Năm 2005, tập thể các tác giả Lê Văn Nghệ, Đồng Xuân Quách, Đặng Đức
Thắng đã viết cuốn sách “Phương pháp giảng dạy môn giáo dục quốc phòng” [36].
Cuốn sách trình bày theo 4 chương khác nhau, bao gồm: Chương 1 - Phương pháp
giảng dạy GDQP - AN là một khoa học; Chương 2 - Nội dung, chương trình GDQP
- AN các trường THPT đến đại học; Chương 3 - Lý luận chung về phương pháp
giảng dạy môn GDQP - AN; Chương 4 - Hình thức tổ chức và phương pháp giảng
dạy các nội dung GDQP - AN. Nhìn chung, nội dung trong cuốn sách được coi là
những định hướng quan trọng trong chỉ đạo đổi mới chương trình, nội dung,
phương pháp GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay.
Năm 2011, tác giả Vũ Thanh Tùng có bài viết, nghiên cứu về "Quản lý hoạt
động dạy học môn giáo dục quốc phòng - an ninh ở các trường đại học" [55]. Trong
bài viết này, tác giả đã khẳng định rõ vị trí, vai trò của “Quản lý hoạt động dạy học
môn GDQP - AN là một nội dung quan trọng đối với các trường đại học hiện nay”.
Trên cơ sở đó, tác giả đã chỉ ra 4 yêu cầu nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả quản


lý hoạt động dạy học môn GDQP&AN trên các vấn đề như: xây dựng kế hoạch dạy
học, thiết kế chương trình, NDDH, nâng cao chất lượng ĐNGV và quản lý các
phương tiện, kỹ thuật dạy học…
Trong luận văn thạc sĩ “Quản lý dạy học môn GDQP&AN ở Trung tâm
GDQP&AN Hà Nội 2” [42], bên cạnh việc phân tích, làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn
về QLDH môn GDQP&AN ở Trung tâm GDQP&AN, tác giả Trung Hùng Sơn đã
đề xuất 6 biện pháp QLDH môn GDQP&AN ở Trung tâm GDQP&AN Hà Nội 2
hiện nay: 1) Nâng cao nhận thức cho giáo viên, học sinh, sinh viên và các lực
lượng xã hội về sự cần thiết của môn học GDQP&AN; 2) Tăng cường quản lý xây
dựng và tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học môn GDQP&AN; 3)

Hải Anh; “Thực trạng và biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn GDQP&AN ở
Trung tâm Giáo dục quốc phòng Thái Nguyên”[46] của tác giả Trần Hoàng Tỉnh;
“Biện pháp quản lý dạy học môn GDQP - AN ở Trường Đại học Giao thông Vận
tải trong giai đoạn hiện nay” [56] của tác giả Vũ Thanh Tùng … Nhìn chung, các
công trình này đều tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ của khoa học Quản lý giáo dục
và coi GDQP&AN là một môn học bắt buộc trong các trường đại học, cao đẳng.
Các công trình này tập trung đề cập, đưa ra những phương hướng, biện pháp quản lý
có tính thiết thực, khả thi cao trong từng phạm vi nghiên cứu nhất định.
1.2. Một số vấn đề lý luận cơ bản về dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an
ninh ở các trường đại học
1.2.1 Đặc điểm môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học
Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học mang tính bắt buộc đối với sinh
viên các trường đại học, cao đẳng ở nước ta hiện nay. Tuy nhiên, không giống như
các môn học khác, môn học GDQP&AN luôn chịu sự chi phối, tác động mạnh mẽ
bởi quy luật và thực tiễn hoạt động quốc phòng, an ninh của đất nước. B ên cạnh
những đặc điểm chung là nhằm hướng tới mục tiêu “Giáo dục con người Việt
Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của
mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu
quả” [18], môn học GDQP&AN còn có những đặc trưng khác biệt so với các môn
học khác trong chương trình đào tạo.


1.2.1.1. Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học có sự kết hợp chặt chẽ giữa
chính trị với quân sự
Giáo dục quốc phòng và an ninh trong các trường đại học là môn học mang
tính đặc thù, bởi nội dung thể hiện sự kết hợp chặt chẽ giữa hai mặt chính trị với
quân sự. Mục đích của môn học GDQP&AN là trang bị cho sinh viên có kiến thức
cơ bản về quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quốc
phòng và an ninh; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, xây dựng
thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, xây dựng lực

thường theo phân cấp từ cấp đại đội, trung đội, tiểu đội); mọi người đều bình đẳng
về quyền lợi, trách nhiệm; có sự thống nhất trong ăn, mặc, chấp hành các chế độ,
thời gian, giờ giấc theo quy định quân đội; mọi quy định, nguyên tắc trong sinh
hoạt, học tập được phổ biến, thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ, rõ ràng… Tất cả
những vấn đề này cho thấy, GDQP&AN là môn học mang tính thực tiễn sâu sắc,
luôn đòi hỏi tính thực hành cao, tính tổ chức, tính kỷ luật chặt chẽ, có như vậy mới
đảm bảo giúp người học luôn có thái độ đúng đắn, bám sát và thích ứng nhanh, xử
lý có hiệu quả với các tình huống có thể xảy ra trong thực tiễn.
1.2.1.3. Cơ sở vật chất phục vụ môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh mang
tính đặc thù, đòi hỏi công tác quản lý chặt chẽ
GDQP&AN là môn học gắn liền với thực tiễn hoạt động quân sự, hoạt động
đảm bảo an ninh, trật tự an toàn xã hội. Do đó, cơ sở vật chất môn học này cũng
mang tính đặc thù, có sự khác biệt hơn so với các môn học khác:
Trước hết, do đặc thù của môn học GDQP&AN đòi hỏi mọi sinh viên phải
học tập, sinh hoạt tập trung, nên cơ sở vật chất phục vụ cho môn học này rất phong
phú, đa dạng, có tính đồng bộ với nhiều thể loại khác nhau. Nó không chỉ đảm bảo
về phòng học lý thuyết, mà còn đảm bảo cả về khu sinh hoạt tập trung, thao trường,
bãi tập, quân trang, quân nhu…Mặt khác, bên cạnh việc sử dụng các trang thiết bị,
phương tiện kỹ thuật dạy học như các môn học khác, môn học GDQP&AN còn đòi
hỏi phải đảm bảo số lượng lớn vũ khí trang bị cá nhân như: Súng, lựu đạn, thiết bị
quân sự, các mô hình học cụ phục vụ nhiệm vụ giảng dạy lý thuyết cũng như thực
hành các nội dung quân sự, an ninh. Một số cơ sở vật chất mang tính tính chất bí mật
quân sự, có thể nguy hiểm đến tính mạng con người, trật tự an toàn xã hội nếu
như mất cắp; là những tài sản


chung, thuộc quyền quản lý của quân đội, Nhà nước… Chính vì thế, những yếu tố
này chi phối mạnh mẽ đến công tác quản lý, giữ gìn luôn phải đảm bảo có kế hoạch
chặt chẽ, cụ thể, tỉ mỉ và cẩn thận; trước, trong và sau quá trình sử dụng, bảo quản
phải đúng với nguyên tắc giữ tốt, dùng bền, an toàn, tiết kiệm, không bao giờ được

hành những việc làm) riêng và được quy định rõ ràng trong Luật giáo dục, Luật giáo
dục đại học, Điều lệ trường đại học và các quy định ở từng trường. Tất cả các hoạt
động của các chủ thể đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là giúp cho người học hình
thành và phát triển các phẩm chất, năng lực đáp ứng tốt mục tiêu, yêu cầu đào tạo
đã xác định.
Hiện nay, khi đề cập đến dạy học có nhiều cách tiếp cận và quan niệm khác
nhau. Dưới góc độ của Giáo dục học “Dạy học là một trong các bộ phận của quá
trình tổng thể giáo dục nhân cách toàn vẹn - Là quá trình tác động qua lại giữa giáo
viên và học sinh nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học; những kỹ năng, kỹ
xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn; trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát
triển năng lực sáng tạo và xây dựng, phát triển các phẩm chất nhân cách người học
theo mục đích giáo dục” [38, tr.22].
Theo Giáo dục học quân sự, huấn luyện (dạy học) được coi là một quá trình bộ
phận của quá trình sư phạm quân sự. Đó là” hoạt động có mục đích, có tổ chức, có
sự phối hợp thống nhất giữa người dạy và người học nhằm thực hiện các nhiệm vụ
huấn luyện đặt ra” [48, tr.47]
Tiếp cận dưới góc độ Tâm lý học, dạy học được hiểu là sự biến đổi hợp lý
hoạt động hành vi của người học trên cơ sở cộng tác hoạt động và hành vi của
người dạy và người học.
Tiếp cận dạy học dưới góc độ điều khiển học, dạy học được hiểu là “ Quá
trình cộng tác giữa thầy và trò nhằm điều khiển - truyền đạt và tự điều khiển - lĩnh
hội tri thức nhân loại nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục” [20, tr.51].
Như vậy, có thể thấy, dạy học là một quá trình có mục đích, có tổ chức, được
thực hiện trong một khoảng thời gian và không gian nhất định. Quá trình dạy học là
một hệ thống được hợp thành bởi nhiều thành tố khác nhau. Các thành tố này có
mối quan hệ tác động biện chứng với nhau, chi phối lẫn nhau tạo thành một chỉnh
thể thống nhất, trong đó người dạy và người học là hai chủ thể giữ vị trí, vai trò rất


quan trọng, chi phối mạnh mẽ đến tất cả các thành tố khác và liên kết giữa các


bao gồm: Mục tiêu dạy học, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học,
phương tiện dạy học, giảng viên giảng dạy bộ môn, sinh viên và kết quả dạy học.
Chính sự vận động của các thành tố, cũng như mối quan hệ chặt chẽ giữa các thành
tố đó đã hình thành nên các hoạt động cơ bản của QTDH môn học là hoạt động
giảng viên và sinh viên nhằm hướng tới mục tiêu cuối cùng là hình thành, phát triển
phẩm chất nhân cách, kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo (năng lực) của sinh viên để đáp
ứng tốt với yêu cầu, nhiệm vụ môn học đặt ra.
1.2.3.1. Mục tiêu dạy học
Mục tiêu dạy học môn GDQP&AN là vấn đề quan trọng hàng đầu, nó trực tiếp
chi phối đến phương hướng, xác định việc lựa chọn các thành tố khác như nội dung,
phương pháp, hình thức tổ chức... trong suốt QTDH môn học GDQP&AN của các
nhà trường. Đồng thời, là tiêu chí, căn cứ cơ bản để kiểm tra, đánh giá kết quả học
tập môn học của sinh viên.
Mục tiêu dạy học môn GDQP&AN được coi là kết quả mong muốn đạt được
sau khi kết thúc QTDH. Nó được quy định ở những yêu cầu về kiến thức, kỹ năng,
thái độ, hành vi mà sinh viên cần đạt được sau quá trình học tập. Mục tiêu dạy học
môn học được thể hiện ở hệ thống mục tiêu: Mục tiêu tổng thể của môn học, mục
tiêu từng học phần, từng chủ đề, từng nội dung cụ thể... Mục tiêu dạy học dù được
biểu đạt ở dưới hình thức nguyện vọng chủ quan, đó là ở các cấp quản lý từ Bộ
Giáo dục và Đào tạo, từng nhà trường, giảng viên... Song nó vẫn là sự hội tụ của
những đòi hỏi nhiều mặt khách quan của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
trong tình hình mới, nhiệm vụ của cách mạng, cách thức tổ chức lực lượng vũ trang,
yêu cầu xây dựng nền quốc phòng, mục tiêu đào tạo của từng nhà trường...
1.2.3.2. Nội dung dạy học
NDDH môn GDQP&AN là những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ, hành vi
chuẩn mực cần trang bị cho sinh viên. Thực chất đây chính là tổng hợp hệ thống
kiến thức về quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quốc
phòng và an ninh; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, xây dựng
thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, xây dựng lực lượng