BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HỒ CHÍ MINH

ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP

PHÂN LẬP CÁC CHỦNG TRICHODERMA SPP. TỪ ĐẤT
VƯỜN CACAO VÀ ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG ĐỐI KHÁNG
CỦA CHÚNG VỚI NẤM PHYTOPHTHORA PALMIVORA
GÂY THỐI QUẢ CACAO

Ngành:

CNSH – THỰC PHẨM – MÔI TRƯỜNG

Chuyên ngành:

CÔNG NGHỆ SINH HỌC

Giảng viên hướng dẫn:

TS. NGUYỄN THỊ HAI

Sinh viên thực hiện :

LÊ NHẬT ĐĂNG

MSSV: 1151110082

Lớp: 11DSH03

- TP. Hồ Chí Minh, 2015 -

Xin chân thành gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Công Nghệ
Tp. Hồ Chí Minh đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để em học tập và hoàn thành tốt khóa
học 2010 – 2014.
Và cuối cùng tôi cũng gửi lời cảm ơn đến các bạn cùng làm khóa, các anh chị
khóa 10, các em khóa 12 đã giúp tôi hoàn thành đồ án cũng như trao đổi kinh nghiệm
làm việc trong quá trình làm đồ án.
Tp. HCM, Ngày 10 tháng 8 năm 2015
Sinh viên thực hiện

Lê Nhật Đăng


Đồ án tốt nghiệp

MỤC LỤC
MỤC LỤC .............................................................................................................i
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ................................................................................ v
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................ vi
DANH MỤC HÌNH ẢNH ...................................................................................vii
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ................................................................ 3
1.1. Giới thiệu về cây cacao. ..............................................................................3
1.1.1. Phân loại. .............................................................................................3
1.1.2. Đặc điểm hình thái...............................................................................4
1.1.3. Đặc điểm sinh thái. ..............................................................................5
1.1.4 Thành phần hóa học trái cacao.................................................................6
1.1.5. Tình hình trồng và sản xuất cacao tại Việt Nam. ......................................6
1.1.6. Dịch hại trên cây cacao ........................................................................9
1.1.6.1. Côn trùng gây hại chính ....................................................................9
1.1.6.2. Bệnh hại chính trên cacao. .............................................................. 10

2.2. Vật liệu ..................................................................................................... 33
2.1.1. Nguồn mẫu phân lập .......................................................................... 33
2.1.1.1. Nguồn mẫu phân lập nấm bệnh ....................................................... 33
2.1.1.2. Nguồn phân lập nấm đối kháng Trichoderma sp. ............................ 33
2.2.3. Dụng cụ và thiết bị ............................................................................. 33
2.2.4. Hóa chất............................................................................................ 34
2.2.5. Các loại môi trường ............................................................................ 35
2.4. Phương pháp nghiên cứu........................................................................... 37
- -5 i- -


Đồ án tốt nghiệp

2.4.1. Phương pháp phân lập nấm gây bệnh thối trái trên cacao. .................. 37

- -6 i- -


Đồ án tốt nghiệp

2.4.1.1. Phân lập từ mẫu trái cacao nhiễm bệnh thối trái. ............................. 37
2.4.3. Phương pháp quan sát hình thái sợi nấm. ........................................... 38
2.4.3.1. Quan sát đại thể nấm sợi ................................................................. 38
2.4.3.2. Quan sát vi thể nấm. ....................................................................... 38
2.4.3. Phương pháp lây bệnh nhân tạo kiểm chứng tác nhân gây bệnh theo quy
tắc Koch. ..................................................................................................... 39
2.4.2. Phương pháp phân lập nấm đối kháng Trichoderma spp .................... 41
2.4.2.1. Các bước thu mẫu ........................................................................... 41
2.4.2.2. Các bước phân lập. ......................................................................... 41
2.4.2.3. Cấy truyền và làm thuần mẫu nấm Trichoderma. ............................ 42

3.2.2.3. Đặc điểm hình thái chủng nấm Tcc3. .............................................. 53
3.2.2.4. Đặc điểm hình thái chủng nấm Tcc4. .............................................. 55
3.2.2.5. Đặc điểm hình thái chủng nấm Tcc5. .............................................. 56
3.2.2.6. Đặc điểm hình thái chủng nấm Tcc6. .............................................. 57
3.3. Khảo sát khả năng sinh enzyme ngoại bào (chitinase và cellulose) của các
chủng Trichoderma phân lập từ đất vườn cacao. .............................................. 58
3.3.1. Kết quả khảo sát khả năng sinh enzyme chitinase ngoại bào. ............. 58
3.3.2. Kết quả khảo sát khả năng sinh enzyme cellulase ngoại bào. ............. 59
3.4. Khảo sát khả năng chịu mặn của các chủng Trichoderma phân lập được. . 60
3.5. Khả năng đối kháng của các chủng nấm Trichoderma phân lập được với nấm
Phytophthora palmivora. ................................................................................. 61
CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ............................................................ 70
4.1. Kết luận .................................................................................................... 70
4.2. Kiến nghị .................................................................................................. 70
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................... 71
TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT .................................................................................. 71
TÀI LIỆU NƯỚC NGOÀI .............................................................................. 72
TÀI LIỆU INTERNET .................................................................................... 74

-5-


Đồ án tốt nghiệp

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
-------  ------1.

CMC:

Carboxymethyl cellulose


7.

NSC:

Ngày sau cấy

8.

CMA:

Cornmeal agar

-6-


Đồ án tốt nghiệp

DANH MỤC BẢNG

-------

-------

Bảng 1. 1 : Các thành phần của hạt cacao tươi, tính theo % trọng lượng tươi ........6
Bảng 1. 2: Các tỉnh trồng ca cao ở Việt Nam .........................................................8
Bảng 1. 3: Một số dịch hại chính trên cacao......................................................... 11
Bảng 1. 4: Bệnh Phytophthora trên một số cây trồng........................................... 20
Bảng 1. 5 : Nguồn lây nhiễm gây bệnh thối trái do nấm Phytophthora spp. trên
cacao. .................................................................................................................. 22

Hình 2. 2: Phương pháp pha loãng dung dịch đất................................................. 42
Hình 2. 3: Phương pháp cấy đối kháng trược tiếp ................................................ 46
Hình 3. 1: Hình thái đại thể chủng nấm Phy.1 trên môi trường CMA sau 7 ngày nuôi
cấy....................................................................................................................... 47
Hình 3. 2: Hình ảnh vi thể Phy.1 dưới kính hiển vi quang học 100X ................... 48
Hình 3. 3: Kết quả thí nghiệm tái nhiễm chủng nấm Phy.1 trên trái cacao sạch bệnh
theo quy tắc Koch................................................................................................ 49
Hình 3. 4: Hình thái đại thể chủng nấm Tcc1 ....................................................... 52
Hình 3. 5: Hình thái vi thể của chủng Tcc1. Từ trái qua: Sợi nấm; cành bào tử; bào
tử. ........................................................................................................................ 52
Hình 3. 6 : Hình thái đại thể chủng nấm Tcc2 ...................................................... 53
Hình 3. 7. Hình thái vi thể của chủng Tcc2. Từ trái qua: Sợi nấm; cành bào tử; bào
tử. ........................................................................................................................ 53
Hình 3. 8: Đại thể chủng nấm Tcc3 ..................................................................... 54
Hình 3. 9: Hình thái vi thể cua chủng Tcc3. Từ trái qua: Sợi nấm; cành bào tử; bào
tử. ........................................................................................................................ 54
Hình 3. 10: Hình thái đại thể chủng nấm Tcc4 ..................................................... 55
Hình 3. 11: Hình thái vi thể của chủng Tcc4. Từ trái qua: Sợi nấm; cành bào tử; bào
tử. ........................................................................................................................ 55
Hình 3. 12: Hình thái đại thể chủng nấm Tcc5 ..................................................... 56
Hình 3. 13: Hình thái vi thể của chủng Tcc5. Từ trái qua: Sợi nấm; cành bào tử; bào
tử. ........................................................................................................................ 56

-- 77 --


Đồ án tốt nghiệp
Hình 3. 14: Hình thái đại thể chủng nấm Tcc6 ..................................................... 57

-- 88 --


Đồ án tốt nghiệp

-1-


Đồ án tốt nghiệp

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trên thế giới, cây ca cao (Theobroma cacao) và những sản phẩm từ nó đã có lịch
sử lâu đời. Những sản phẩm từ cây ca cao luôn mang lại hiệu quả kinh tế cao. Sản
phẩm chính của cây ca cao là hạt ca cao được sử dụng làm nguyên liệu trong công
nghiệp chế biến và thực phẩm và là sản phẩm hoàn chỉnh hay bán hoàn chỉnh trong
các ngành công nghiệp khác.
Hiện nay, tại Việt Nam trong chiến lược phát triển cây công nghiệp của Bộ Nông
nghiệp và Phát triển Nông thôn, cây ca cao đang rất được chú trọng. Ca cao được
khuyến khích trồng ở nhiều địa phương với mục tiêu 60 000 ha vào năm 2020 (Theo
Ban điều phối cacao Việt Nam – VCC), sản lượng ca cao trong tương lai sẽ rất lớn.
Tuy nhiên vài năm gần đây diện tích trồng cây cacao đang giảm mạnh theo Sở NNPTNT tỉnh Bến Tre, tính đến tháng 2 năm 2013 diện tích ca cao của tỉnh chỉ còn hơn
5.200 ha (giảm tương đương 50%). Nguyên nhân chính là vì cây cacao bị nhiều bệnh
hại tấn công làm giảm năng suất. Trong đó bệnh cháy lá, thối quả do nấm
Phytophthora palmivora gây hại nghiêm trọng và là một trong những nguyên nhân
chính làm mất năng suất, chất lượng và sự phát triển của sản xuất cacao tại Việt Nam.
Vì vậy việc tìm ra quản lý nấm Phytophthora palmivora nhằm giảm thiệt hại cho
trồng trọt và sản xuất cacao ở các vùng là nhu cầu rất cấp thiết hiện nay. Xuất phát từ
lý do trên, sinh viên thực hiện đề tài “Phân lập các chủng Trichoderma spp. từ đất
vườn cacao và đánh giá khả năng đối kháng của chúng với nấm Phytophthora
palmivora gây thối quả cacao”
2. Mục đích nghiên cứu đề tài:

gọi chúng là cacauatol nghĩa là nước ca cao. Đầu thế kỉ 16, người Tây Ban Nha xâm
lược Mexico và sau đó đổi tên cacauatol thành chocolatol. Sau đó từ chocolatol được
đổi thành chocolate vào khoảng cuối thế kỉ 16 và tên gọi đó được giữ đến bây giờ.
Do đó từ “chocolate” có nghĩa nguyên thủy là “nước cacao” (Chiyoda, Sakado-shi,
Saitama,
2003). Vào năm 1754, nhà sinh vật học người Thụy Điển Carl von Linné dùng tên
“Theobroma” – món ăn của thượng đế - để chỉ loài cacao (Iwao Hachiya, 2003).
Ngày nay, tất cả các cây cacao trồng đều xếp vào loài Theobroma. Do người Tây Ban
Nha thích nước giải khát có vị ngọt, cho nên không bao lâu sau chocolate đã được
tiêu thụ phổ biến tại Tây Ban Nha và từ đây cây cacao được mang vào trồng ở các
thuộc địa của đế quốc Tây Ban Nha thời ấy. Cuối thế kỉ 16, cây cacao trồng hầu
khắp ở các vùng nhiệt đới Trung và Nam Mỹ và trên nhiều hòn đảo ở vùng Caribbe
như Trinidad, Grenada, St. Lucia…, mà chủ yếu là ở Trinidad. Người Bồ Đào Nha,
Tây Ban Nha, và Hà Lan về sau cũng đưa cây cacao vào các hòn đảo West Indies
(Cuba, Dominica, Jamaica), Đông Nam Á (Philippines, Indonesia) và Ceylon (Sri
Lanka) (Phạm Trí Thông, 1999).


Thực vật học
Cây cacao (Theobroma cacao) thuộc:
 iới: Plantae
G
Bộ: Malvales
Họ: Malvaceae
Phân họ: Byttnerioideae
Chi: Theobroma
Loải: T.cocoa
Hình 1. 1: Cây cacao
(Theobroma cacao)
Chi Theobroma gồm 22 loài, trong đó chỉ có loài Theobroma cacao là có giá trị kinh

Khi hạt tăng trưởng tối đa, trái vào giai đoạn chín. Trái chín không nở bung ra và ít
khi rụng khỏi cây. Từ khi thụ phấn đến trái chín kéo dài từ 5 - 6 tháng tuỳ theo giống.
Mỗi trái chứa từ 30 - 40 hạt. Mỗi hạt có lớp cơm nhầy bao quanh có vị chua, ngọt,
thơm và xếp thành 5 dãy.
Thời gian thu hoạch thay đổi theo từng vùng canh tác, đối với các nước nằm ở phía
Bắc xích đạo, thời gian thu hoạch vụ chính thường từ tháng 9 đến tháng 12 và vụ hai
từ tháng 4 đến tháng 6. (Phạm Trí Thông, 1999)
1.1.3. Đặc điểm sinh thái.
Cây cacao thường được trồng trong khoảng từ xích đạo đến vĩ độ 20. Nhiệt
độ thích hợp cho sự sinh trưởng là từ 30 - 30 oC, nhiệt độ thấp nhất cho phép là
18oC. Lượng mưa hàng năm thích hợp nhất trong khoảng 1150 đến 3000 mm. Đất
trồng nên xốp và ẩm. Ẩm độ thích hợp nhất từ 70 - 80 %. Cây cacao là loại cây ưa
bóng mát. Cây cacao lúc đầu cần 25 - 50 % ánh sáng, nhu cầu về bóng mát giảm đi
khi cây cacao đã phát triển để tự đảm bảo được tán che cho mình. Che sáng làm
giảm nhu cầu phân bón đến một mức độ nhất định. Sau đó muốn tăng độ chiếu sáng
để đạt năng suất cao thì phải đảm bảo đủ ẩm cho đất và tăng lượng phân bón.
Cách nhân giống hiệu quả nhất là từ. Việc tạo cây con làm giống bằng cách
ghép hạt tại hố trồng không thuận lợi bằng gieo hạt tại vườn ươm, sau 4 - 6 tháng đưa
cây con ra đất trồng. Ngoài ra, người ta còn nhân giống ca cao bằng phương pháp vô
tính như: giâm, ghép và chiết cành. hạt (Intermediate technology development group,
1999)

--55--


1.1.4 Thành phần hóa học trái cacao.
Bảng 1. 1 : Các thành phần của hạt cacao tươi, tính theo % trọng lượng tươi
Thành phần
Chất nhầy Vỏ hạt Phôi nhũ
Nước


2.7

-

4.9

+ Sucrose

0.7

-

-

+ Glucose

10

-

1.1

0.6

18

8.4

31.3


0.7

-

0.6

Muối khoáng

0.8

8.2

2.6

Tổng số

100

100

100

Acid hữu cơ
Citric và
Acetic,Oxalic

Nguồn: F. Hardy (1960)
1.1.5. Tình hình trồng và sản xuất cacao tại Việt Nam.
Hiện nay, việc phát triển cây ca cao tại nước ta dựa theo vùng quy hoạch

của mô hình này là tận dụng được bóng mát của những cây có sẵn trong giai đoạn
đầu phát triển của cây ca cao.
Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, qua 3 năm trồng thử nghiệm
tại Việt Nam, cây ca cao đã phát triển tốt, hiệu quả kinh tế cao hơn các loại cây trồng
khác như cà phê, điều...
--77--


Tuy nhiên, đầu ra của ca cao vẫn còn là nỗi băn khoăn của người nông dân.
Hiện nay, đa số những trái ca cao thu hoạch được đưa vào để nhân giống. Một lượng
nhỏ ca cao được các cơ sở sản xuất thủ công tại địa phương thu mua và chế biến theo
phương pháp thủ công. Sản phẩm thường là bột ca cao hòa tan uống liền hay để trộn
vào các sản phẩm như kẹo dừa, bánh. Một lượng rất ít còn lại được xuất khẩu.
Bảng 1. 2: Các tỉnh trồng ca cao ở Việt Nam
STT
Tỉnh

Năm 2003 (ha)

Năm 2004 (ha)

1

Bà Rịa - Vũng Tàu

28

100

2


7

Đắc Lắc

506

990

8

Đồng Nai

25

15

9

Gia Lai

5

10

Hồ Chí Minh

3

11


Tiềng Giang

7

17

Đắc Nông

18

Vĩnh Long

19

Các tỉnh khác

10

50
120

5
120

Tổng Cộng

1002

1905

để hút nhựa cây làm thân cành còi cọc, dị dạng, trái chậm lớn. Mùa khô rệp sáp còn
phát triển mạnh vùng cổ rễ làm cây chậm lớn, còi cọc.
Sâu đục vỏ trái (Cryptophlebia encarpa)
Triệu chứng và tác hại: sâu đục luồn quanh vỏ trái tạo thành các đường rảnh, làm
rụng trái non, trái chậm lớn giảm năng suất.

--99--