1

LỜI NÓI ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài.
Trong bộ máy nhà nước của Việt Nam cũng như Lào, cơ quan điều tra Viện
Kiểm sát đều là cơ quan tư pháp rất quan trọng. Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát của
hai nước đã góp phần quan trọng vào việc bảo vệ chính quyền nhà nước, bảo vệ
quyền làm chủ của nhân dân; bảo vệ tài sản của nhà nước, của tập thể; bảo vệ tính
mạng, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân tại nước mình. Trong
phạm vi bài viết này, chúng tôi nghiên cứu so sánh về vấn đề cơ cấu tổ chức của cơ
quan điều tra Viện kiểm sát giữa Việt Nam và cơ quan điều tra Viện kiểm sát Lào.
Chính vì thế mà pháp luật TTHS chỉ quy định những cơ quan và những chủ thể nhất
định mới được thực hiện chức năng điều tra. Cơ quan điều tra VKSND Lào là một
hệ thống cơ quan điều tra hình sự của Nhà nước Lào, là một trong những công cụ
không thể thiếu đối với sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn
xã hội, phát hiện, ngăn chặn và đề xuất xử lý hành vi phạm tội.
Nghiên cứu, tìm ra giải pháp xác định tổ chức và hoạt động, phạm vi và thẩm
quyền điều tra của Cơ quan điều tra VKSND Lào nhằm đảm bảo sự thống nhất
trong phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm, bảo đảm quyền dân chủ và sự an toàn
của công dân, nhằm đáp ứng với các yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm và kế
thừa phát huy các thành tựu trong lịch sử tố tụng hình sự, qua đó đề xuất những kiến
nghị bổ sung, hoàn thiện những quy định của pháp luật tố tụng hình sự về tổ chức
và hoạt động của Cơ quan diều tra VKSND Lào đang là vấn đề cấp thiết đặt ra đối
với ngành Kiểm sát nhân dân Lào.
Đặc biệt, trong giai đoạn hiện cả hai nước Việt Nam và Lào đều tiến hành cải
cách tư pháp, sửa đổi và bổ sung pháp luật. Tổ chức và hoạt động của Cơ quan điều
tra nói chung và tổ chức, hoạt động của Cơ quan điều tra VKSND nói riêng đang
chi phối quá trình sửa đổi BLTTHS của cả Lào và Việt Nam. Vì vậy, tổ chức và


2


năm 2007” – Khoa Luật Học viện an ninh nhân dân Lào, Luận văn thạc sĩ luật học
của Indavong Sorphap Mixay : “Thẩm quyền điều tra vụ án hình sự của cơ quan
điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao CHDCND Lào so sánh với CHXHCN Việt
Nam” – trường Đại học Luật Hà Nội năm 2015. Tuy nhiên chưa có công trình nào
so sánh pháp luật của hai nước Việt Nam và Lào về tổ chức và hoạt động của các cơ
quan điều tra VKSND.
Các nghiên cứu và các ý kiến nêu trên chưa nhiều nhưng đã có những cách
tiếp cận dưới các góc độ khác nhau, có những giá trị khoa học nhất định, là nguồn
tài liệu tham khảo cho việc xây dựng các nội dung của luận văn về tổ chức và hoạt
động của Cơ quan điều tra VKSND. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu này còn có
những vấn đề chưa được đề cập một cách đầy đủ và toàn diện hoặc có đề cập nhưng
mức độ nghiên cứu chưa sâu.
3. Phạm vi nghiên cứu đề tài.
Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn thực hiện các quy
định tại Điều 22, 23 Bộ Luật TTHS Lào năm 2009, Điều 11, Điều 25 Luật Viện
kiểm sát Lào năm 2009 và các điều luật khác có liên quan và Khoản 3 Điều 163
BLTTHS 2015, Điều 29, 30 Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015, Điều
20 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 của Cơ quan điều tra VKSND
Việt Nam. Do giới hạn của luận văn nên tác giả không phân tích so sánh cơ quan
điều tra Viện kiểm sát quân sự trung ương hai nước mà chỉ tập trung so sánh cơ
quan điều tra của VKSND là Cơ quan điều tra VKSNDTC Việt Nam và cơ quan
điều tra của VKSND Lào là Uỷ ban công tố ở VKSNDTC và Văn phòng công tố
công cộng ở địa phương.
Luận văn tập trung nghiên cứu những đường lối chính sách của Đảng Nhân
dân cách mạng Lào và của Nhà nước Lào, Đảng cộng sản Việt Nam và Nhà nước
Việt Nam, các hệ thống văn bản pháp luật của Việt Nam và của CHDCND Lào về
tổ chức và hoạt động của cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân.




Ngoài Lời nói đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được
kết cấu gồm ba chương là :
Chương I. Những vấn đề lý luận về cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân
dân
Chương II. So sánh quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của cơ
quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân của nước Cộng hoà DCND Lào và nước Cộng
hòa XHCN Việt Nam.
Chương III. Thực trạng, Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về
tổ chức và hoạt động của cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân ở Cộng hòa
DCND Lào


6

CHƯƠNG I
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CƠ QUAN ĐIỀU TRA CỦA VIỆN
KIỂM SÁT NHÂN DÂN
1.1. Khái niệm cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
Qua tìm hiểu các tài liệu khoa học pháp lý, nhất là các giáo trình giảng dạy
trong các trường đại học chuyên ngành Luật đều không đưa ra khái niệm về Cơ
quan điều tra một cách độc lập, chủ yếu định nghĩa, khái niệm về Cơ quan tiến hành
tố tụng, trong đó có Cơ quan điều tra. Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam của
trường Đại học Luật Hà Nội thì phần viết về Cơ quan tiến hành tố tụng không có
khái niệm chung về cơ quan tiến hành tố tụng mà phân tích từng Cơ quan tiến hành
tố tụng bao gồm: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án. Nội dung về từng cơ
quan tiến hành tố tụng cũng không đưa ra khái niệm riêng biệt mà chủ yếu phân tích
về tổ chức và nguyên tắc hoạt động; nhiệm vụ và quyền hạn1. Tham khảo Giáo
trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam – Nhà xuất bản giáo dục Đại học Quốc gia Hà
Nội, thì Cơ quan tiến hành tố tụng là những cơ quan nhà nước có thẩm quyền được

và phạm vi thẩm quyền) riêng biệt so với các Cơ quan điều tra khác và trực thuộc
Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Dựa trên các quy định của pháp luật hiện hành có
thể khái quát mang tính quy nạp về Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
như sau:
Cũng theo từ điển tiếng Việt, “điều tra” là hoạt động “tìm tòi, xem xét để biết
rõ sự thật”4. Điều tra phát hiện, tìm ra chứng cứ buộc tội là chức năng của Cơ quan
điều tra do pháp luật TTHS quy định. Dĩ nhiên, để củng cố thêm các chứng cứ buộc
tội, các cơ quan này có thế thu thập thêm thông tin ngoài tố tụng nhưng đó không là
chứng cứ, chỉ là công việc hỗ trợ hoạt động điều tra của Cơ quan điều tra. Để phân
biệt với các cơ quan tham gia điều tra phát hiện tội phạm như các cơ quan phát hiện,
ngăn chặn tội phạm bằng biện pháp nghiệp vụ, biện pháp trinh sát, PGS.TS. Trần
Đình Nhã cho rằng: Cơ quan điều tra trong TTHS chính là cơ quan chuyên trách
điều tra tội phạm theo pháp luật TTHS, là Cơ quan điều tra tố tụng hình sự5. Theo
3 Trần Viết Kiên (2015), Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân – một số vấn đề lý luận và thực tiễn,
Luận văn thạc sĩ Luật học – Khoa luật Đại học Quốc gia Hà Nội, tr. 11.
4 Trần Đình Nhã (2012), Chế định điều tra tội phạm trong Bộ luật tổ tụng hình sự, Tạp chí Kiểm sát số 21,
tháng 11/2012, Hà Nội.
5 Xoom Khay Xikha Chay (2002), Hoàn thiện pháp luật TTHS trong quá trình cải cách tư pháp hiện nay,
Nxb.Tư pháp, tr. 25.


8

quy định của pháp luật TTHS Việt Nam, Cơ quan điều tra bao gồm: Cơ quan điều
tra trong Công an nhân dân, Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân và Cơ quan
điều tra thuộc VKSNDTC. Theo quy định của pháp luật TTHS của Lào, Cơ quan
điều tra của Lào là các tổ chức điều tra bao gồm: các tổ chức điều tra (cảnh sát, sĩ
quan quân đội, công chức hải quan, cán bộ lâm nghiệp, chính phủ); các tổ chức điều
tra của Viện kiểm sát; các tổ chức điều tra của Toà án. Ngoài ra, pháp luật TTHS
Việt Nam cũng quy định một số cơ quan khác như: Bộ đội biên phòng, Hải quan,

thuộc Cơ quan Điều tra, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành
án, người có thẩm quyền tiến hành hoạt động tư pháp khi các tội phạm đó thuộc
thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân
Các tổ chức điều tra của Viện kiểm sát theo Điều 11, Luật Viện kiểm sát Lào
2009 quy định “Các tổ chức điều tra của Viện kiểm sát nước Cộng hoà dân chủ
nhân dân Lào là các Văn phòng công tố công cộng ở Viện kiểm sát địa phương và
Uỷ ban công tố ở Viện kiểm sát tối cao…”
Theo quy định tại Khoản 1, Điều 25, Luật Viện Kiểm sát Cộng hoà dân chủ
nhân dân Lào năm 2009: “Uỷ ban công tố có trách nhiệm xem xét đơn khiếu nại tố
cáo của cơ quan tổ chức nhà nước, Mặt trận yêu nước, tổ chức xã hội, doanh
nghiệp và công dân theo luật định; tiến hành đấu tranh phòng chống tội phạm và
các hành vi vi phạm pháp luật nhằm hạn chế và loại trừ những điều kiện nguyên
nhân phát sinh tội phạm”thì cơ quan điều tra VKSTC là Uỷ ban công tố có thẩm
quyền điều tra các vụ án hình sự các loại tội phạm xâm phạm hoạt động của các cơ
quan tổ chức nhà nước, doanh nghiệp và công dân Lào. Khoản 2, Điều 25 quy định:
“Văn phòng công tố công cộng có trách nhiệm xem xét đơn khiếu nại tố cáo của cơ
quan tổ chức nhà nước, Mặt trận yêu nước, tổ chức xã hội, doanh nghiệp và công
dân theo luật định; tiến hành đấu tranh phòng chống tội phạm và các hành vi vi
phạm pháp luật nhằm hạn chế và loại trừ những điều kiện nguyên nhân phát sinh
tội phạm”
Qua đó, ta có thể thấy Tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp là những hành
vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của các Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án
và Cơ quan thi hành án trong việc bảo vệ quyền, lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi


10

ích hợp pháp của tổ chức, công dân trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi
hành bản án hình sự, dân sự, hành chính, kinh tế, lao động, kinh doanh thương mại.
Hành vi này là những hành vi làm cho quá trình giải quyết của các cơ quan tư pháp

vụ, quyền hạn trong các cơ quan tư pháp như điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm
phán, chấp hành viên. Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Bộ luật tố tụng hình sự
đã quy định, mọi hành vi phạm tội xâm phạm hoạt động tư pháp giao cho cơ quan
điều tra VKSNDTC điều tra mà không giao cho cơ quan điều tra thuộc Bộ Công an
là để đảm bảo tính khách quan trong quá trình điều tra. Việc pháp luật TTHS Việt
Nam quy định mỗi Cơ quan điều tra trong bộ máy Nhà nước có thẩm quyền điều tra
các loại tội phạm khác nhau xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ và lĩnh vực hoạt động
của từng cơ quan. Điều đó làm nên nét đặc trưng, làm nên đặc điểm riêng biệt trong
thẩm quyền điều tra của mỗi cơ quan điều tra, đồng thời khắc phục tình trạng bị
chồng chéo về thẩm quyền, bảo đảm điều tra nhanh chóng, kịp thời, hiệu quả,
không để lọt tội phạm. Dựa trên những lý do đó mà BLTTHS năm 2015, Luật Tổ
chức cơ quan điều tra hình sự quy định: Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân
điều tra các tội phạm thuộc lĩnh vực quốc phòng; Cơ quan điều tra VKSNDTC điều
tra các tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp; Cơ quan điều tra của Bộ Công an
điều tra tất cả các loại tội phạm còn lại.
Ở Lào, VKS ngoài chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân
theo pháp luật của các cơ quan tư pháp còn kiểm sát chung việc tuân theo pháp luật
của các cơ quan hành chính, kinh tế, xã hội do đó các cơ quan điều tra của VKS có
thẩm quyền điều tra không chỉ những tội phạm xảy ra trong hoạt động tư pháp mà
còn điều tra những tội phạm xảy ra của các cơ quan hành chính, kinh tế, xã hội.
“Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan kiểm sát của Nhà nước, có chức năng kiểm sát
và tuân thủ việc thi hành pháp luật của các Bộ, cơ quan, mặt trận yêu nước , tổ
chức xã hội, cơ quan chính quyền địa phương, doanh nghiệp, công dân để đảm bảo
tính đúng đắn và thống nhất và truy tố bị can lên toà án theo luật định” (Điều 87,
Hiến pháp Lào năm 2009)


12

Quy định này xuất phát từ đặc thù trong lĩnh vực hoạt động của từng ngành

13

phẩm của công dân, bảo đảm để mọi hành vi xâm phạm lợi ích của Nhà nước, của
tập thể, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân đều phải được xử lý theo pháp luật.
Với chức năng, nhiệm vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư
pháp nên Viện kiểm sát tham gia vào toàn bộ quá trình tố tụng hình sự, từ giai đoạn
phát hiện tội phạm, khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can, điều tra vụ án hình sự, đến
khi kết thúc quá trình tố tụng (bản án có hiệu lực pháp luật) và chấm dứt khi thi
hành xong bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Bên canh đó, Viện kiểm sát các
cấp có phạm vi kiểm sát rất rộng, bao gồm công tác kiểm sát việc giải quyết các loại
án hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình, hành chính, kinh tế và những việc khác theo
quy định của pháp luật. Thông qua các công tác này, Viện kiểm sát có thể phát hiện
những thiếu sót, vi phạm cùa các cơ quan tư pháp, cán bộ tư pháp để yêu cầu, kiến
nghị, kháng nghị nhằm khắc phục vi phạm; nếu phát hiện hành vi có dấu hiệu tội
phạm xâm phạm hoạt động tư pháp thì chuyển cho Cơ quan điều tra VKSND để
khởi tố, điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật. Chính vì vậy, Viện kiểm sát có
điều kiện thuận lợi để phát hiện các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp. Từ đó mà
pháp luật quy định cho Cơ quan điều tra VKSNDTC có thẩm quyền điều tra một số
loại tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ thuộc các cơ
quan tư pháp.
Từ những phân tích và từ khái niệm Cơ quan điều tra VKSND đã nêu trên,
cho phép làm rõ đặc điểm của Cơ quan điều tra VKSND như sau:
- Thứ nhất: Cơ quan điều tra VKSND là một hệ thống cơ quan điều tra của
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào, độc
lập về tổ chức và hoạt động với các Cơ quan điều tra trong lực lượng Công an nhân
dân và Quân đội nhân dân cũng như các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một
số hoạt động điều tra ở các cơ quan khác như Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm
lâm, Lực lượng Cảnh sát biển, các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội
nhân dân, có thẩm quyền điều tra đối với các vụ án xảy ra trong lĩnh vực hoạt động
tư pháp mà không chỉ riêng các tội xâm phạm hoạt động tư pháp quy định tại



15

Thứ nhất, đảm bào cho VKSND thực hiện tốt chức năng thực hành quyền
công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Theo quy định của Điều 107 Hiến pháp năm
2013 và Điều 2 Luật Tổ chức VKSND năm 2014 thì: Viện kiểm sát nhân dân thực
hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp. Viện kiểm sát thực hiện
chức năng, nhiệm vụ được pháp luật quy định bằng sáu mặt công tác, trong đó có
nhiệm vụ: “Điều tra một số loại tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp mà người
phạm tội là cán bộ các cơ quan tư pháp” (khoản 2, Điều 30 Luật Tổ chức cơ quan
điều tra hình sự, khoản 3 Điều 163 Bộ luật TTHS Việt Nam năm 2015); và theo quy
định của Điều 87 Hiến pháp Lào năm 2010, Điều 25 Luật Viện kiểm sát Lào năm
2009, Điều 22, Điều 23 Bộ Luật TTHS Lào năm 2009 việc thực hiện thẩm quyền
điều tra ở VKSND Lào và Việt Nam được giao cho Cơ quan điều tra chuyên trách
thực hiện, đó là Cơ quan điều tra VKSND. Tổ chức Cơ quan điều tra ở VKSND
xuất phát từ chức năng công tố của VKSND trong TTHS. Cơ quan điều tra cho dù
tổ chức ở bộ, ngành nào thì cũng để phục vụ chức năng công tố, giúp cơ quan thực
hành quyền công tố đưa vụ án ra Tòa xét xử và buộc tội người phạm tội trước Tòa
án. Công tác điều tra một số loại tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp của Cơ
quan điều tra VKSND là một trong những mặt công tác quan trọng nhằm bảo đảm
cho VKSND thực hiện có hiệu quả và làm tốt hơn chức năng thực hành quyền công
tố. Mặt khác, VKSND là cơ quan chịu trách nhiệm trước Nhà nước về việc bảo đảm
chống làm oan sai, chống bỏ lọt tội phạm và người phạm tội. Đồng thời, trong điều
kiện hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương xây dựng nền công tố mạnh,
nhằm thực hiện chủ trương của Đảng đã nêu trong Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị
là: Tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt
động điều tra. Vì vậy, Cơ quan điều tra VKSND đóng vai trò quan trọng, cần thiết
phải củng cố và tăng cường năng lực cho Cơ quan điều tra VKSND để Viện kiểm
sát phát huy hiệu quả và thực hiện tốt hơn chức năng công tố đã được Đảng và Nhà

rằng: không tổ chức Cơ quan điều tra ở VKSND. Bởi vì:
Về lý luận, việc tổ chức Cơ quan điều tra ở VKSND thành một hệ thống thì
không thể: “Kết hợp chặt chẽ giữa trinh sát với hoạt động của Cơ quan điều tra’
[20] và như vậy khó có thể phát huy được hiệu quả trong hoạt động điều tra. Hơn
nữa, theo Hiến pháp năm 2013 thì chức năng cơ bản của VKSND là kiểm tra, giám


17

sát việc tuân theo pháp luật và thực hành quyền công tố (Hiến pháp Lào năm 2010
còn trao thêm quyền kiểm sát chung cho Viện kiểm sát Lào). Vì vậy nên tạo điều
kiện thuận lợi cho Viện kiểm sát tập trung để thực hiện tốt hai chức năng cơ bản
này.
Việc tổ chức Cơ quan điều tra ở VKSND đã phá vỡ quan hệ tố tụng và
không đảm bảo tính khách quan trong hoạt động kiểm sát các hoạt động điều tra. Sẽ
là không hợp lý nếu Cơ quan điều tra và cơ quan kiểm sát hoạt động điều tra là
ngang quyền nhau dưới sự lãnh đạo thống nhất của Viện trưởng VKSND; cũng sẽ
không hợp lý nếu cho rằng ĐTV của Cơ quan điều tra (thuộc Công an, Quân đội) vi
phạm pháp luật còn ĐTV của Cơ quan điều tra VKSND không bao giờ vi phạm
trong quá trình điều tra. Nếu vi phạm thì cơ quan nào sẽ phát hiện và cơ quan nào sẽ
tiến hành điều tra và nếu để Cơ quan điều tra VKSND điều tra thì việc kiểm sát điều
tra liệu có khách quan không khi mục đích xây dựng Cơ quan điều tra VKSND để
đảm bảo tính độc lập trong hoạt động tố tụng.
Về thực tiễn, khi xây dựng Cơ quan điều tra VKSND chúng ta quá kỳ vọng
là Cơ quan điều tra này sẽ đem lại những kết quả khách quan trong hoạt động điều
tra. Tuy nhiên qua nhiều năm thực hiện, kết quả lại rất khiêm tốn, tình hình tội
phạm những năm gần đây có xu hướng gia tăng, trong đó có những tội thuộc thẩm
quyền điều tra của Cơ quan điều tra VKSND nhưng kết quả hoạt động điều tra của
cơ quan này lại chưa có biến chuyển rõ rệt. Điều đỏ là không tương xứng với quy
mô tổ chức, làm lãng phí một đội ngũ cán bộ hùng hậu, cả về chất xám cũng như

chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp và thực hành quyền công tố, vẫn phải chịu sự
kiếm sát điều tra: “Trong quá trình điều tra, hoạt động điểu tra của Cơ quan điểu tra
chịu sự kiếm sát điều tra của Cơ quan thực hành quyển công tố và kiểm sát điều tra
(Vụ thực hành quyền công tổ và kiểm sát điều tra án hình sự về trật tự xã hội Vụ 1A
Viện kiểm sát nhân dãn tối cao)” (Điều 5 Quy chế về tổ chức và hoạt động của Cục
Điều tra VKSNDTC Lào năm 2010).
Bên cạnh đó, việc thiết lập cơ cấu chính trị xã hội của bộ máy Nhà nước,
không đơn giản là cơ quan đó có nhiều việc hay ít việc, không thể so sánh hiệu quả
bằng tiền như tổ chức kinh doanh. Không thể cho rằng vì tiết kiệm ngân sách nên
phải giảm bớt cơ quan này. Mà phải xuất phát từ mục đích nếu có tội phạm xảy ra


19

thì cơ quan này phải làm những gì để đấu tranh có hiệu quả với tội phạm đó [30].
Do đó, xuất phát từ yêu cầu khách quan của đấu tranh phòng chống tội phạm trong
lĩnh vực tư pháp mà người phạm tội là cán bộ các cơ quan tư pháp, xuất phát từ vị
trí Hiến định trong bộ máy Nhà nước thì chỉ có Cơ quan điều tra của ngành Kiểm
sát tiến hành điều tra các loại tội phạm trên mới có hiệu quả.
Xuất phát từ vai trò quan trọng của Cơ quan điều tra VKSND trong việc thực
hiện thẩm quyền điều tra, tác giả cho rằng cần tiếp tục duy trì hệ thống Cơ quan
điều tra trong ngành Kiểm sát nhân dân như hiện nay và cần thiết làm rõ hơn thẩm
quyền điều tra, đổi mới tổ chức và hoạt động, nâng cao năng lực của Cơ quan điều
tra VKSND nhằm phát huy hiệu quả, chất lượng công tác điều tra, đáp ứng yêu cầu
đấu tranh, phòng chống tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp hiện nay
1.4. Khái quát quy định của pháp luật về cơ quan điều tra của Cộng hoà
DCND Lào và của Cộng hoà XHCN Việt Nam
Việt Nam và Lào đều là hai quốc gia đang phát triển nhưng mỗi quốc gia có
một nét đặc thù riêng về mặt lịch sử, kinh tế – xã hội. Chính vì vậy mà sự phát triển
pháp luật nói chung, pháp luật về thẩm quyền điều tra vụ án hình sự của cơ quan

điều tra tội xâm phạm hoạt động tư pháp, xâm phạm hoạt động của các cơ quan, tổ
chức, doanh nghiệp và công dân”10.
Trên tinh thần đó, Uỷ ban thường vụ Quốc hội nước Cộng hoà dân chủ nhân
dân Lào đã thông qua BLTTHS 1999 và Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm
1999, trong đó có những quy định thay đổi cơ bản về thẩm quyền điều tra của Cơ
quan điều tra VKSND, mở ra một thời kỳ mới cho sự hoàn thiện và phát triển của
chế định này trong pháp luật TTHS Lào.
Tuy nhiên trong giai đoạn này, các văn bản pháp luật của Lào còn mang
nặng tính hình thức, chưa có tác dụng điều chỉnh nhiều quan hệ trong hoạt động
điều tra của cơ quan điều tra. Trước nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội, hội nhập thế
9 Boun Thavy Inmedy (2003), Một số vấn đề đặt ra trong hoạt động của cơ quan điều tra, Nxb.Quốc gia,
Viêng Chăn.
10 Cha Khăm Bupha Livan (2005), Tổ chức bộ máy cơ quan điều tra Viện kiểm sát và Toà án trong cải cách
tư pháp ở Lào. Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Luật Quốc gia Lào.


21

giới, sự gia tăng của các loại tội phạm mới gây nguy hiểm cho chế độ Cộng hoà dân
chủ, cho tổ chức, doanh nghiệp và công dân Lào và học hỏi kinh nghiệm xây dựng
pháp luật về TTHS nói chung và của cơ quan điều tra VKS nói riêng của Việt Nam
đặc biệt trong tình hình phát triển kinh tế – xã hội cần có một văn bản luật chuyên
ngành của Viện kiểm sát, Quốc hội Lào đã thông qua BLTTHS năm 2004, Luật
Viện kiểm sát 2004 và tiếp tục được sửa đổi năm 2009 là tất yếu, phù hợp với xu
thế phát triển quốc tế cũng như đáp ứng nhu cầu trong nước. Cho đến nay, BLTTHS
năm 2009 và Luật Viện Kiểm sát năm 2009 vẫn có hiệu lực và đang được Quốc hội
của Lào xem xét, sửa đổi, bổ sung.
Dự thảo sửa đổi và bổ sung BLTTHS năm 2016 đang được Quốc hội Lào lấy
ý kiến đóng góp của nhân dân, chuyên gia. Trong đó tiếp tục khẳng định vị trí, vai
trò của cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân ở cả ba cấp và đang xem xét thành

định tại điều 3 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và được cụ thể hóa bằng Thông
tư liên bộ số 427/LB ngày 25/6/1963 của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ
Công an hướng dẫn quy định này cụ thể: Viện kiểm sát sẽ trực tiếp điều tra một số
loại phạm pháp về kinh tế và trị an xã hội mà kẻ phạm pháp và hành vi vi phạm đó
tương đối rõ. Ngay từ khi hình thành và trong toàn bộ quá trình phát triển của Viện
kiểm sát nhân dân, hoạt động điều tra luôn được coi là một hoạt động không thể
thiếu trong quá trình thực hiện chức năng của ngành kiểm sát. Tuy nhiên, quy mô
phát triển, vị trí của hoạt động điều tra trong việc thực hiện chức năng kiểm sát
trong mỗi giai đoạn có sự khác nhau. Thời kỳ đầu, trong ngành Kiểm sát, hoạt động
điều tra chỉ là một trong những quyền năng của công tác kiểm sát điều tra mà không
được coi là khâu công tác riêng biệt. Vì thế, Viện kiểm sát không có cơ quan điều
tra riêng, mà chỉ ở Viện kiểm sát nhân dân tối cao mới tổ chức thành một đơn vị là
Phòng Điều tra thẩm cứu. (Mặc dù Pháp lệnh quy định cụ thể về tổ chức của Viện
kiểm sát nhân dân tối cao ngày 16/4/1962 quy định trong tổ chức bộ máy của Viện
kiểm sát nhân dân tối cao có Vụ Điều tra thẩm cứu). Còn ở các địa phương, thì công
11 Đảng cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một sổ
nhiệm vụ trọng tâm của Công tác tư pháp trong thời gian tới.
12 Lê Hồng Thanh (2012), Địa vị pháp lý và thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối
cao, Tạp chí Kiểm sát số 11, tháng 6/2012


23

tác điều tra thuộc nhiệm vụ của các đơn vị kiểm sát điều tra (Điều 5 của Pháp lệnh
quy định cụ thể về tổ chức của Viện kiểm sát nhân dân tối cao ngày 16/4/1962 và
Pháp lệnh sửa đổi ngày 15/01/1970).
Mặc dù ở giai đoạn này chưa có lực lượng điều tra chuyên trách, nhưng hoạt
động điều tra được thực hiện ờ cả 03 cấp: Trung ương, tỉnh, huyện và điều tra với
nhiều loại tội (trừ các tội xâm phạm an ninh quốc gia). Đã có thời điểm công tác
điều tra còn có chiều hướng trội hơn các công tác khác của ngành Kiểm sát. Tổng

tra của lực lượng An ninh nhân dân, Cơ quan điều tra An ninh Quân đội, Cơ quan
điều tra hình sự Bộ Quốc phòng, Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân. Luật sửa
đổi, bổ sung Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân được Quốc hội thông qua ngày
22/12/1988 đã có những quy định cụ thể, rõ ràng về công tác điều tra của Viện kiểm
sát nhân dân, coi đó là một cơ quan điều tra chuyên trách, độc lập. Giai đoạn này,
Kiểm sát viên không được tự tiến hành điều tra toàn bộ vụ án nữa, mà hoạt động
này được giao cho Điều tra viên Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân.
Về thẩm quyền điều tra của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân, Bộ
luật Tố tụng hình sự năm 1988 quy định có tính chất “mở”, cho phép Cơ quan điều
tra trong Viện kiểm sát nhân dân có thể lựa chọn vụ việc để điều tra, nhằm phục vụ
thực hiện chức năng của ngành (khoản 3 Điều 92 của Bộ luật Tố tụng hình sự năm
1988 và Điều 18 của Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 1989).
Đến năm 2000, theo tinh thần tại Thông báo số 136/TB-TW ngày 25/1/1996
của Bộ Chính trị đánh giá và định hướng cải cách tổ chức và hoạt động của cơ quan
tư pháp, Chỉ thị số 01/2000/CT ngày 10/01/2000 của Viện trưởng Viện kiểm sát
nhân dân tối cao về công tác điều tra năm 2000 đã khẳng định:
Thực hiện đổi mới Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân theo hướng
tăng cường tổ chức và hoạt động của Cục điều tra thuộc Viện kiếm sát nhân dân tối
cao, chỉ để lại Phòng điều tra Viện kiểm sát cấp tỉnh ở những nơi xét thấy thật cần
thiết. Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân chỉ tập trung vào việc điều tra tội
phạm xâm phạm hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ của cơ quan tư
pháp. Thực hiện Chỉ thị trên, Ban cán sự Đảng Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã
quyết định: Đối với các Phòng điều tra Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh chỉ để lại
một số nơi cần thiết, đó là những tỉnh, thành phố tội phạm hình sự xảy ra nhiều,
khởi tố vụ án nhiều, bắt tạm giam truy tố nhiều thì dễ xảy ra tội phạm tư pháp; nơi


25

đó cần thiết có Phòng Điều tra. Vì thế, thời gian này các Phòng điều tra Viện kiểm