VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VŨ THỊ LA

QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP
TỈNH HƯNG YÊN THEO HƯỚNG BỀN VỮNG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2019


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VŨ THỊ LA

QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP
TỈNH HƯNG YÊN THEO HƯỚNG BỀN VỮNG

Ngành

: Quản lý kinh tế

Mã số

: 9340410


Yên. Để bầy tỏ lòng biết ơn, tác giả xin cảm ơn các doanh nghiệp đã tham gia trả lời
phiếu khảo sát và cung cấp các thông tin quí báu giúp tác giả thực hiện luận án.
Cuối cùng, tác giả xin bầy tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, người thân, bạn
bè đã luôn động viên, ủng hộ, chia sẻ khó khăn và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho
tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Hưng Yên, ngày 21 tháng 02 năm 2019
Tác giả

Vũ Thị La

- ii -


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU.............................................................................................................. 1
Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ PHÁT
TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG BỀN VỮNG.............................................7
1.1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước.................................................................... 7
1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước.................................................................... 9
1.3 Các lý thuyết nền tảng làm cơ sở cho quản lý phát triển các KCN theo hướng
bền vững...................................................................................................................... 15
1.4 Định hướng nghiên cứu của luận án..................................................................... 23
Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN KHU
CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG BỀN VỮNG...................................................................25
2.1 Cơ sở lý thuyết về quản lý phát triển khu công nghiệp theo hướng bền vững......25
2.2 Kinh nghiệm trong và ngoài nước về quản lý phát triển khu công nghiệp theo
hướng bền vững và bài học cho tỉnh Hưng Yên........................................................... 51
Chương 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TỈNH
HƯNG YÊN THEO HƯỚNG BỀN VỮNG........................................................................66
3.1 Khái quát quá trình hình thành và phát triển các khu công nghiệp tỉnh Hưng Yên 66

BV
CCN
CNH
COP21
DN

:
:
:
:
:
:

Bình Dương
Biến đổi khí hậu
Bền vững
Cụm công nghiệp
Công nghiệp hóa
Thỏa thuận Paris về BĐKH
Doanh nghiệp

DNNVV
GDP
HĐH
KCN
KCNST
KCX
KKT
LHQ
PT

Liên hiệp quốc
Phát triển
Phát triển bền vững
Mục tiêu phát triển bền vững
Sản xuất công nghiệp
Sản xuất kinh doanh
Ủy ban nhân dân
Tổ chức thương mại quốc tế

Tiếng Anh
Asian Development Bank
Asia
Pacific
Economics
Cooperation

Conference of Paris-21

- 4-

Gross Domestic Product

Sustainable Development Goals

World Trade Organization


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Sự khác biệt giữa phát triển và phát triển bền vững....................................32
Bảng 2.2: So sánh vai trò của quản lý nhà nước các KCN và quản lý phát triển các KCN

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1: Quy trình nghiên cứu, giải quyết các vấn đề của luận án...............................5
Hình 2.1. Ba thành phần của phát triển bền vững.......................................................39
Hình 3.1.Đóng góp của KCN Hưng Yên vào GDP của tỉnh.............................................78
Hình 3.2 Giá trị xuất khẩu của KCN Hưng Yên giai đoạn 2012-2016.............................78
Hình 3.3. Đóng góp của KCN Hưng Yên vào GTSXCN của tỉnh Chuyển dịch cơ
cấu kinh tế địa phương.....................................................................................79
Hình 3.4. Cơ cấu lao động theo ngành của tỉnh Hưng Yên...........................................87
Hình 3.5. Biểu đồ diễn biến chất lượng môi trường thải sau hệ thống xử lý tập
trung của KCN dệt may Phố Nối năm 2015 so với năm 2014 đối với các
thông số đặc trưng............................................................................................98
Hình 3.6. Biểu đồ diễn biến chất lượng môi trường nước thải của KCN Thăng
Long II năm 2015 so với năm 2014 đối với các thông số đặc trưng..................99
Hình 3.7: Lượng chất thải rắn và nguy hại của các khu công nghiệp từ năm 2014
đến 2016.........................................................................................................100
Hình 3.8. Diễn biến chất lượng môi trường không khí, tiếng ồn tại KCN Dệt may Phố
Nối năm 2015 so với năm 2014.......................................................................101
Hình 3.9. Biểu đồ diễn biến chất lượng môi trường không khí, tiếng ồn tại KCN
Thăng Long II năm 2015 so với năm 2014.......................................................101
Hình 3.10. Đánh giá các chính sách ảnh hưởng tới sự phát triển của doanh nghiệp
..104 Hình 3.11. Đánh giá quy hoạch KCN ở Hưng Yên..............................................105
Hình 3.12. Sơ đồ cơ cấu tổ chức Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh Hưng Yên .107
Hình 3.13. Đánh giá về năng lực quản lý của Ban quản lý các KCN tỉnh Hưng Yên...108
Hình 3.14. Nhận thức vai trò của phát triển bền vững...............................................109
Hình 3.15. Đánh giá về chất lượng lao động tại các KCN tỉnh Hưng Yên....................110

- 6-


PHẦN MỞ ĐẦU

- 1-


Kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Trong những năm gần đây, Hưng Yên luôn là tỉnh có giá
trị sản xuất công nghiệp cao nhờ việc phát triển các khu công nghiệp. Hưng Yên hiện

- 2-


có 10 khu công nghiệp với tổng quy mô diện tích 2.481 ha được Thủ tướng Chính phủ
chấp thuận bổ sung vào Danh mục Quy hoạch tổng thể phát triển các KCN cả nước.
Các KCN tạo việc làm ổn định cho khoảng 37.000 lao động. Bên cạnh những thành
tích đạt được, công tác quản lý các khu công nghiệp ở Hưng Yên còn bộc lộ nhiều
yếu kém, thiếu các yếu tố đảm bảo cho sự phát triển bền vững. Phát triển các khu
công nghiệp ở Hưng Yên mới chỉ quan tâm tới mục tiêu kinh tế mà chưa xem xét
đầy đủ các khía cạnh môi trường và xã hội, thể hiện ở những nội dung sau:
- Chất lượng công tác xây dựng quy hoạch khu công nghiệp chưa tốt, chưa có
tầm nhìn dài hạn, chưa tính tới yếu tố liên kết các khu cũng như điều kiện, tiềm
năng, lợi thế của từng vùng ở Hưng Yên. Đây cũng là một trong những nguyên nhân
khiến tình trạng tỷ lệ lấp đầy khu công nghiệp còn thấp.
- Công tác đền bù giải phóng mặt bằng, xây dựng kết cấu hạ tầng tại các khu
công nghiệp còn chưa được thực hiện chưa tốt.
- Việc thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp còn chậm, chưa tương xướng với
tiềm năng và lợi thế phát triển khu công nghiệp.
- Vấn đề đào tạo nguồn nhân lực, vấn đề nhà ở, vấn đề đởi sống văn hóa,
tinh thần, giáo dục, chăm sóc y tế... cho công nhân làm việc tại các khu công nghiệp
còn chưa được quan tâm thích đáng.
- Tình trạng ô nhiễm môi trường, nước, không khí và chất thải rắn từ các khu
công nghiệp vẫn diễn ra và chưa có giải pháp khắc phục hiệu quả.
- Hệ thống chính sách phát triển KCN hiện hành của Việt Nam nói chung và

- Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý phát triển bền vững đối với các KCN
tại Hưng Yên thời gian qua, từ đó chỉ rõ những thành công, những tồn tại, hạn chế và
nguyên nhân của những tồn tại hạn chế.
- Đề xuất các giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà
nước hướng tới PTBV các KCN tại Hưng Yên, tầm nhìn đến năm 2030.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là công tác quản lý nhà nước nhằm mục
tiêu phát triển các KCN tại Hưng Yên theo hướng bền vững.
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Nội dung nghiên cứu của luận án là nghiên cứu công tác quản
lý nhà nước hướng tới phát triển các KCN trên địa bàn tỉnh Hưng Yên theo hướng
bền vững trên ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường.
- Về thời gian: Thời gian nghiên cứu của luận án là từ 2010 -2016.
- Về không gian: Không gian nghiên cứu của luận án là các KCN tỉnh Hưng Yên
đặt trong mối quan hệ phát triển với các KCN trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ.
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
4.1 Cách tiếp cận
- Hướng tiếp cận mang tính hệ thống: Việc quản lý các khu công nghiệp bao
gồm nhiều công tác khác nhau từ quy hoạch, thu hút đầu tư, hỗ trợ doanh
nghiệp trong KCN, đào tạo NNL, nhà ở cho người lao động, xây dựng cơ sở hạ
tầng, xử lý nước thải tại các KCN...Tất cả các vấn đề này sẽ được tác giả nhìn nhận,
phân tích, đánh giá trong một chỉnh thể, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
- Luận án tiếp cận đề tài nghiên cứu từ góc độ chuyên ngành quản lý kinh tế.
- Hướng tiếp cận mang tính thực tiễn: Luận án sử dụng số liệu phản ánh
- 3-


thực trạng công tác quản lý các khu công nghiệp theo hướng bền vững tại tỉnh Hưng
Yên.

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp: Dựa trên những dữ liệu thu thập được
tác giả phân tích và tổng hợp lại theo từng nội dung của đề tài.
- Phương pháp chuyên gia: Được tác giả sử dụng phỏng vấn một số nhà
hoạch định chính sách, nhà khoa học và nhà quản lý KCN ở Trung ương, Hưng Yên và
một số địa phương.
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế công tác quản lý các khu công
nghiệp theo hướng bền vững ở Hưng Yên.
+ Địa bàn điều tra, khảo sát là KCN Phố Nối A, KCN Phố Nối B, KCN Thăng
Long, KCN Kim Động.
+ Đối tượng: Doanh nghiệp trên địa bàn KCN, Cơ quan quản lý nhà nước
- 5-


+ Quy mô: 208 phiếu.
4.3 Câu hỏi nghiên cứu
Từ mục tiêu nghiên cứu, các câu hỏi nghiên cứu cần được trả lời của luận án gồm:

- 6-


1) Quản lý phát triển KCN theo hướng bền vững là gì. Gồm những nội dung nào?
2) Các tiêu chí đánh giá quản lý phát triển KCN theo hướng bền vững là gì?
3) Những nhân tố nào tác động đến quản lý phát triển KCN theo hướng bền vững?
4) Thực trạng quản lý phát triển các KCN hiện nay của Hưng Yên như thế nào?
5) Giải pháp quản lý phát triển các KCN theo hướng bền vững tại tỉnh Hưng Yên là gì?
4.4 Quy trình nghiên cứu giải quyết các vấn đề của luận án

N
K
gP N P

up cquản
- Luận án bổ sung cơ sở lý luận, luận cứ khoa học về
lý phát triển các
tc i
giải
á
t
qhh hquản
phá
khu công nghiệp theo hướng bền vững bao gồm khái niệm
l àkn p lý phát triển các
upu hi
ýphát
t
khu công nghiệp theo hướng bền vững, nội dung quản lýquả
yảy in triển các khu công
t
n
hn
nếê hlý
nghiệp theo hướng bền vững, bộ tiêu chí đánh giá quảnlý
ln ựl hphát triển các khu
t g
phá
u
ihn ố quản lý phát triển
công nghiệp theo hướng bền vững, các nhân tố ảnh hưởnglg ctới
tậi g n
ýq ệi
triể

ểá nuả nghiệp theo hướng
po nl
nt
bền vững của một số quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới
h lvà
hư
ý t một số tỉnh ở Việt
ớn
á ýl í
Nam, từ đó rút ra những bài học có thể áp dụng quản lý phát
cgt ý c triển các khu công
t p
ár h h
bền
nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng bền vững;
ci ppá
vữ
t
- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý phát triển các
ể hhtkhu công nghiệp tỉnh
ng
r
n áá
K
Hưng Yên theo hướng bền vững bao gồm: công tác quản lý inhà
nước các khu công
C t tt
ể
c r tỉnh Hưng Yên theo
nghiệp, đánh giá tiêu chí quản lý phát triển các khu công nghiệp

đến năm 20130.
to C
gK
h Nt
6.Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
C
e h
h
b Nt
Luận án đã bổ sung vào hệ thống lý luận về các tiêu chí
giá quản lý phát
o đánh
ư
ề he
o Việt Nam. Các kết
triển các khu công nghiệp theo hướng bền vững trong điềuớn kiện
t
hn e
ỉ oh tin cậy cho các nhà
quả nghiên cứu và giải pháp của luận án làm cơ sở tham khảo
ư
g
vn
ớ ư
quản lý và hoạch định chính sách về quản lý phát triểnữkhu
hh công nghiệp theo
nb ướ
n khảo cho các địa
hướng bền vững tại tỉnh Hưng Yên nói riêng và là nguồn ngềtham
g Hớg


Chương 4: Giải pháp quản lý phát triển các khu công hnghiệp tỉnh Hưng Yên
- 8-

ư
ớ
n
g


ề
n
v
ữ
n
g

theo hướng bền vững.

- 9-


Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ PHÁT
TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG BỀN VỮNG
1.1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước
KCN là một trong những mô hình cụ thể của loại hình đặc khu kinh tế
(ĐKKT) trên thế giới. Từ năm 1574, Italia đã nghiên cứu và thực hiện việc xây dựng
ĐKKT vào loại sớm nhất trên toàn cầu dưới dạng một Thương cảng tự do. Mô hình
KCN xuất phát chậm hơn Thương cảng tự do. Ở Anh, KCN đầu tiên xuất hiện năm


- 11
-


Bài báo Development of Eco-efficient industrial parks in China (Phát triển các
khu công nghiệp sinh thái hiệu quả ở Trung Quốc). Bài báo này làm sáng tỏ nỗ lực
của Trung Quốc đã phối hợp để thúc đẩy các khu công nghiệp sinh thái và carbon
thấp. Nó bao gồm một mô tả và phân tích của ba chương trình chứng nhận hàng
đầu của Trung Quốc, cấu trúc quản trị tương ứng của họ, và các quy trình và hệ
thống chỉ thị liên quan của họ. Công trình này kết thúc với một cuộc thảo luận về
tính tương đồng giữa các đề án này, tác động tiềm năng của chúng đối với quá trình
chuyển đổi các-bon thấp và các động lực của khu công nghiệp và các trở ngại để
tham gia vào các sáng kiến này.
Công trình China`s special economic zones an national industrial park – Door
openers to economic reform nói về các chính sách mở cửa kinh tế, hiệu quả của các
KCN nhà nước, cơ cấu tổ chức của các KCN, những đặc trưng riêng biệt của các KCN
quốc gia Trung Quốc, các KCN phát triển những ngành công nghiệp mũi nhọn của Trung
Quốc.
Phát triển các KCN tập trung để thu hút và quản lý hoạt động của các nhà đầu
tư chủ yếu trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp được xem là một xu thế vận động
mang tính quy luật và phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế đi đôi với công tác
BVMT của nhiều nước trên thế giới. Tác phẩm “The application of industrial ecology
principles and planning guidelines for the development of eco-industrial parks: an
Australian case study”. Tạp chí sản xuất sạch của B.H Roberts Elsevier đưa ra quan
niệm mới trong phát triển bền vững các khu công nghiệp theo hướng phát triển
khu công nghiệp sinh thái với các tiêu chí cụ thể và minh chứng trong điều kiện
của Australia [60].
Công trình nghiên cứu Implememting industrial ecology? Planning for ecoindustrial parks in the USAcủa D.Gibbs và P. Deutz. NXB Elsevier cho rằng mặc dù
nhận được sự đồng thuận trong vấn đề phát triển bền vững trong các diễn đàn quốc

địa phương và tăng cường năng lực quản lý nhà nước các KCN. Bên cạnh đó phát
triển các KCN tập trung sẽ thúc đẩy hoạt động chuyển giao, đổi mới công nghệ sản
xuất, khai thác hợp lý hơn nguồn tài nguyên thiên nhiên. Nghiên cứu Chinese
Science and Technology Industrial Park của Susan M. Walcott (2003) đã xem xét vai
trò của các khu công nghiệp Trung Quốc trong việc thu hút công nghệ hiện đại (Khu
công nghiệp cao). Tác phẩm này đưa ra các lập luận dựa trên các lý thuyết về liên kết
KCN trong bối cảnh của nước này với các khác biệt ở các địa phương khác nhau, từ
Tây An ở phía Tây tới Bắc Kinh ở phía Bắc, Tô Châu – Thượng Hải ở huyên hải và
Shenzhen – Dongguan ở Đông Nam [62].
1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
Trong thời gian qua, việc phát triển các KCN ở Việt Nam đã dành được sự
quan tâm của Chính phủ, các Bộ, ngành và các địa phương. Cho đến nay, đã có nhiều
hội thảo khoa học được tổ chức và một số công trình nghiên cứu về KCN đăng tải
trên báo chí. Nhiều nghiên cứu đã có những đánh giá khá sâu sắc và nêu bật được
các đặc trưng, tồn tại cơ bản của các KCN. Một số công trình nghiên cứu còn khai
thác hướng đi mới trong việc đảm bảo cho sự phát triển bền vững của KCN.
1.2.1 Các công trình nghiên cứu về quản lý khu công nghiệp
Quản lý nhà nước các KCN ở Việt Nam nói chung cũng như ở các tỉnh nói
riêng luôn là một bài toán nan giải đối với các nhà lãnh đạo, quản lý. Vì thế, viết trực
diện về công tác quản lý nhà nước các KCN ở Việt Nam còn ít mà chủ yếu dừng lại ở
- 9-


việc khai thác một số nội dung cơ bản trong công tác quản lý nhà nước các KCN như

- 9-