B TĨIăNGUYÊNăVĨăMỌIăTR
TR

NGă

NG

I H CăTĨIăNGUYÊNăVĨăMỌIăTR

NG

LU NăV NăTH CăS

NGHIÊN C U GI I PHÁP PHÂN B
TĨIăNGUYÊNăN

C M T CHO CÁC NGÀNH

DỐNGăN

C T NH HÀ NAM

CHUYÊN NGÀNH: TH YăV N

HÀ TH H NG VÂN

HÀ N I,ăN Mă2018


B TÀI NGUYÊNăVĨăMỌIăTR
TR


HÀ N I,ăN Mă2018


i
CỌNGăTRỊNHă
TR
Cán b h

NGă

C HOÀN THÀNH T I

I H CăTĨIăNGUYÊNăVĨăMỌIăTR

NG HÀ N I

ng d n chính:
TS. Hoàng Th Nguy t Minh

Cán b ch m ph n bi n 1:
PGS.TS.ăLưăV năChú
Cán b ch m ph n bi n 2:
PGS.TS. Nguy n H u Kh i
Lu năv năđ

c b o v t i:
H Iă

TR

i b t kì hình th c nào.

Tôi xin ch u trách nhi m v nghiên c u c a mình.
H c viên

Hà Th H ng Vân


iii
L IăC Mă N

Qua m t th i gian nghiên c u th c hi n,ă đ n nay lu nă v nă th că s ă đ tài
“Nghiênăc u gi i pháp phân b tàiănguyênăn

c m tăchoăcácăngànhădùngăn

c t nh

HàăNam”ăđưăhoànăthành.
H c viên xin bày t lòng bi tă nă sâuă s c t i TS.Hoàng Th Nguy t Minh,
ng

iăđưăt nătìnhăvàăh

ng d n, góp ý ch b o trong su t quá trình h c t p và hoàn

thành lu năv nănày.
H c viên xin g i l i c mă năchânăthànhăt i các th y, cô giáo trong Khoa Khí
t



tháng 10 n mă2018
H c viên

Hà Th H ng Vân


iv
M CăL C

L IăCAMă OAN ............................................................................................ ii
L I C Mă N ................................................................................................. iii
M C L C ....................................................................................................... iv
TÓM T T LU NăV N ................................................................................. vi
DANH M C CH

VI T T T .................................................................... vii

DANH M C B NG ..................................................................................... viii
DANH M C HÌNH ......................................................................................... x
M

U .......................................................................................................... 1

1. Tính c p thi t c aăđ tài ................................................................................ 1
2. M c tiêu c aăđ tài ........................................................................................ 2
3.ă

iăt



1.1.3.

TÀI NGUYÊN

c ......... 5

c ............................... 9

1.2. T ng quan v khu v c nghiên c u ........................................................... 11
1.2.1.ă

căđi măđ a lý t nhiên ....................................................................... 11

1.2.2.ă

căđi măkhíăt

ng và m ngăl

i sông ngòi ........................................ 12

1.2.3. Hi n tr ng phát tri n kinh t - xã h i .................................................... 17
Ch
B

ngă2ăC ăS

S


Ch

c .......................................................... 31

uătiên ......................................................................... 32

ngăánăphânăb tàiănguyênăn

ng 3 NGHIÊN C U PHÂN B

c m t .............................................. 33
TĨIăNGUYÊNăN

C M T T NH

HÀ NAM ........................................................................................................ 35
3.1.ăPhânătích,ăđánhăgiáătàiănguyênăn

c m t ................................................. 35

3.1.1.ăTàiănguyênăn

c m a............................................................................ 35

3.1.2.ăTàiănguyênăn

c m t............................................................................. 39

3.2. D báo nhu c u s d ngăn


3.3.3. L a ch năph

ngăánăphânăb tàiănguyênăn

ngăán ....................... 50

c m t t nh Hà Nam ........ 64

K T LU N VÀ KI N NGH ...................................................................... 67
TÀI LI U THAM KH O ............................................................................ 70
PH L C ........................................................... Error! Bookmark not defined.


vi
TịMăT TăLU NăV N

H và tên h c viên: Hà Th H ng Vân
L p: CH2B.T
Cán b h

Khóa: 2B

ng d n: TS. Hoàng Th Nguy t Minh

Tênăđ tài: Nghiên c u gi i pháp phân b tàiănguyênăn
dùngăn

c m t cho các ngành

c t nh Hà Nam

ngăánăphânăb ngu năn
c d iădào,ănênăl

c hi n t i.ăTrongăt

c d a trên hi n tr ng tài

ngăn

căđápă ngăt

n

ngăđ iăđ y

ngălai,ăcùngăv i s phát tri n kinh t xã

h iăcao,ăđ c bi t các ngành công nghi p và nông nghi p thì ngu năn
ngăđ cho các ngànhădùngăn

c

c cho phát tri n kinh t trênăđ a bàn. Hà Nam là m t

trong nh ng vùng có ngu năn
đ nhu c uădùngăn

ng pháp nghiên c u phân b tàiănguyênăn

căđ c bi tălàăcácăkhuădùngăn


Khai thác s d ng

TLV

Ti uăl uăv c

NCSD

Nhu c u s d ng

UBND

y ban nhân dân

c

KT ậ XH Kinh t - xã h i
ATGT

An toàn giao thông

ng


viii
DANHăM CăB NG

B ng 1.1. Nhi tăđ bìnhăquânătháng,ăn măt i các tr m quan tr c ................... 13
B ng 1.2. L


căm aăsinhădòngăch y v i t n su t 85%

(tri u m3/n m) .................................................................................................. 36
B ng 3.5. Phân ph iăl

ngăm aătheoătháng,ămùa ........................................... 38

B ng 3.6.Danh sách tr m th yăv nătrênăđ a bàn t nh ...................................... 39
B ng 3.7. T ngăl

ngăn

cătrênăđ a bàn t nh ................................................. 41

B ng 3.8. Tiêu chu nădùngăn
B ng 3.9. M căt

c c a t nh Hà Nam ........................................ 41

i c a các lo i cây tr ng ..................................................... 42

B ng 3.10. Tiêu chu n c păn

c cho các lo i v t nuôi .................................. 42

B ng 3.11. D báo nhu c u s d ngăn

c sinh ho t, d ch v theo ti u vùng 43



ngăn

B ng 3.19.ăCácăph
B ngă3.20.ăL

c thi u theo các ti uăvùngăn mă2016ă(tri u m3).......... 49
ngăánăphânăb tàiănguyênăn

ngăn

căđ

c phân b PA1 ................................................... 52

B ng 3.21. M căđ đápă ng c aăl
B ngă3.22.ăL ngăn

c t nh Hà Nam ............... 50

ngăn

c phân b .................................... 52

c thi uătrênăđ a bàn t nhăPA1ăn mă2020ă ậ 2030 t n su t

50% .................................................................................................................. 53
B ngă 3.23.ă L

ngă n

B ngă3.28.ăL

ngăn

căđ

c phân b PA3 ................................................... 59

B ng 3.29. M căđ đápă ng c aăl
B ngă3.30.ăL

ngăn

ngăn

c phân b PA3 ............................ 60

c thi uătrênăđ a bàn t nhăPA3ăn mă2020 - 2030 t n su t

50%.................................................................................................................. 60
B ngă3.31.ăL

ngăn

c thi uătrênăđ a bàn t nhăPA3ăn mă2020 - 2030 t n

su t 85% ......................................................................................................... 61
B ng 3.32.ăSoăsánhăl

ngăn


Hình 2.7. Th ng kê các thành ph năvàăđ aăvàoămôăhìnhăv i hi n tr ng khai
thácăn

c và d báoăn mă2020ăậ 2030 ........................................................... 26

Hình 2.8. T l t ngăl

ng dòng ch y trên t ng ti u vùng............................. 27

Hìnhă2.9.ăS ăđ t ng h păcácăph

ngăánătínhătoán ........................................ 34

Hình 3.1. B năđ phân b tr măkhíăt ng ậ th yăv nătrênăđ a bàn t nh Hà Nam ... 39
Hìnhă3.2.ăC ăc u nhu c uăn

c t nh Hà Nam ................................................. 47

Hình 3.3. T ng h păl

cătrênăsôngăvàăl

ngăn

ngăn

c thi uăn mă2016 ... 50

Hình 3.4. Bi uăđ t ngăl ngăn c thi uăn mă2020ă- 2030ăđ i v i PA1 - 50% .... 53

1
M ă

U

1.ăTínhăc păthi tăc aăđ ătƠi
Hà Nam là m t t nh n m

vùngăđ ng b ng sông H ng Vi t Nam, cách th đôă

Hà N i 60km v i t ng di n tích t nhiênălàă86.192,7ha.ăTàiănguyênăn
Namăt

ngăt i phong phú, ph n l n ngu năn

c t nh Hà

c m t t bên ngoài ch y vào. Trong

t nh Hà Nam có 4 h th ng sông l n là: sông H ng,ăsôngă áy,ăsôngăChâuăGiang,ă
sông Nhu v i t ng chi u dài 196km.
Trong quá trình phát tri n kinh t xã h i, th c hi n công nghi p hóa, hi năđ i
hóa nông nghi pănôngăthôn,ăc ăc u kinh t t nhăHàăNamăđưăchuy n d chătheoăh
t ngă t tr ng công nghi p ậ xây d ng ậ d ch v , nh ngă b
d ng ngu năn
c aăng

c v iăl

ng


ph c v công nghi p, xây d ng nhi u công trình th y l i,…tuyă nhiên,ă nhi u khu
v c v n x y ra tình tr ng thi uăn
ch s d ngăn

căd

c, m t khác, theo chính sách m i c a t nh là h n

iăđ t, chú tr ngăđ uăt ăcácăcôngătrìnhăkhaiăthác,ăs d ngăn

m t, vì v y, tình tr ng tranh ch p v m c tiêu s d ng ngu năn
đ u n y sinh

c

c m t c a t nh b t

m t s khu v c.

M t trong nh ng nguyên nh n gây ra tình tr ng n u trên là do thi uăđánhăgiáă
c ă b n v ngu nă n

c hi n có. Vi c s d ngă tàiă nguyênă n

că ch aă cână đ i theo

m cătiêuă uătiênăchoănh ng l i ích cao nh t, khai thác s d ngăn
h u h tăng
Tr


khoa h c và th c ti năđưăđ

căđ xu t th c hi n.

2.ăM cătiêuăc aăđ ătƠi
Trênăc ăs phânătích,ăđánhăgiáătàiănguyênăn
nguyênăn

c m t t nh Hà Nam, m c tiêu c aăđ tài:

- Nghiên c uătàiănguyênăn
án phân b tàiănguyênăn
3.ă

c m t, khai thác và s d ng tài

iăt

ngă

c m t t nh Hà Nam.

ngănghiênăc u

Tàiă nguyênă n
nguyênăn

c m t t nh Hà Nam, xây d ng và l a ch n ph


c. Nh ng tài li u và k t qu này là

ng,ă phână tíchă vàă đánhă giáă trongă quáă trìnhă

nghiên c u.
- Ph

ngăphápăphânătíchăth ng kê: Thu th p và t ng h p, phân tích các s li u,

tài li u hi năcóăliênăquanănh ăth yăv n,ămôiătr

ng, phát tri n kinh t - xã h i c a

t nh Hà Nam …ăt đóăphânătíchăx lý d li uăđ rút ra nh ng k t lu n c n thi t làm
c ăs cho vi c tính toán mô hình.
- Ph
n

ngăphápă ng d ng mô hình: Ph m m m WEAP tính toán nhu c u dùng

c d aătrênănguyênălỦăc ăb n c a tính toán cân b ngăn

c. Lu năv năl a ch n mô

hìnhă WEAPă đ tính toán b i WEAP là công c t ng h p các v nă đ tài nguyên
n

c. Phân tích k ch b n là m t trong nh ngătínhăn ngăr t m nh c a WEAP. Trên



c m t t nh Hà Nam


4
Ch

ngă1

T NGăQUANăV ăNGHIÊNăC U PHÂNăB ăTĨIăNGUYÊNăN

CăVĨăKHUă

V CăNGHIÊNăC U
1.1.ăT ngăquanăv ăphơnăb ăngu năn

c

1.1.1. Các khái ni m c b n trong phân b ngu n n
Cân b ngăn
v aă làă đ iă t
đ năvàăn

c là m t v năđ luônăđ

ng nghiên c u. Cân b ngă n

căđiăc a h th ng ngu năn

và kh n ngă đi u ti t c aă chúng.ă L
dòng ch yă đ nă vàă n


c m t cách h p lý [16].

L uăl
l

c

ngă n

c th hi n m iă t

ngăphápă

ngă quană gi aă n

c tiêu hao cho các ho tăđ ng s d ngăn

nguyênăn

c quan tâm b i nó v aălàăph

c h i quy sau khi s d ng,ă l

l uăv c. T đóăđánhăgiáăm iăt

c

c có th s d ng tr điădòngăch yămôiătr



xã h i c a các nhóm ngành, h căviênăđưăs d ng hình th c phân b theo khu v c
hành chính, c th là t nh Hà Nam. Vi c phân b ngu năn
gi a tr l

ngăn

c có th phân b v i các nhu c u s d ngăn

và nhu c u s d ngăn
n

c

c c aăcácăđ iăt

c có th phân b trong khu v c [6].

ng s d ngăn

cs

đâyălàăvi căcânăđ i
c,ădoăđó,ăb n ch t
nhăh

ngăđ năl

ng


c quy mô r ngă rưiă trênă toànă l uă v c ch
c phân b d a trên th a thu n c aăcácăđ nă

v có liên quan, d a trên l i ích c aăng

i dùng phía h l uăđ ng th iăxétăđ n h

th ng nông nghi p th y l i. Tuy nhiên, các th a thu n phân b ngu năn
v năt

ngăđ iăđ năgi n, ch l p ra các yêu c uăđ i v i các ngu năn

gi i ho c h n ch xây d ngăcácăcôngătrìnhăng năn

c, tr n

căkhiăđóă

c xuyên biên

c trên sông.

Trong su t th păniênă1990ăvàăchoăđ n nay, vi c phân b ngu năn

căđưăthayă

đ i t đ năgi năđ n ph c t p và c th h năv i m căđíchăt iăđaăhóaăcácăl i ích kinh
t , xã h iă vàă môiă tr

ng. Nguyên nhân c a vi c phân b ngu nă n

căđ đápă ng s giaăt ngădânăs ,ăt ngătr

ng kinh t

cùng v i s xu ng c p c a các h sinh thái và h th ng sông d n m tăđiăch căn ngă
c a nó d năđ n nh ngăthayăđ i v tính ch t c aăcácăph
trong phân b ngu năn

c v iăcácăđ căđi măd

Chú tr ng hài hòa gi a các đ i t
s h t ng: Quy ho ch phân b ngu nă n
cácăl uăv c kín v i tr l

ngăn

ngăphápăti p c n hi năđ i

iăđây.

ng s d ng h n phát tri n xây d ng c
c hi n nayă th

ngă đ

c th c hi n v i

c h n ch ho c không có thêm tr l

ng. Vì v y,

mang l i. Th ba, các thành ph n dòng ch y khác nhau ph c v cho các m căđíchă
khác nhau c a h sinh thái.
Tính linh ho t trong phân b : Kinh t xã h iăthayăđ iănhanhăthúcăđ y s thay
đ i trong cách th c phân b ,ăthayăđ iăcácăc ăch phân b không còn phù h pătr
đây.ă Ph bi n nh t là tái phân b giúp chuy n ngu năn

c

c s d ng cho m căđíchă

nông nghi p sang các m căđíchăkhácănh ăphátătri năđôăth và công nghi p mang l i
l i ích kinh t cao.
T p trung qu n lý hi u qu và t ng n ng su t s d ng n
v hi u qu và n ngăsu t s d ngăn
ngu năn

c. Áp d ngăph

c: M i quan tâm

căđưătr thành tr ng tâm c a ho tăđ ng phân b

ngăchâm,ăs n xu t nhi uăh năv i ngu năn

căítăh n,ăđ ng

ngh aăv i vi c ngành có hi u qu s d ng th p s h n ch phân b ngu năn

c.


h pătàiănguyênăn

c s ti n b và công b ng xã h i, b o v

ngă phápă ti p c n qu n lý t ng h p tài nguyên

c th c hi n theo các nguyên t c: hi u qu v kinh t , b n

ng và công b ng xã h i nh m c th hóa vai trò c a qu n lý t ng
căđ h tr vi c ra quy tăđ nh phân b và qu n lý ngu năn

c păl uăv c sông ho c ti uăl uăv c.

c


7
Trong Lu tă Tàiă nguyênă n
đ

c 2012 [3] đưă quyă đ nhă n

c cho sinh ho t ph i

că uătiênăđưăchoăth y vi căđápă ng các nhu c uăc ăb n c a cu c s ng là quan

tr ng nh t. T i cu c H i th o v qu n lý dòng ch yămôiătr

ng t ch c t iăTamă



c n ph iă thayă đ i theo th i gian nh mă đápă ng các nhu c u c aă cácă đ iă t

ng s

d ngăn

c do ngu nătàiănguyênăn

c có h n,ăđ c bi tălàăgiaiăđo n mùa khô.

Hi u qu kinh t là yêu c u quan tr ng trong vi c phân b ngu năn
cùng m t kh iăl
đápă ngăđ

ngăn

c ph iăđ tăđ

c yêu c uădùngăn

căđ v i

c hi u qu kinh t t iă uănh tăđ ng th i v n

c c aăcácăngànhăvàăđ m b o duy trì dòng ch y t i

thi u. Theo báo cáo v mô hình kinh t - th yăv năc a Ringler và Huy (2004) v i
l uăv căsôngă


c cho các m căđíchă

c 1,4 USD

i gi m kho ng

vùngăđ t cao l iăt ngălên.ăM tămôăhìnhăt

ngăt

c áp d ng v iăl uăv căsôngăMêKôngă(Ringler,ă2001)ăđưăt iă uăhóaăvi c phân b

ngu năn
đ t ng păn

c cho th y s n, th yăđi n, nông nghi p,ăđôăth , công nghi p và các vùng
căđưăđ aăt ng l i ích s d ngăn

c sông MêKông lên kho ng 825 tri u

USD/n m.ăVi căđánhă cáăvàăcácă m căđíchăs d ng không tr c ti p trên dòng ch y


8
nh :ăt

i,ăđôăth và công nghi păđưăđ

c xem xét l a ch năph



c n mă2011 [13], n i dung nghiên c u trong

d ánăđưăs d ngămôăhìnhăWEAPăđ tính toán cân b ngăn

c, v i s li u tính toán

c p nh păđ năn mă2010.
- D án quy ho ch tàiă nguyênă n

c n mă 2017 [14], trong n i dung nghiên

c u, d án s d ng công th c tính toán cân b ngăn
c a d án d a trên vi c phân b ngu năn
k t qu chínhăđưăđ tăđ

c truy n th ng,ăh

c theo ph m vi huy n, thành ph v i các

cănh ăsau:

- Tính toán ti măn ngăngu năn

c;

- Tínhătoán,ăđánhăgiáăhi n tr ng, nhu c u s d ngăn
- Xây d ngăph
-


cho t ng ti uăl uăv c.
D aă vàoă đ că đi m t nhiên, s phână chiaă đ aă hìnhă t
sông, các nhánh sông t o nên các ti uăvùngăcóătínhăđ c l păt
ngu năn

ngă ng c a các dòng
ngăđ i v ti măn ngă

c và các y u t liên quan,ăc năc theo tính h th ng c a ngu năn

căđ


9
cóăđ

c nh ng thu n ti n cho vi c qu nălỦăkhaiăthácătàiănguyênăn

xétăđ n nhu c u,ăđ căđi m s d ngăn
n

ck c h

so v iăph

ngăphápăphânăchiaăti uăl uăv căcóă uăđi măh nă

ngăphápăphânătheoăđ a gi i hành chính do m i ti uăl uăv c s có cùng

ngătiêuăthoátăn

1.1.3.

căítăvàăn măn

ngăánăphânăb ngu n

c trung bình.

ng d ng mô hình toán trong phân b ngu n n

c

1.1.3.1. Mô hình GIBSI
H th ngămôăhìnhăGIBSIăđ

c áp d ngăchoăcácăl uăv c

Canada có h sinh

thái và tình hình phát tri n công nghi p, nông nghi p,ăđôăth ph c t p. GIBSI là m t
h th ng mô hình t ng h p ch y trên máy PC cho các k t qu ki mătraătácăđ ng c a
nông nghi p, công nghi p, qu nălỦăn

cc v l

ng và ch tăđ nătàiănguyênăn

c.

Mô hình GIBSI cho kh n ngăd báoăcácătácăđ ng c a công nghi p, r ng,ăđôă


ng và ch tătrênăl uăv c.

Mô hình BASINS là m t công c h u ích trong công tác nghiên c u v ch t
vàă l
đ

ngă n

c. V i nhi uă môă đună thànhă ph n trong h th ng, th i gian tính toán

c rút ng năh n,ănhi u v năđ đ

c gi i quy tăh năvàăcácăthôngătinăđ

c qu n lý

hi u qu h n.ăV i vi c s d ng GIS, mô hình BASINS thu n ti nă h nătrongă vi c
bi u th và t h p các thông tin (s d ngăđ t,ăl uăl

ng các ngu n th i,ăl

ngăn

c


10
h i quy, ... ) t i b t k m t v trí nào. Các thành ph n c aămôăhìnhăchoăphépăng
s d ng có th xácă đ nh nhă h


c xây d ng b i Vi n Thu l că anăM ch (DHI) t n mă1972ănh m mô

ph ng m ngăl
d aă trênă ph

i sông su i trong không gian và các y u t th yăv năătheoăth i gian
ngă trìnhă cână b ngă n

phân b ngu năn

c t ngă quát.ă Môă hìnhă choă phépă xácă đ nh s

c ậ m căđ can thi p c aăconăng

i.

1.1.3.5. Mô hình WEAP
Ph m m m WEAP tính toán nhu c uădùngăn
tính toán cân b ngăn
khoăn

c d aătrênănguyênălỦăc ăb n c a

c. Thành ph n cung c păn

c ng m, các h ch aăn

c có th là các dòng ch y m t,



c ngă nh ă nôngă thôn,ă choă m tă l uă v c nh hay c m t h th ngă sông.ă H nă n a,
WEAP còn có nhi u tínhăn ngăkhácănh ăphânătíchănhuăc u s d ngăn
ngành kinh t , phân ph iă uă tiênă s d ngă n
ngu n cung c pă n

c (dòng ch y m t,ă khoă n

c cho các

c, mô ph ng s ho tă đ ng c a các
c ng m, h ch aă …),ă theoă dõiă ôă


11

nhi m và nhu c u sinh thái c a t ng vùng. Ngoài ra, ph n m m này còn có th phân
tích và tính toán kinh t các d án qu nălỦătàiănguyênăn

c.

1.2.ăT ngăquanăv ăkhuăv cănghiênăc u
1.2.1.

c đi m đ a lý t nhiên

1.2.1.1. V tríăđ a lý
Hà Nam là m t t nh thu c vùngăđ ng b ng châu th sông H ng,ăđ

c gi i h n

a hình núi đáăvôi:ăđây là m t b ph n c a d iăđáăvôiăt p trung t i hai huy n
Kim B ng,ăThanhăLiêm.ă

a hình phân c t m nh, nhi uăs

n d căđ ng, nhi uăđ nh

nh n cao hi m tr .
aăhìnhăđ i th p: g m các d iăđ i bát úp n m xen k ho căvenărìaăđ a hình núi
đáăvôi,ăm t s khu v c t o thành m t d i ho c t o thành các ch măđ c l p
ThanhăBình,ăThanhăL u,ă

các xã

iăS n.

aă hìnhă đ ng b ng: chi m di n tích r ng l n

các huy n Duy Tiên, Bình

L c, Lý Nhân, thành ph Ph Lý và m t ph n thu c các huy n Kim B ng, Thanh
Liêm.

aăhìnhăđ ng b ng trong t nhăt

1.2.1.3.ă

ngăđ i b ng ph ng.

căđi mătàiănguyênăđ t

c b iăvàăđ t phù

c b iăhàngăn m,ăcóăđ pH =
ng các ch tădinhăd

ng mùn

m, Lân, Ka Li t ng s th p.
c đi m khí t

1.2.2.1.ă

căđi măkhíăt

ng và m ng l

i sông ngòi

ng

a. Nhi tăđ
T nh Hà Nam nói chung có n n nhi tă đ khá cao, nhi tă đ trungă bìnhă n mă
kho ng 23,3oC. Tháng có nhi tăđ trung bình l n nh tăth

ngăr iăvàoăthángăVIIăđ t