BIỆN PHÁP GIÁO DỤC LỊCH SỬ
ĐỊA PHƯƠNG THÔNG QUA HOẠT
ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC
SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN
ĐỊA BÀN QUẬN LONG BIÊN,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO TIẾP
CẬN CỘNG ĐỒNG


- Nguyên tắc đề xuất biện pháp
Việc đề xuất các biện pháp giáo dục lịch sử địa phương
thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh THCS trên địa
bàn quận Long Biên, TP Hà Nội theo tiếp cận cộng đồng cần
phải tuân thủ những vấn đề có tính nguyên tắc. Việc tuân thủ
những nguyên tắc này sẽ bảo đảm cho các biện pháp có được
tính đúng đắn, tính khả thi.
-Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa
Theo nguyên tắc này, trên cơ sở vận dụng lý luận về giáo dục
lịch sử địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh
THCS, nghiên cứu, khảo sát thực trạng việc thực hiện giáo dục
lịch sử địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm của các
trường THCS trên địa bàn quận Long Biên đã thực hiện trong thời
gian qua, trên cơ sở đó, tìm ra những ưu điểm, hạn chế trong việc
thực hiện từng nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục lịch
sử địa phương từ đó có sự kế thừa hoặc khắc phục. Những nội
dung, biện pháp đã thực hiện tốt và đem lại hiệu quả cao thì được
tiếp tục duy trì và phát triển, những biện pháp chưa hoàn thiện,
chưa đầy đủ thì tiếp tục đề xuất cho hoàn thiện, đầy đủ hơn, những
biện pháp không còn phù hợp cần nghiên cứu nguyên nhân để từ
đó điều chỉnh cho phù hợp, những biện pháp khó thực hiện, không


xét, phân tích những điểm mạnh, điểm yếu và xác định nguyên
nhân, những yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục lịch sử địa phương ở
các Trường THCS trên địa bàn quận Long Biên hiện nay để từ đó
có biện pháp phù hợp phát huy ưu điểm, khắc phục yếu kém tạo
nên sự phát triển một cách đồng bộ, vững chắc.
- Các biện pháp giáo dục lịch sử địa phương thông qua hoạt
động trải nghiệm cho học sinh THCS trên địa bàn Quận
Long Biên theo tiếp cận cộng đồng
- Xác định mục tiêu giáo dục lịch sử địa phương thông qua
hoạt động trải nghiệm một cách rõ ràng
Mục đích
Việc xác định mục tiêu là rất quan trọng bởi mục tiêu là
các chuẩn đích mà mọi hoạt động phải hướng tới. Mục tiêu cần
được xác định và diễn đạt một cách cụ thể, dễ hiểu, đo lường
được, chấp nhận được với tất cả các đối tượng để đạt được mục
tiêu, thực tế, kịp thời, mở rộng khả năng của những người làm


việc để đạt được mục tiêu, đảm bảo lợi ích cho mỗi cá nhân khi
thực hiện nhiệm vụ đạt được mục tiêu đó.

Nội dung và cách thức thực hiện
Căn cứ vào Luật giáo dục 2005, Luật giáo dục sử đổi
2009; Chỉ thị 1537/CT-BGDĐT ban hành ngày 5/5/2014 của
Bộ Giáo dục và Đào tạo về tăng cường hiệu quả của một số
hoạt động giáo dục học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục,
đào tạo; hoạt động giáo dục lịch sử địa phương ở trường THCS
nhằm thực hiện mục tiêu như sau:
Thực hiện nguyên lý giáo dục gắn nhà trường với thực
tiễn cuộc sống, học đi đôi với hành.

của địa phương.
Thứ nhất là, thông qua hoạt động trải nghiệm, hình thành
tự ý thức của học sinh.


Tự ý thức là tự đánh giá mình và so sánh mình với người
khác để từ đó học sinh biết tự điều chỉnh ý thức và hành vi của
bản thân.
Tự giáo dục: Tự giáo dục, rèn luyện bản thân, sự tự giáo
dục được biểu hiện ở việc phân tích thế giới nội tâm của mình.
Ý nghĩa quyết định nhất của để phát triển tự ý thức, tự giáo
dục cho học sinh THCS là các hoạt động tập thể, nơi có nhiều mối
quan hệ có giá trị đúng đắn.
Thứ hai là, thông qua hoạt động trải nghiệm, hình thành
đạo đức: Sự mở rộng quan hệ xã hội kết hợp với sự phát triển ý
thức sẽ dẫn đến sự phát triển đạo đức.
Trong công tác giáo dục cần giúp cho học sinh hiểu giá trị
đạo đức một cách chính xác, tế nhị, khéo léo. ….
Giáo dục LSĐP thông qua HĐTN phản ánh tính thời đại và
tính dân tộc trong mô hình nhân cách của học sinh trên địa bàn
Quận Long Biên, TP Hà Nội.
Xác định mục tiêu giáo dục lịch sử địa phương cần tính
tới hoàn cảnh và điều kiện phát triển giáo dục của địa phương
và của đất nước, có tính hiệu quả và khả thi cao.
Điều kiện thực hiện biện pháp:


Cần có hệ thống các văn bản chỉ đạo trong đổi mới và
nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh THCS.
Việc nhận thức đúng đắn của các cấp lãnh đạo, giáo viên,

lịch sử địa phương, đài tưởng niệm, phòng truyền thống, làng
nghề, các nhà hàng trên địa bàn, trong thư viện, nhà thể chất,
dưới sân trường, trong lớp học, nhà văn hóa phường...
Ví dụ 1: Khái quát lịch sử TP Hà Nội và lịch sử hình
thành và phát triển Quận Long Biên:
Đối tượng tham quan trải nghiệm: Toàn bộ HS khối 6.
Học sinh THCS bắt đầu tựu trường vào tháng 8, đây là
thời gian các em cần tìm hiểu về lịch sử địa phương cũng như
truyền thống của nhà trường. Đây là thời gian thích hợp nhất để
thực hiện công tác giáo dục LSĐP cũng như rèn nề nếp, đạo
đức của HS. Nhà trường sắp xếp lịch tham quan phòng truyền


thống nhà trường vào tiết sinh hoạt của tuần 3,4 tháng 8. Tại
đây HS được nghe thuyết minh khái quát về lịch sử Hà Nội,
lịch sử hình thành và phát triển của quận Long Biên, về truyền
thống của nhà trường.
Địa điểm thực hiện tổ chức: Tổ chức tại phòng truyền
thông của nhà trường hoặc tham quan Hoàng Thành Thăng
Long, Hà Nội; Các khu di tích lịch sử trên địa bàn Quận Long
Biên, TP Hà Nội
Lựa chọn nội dung: Lựa chọn những di tích tiêu biểu đã
được xếp hạng quốc gia như di tích đình Bắc Biên tại phường
Ngọc Thụy, quận Long Biên, thờ Lý Thường Kiệt; di tích lịch
sử đình Lê Mật nằm trong truyền thuyết Thập Tam trại; di tích
đình Thanh Am, đình Quán Tình thờ vị thần Nguyễn Nộn, một
danh tướng nổi tiếng thời Lý. Đây là các di tích lịch sử bắt buộc
tham quan đối với học sinh THCS quận Long Biên.
Tổ chức thực hiện: Các trường THCS trên địa bàn quận
Long Biên chủ động sắp xếp thời gian và đăng kí lịch tham

hàng, các cơ sở nuôi rắn tại làng Lệ Mật phường Việt Hưng. Tại
đây các em được nghe chủ nhà hàng, chủ hộ nuôi rắn giới thiệu
về lịch sử làng nghề, cách đánh bắt rắn, phương pháp nuôi rắn,
phương pháp và cách thức chế biến các món ăn và các đặc sản
từ rắn, cách trình bày và trang trí món ăn, công dụng của các
món ăn, các sản phẩm được làm từ rắn...
Điều kiện để thực hiện biện pháp:
Để thực hiện được những nội dung trên đòi hỏi giáo viên
bộ môn Lịch sử phải tâm huyết, nghiên cứu nội dung, phương
pháp giảng dạy sao cho hiệu quả, đảm bảo tính giáo dục, thu
hút học sinh tham gia.
Ban giám hiệu và tổ nhóm chuyên môn sắp xếp thời gian
tổ chức hợp lý, tránh chồng chéo với các hoạt động khác, đảm
bảo được sự tham gia đông đảo của học sinh cũng như các lục
lượng trong và ngoài nhà trường.
Bên cạnh đó, cần phối kết hợp với các lực lượng khác như
Tổng phụ trách Đội, giáo viên chủ nhiệm, cha mẹ học sinh quản
lý học sinh khi tổ chức ngoại khóa; phối hợp với Ban quản lý di
tích, cán bộ văn hóa, cán bộ thư viện để chuẩn bị địa điểm tham
quan, thuyết minh về di tích hoặc xây dựng "ngân hàng câu hỏi
lịch sử" cho các cuộc thi Tìm hiểu lích sử, thi giới thiệu sách...


- Đa dạng hóa hình thức tổ chức giáo dục lịch sử địa phương
thông qua hoạt động trải nghiệm
Mục đích:
Hình thức tổ chức giáo dục lịch sử địa phương là hình
thức vận động của nội dung giáo dục cụ thể trong không gian,
địa điểm và những điều kiện nhằm thực hiện nhiệm vụ và nội
dung giáo dục. Việc đa dạng hóa hình thức tổ chức giáo dục

và phong phú hơn vượt ra khỏi phòng học, gắn học với hành
như: Tổ chức trong nhà bảo tàng, phòng truyền thống....hoặc
một số hình thức khác như:
Dạy học tại thực địa:


Phối hợp với Đoàn thanh niên, Đội thiếu niên lồng ghép
các nội dung lịch sử địa phương và các hoạt động ngoại khóa.
Thành lập các tổ ngoại khóa lịch sử địa phương và tổ chức cho
học sinh tham quan dã ngoại liên quan lịch sử địa phương. Để
hoạt động tham quan có kết quả cần:
Chọn nơi tham quan phù hợp
Lập dự trù kinh phí cho chuyến đi.
Mời các cá nhân và đoàn thể trong và ngoài nhà trường
than gia cùng với học sinh.
Cử người hướng dẫn liên hệ trước. Người hướng dẫn học
sinh đi tham quan phải là người có hiểu biết về nơi cần đến và
có kinh nghiệm tổ chức.
Trước khi đi tham quan phải trang bị kiến thức cho học
sinh về nơi tham quan.
Đặt mục đích yêu cầu cho học sinh cần đạt được trong
chuyến tham quan.
Sau khi tham quan tổ chức cho học sinh viết thu hoạch
hoặc trao đổi trực tiếp về cảm nhận của các em sau chuyến đi
để nhà trường nắm được kết quả, chất lượng của chuyến tham
quan, từ đó rút kinh nghiệm cho những chuyến tham quan khác.


Theo kinh nghiệm, có hai loại bài có thể tổ chức dạy tại thực
địa địa phương. Thứ nhất, những bài về lịch sử địa phương. Thứ

nhà bia tưởng niệm, các tượng đài của anh hùng liệt sĩ, viếng
thăm và chăm sóc, nuôi dưỡng các anh hùng, các nhân vật,
nhân chứng lịch sử gắn liền với lịch sử cách mạng địa phương;
các Mẹ Việt Nam anh hùng còn sống.
Tổ chức các hình thức ngoại khóa như tiến hành cuộc dã
ngoại hành quân về nguồn, hành quân “Theo bước chân những
người anh hùng”, thực hiện các công tác xã hội, Đi tìm Địa chỉ
đỏ, Tổ chức các cuộc hội thảo, giao lưu trao đổi, thi tìm hiểu
lịch sử, hái hoa học tập xung quanh các chủ đề lịch sử, các ngày
lễ kĩ niệm, các ngày truyền thống lịch sử cách mạng địa
phương.


Tổ chức cho học sinh đảm nhận phát thanh và làm các bản
tin về các anh hùng cách mạng quận Long Biên trong chương
trình phát thanh măng non và cập nhật bản tin hàng tuần.
Hướng dẫn cho các em sưu tầm một số tư liệu lịch sử địa
phương liên quan đến chương trình học tập bộ môn lịch sử, sưu
tầm những mẩu chuyện, những tư liệu về các nhân vật lịch sử ở
quê hương.
Xây dựng tủ sách địa phương tạo điều kiện dễ dàng cho
học sinh tiếp cận thông tin.
Tham quan làng nghề ẩm thực và nuôi rắn Lệ Mật, các
nhà hàng ẩm thực nổi tiếng trên địa bàn.
Tóm lại, để đạt được việc giáo dục truyền thống lịch sử
địa phương thu hút học sinh tham gia một cách tự nguyện thì
việc đổi mới phương pháp giảng dạy cũng như các hình thức
giảng dạy là một vấn đề cấp thiết.
Biện pháp này cần được thực hiện theo các bước:
Đánh giá kiến thức và năng lực sử dụng phương pháp

đầu tư, hỗ trợ từ các phía sẽ phát huy hiệu quả nâng cao chất
lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường.
Mục đích của biện pháp:
Huy động các nguồn lực trong và ngoài nhà trường cùng
tham gia tích cực vào công tác giáo dục lịch sử địa phương
bằng nhiều hình thức như hỗ trợ kinh phí, chương trình hợp tác,
đầu tư cơ sở vật chất…để đảm bảo nâng cao chất lượng giáo
dục lịch sử địa phương nhằm phát triển giá trị văn hóa, truyền
thống của địa phương.
Nội dung và cách thức thực hiện:
CBQL các cấp phải là tấm gương trong công tuyên
truyền, giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh. Hiệu quả giáo
dục lịch sử địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm trong
nhà trường phụ thuộc nhiều vào sự quan tâm, lòng nhiệt tình,
trình độ quản lý của CBQL, trình độ chuyên môn của giáo viên
giảng dạy môn lịch sử, sự nhiệt tình của Tổng phụ trách Đội
TNTPHCM, của Đoàn TNCSHCM. Vì vậy hiệu trưởng cần
quan tâm chỉ đạo, thu hút mọi thành viên trong nhà trường ủng
hộ cùng tham gia vào các hoạt động trải nghiệm nhằm giáo dục
lịch sử địa phương một cách tốt nhất.


Đối với giáo viên dạy học môn lịch sử: Tận dụng và phát
huy tối đa năng lực sư phạm của đội ngũ giáo viên giảng dạy
môn lịch sử trong nhà trường, tham gia xây dựng nội dung
chương trình giáo dục LSĐP, tham mưu cho BGH về nội dung,
phương pháp, cách thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho
HS, đóng vai trò nòng cốt trong hoạt động như trực tiếp giảng
dạy, tham gia làm BGK các cuộc thi tìm hiểu lịch sử, đánh giá
học sinh khi kết thúc hoạt động...

chuẩn bị một số phương tiện phục vụ hoạt động, sắp xếp bố trí
thời gian, địa điểm; tham gia biên soạn nội dung giảng dạy
LSĐP cùng với đội ngũ GVBM lích sử của nhà trường, tham
gia công tác kiểm tra đánh giá học sinh sau hoạt động trải
nghiệm...
Tranh thủ sự quan tâm của các doanh nghiệp đóng trên địa
bàn: Các doanh nghiệp đóng trên địa bàn đồng hành với nhà


trường trong công tác giáo dục toàn diện học sinh, trao học
bổng, phần thưởng cho học sinh có thành tích xuất sắc, học sinh
nghèo vượt khó, hỗ trợ kinh phí cho các hoạt động tập thể trong
đó có hoạt động trải nghiệm như phương tiện đi lại, trang thiết
bị phục vụ hoạt động...
Xây dựng các mối quan hệ phối hợp giữa các lực lượng:
Để hoạt động có hiệu quả, nhà trường và các lực lượng cần có
mối liên hệ thường xuyên trong từng năm học, có kế hoạch hoạt
động cụ thể, kế hoạch cần có tính khả thi để không ảnh hưởng
đến các lực lượng khác.
- Tăng cường cơ sở vật chất, các điều kiện cần thiết trong
giáo dục lịch sử địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm
Mục đích:
Cơ sở vật chất là một trong những điều kiện không thể
thiếu trong mọi hoạt động của nhà trường. Bên cạnh việc xây
dựng kế hoạch, xác định nội dung giáo dục lịch sử, hình thức tổ
chức, phương pháp thực hiện, địa điểm học tập trải nghiệm thì
yếu tố góp phần làm nên sự thành công là cơ sở vật chất, trang
thiết bị, kinh phí phục vụ hoạt động.
Nội dung và cách thức thực hiện:


phương tiện có khả năng tái hiện lại hiện thực nhờ âm thanh,
hình ảnh, có tác động mạnh đến cảm xúc và nhận thức của học
sinh. Học sinh có thể khái quát được tổng thể quá trình lịch sử
của các di tích lịch sử địa phương, quá trình hình thành và phát
triển của các làng nghề truyền thống. Đồng thời, các phương
tiện như phim dương bản, phim cuộn cho phép nghiên cứu sự
vật hiện tượng trong quá trình phát triển của nó bằng hệ thống
hình ảnh giúp cho học sinh có thể dễ dàng liên hệ, nghiên cứu
trong việc tiếp thu tri thức. Sa bàn là quang cảnh ba chiều gồm
vật thể và hậu cảnh thu nhỏ mô phỏng một sự kiện, hay một
chiến dịch lịch sử. Một sa bàn luôn phản ánh tình hình thực tế
một cách trung thực. Xây dựng sa bàn làm PTDH lịch sử địa
phương là phương pháp dạy học sáng tạo đem lại hiệu quả cao
đặc biệt trong các trường THCS.
Các dụng cụ hỗ trợ khác như: bảng phụ và các thiết bị
phục vụ tổ chức trò chơi dân gian như trang phục và các đạo cụ
khác. Phương tiện đưa đón học sinh và giáo viên đảm bảo an
toàn.