VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ MINH THOA

QUẢN LÝ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ XANH
Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Hà Nội – 2019


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ MINH THOA

QUẢN LÝ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ XANH
Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Ngành : Quản lý kinh tế
Mã số : 9 34 04 10

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1. PGS.TS. Lê Xuân Bá

chuyên ngành đã đóng góp những ý kiến xác đáng và giúp đỡ tác giả có được tư
liệu, tài liệu tham khảo quý báu trong suốt quá trình học tập nâng cao trình độ
chuyên môn và nghiên cứu luận án.
Tác giả luận án

Lê Minh Thoa

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................. vii
DANH MỤC BẢNG BIỂU ................................................................................. ix
DANH MỤC HỘP ............................................................................................... ix
DANH MỤC HÌNH VẼ ........................................................................................ x
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN
QUẢN LÝ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ XANH ....................................... 16
1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước ................................................................ 16
1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước ................................................................. 21
1.3. Những vấn đề thuộc đề tài chưa được các công trình nghiên cứu đã công bố
nghiên cứu giải quyết (khoảng trống tri thức) .................................................... 25
1.4. Những vấn đề luận án sẽ tập trung giải quyết và hướng giải quyết ............. 26
Kết luận chương 1 ............................................................................................... 28
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN, KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ TRONG
NƯỚC VỀ QUẢN LÝ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ XANH .................... 29
2.1. Một số khái niệm và lý thuyết liên quan ...................................................... 29
2.1.1. Một số khái niệm có liên quan .............................................................. 29

3.2.1. Tổng quan về phát triển đô thị xanh ở thành phố Hà Nội .................... 85
3.2.2. Tổng quan về đầu tư phát triển đô thị xanh ở Hà Nội .......................... 89
3.3. Thực trạng quản lý đầu tư phát triển một số đô thị xanh ở thành phố Hà Nội
giai đoạn 2010 - 2017 .......................................................................................... 92
3.3.1. Thực trạng ban hành chiến lược, quy hoạch, kế hoạch về phát triển đô
thị xanh và đầu tư phát triển đô thị xanh ........................................................ 92

iv


3.3.2. Thực trạng thực hiện cơ chế, chính sách về quản lý đầu tư phát triển đô
thị xanh ở Hà Nội ............................................................................................ 95
3.3.3. Thực trạng tổ chức bộ máy thực thi quản lý đầu tư phát triển đô thị
xanh của thành phố Hà Nội ............................................................................ 99
3.3.4. Thực trạng kiểm tra, giám sát việc thực thi quản lý đầu tư phát triển đô
thị xanh .......................................................................................................... 100
3.3.5. Thực trạng quản lý của chính quyền thành phố Hà Nội về đầu tư phát
triển đô thị xanh ............................................................................................ 104
3.4. Đánh giá về chính quyền thành phố trong việc quản lý đầu tư phát triển đô
thị xanh trên địa bàn Hà Nội ............................................................................. 112
3.4.1. Đánh giá theo các tiêu chí .................................................................. 112
3.4.2. Đánh giá chung quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ....................... 119
3.4.3. Nguyên nhân thành công và hạn chế của quản lý đầu tư phát triển đô
thị xanh ở thành phố Hà Nội ......................................................................... 122
Kết luận chương 3 ............................................................................................. 124
CHƯƠNG 4. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN
ĐÔ THỊ XANH Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI ...................................................... 125
4.1. Bối cảnh và những khó khăn, thuận lợi về đổi mới quản lý đầu tư phát triển
đô thị xanh ở Hà Nội đến năm 2030 ................................................................. 125
4.1.1. Bối cảnh mới về quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở Hà Nội ....... 125

Kết luận chương 4 ............................................................................................. 150
KẾT LUẬN ....................................................................................................... 151
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ ..................... 153
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................. 154
PHỤ LỤC .......................................................................................................... 164

vi


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1. Viết tắt tiếng Việt
Ký hiệu

Stt

Nguyên nghĩa

1

CHXHCN

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

2

ĐTPT

Đầu tư phát triển

3


QHXDĐT

Quy hoạch xây dựng đô thị

9

QLĐT

Quản lý đô thị

10

QLNN

Quản lý nhà nước

11

UBND

Ủy ban nhân dân

12

XD &PTĐT

Xây dựng và phát triển đô thị

vii

GCF
GDSS

Critical Oath Method
Environmental Friendly
City
Green Building
Green City
Garden City
Green Cities Fund
Green city urban
planning Decision
Support System
Green Infrastructure
Incremental Capital –
Output Ratio
Internal Rate of Return
Linear City
Low Carbon City
Leadership in Energy and
Environmental Design

9 GI
10 ICOR
11
12
13
14

IRR

Đô thị thân thiện với môi
trường
Công trình xanh
Đô thị xanh
Đô thị vườn
Quỹ các thành phố xanh
Hệ thống hỗ trợ quyết định
lập quy hoạch đô thị xanh
Hạ tầng đô thị xanh.
Hệ số đầu tư tăng trưởng
Suất thu lợi nội tại
Đô thị tuyến tính
Đô thị ít khí thải
Định hướng Thiết kế về
Năng lượng và Môi trường
(Tiêu chuẩn Xanh trong
kiến trúc hiện đại).
Hiện giá của hiệu số thu chi
Kỹ thuật ước lượng và
đánh giá chương trình
Phát triển đô thị thông
minh
Đô thị mọi nơi
Đô thị tăng trưởng xanh
Hội đồng công trình xanh
Việt Nam
Đô thị không khí thải


DANH MỤC BẢNG BIỂU

Giá trị sản xuất ngành xây dựng hàng năm

91

4

Bảng 3.4

Một số chỉ tiêu phát triển các khu đô thị vệ
tinh Hà Nội

94

5

Bảng 3.5

Kết quả đo lường hiệu lực quản lý đầu tư
phát triển đô thị xanh

113

6

Bảng 3.6

Kết quả đo lường hiệu quả quản lý đầu tư
phát triển đô thị xanh

116


Hộp

Nội dung

1

Hộp 2.1

Tầm nhìn kế hoạch xanh của Singapore

68

2

Hộp 2.2

Xây dựng đô thị Đà Nẵng xanh và bền vững

72

3

Hộp 2.3

Tiết kiệm năng lượng, phát triển đô thị xanh

76

ix

3

Hình 2.2

Sơ đồ khái niệm đô thị qua từng thời kỳ

31

4

Hình 2.3

Đô thị xanh

32

5

Hình 2.4

Đô thị xanh theo EU

35

6

Hình 2.5

Đầu tư phát triển đô thị xanh


Hình 2.9

Thủ đô Stockholm, Thụy Điển

71

10

Hình 3.1

Biểu đồ vốn đầu tư phát triển hàng năm

90

11

Hình 3.2

Sơ đồ hệ thống chính quyền thành phố Hà
Nội

99

12

Hình 3.3

Thực trạng về quản lý đầu tư phát triển đô
thị xanh



MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Sau hơn 30 năm đổi mới và phát triển đất nước, cùng quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thì tốc độ đô thị hóa ở nước ta tăng nhanh.
Điều này thấy rõ ở các vùng trọng điểm kinh tế quốc gia, tập trung chủ yếu ở
các thành phố trực thuộc Trung ương, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội. Quá trình đô
thị hóa diễn ra với tốc độ cao, chúng ta đang đứng trước một thực tiễn đáng lo
ngại về chất lượng cuộc sống các đô thị, xu hướng di dân từ nông thôn vào
thành phố tăng, việc mở rộng quy mô về không gian đô thị, tăng cường hoạt
động xây dựng đô thị, cải tạo và mở rộng hạ tầng đô thị. Sự cạnh tranh đô thị
với chất lượng cuộc sống ngày càng cao, do đó chúng ta phải có tầm nhìn
chiến lược về quá trình xây dựng, phát triển và quản lý đô thị.
Thành phố Hà Nội là Thủ đô của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam. Nghị quyết số 15 NQ/TW ngày 15 tháng 12 năm 2000 của Bộ Chính trị
đã khẳng định vai trò, vị thế của Thủ đô Hà Nội: “Là trái tim của cả nước, đầu
não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo
dục, kinh tế và giao dịch quốc tế” [7].
Luật Thủ đô số 25/2012/QH13 ngày 21 tháng 11 năm 2012 xác định
trách nhiệm của Thủ đô: “Xây dựng, phát triển Thủ đô văn minh, hiện đại,
tiêu biểu cho cả nước” [51].
Phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh là xu hướng hiện nay trên toàn
thế giới. Ở Việt Nam, mục tiêu xây dựng và phát triển đô thị xanh ở thế kỷ
XXI đang được Đảng, Nhà nước và Chính phủ, Bộ Xây dựng rất quan tâm.
Thủ đô Hà Nội là trái tim của cả nước, trung tâm đầu não chính trị - hành
chính, kinh tế, văn hóa nên cũng cần phải phát triển theo hướng này.
Như vậy, Hà Nội đã được xác định là Thủ đô đa chức năng, một mô
hình thể hiện sự tiếp nối quá trình hình thành, phát triển của Thăng Long - Hà
Nội. Điều này được thể hiện rất rõ từ khi đổi mới, Hà Nội đã có những bước

biến đổi khí hậu. Những năm gần đây, Hà Nội cũng đã chú trọng đến đầu tư
phát triển đô thị xanh (khu đô thị xanh, sinh thái Vinhome Riverside, khu đô
thị xanh Gamuda Gardens…), cũng đạt được những thành tích bước đầu trong
2


phát triển. Tuy vậy, đô thị xanh của Hà Nội phát triển chưa được như mong
muốn, còn có nhiều yếu kém. Lý do có nhiều, nhưng đầu tư phát triển đô thị
còn nhiều khiếm khuyết là một nguyên nhân quan trọng (Khiếm khuyết trong
các thể chế chính sách quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh là chưa cụ thể rõ
ràng, nhận thức của các nhà quản lý về đô thị xanh còn chưa sâu sắc, việc
quản lý sau khi đô thị đã được đầu tư phát triển chưa được sát sao…). Thực
trạng việc đầu tư phát triển đô thị ở Hà Nội hiện nay chưa xanh: Ô nhiễm môi
trường đô thị, khai thác tài nguyên thiên nhiên, chống chọi kém với biến đổi
khí hậu. Nguyên nhân là do quản lý đầu tư phát triển chưa theo hướng xanh,
thiện với môi trường và chống chọi với biến đổi khí hậu. Từ những khiếm
khuyết đó, tác giả nhận thấy việc hoàn thiện quản lý đầu tư phát triển đô thị
xanh là một tất yếu khách quan.
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 có ảnh hưởng rất lớn đến đầu tư phát
triển đô thị xanh - thông minh - hiện đại của Việt Nam nói chung trong đó Thủ
đô Hà Nội luôn được quan tâm đặc biệt. Vì cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 làm
thay đổi nhiều đến bộ mặt đô thị xanh - thông minh - hiện đại, sự phát triển của
cư dân thông minh, chính quyền đô thị thông minh… Như vậy Hà Nội cần có
chiến lược, kế hoạch đầu tư phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh trong giai
đoạn hiện nay là rất cần thiết và mang tính cấp bách.
Bên cạnh đó, Dân số của Thủ đô Hà Nội tăng nhanh, đô thị hóa ngày càng
phát triển mạnh chưa từng có làm cho Hà Nội phải đối mặt với các thách thức
nghiêm trọng: Biến đổi khí hậu, khủng hoảng năng lượng, môi trường đô thị
ngày càng ô nhiễm, nguồn nước sạch khan hiếm… làm cho sự phát triển đô thị
trở nên không bền vững. Chính vì vậy cần phát triển đô thị theo hướng xanh,

Ba là, Phân tích và đánh giá đúng thực trạng quản lý đầu tư phát triển đô
thị xanh ở thành phố Hà Nội theo bốn tiêu chí: Hiệu lực, hiệu quả, phù hợp và
bền vững. Từ đó tổng hợp những kết quả đạt được, những hạn chế, tồn tại và
nguyên nhân hạn chế trong công tác quản lý của chính quyền thành phố về
đầu tư phát triển đô thị xanh ở Hà Nội thời gian qua.
Bốn là, Từ những hạn chế, tồn tại, dựa trên bối cảnh quốc tế, trong nước
và Hà Nội. tác giả đề xuất được một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn

4


thiện quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở thành phố Hà Nội được hiệu quả
nhất, tốt nhất từ nay đến năm 2030.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là quản lý đầu tư phát triển đô thị
xanh ở thành phố Hà Nội.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
3.2.1. Phạm vi về nội dung
Đề tài luận án tập trung nghiên cứu chủ yếu quản lý của chính quyền
thành phố Hà Nội về đầu tư phát triển một số khu đô thị xanh điển hình:
- Nghiên cứu định hướng phát triển đô thị xanh thông qua chiến lược, quy
hoạch phát triển đô thị xanh (Có bao nhiêu đô thị xanh sẽ được xây dựng); Kế
hoạch phát triển đô thị xanh (từng giai đoạn). Định hướng quản lý đầu tư phát
triển đô thị xanh ở Hà Nội từ lý thuyết đến thực tế như thế nào?
- Nghiên cứu việc ban hành các Luật về quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh,
các cơ chế, chính sách liên quan để thực hiện các định hướng nêu trên. Ở cấp
chính quyền thành phố Hà Nội gồm:
+ Cụ thể hóa Luật, Nghị định, Thông tư và các chính sách liên quan đến quản
lý đầu tư phát triển đô thị xanh của Trung ương.

tra, giám sát, thanh tra việc thực thi quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh của
thành phố Hà Nội.
4.2. Phương pháp lý luận chung trong nghiên cứu luận án
Luận án sử dụng phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm phương
pháp luận cơ bản, xuyên suốt quá trình nghiên cứu. Phương pháp duy vật biện
chứng, duy vật lịch sử, quan điểm, chủ trương đường lối chính sách của Đảng
và Nhà nước sẽ được sử dụng để phân tích và hệ thống hoá các vấn đề lý luận
về đầu tư phát triển đô thị xanh, quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh. Phân
tích lý luận quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh nhằm làm rõ bản chất, nội
dung, hình thức của việc quản lý đô thị xanh theo hướng bền vững, những
nhân tố ảnh hưởng và quan hệ biện chứng giữa các nhân tố và quá trình phát
triển đô thị xanh v.v... Việc giải quyết các vấn đề quản lý đầu tư phát triển đô
6


thị xanh để tìm ra những mâu thuẫn trong quản lý đầu tư phát triển đô thị,
nguyên nhân, bản chất, mối quan hệ của các yếu tố.
4.3. Những phương pháp nghiên cứu cụ thể của luận án
Để giải quyết những nhiệm vụ đặt ra, luận án sử dụng một số phương
pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:
a) Phương pháp nghiên cứu tại bàn:
Phương pháp này thu thập các tài liệu có liên quan đến quản lý đầu tư
phát triển đô thị xanh chủ yếu là các thông tin thứ cấp trên sách báo, tạp chí
kinh tế, tạp chí thương mại… nhằm làm rõ cơ sở lý luận của nội dung và hình
thức việc quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh, đồng thời kế thừa các kết quả
nghiên cứu đã có để tổng kết kinh nghiệm và rút ra những bài học từ các nước
về vấn đề quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở thành phố Hà Nội. Mặt khác,
để đánh giá quan điểm của các học giả trong nước và ngoài nước về đô thị
xanh, quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh. Từ đó làm rõ những thành công
cũng như khoảng trống cần đề cập nghiên cứu. Phương pháp này được sử

tại các khu đô thị xanh. Thời gian khảo sát từ ngày 03 tháng 05 năm 2017 đến
ngày 08 tháng 8 năm 2018.
Tác giả thu thập các số liệu thông qua bảng hỏi của một số cư dân
sống tại các khu đô thị xanh điển hình ở Hà Nội. Từ đó tác giả tổng hợp các
số liệu làm căn cứ để đề xuất một số giải pháp trong công tác quản lý đầu tư
phát triển đô thị xanh ở Hà Nội trong thời gian tới.
- Tham khảo ý kiến chuyên gia:
Phương pháp này được sử dụng để phỏng vấn một số nhà hoạch định
chính sách, nhà khoa học và nhà quản lý về đầu tư phát triển đô thị xanh. Cụ
thể, tác giả tham khảo các ý kiến của 10 nhà quản lý, nhà khoa học - Đây là
một trong những căn cứ đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác
quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở thành phố Hà Nội (Phụ lục 10 và phụ
lục 11).
Phương pháp này được tác giả sử dụng thu thập số liệu để đánh giá thực
trạng quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở chương 3 (Xem các bảng
trong chương 3).
8


d) Phương pháp phân tích SWOT
Sau khi thu thập, phân tích thực trạng quản lý đầu tư phát triển đô thị
xanh, tác giả chỉ ra điểm mạnh (S - Strengths), điểm yếu (W - Weeknesses),
cơ hội (O - Opportunities) và thách thức (T - Threats) trong việc đánh giá
quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở thành phố Hà Nội. Phân tích SWOT
được tác giả thực hiện theo một trật tự logic từ đó hiểu được sâu sắc hơn về
thực trạng nhằm đưa ra các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý đầu tư phát
triển đô thị xanh ở Hà Nội trong thời gian tới được cụ thể hơn và sát thực hơn.
Sau khi phân tích thực trạng quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở
thành phố Hà Nội, tác giả sử dụng phương pháp phân tích SWOT ở phần đầu
chương 4. Từ đó có các căn cứ để đưa ra các giải pháp phù hợp, hiệu quả và

Kiếm, Ba Đình, Hai Bà Trưng, Hoàng Mai, Long Biên, Tây Hồ thành phố Hà
Nội.
+ Cán bộ làm công tác quy hoạch đô thị tại Sở Xây dựng Hà Nội.
Nội dung khảo sát điều tra, tham khảo ý kiến chuyên gia được bám sát
mục tiêu đề ra. Số phiếu phát ra: 68 phiếu, số phiếu thu về: 66 phiếu, số phiếu
hợp lệ: 66 phiếu, với các đối tượng được trả lời có độ tuổi từ 31 ÷ 60 tuổi.
Trong đó, nam giới 50/66 =75,8%; nữ giới 16/66 = 24,2%. Trình độ đại học là
45, thạc sĩ là 12, tiến sĩ là 09. Kết quả điều tra đánh tin cậy để nghiên cứu đề
tài luận án (Chi tiết xem phụ lục 7).
- Mẫu 2: Phiếu điều tra nhận thức của cư dân sống trong các khu đô thị xanh ở
thành phố Hà Nội. Số phiếu phát ra: 100 phiếu, số phiếu thu về: 93 phiếu, số
phiếu hợp lệ: 93 phiếu, với đối tượng trả lời có độ tuổi từ 31 ÷ 60 tuổi. Trong
đó, nam giới 50/93 = 53,76%; nữ giới 43/93 = 46,24%. Kết quả điều tra các
cư dân sống tại các khu đô thị xanh làm căn cứ cho việc sử dụng nghiên cứu
của luận án (Chi tiết xem phụ lục 9).
Trong quá trình nghiên cứu, việc thu thập số liệu phục vụ cho nghiên
cứu về quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở thành phố Hà Nội là khó khăn,
vì vậy tác giả áp dụng công thức chọn mẫu điều tra ngẫu nhiên như sau:

10


N=

Z 2(1 /2) .P.(1  P)
d2

Trong đó:
N - Cỡ mẫu nghiên cứu;
Z(1-α/2) - Hệ số tin cậy ở mức xác suất:



4.4. Khung phân tích của luận án
Cơ sở lý luận
về quản lý đầu
tư phát triển
đô thị xanh

Kinh nghiệm quốc tế và
trong nước về quản lý
đầu tư phát triển
đô thị xanh

Bối cảnh mới

Các
giải pháp
hoàn
thiện
quản lý
đầu tư
phát triển
đô thị
xanh

QUẢN LÝ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ
XANH Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI
- THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐTPT ĐTX
- THÀNH TỰU ĐẠT ĐƯỢC
- HẠN CHẾ VÀ NGUYÊN NHÂN

2

3

Phương pháp
sử dụng

Nội dung
nghiên cứu chính

Kết quả mục tiên nghiên
cứu chính cần đạt được

Phương pháp
nghiên cứu tại bàn.

Tổng quan tình hình Tìm ra “khoảng trống” và
nghiên cứu có liên khẳng định sự cần thiết
quan đến luận án.
nghiên cứu vấn đề của
luận án.

Phương pháp
nghiên cứu tại bàn.

Một số khái niệm và lý Nội hàm về quản lý đầu
thuyết liên quan
tư phát triển đô thị xanh.

Phương pháp


Kinh nghiệm quốc tế
và trong nước

- Điều tra khảo sát,
tham khảo ý kiến
chuyên gia;
- Phân tích;
- Tổng hợp.

Thực trạng phát triển
đô thị xanh ở thành phố
Hà Nội giai đoạn 20102017

- Khảo sát;
- Phân tích;
- Tổng hợp.

Đánh giá về chính quền Chỉ ra những ưu điểm,
thành phố trong việc những hạn chế, nguyên
quản lý đầu tư phát nhân hạn chế.
triển đô thị xanh trên
địa bàn Hà Nội.

13