Nhà báo – nhà văn Thiếu Sơn: “Điệp viên” không số
9:45, 07/07/2008
Nhà báo Thiếu Sơn tên thật là Lê Sỹ Quý, quê gốc ở Hải Dương. Ông sinh ra cách đây đúng một trăm
năm: năm 1908. Ngay từ nhỏ, Lê Sỹ Quý đã bộc lộ lòng ham mê văn học. Cậu bé đọc cả sách ta lẫn
sách bằng tiếng Pháp, thậm chỉ còn thử dịch những trang văn Pháp ngữ mà cậu yêu thích ra tiếng
Việt. Cũng từ khi còn khá nhỏ, Lê Sỹ Quý đã có một số bài văn được đăng trên tờ Khai hóa và Nam
Phong với tên thật của mình.
Ngày 4/3/1972 trên tờ "Tin sáng Sài Gòn" đã đăng một cái tin ngắn nhưng làm chấn động dư luận
miền Nam lúc bấy giờ, nguyên văn như sau: "Một ổ điệp báo bị bắt tại Sài Gòn: Nguồn tin thông thạo
cho biết, cơ quan an ninh vừa bắt một ổ điệp báo ở Sài Gòn. Trong đó có nhà văn Thiếu Sơn và nhạc
sĩ Phạm Trọng Cầu. Hiện cơ quan tình báo đang phối hợp với Tổng nha Cảnh sát đã bủa lưới bắt trọn
ổ điệp báo này".
Trước đó, Thiếu Sơn đã công bố trên báo Điện Tín và Thần Chung ở Sài Gòn một bài báo rất chân
thành và đúng mực nhan đề "Bài học Hồ Chí Minh". Chính quyền Sài Gòn vì bất lực nên đã vu cho
ông tội làm điệp báo để dễ bề đàn áp một trí thức khả kính, luôn lấy chủ nghĩa dân tộc và tinh thần
yêu nước làm trọng. Thực ra đấy không phải là lần đầu nhà báo Thiếu Sơn phải nếm mùi tù giam. Phi
lao lý bất thành nhân sỹ, đó có lẽ là điều có thể đúc kết được từ cuộc đời làm báo dài lâu của ông.
Nhà báo Thiếu Sơn tên thật là Lê Sỹ Quý, quê gốc ở Hải Dương. Ông sinh ra cách đây đúng một trăm
năm: năm 1908 (thời gian trôi qua quá lâu nên ngay cả người nhà của ông cũng không nhớ được
chính xác ngày tháng chào đời của Thiếu Sơn). Cha ông là một công chức nhỏ của chế độ thực dân
(thông ngôn ở Tòa sứ Bắc Kỳ, ngạch thượng du), chỗ làm việc không ổn định nên bản thân Thiếu
Sơn sau này cũng không biết mình đã cất tiếng khóc chào đời ở địa phương nào.
Cậu bé Lê Sỹ Quý hồi nhỏ cũng không được hưởng sự chăm nom của mẹ vì ông bố "công chức còm"
nhưng tính tình đào hoa, như đa số các công chức thời ấy không xa lạ gì với chuyện "một trà, một
rượu…" nên đã bỏ người mẹ của Thiếu Sơn (bà sinh được ba người con nhưng chỉ có một mình
Thiếu Sơn là sống sót) để lấy thêm liên tiếp hai đời vợ nữa.
Cũng vì hay phải nay đây mai đó theo cha trên các tỉnh thượng du nên cậu bé Lê Sỹ Quý không có
điều kiện tiếp nhận học vấn một cách quy củ. Ở quê, Sơn chỉ được học đến lớp vỡ lòng. Phải tới năm
lên 7-8 tuổi, Lê Sỹ Quý mới được cha đưa về Hà Nội nhờ bà cô ruột nuôi ăn học nhưng lên lớp nhì
lại phải theo cha về Móng Cái vì lúc đó, ông cụ được phân về đấy làm việc…
Tuy nhiên, ngay từ nhỏ, Lê Sỹ Quý đã bộc lộ lòng ham mê văn học. Cậu bé đọc cả sách ta lẫn sách

thứ bảy năm 1935 đã vô tình châm lửa khai mạc cuộc bút chiến về sau diễn ra rất nóng bỏng "Nghệ
thuật vị nghệ thuật hay nghệ thuật vị nhân sinh" nhưng trên phương diện xã hội, ngay từ lúc bấy giờ,
tư duy và hành động của con người khi đó vẫn còn chủ trương chui trong "tháp ngà của trí tuệ", đã
gần gụi với cuộc đấu tranh vì nền độc lập của dân tộc, của đất nước.
Đặc biệt là từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Thiếu Sơn càng hiểu ra rằng, trong điều kiện
vận nước đang trong thế chông chênh và biến động như thế, không thể nào hoàn toàn đứng ngoài thời
cuộc.
Và Thiếu Sơn đã tìm tới đảng Xã hội Pháp SFIO vì, như ông sau này nhớ lại, "đảng này lúc đó ủng
hộ cuộc kháng chiến của Việt Nam" và nhận trách nhiệm làm Tổng thư ký chi bộ Việt Nam của
SFIO, đồng thời kiêm chủ bút tờ Justice (Công lý) có khuynh hướng tiến bộ rõ rệt trong làng báo Sài
Gòn khi ấy (đây là tờ báo đầu tiên bằng tiếng Pháp, xuất bản ở Sài Gòn, ủng hộ rõ rệt cuộc kháng
chiến của chúng ta trong những năm đầu).
Theo hồi ức của ông Phạm Hữu Tùng, nguyên Ủy viên Thường vụ Chi hội Văn nghệ Nam Bộ,
nguyên Ủy viên Thường vụ Hội các nhà viết báo Nam Bộ, "sự nghiệp cầm bút của Thiếu Sơn rực rỡ
nhất "ở vào giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp, khi trên mặt các báo Sài Gòn thời kỳ
phong trào "báo chí thống nhất" nở rộ, luôn có bài ký tên Thiếu Sơn được mọi người tìm đọc…".
2
Năm 1947, ông còn cho xuất bản tập sách "Giữa hai cuộc cách mạng 1879 và 1945", thể hiện rất rõ
quan điểm yêu nước và ủng hộ kháng chiến của mình. Uy tín của Thiếu Sơn như một nhà báo đấu
tranh cho công lý lên cao đến mức năm 1948, khi tướng Nguyễn Văn Xuân được Pháp cho đứng ra
lập chính phủ, ông ta đã đánh tiếng mời nhà báo Thiếu Sơn làm một chân Bộ trưởng nhưng ông đã từ
chối dẫu gia cảnh lúc đó vẫn tiếp tục cực kỳ tùng tiệm…
Cũng trong những năm kháng chiến chống Pháp, đã có lúc Thiếu Sơn can đảm rời bỏ nếp sống đô
thành để đi vào bưng biền làm báo giúp nước, chứ không chịu để ngòi bút phải uốn cong đi vì sức
mạnh lợi quyền của kẻ thù. Trước đó, ông đã một lần bị thực dân Pháp giam vào tù ngục. Tại bưng
biền, Thiếu Sơn đã tham gia làm báo Cứu quốc Nam Bộ…
Chỉ sau năm 1954, theo sự phân công của tổ chức, Thiếu Sơn mới quay trở về Sài Gòn trong vai trò
một trí thức theo chủ nghĩa dân tộc. Chính quyền Ngô Đình Diệm quá đa nghi và tàn bạo đã bắt ông
vào tù (đây là lần thứ hai ông phải chịu cảnh giam cầm, kéo dài tới 4 năm) và chỉ tới cuối năm 1963,
ông mới được trả lại tự do.

Phan Long (Nguồn: CAND Online)
4