BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THỊ ÁNH

HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT
HỒNG LÂU MỘNG CỦA TÀO TUYẾT CẦN
TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK VĂN HỌC
Chuyên
ngành:
LÝ LUẬN

Mã số

: 60 22 01 20

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN

Cán bộ hướng dẫn khoa học:
PGS-TS NGUYỄN THỊ BÍCH HẢI

Huế, năm 2014
i





MỤC LỤC
Trang phụ bìa .............................................................................................................. i
Lời cam đoan .............................................................................................................. ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................ iii
Mục lục ...................................................................................................................... 1

A. PHẦN MỞ ĐẦU .................................................................................................... 3
1. Mục đích và ý nghĩa của đề tài................................................................................ 3
2. Lịch sử vấn đề ........................................................................................................ 4
2.1. Nghiên cứu Hồng lâu mộng ở Trung Quốc. ....................................................... 4
2.2. Nghiên cứu Hồng lâu mộng ở Việt Nam ............................................................ 7
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 8
3.1. Đối tượng nghiên cứu. ....................................................................................... 8
3.2. Phạm vi nghiên cứu. .......................................................................................... 8
4. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................................ 8
4.1. Phân tích - tổng hợp. .......................................................................................... 9

Version
- Select.Pdf SDK
4.2. So sánhDemo
- đối chiếu.
............................................................................................
9
4.3. Thống kê - phân loại . ........................................................................................ 9
4.4. Cấu trúc - Hệ thống............................................................................................ 9
4.5. Nhân học văn hóa. ............................................................................................. 9
5. Đóng góp của luận văn ......................................................................................... 10
6. Cấu trúc của luận văn .......................................................................................... 10

3.1. Nghệ thuật
khắcVersion
họa tính cách
nhân vật từSDK
góc nhìn văn hóa............................. 69
Demo
- Select.Pdf
3.1.1. Miêu tả tâm lý nhân vật trong môi trường khép kín ....................................... 69
3.1.2. Miêu tả tâm lý nhân vật qua ngôn ngữ độc thoại nội tâm ............................. 73
3.2. Ngôn ngữ nhân vật............................................................................................. 77
3.2.1. Ngôn ngữ giàu sức biểu hiện và tự nhiên ...................................................... 77
3.2.2. Ngôn ngữ đối thoại độc đáo .......................................................................... 78
3.2.3. Ngôn ngữ độc thoại ..................................................................................... 80
3.3. Không gian - Thời gian văn hóa ......................................................................... 81
3.3.1. Không gian - Thời gian hiện thực.................................................................. 81
3.3.2. Không gian - Thời gian tâm trạng ................................................................. 84
3.4. Kết cấu giấc mộng với hình tượng nhân vật từ góc nhìn văn hóa ....................... 86
3.5. Vị trí của thơ ca trong việc khắc họa nhân vật từ góc nhìn văn hóa .................... 88
3.6. Các biểu tượng văn hóa .................................................................................... 90

C. PHẦN KẾT LUẬN ......................................................................................... 90
TÀI LIỆU THAM KHẢO.................................................................................. 97

2


A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Mục đích và ý nghĩa của đề tài
1.1. Xét trong mối quan hệ giữa văn học và văn hoá, có thể thấy văn học là
một bộ phận của văn hoá. Đây là mối quan hệ biện chứng, phản ánh đặc điểm có

3


thần phê phán đời sống xã hội phong kiến mục nát, phê phán những giáo điều
truyền thống đã ăn sâu bén rễ hàng ngàn năm, đòi tự do yêu đương, đòi giải phóng
cá tính, đòi tự do bình đẳng, khát khao một cuộc sống lý tưởng… Nhân vật trong
kiệt tác bất hủ này gồm hoàng thân, quý tộc, quan liêu, a hoàn, nhà sư, đạo sĩ,
thương nhân, nông dân vv… hầu như bao gồm mọi tầng lớp trong xã hội phong
kiến Trung Hoa. Tác giả miêu tả từ lễ nghi xã giao của tầng lớp thượng lưu, đến
cảnh tượng trồng hoa trồng cây, điều trị, bói toán, diễn kịch v.v... Có thể nói, phạm
vi miêu tả của tiểu thuyết bao tr m tất cả các phương diện trong cuộc sống xã hội
đời Thanh. Giá trị nghệ thuật của Hồng lâu mộng là một câu chuyện nói không hết,
ngôn ngữ, kết cấu, xây dựng nhân vật đều đạt tới đỉnh cao của tiểu thuyết cổ điển
Trung Hoa. Việc xây dựng hình tượng nhân vật trong Hồng lâu mộng hết sức thành
công với 438 nhân vật, trong đó có nhiều nhân vật điển hình. Kiệt tác bất hủ Hồng
lâu mộng đã được học giả cả ở Trung Hoa lẫn nước ngoài nghiên cứu và tái nghiên
cứu suốt hai thế kỷ. Nhờ sự quảng bá quốc tế của tác phẩm, việc nghiên cứu tiểu
thuyết này đã trở thành một đề tài quốc tế, ở Trung Hoa nó có tên gọi: “Hồng học”.
Trong khuôn khổ Luận văn thạc sĩ của mình, chúng tôi thử cố gắng tiếp cận
Hồng lâu mộng từ góc nhìn văn hóa, với mong muốn có một cái nhìn toàn diện hơn

Demo Version - Select.Pdf SDK

về thiên tiểu thuyết tuyệt diệu này. Tiếp cận “Hình tượng nhân vật trong tiểu thuyết
Hồng lâu mộng của Tào Tuyết Cần từ góc nhìn văn hóa” tức chúng tôi chú trọng
phân tích hình tượng nhân vật từ phương diện nhân học văn hóa.
2. Lịch sử vấn đề:
2.1. Nghiên cứu Hồng lâu mộng ở Trung Quốc
Có thể nói ở Trung Quốc chưa có bộ tiểu thuyết nào lại được tranh luận và gây
hứng thú cho các nhà nghiên cứu nhiều như Hồng lâu mộng. Ban đầu, do quan điểm


gửi gắm ước mơ, khát vọng tự do, khát vọng tình yêu. Đồng thời, các nhà phê bình,
nghiên cứu cũng khẳng định thành công về nghệ thuật của Hồng lâu mộng ở các
phương diện: xây dựng nhân vật, miêu tả tâm lý nhân vật, nghệ thuật sử dụng ngôn
ngữ, nghệ thuật xây dựng hệ thống các chi tiết, nghệ thuật xây dựng kết cấu tác
phẩm… Điểm nổi bật ở Hồng lâu mộng là Tào Tuyết Cần đã phá vỡ cách viết
truyền thống của tiểu thuyết, mở ra một thi pháp mới. Nếu như trước đây, nhà văn
phải dựa vào những câu chuyện éo le, li kỳ hoặc căng thẳng r ng rợn để tạo sự cuốn
hút thì với Hồng lâu mộng, nhà văn đã thoát khỏi sự trói buộc của truyền thống ấy:
“…Thành tựu to lớn của Hồng lâu mộng trước hết thể hiện ở tài xây dựng nhân vật,
và xây dựng rất nhiều nhân vật cùng một lúc. Trong đó có nhiều nhân vật đều do
tác giả dựa vào đời sống mà sáng tạo lần đầu tiên trong lịch sử văn học Trung
Quốc. Những nhân vật đó sống động, có máu thịt, có cá tính rõ nét. Có một số nhân
vật nhà văn chỉ phác họa sơ qua vài nét nhưng cũng để lại ấn tượng sâu sắc cho
người đọc, …” [22, tr.672].

5


Hiện nay, ở Trung Quốc có Sở nghiên cứu Hồng lâu mộng, 2 tạp chí lớn là
Hồng lâu mộng học san ra hàng quý do ba nhà Hồng học nổi tiếng là Vương Triều
Văn, Ph ng Kì Dung, Lí Hi Phàm chủ biên và Hồng lâu mộng nghiên cứu tập san
do Sở nghiên cứu Văn học thuộc Viện khoa học xã hội Trung Quốc chủ trì thì
chuyên đăng tải các thông tin nghiên cứu Hồng học. Phân hội Giang Tô đã xuất bản
bộ tư liệu tham khảo nghiên cứu Hồng lâu mộng, tháng 12 năm 1982 công bố kết
quả 10 năm gian khổ hiệu đính, chỉnh lí văn bản Hồng lâu mộng của ông Phan
Trọng Quỳ, đến năm 1983 lại công bố hồ sơ mới phát hiện về gia thế Tào Tuyết
Cần. Theo đó, Du Bình Bá đã tập hợp các bản Chi Nghiễn Trai tr ng bình Thạch
đầu kí gồm hơn 2000 lời bình điểm thành tập tư liệu để nghiên cứu Hồng lâu mộng.
Gần đây, dư luận Trung Quốc lại xôn xao về thông tin trên báo chí và mạng Internet

rộ những nghiên cứu, nhưng vẫn thiếu các ý tưởng mới. Gần đây, những nhân tố
này bắt đầu nóng lên và trở thành cái mà các nhà Hồng học gọi là “một cuộc khủng
hoảng trong Hồng học”.
2.2. Nghiên cứu Hồng lâu mộng ở Việt Nam
Ở Việt Nam, theo khảo sát của chúng tôi rất ít công trình nghiên cứu riêng về
Hồng lâu mộng. Tác phẩm chủ yếu được đề cập trong các công trình nghiên cứu
chung về tiểu thuyết cổ điển Trung Hoa.
Theo Nhà nghiên cứu Phạm Tú Châu trong “Vài nét nghiên cứu tiểu thuyết
Minh Thanh ở Việt Nam” (Tạp chí Nghiên cứu Trung Quốc, số 3-2000), lần đầu tiên
Hồng lâu mộng được dịch ra quốc ngữ mấy hồi trên báo Phụ nữ thời đàm, sau đó
mới dịch toàn văn và được Nxb Văn hóa xuất bản vào năm 1963.
Trước khi xuất bản, Hồng lâu mộng được nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Vân
giới thiệu qua bài viết “Giá trị bộ tiểu thuyết Hồng lâu mộng” (Tạp chí Văn học số
3 năm 1962). Nguyễn Đức Vân đã giới thiệu nội dung tư tưởng và hình thức nghệ

Demo Version - Select.Pdf SDK

thuật của Hồng lâu mộng căn cứ vào theo công trình nghiên cứu của người Trung
Quốc. Bài viết đề cao tính hiện thực, tính nhân dân của Hồng lâu mộng.
Đáng kể nhất là ở 2 cuốn sách Để hiểu tám bộ tiểu thuyết cổ Trung Quốc của
Lương Duy Thứ (Nxb KHXH, 1990) và Về mấy bộ tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc
của Trần Xuân Đề (Nxb Tp Hồ Chí Minh, 1991). Hai công trình này đều đặt Hồng
lâu mộng vào hệ thống tiểu thuyết Minh - Thanh để phân tích những nét đặc sắc cơ
bản về nội dung lẫn nghệ thuật của tác phẩm, đồng thời đánh giá cao tính hiện thực
của tác phẩm. Tuy nhiên cả hai công trình này đều chưa đi sâu vào hình thức nghệ
thuật và giá trị văn hóa của Hồng lâu mộng.
Cuốn Bài giảng văn học Trung Quốc của Lương Duy Thứ với bài Hồng lâu
mộng - khái quát nội dung và nghệ thuật Hồng lâu mộng, bài viết này khẳng định
Hồng lâu mộng là đỉnh cao của tiểu thuyết hiện thực.
Hai bài nghiên cứu của Trần Lê Bảo về Hồng lâu mộng và Chu Dịch và Nghệ

cho những nghiên cứu sau này.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của Luận văn là khảo sát toàn bộ tác phẩm Hồng lâu
mộng qua bản dịch Hồng lâu mộng của Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội 2009 để tìm
hiểu sắc thái văn hoá trong kiểu nhân vật của tác phẩm. Đồng thời trong quá trình
nghiên cứu, chúng tôi cũng đối chiếu tác phẩm với bản dịch của Nhà xuất bản Văn
học, Hà Nội 1996.
4. Phương pháp nghiên cứu:
Đề triển khai nghiên cứu đề tài, chúng tôi sử dụng các phương pháp chủ yếu
sau :
8


4.1. Phân tích - tổng hợp
Đối tượng phân tích – tổng hợp ở đây là các văn bản văn học cổ điển Trung
Hoa, cho nên đòi hỏi sự phân tích tổng hợp logic. Phương pháp này được áp dụng
để khai thác các dẫn chứng, được vận dụng để xử lý các dẫn chứng, giúp đưa ra
những kết luận xác đáng, thuyết phục
4.2. So sánh – đối chiếu
Trong nghiên cứu văn học, có thể so sánh một hiện tượng văn học với các hiện
tượng c ng loại, nhưng cũng có thể so sánh với cả các hiện tượng đối lập để làm nổi
bật bản chất của cái hiện tượng được đem ra so sánh. Việc so sánh như thế sẽ giúp
ta thấy rõ bản chất của hiện tượng, từ đó xác định được vị trí của nó trong một hệ
thống và đánh giá được ý nghĩa của nó trong hệ thống đó. Ở đây chúng tôi so sánh
hình tượng nhân vật Hồng lâu mộng với hình tượng nhân vật trong các tiểu thuyết
Minh -Thanh.
4.3. Thống kê - phân loại
Chúng tôi tiến hành thống kê, phân loại những kiểu nhân vật trong Hồng lâu
mộng để tìm ra ý đồ nghệ thuật của tác giả trong việc xây dựng những kiểu nhân vật
đó.

Chương 1: Truyền thống văn hóa Trung Hoa với quan niệm nghệ thuật về con
người trong Hồng lâu mộng
Chương 2: Kiểu nhân vật trong tiểu thuyết Hồng lâu mộng từ góc nhìn văn hóa
Chương 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Hồng lâu mộng từ góc
nhìn văn hóa

Demo Version - Select.Pdf SDK

10