BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

TRẦN THỊ HẬU
THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT
ĐỎ VÀ ĐEN CỦA STENDHAL

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

SƠN LA, NĂM 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã động viên giúp đỡ tôi mọi
mặt trong thời gian làm khoá luận. Sơn La, tháng 5 năm 2014
Sinh viên Trần Thị Hậu
MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Lịch sử vấn đề 3
3. Phương pháp nghiên cứu 5
4. Đối tượng, phạm vi, nhiệm vụ nghiên cứu 5
5. Đóng góp của khóa luận 6
6. Cấu trúc của khóa luận 6
Chƣơng 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 7
1.1. Đôi nét về Stendhal và cuốn tiểu thuyết Đỏ và Đen 7
1.1.1. Đôi nét về Stendhal 7
1.1.2. Tiểu thuyết Đỏ và Đen 9
1.1.2.1. Sự ra đời 9
1.1.2.2. Nhan đề tiểu thuyết Đỏ và Đen 10

hoá của nhân loại, của thời đại và của dân tộc. Vì vậy đối với người học tập và
nghiên cứu văn học, việc tìm tòi và khám phá những giá trị văn học của nhân
loại không chỉ giới hạn ở việc tiếp thu nền văn học trong nước mà cần hướng tới
những tinh hoa văn học thế giới đặc biệt đỉnh cao của nền văn học phương Tây.
Thế kỉ XIX, giai cấp Tư sản ở nhiều nước phương Tây lần lượt giành thắng lợi
và củng cố chính quyền sau các cuộc cách mạng tư sản. Công nghiệp hóa tư bản
chủ nghĩa diễn ra đồng thời với sự phát triển của các ngành khoa học. Giai cấp vô
sản dần dần lớn mạnh trở thành một lực lượng chính trị đối lập với giai cấp tư sản.
Văn học phương Tây thế kỉ XIX bao gồm nhiều khuynh hướng nhiều trào
lưu với nhiều tác giả nổi tiếng trên thế giới. Hai trào lưu văn học chủ yếu chủ
nghĩa lãng mạn và chủ nghĩa hiện thực phê phán, hình thành hầu hết ở các nước
phương Tây. Văn học các nước đều có đặc điểm chung và những sắc thái riêng
do hoàn cảnh đấu tranh xã hội, ảnh hưởng của các hệ tư tưởng và sự kế thừa
truyền thống văn nghệ dân tộc của mỗi nước quy định.
Nhưng chủ nghĩa lãng mạn với thái độ quay lưng lại với thực tiễn tư sản
không đáp ứng được yêu cầu của cuộc đấu tranh cách mạng trở nên quyết liệt
vào khoảng cuối những năm 20, đầu những năm 30. Do đó chủ nghĩa hiện thực
phê phán ra đời với nhiệm vụ bám chắc lấy thực tại xã hội đương thời nghiên
cứu nó để phản ánh những mâu thuẫn nội tại của nó.
Giờ đây các nhà văn chân chính hoàn toàn thất vọng với chế độ tư bản,
quay về nhìn thẳng vào hiện thực, để vạch trần những tội ác của nó. Đây là
nguyên nhân sâu xa nhưng căn bản, giải thích quá trình chuyển biến từ chủ
nghĩa lãng mạn sang chủ nghĩa hiện thực trong văn học Pháp thời kì ấy. Những
vấn đề mâu thuẫn và đấu tranh giai cấp trở nên sâu sắc và gay gắt nhất, do đó trở
nên đơn giản hoá nhất, bộc lộ một cách rõ ràng, công khai, không hề che đậy.

2
Tất nhiên để có thể luôn luôn nhìn thẳng được vào sự thật, tránh bệnh ảo tưởng
hoặc phiến diện, cho thấy được những phương diện bản chất của nó, nhà văn
hiện thực thế kỉ XIX còn nhờ “một trình độ tri thức nhất định về thế giới” kết

3
Stendhal đã vẽ nên bức tranh con người, một bức hoạ hoành tráng, một lịch
sử phong tục như thế trong tiểu thuyết Đỏ và Đen. Có thể nói, các phương diện
nghệ thuật của tiểu thuyết cũng rất phong phú, hấp dẫn.
Ở khoá luận này, người viết chỉ tập trung đi sâu vào một phương diện làm
nên thành công nghệ thuật của tác phẩm. Đó là vấn đề thế giới nhân vật. Hy
vọng khóa luận này sẽ là tài liệu tham khảo có ích cho các bạn sinh viên yêu
thích tiểu thuyết Đỏ và Đen đặc biệt là yêu thích tác giả Stendhal của bộ môn
văn học nước ngoài.
2. Lịch sử vấn đề
Stendhal lúc còn sống, ít được sự quan tâm của những người cùng thời.
Giới nghiên cứu và phê bình văn học tư sản lặng thinh hoặc hạ thấp giá trị của
ông. Vì, ông đã đi ngược lại những tiêu chuẩn văn học, mỹ học được số đông công
nhận thời bấy giờ. Người ta đặc biệt chê bút pháp của ông khô khan, những nhà
phê bình tinh tế như Xvaiko, Lăngxông cũng phê phán nhà văn “chẳng chú trọng
gì đến bút pháp viết như viết thư thường cho bạn bè hoặc chẳng có nghệ thuật gì,
chỉ là phân tích ý niệm” [6, 109], nhất là vì tác phẩm của ông là những bản tố cáo
mãnh liệt bộ mặt đồi bại xấu xa, giả dối, của xã hội tư sản quý tộc đương thời.
Chính vì Stendhal có thái độ độc lập và dũng cảm đối mặt với xã hội đương
thời, vì ông căm phẫn tố cáo những giai cấp cầm quyền lúc bấy giờ mà giới phê
bình thời đó âm mưu im lặng đối với sự nghiệp sáng tác của ông. Ông là người
mở đầu cho trào lưu hiện thực phê phán trong văn học Pháp, song ngoại trừ
Banzăc, ông không được các nhà văn cùng thời đánh giá cao. Mặc dù vậy, trải
qua bao biến thiên thời cuộc, đến nay, vị trí của người có “Giọng điệu cá biệt
nhất trong văn học từ trước tới nay” (nhận xét của Valery) ngày càng thêm
vững chắc. Tài năng của ông chỉ có rất ít người đương thời biết đến và tiếp đón
với một thái độ thông cảm. Đó là những người xuất sắc nhất của thời đại như
Goethe, Puskin, Banzăc. Trong đó, người đầu tiên nói đến ông và bắt người ta
chú ý đến chính là Banzăc. Năm 1840, nghĩa là hai năm trước khi Stendhal
mất, Banzăc viết bài “nghiên cứu về Hăng ri bâylơ”. Gọi Stendhal là nhà văn

Gorki đã nói: “… tôi đọc kí sự nước Ý của Stendhal và tôi không hiểu làm thế nào
lại có thể viết được như thế. Người ta tả những người tàn ác, những kẻ giết người
để trả thù, thế mà tôi đọc truyện của ông như đọc “thân thế các Thánh” hay như kể
“giấc mơ của đức mẹ đồng trinh” – câu chuyện Đức mẹ (đi xoa dịu những nỗi
thống khổ của những người dưới địa ngục).
Tài năng phân tích tâm lý nhân vật của Stendhal còn được J. Angus Burrell
nhận xét: “Khi ông tự đặt mình vào một nhân vật nào trong truyện thì ông phân
tích, giải phẫu nhân vật đó với một trực giác và sự chân thực kì lạ” [2, 36].

5
Các nhà nghiên cứu ở Việt Nam cũng có nhiều công trình nghiên cứu về
Stendhal. Rất đáng chú ý là lời nhận xét của tác giả cuốn sách Lịch sử văn học
Pháp thế kỉ XVIII – XIX: “Nhân vật chính của ông là những người trẻ tuổi có
khả năng cảm thấy những hạnh phúc khác với hạnh phúc của tiền tài và hư vinh.
Nhân vật của Stendhal không thể điều hòa với xã hội, hoặc đoạn tuyệt với nó,
hoặc đối địch với nó” [34, 483].
Lê Hồng Sâm - Đặng Thị Hạnh trong cuốn Văn học lãng mạn và hiện thực
phương Tây thế kỉ XIX đã đánh giá: “Nghệ thuật phân tích tâm lý mà Stendhal
chú trọng từ khi còn rất trẻ, biểu hiện rực rỡ trong Đỏ và Đen. Lần đầu tiên
trong văn học xuất hiện nhân vật tự nhìn mình một cách tinh vi, tự phê phán
mình một cách sâu sắc… Hoạt động của thế giới bên trong con người được
khám phá và miêu tả chân xác, sinh động, những tâm hồn cùng phong phú, phức
tạp, hoặc cùng chất phác đơn sơ, nhưng đa dạng về sắc thái cá nhân” [33, 271].
Ngoài ra, vấn đề nghệ thuật xây dựng nhân vật của Stendhal còn được đề cập
đến ở một số tài liệu như Chủ nghĩa hiện thực phê phán trong văn học phương
Tây (Đỗ Đức Dục, 1981); Các tác giả lớn của văn học Pháp thế kỉ XIX (TS Thái
Thu Lan , 2002), …
Chúng tôi nhận thấy vấn đề mà đề tài nghiên cứu chưa được đề cập đến một
cách hệ thống và toàn diện. Mặc dầu vậy, đó là những cơ sở tư liệu quý báu để
tác giả khóa luận triển khai phương hướng tiếp cận vấn đề đã được xác định.


7
Chƣơng 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1.1. Đôi nét về Stendhal và cuốn tiểu thuyết Đỏ và Đen
1.1.1. Đôi nét về Stendhal
Stendhal tên thật là Hăngri Bâylơ (Henri Beyle). Ông là người mở đầu cho
trào lưu chủ nghĩa hiện thực phê phán trong văn học nước Pháp. Sự xuất hiện
của trào lưu văn học đó gắn liền với những cuộc đấu tranh xã hội sôi sục và liên
tiếp diễn ra ở nước Pháp trong hơn nửa thế kỉ, từ 1789 đến 1848, nghĩa là hầu
suốt cuộc đời Stendhal.
Stendhal sinh ngày 23 - 1 - 1783 ở Grenoble, thuộc một gia đình luật sư
giàu có. Mẹ mất sớm, bố có tư tưởng bảo thủ, hầu như hoàn toàn giao phó việc
giáo dục ông cho một linh mục gia tô. “Nghệ thuật sư phạm” của ông chỉ có kết
quả làm cho Stendhal căm thù nhà thờ và tôn giáo. Chàng thanh niên đó giấu
thầy đọc sách của những triết gia Ánh sáng thế kỉ XVIII như Cabanix, Đidơro,
Đobas… và thừa hưởng của họ những quan điểm duy vật về thế giới, thái độ phê
phán đối với giới tu hành và giai cấp quý tộc, lòng tin tưởng vào trí tuệ, lý trí
của con người, sự quan tâm tích cực tới những vấn đề đời sống của xã hội. Đặc
biệt cuộc cách mạng 1789 nổ ra khi Stendhal mới lên bảy tuổi đã gây ấn tượng
sâu sắc trong đầu óc cậu bé. Lý tưởng và ước mơ của nhân dân về tự do, bình
đẳng, bác ái, lòng thù ghét của họ đối với chế độ chuyên chế và chế độ nô lệ, tất
cả những nguyện vọng cao cả đó của thời đại cách mạng. Không có nhà văn thế
kỉ XIX nào bảo vệ những lý tưởng đó nhiệt thành và can đảm như Stendhal.
Nhưng Stendhal có nhược điểm là nuôi ảo tưởng đối với Napôlêông. Khi
mười bảy tuổi ông đã xung vào quân đội và theo Napôlêông tham gia nhiều
chiến dịch ở Ý, ở Đức và cả ở Nga năm 1812. Lúc đầu ông tin tưởng ở
Bônapactơ, cho ông ta là người kế tục sự nghiệp cách mạng. Khi đó quân đội
Napôlêông đặt chân vào những nước chậm tiến như Đức hay Ý có tác động là
hướng những dân tộc ấy theo con đường phát triển tư sản tiến bộ, điều này
không khỏi gây ảo tưởng cho một số đầu óc tiên tiến đương thời như Stendhal

những năm 20. Trung thành với lý tưởng cách mạng thế kỷ XVIII, Stendhal căm
ghét cay đắng nền thống trị Buôc - bôn, ông chống lai bọn quý tộc và nhà thờ,
ông cũng nhận ra bản chất xấu xa của những quan hệ tư sản mà bọn tự do đại
diện lúc bấy giờ. Thái độ này được phản ánh trong cuốn tiểu thuyết Đỏ và Đen
(Le Rouge et le Noir). Trên địa hạt văn học, ông hăng hái tham gia những cuộc
tranh luận, sát cánh với phái chủ nghĩa lãng mạn chủ nghĩa chống lại phái cổ
điển chủ nghĩa và ông viết thiên luận chiến Raxin và Sêchxpia (Racine et
Shakespeare).
Năm 1830, vua Luy Philip cử Stendhal làm lãnh sự ở Triextow Ý. Nhưng
Mettecnich coi ông là người “khả nghi” nên không nhận và ông trở thành lãnh

9
sự ở một lãnh địa của giáo hoàng.
Năm 1482, Stendhal về Pháp định lưu lại ở đó ít lâu, bất ngờ ông bị áp
huyết và chết ngay trên một đường phố của Paris ngày 23 - 3 - 1842.
Về tiểu thuyết, tác phẩm đầu tiên của ông là Acmăngxơ (Armance, 1827)
trong đó ông phân tích tâm lý lớp thanh niên quý tộc thời Trùng - hưng. Hai
thiên tiểu thuyết kiệt tác Đỏ và Đen (1813) và Tu viện thành Pacmơ (1893) đã
xếp Stendhal vào hàng những bậc thầy của chủ nghĩa hiện thực phê phán. Cuốn
tiểu thuyết cuối cùng mà Stendhal viết và bỏ dở là cuốn Luyxiêng Lơven (Lucien
Leuwen) đề cập tới số phận của một thanh niên tư sản thời kì Quân chủ tháng
Bảy, nhân đó ông vạch trần tính chất đồi bại của chế độ này.
Qua sáng tác của Stendhal, trước hết là qua hai thiên tiểu thuyết kiệt tác của
ông, Đỏ và Đen và Tu viện thành Pacmơ, người ta thấy điểm nổi bật lên
Stendhal đã đưa vào văn học tinh thần chiến đấu và truyền thống anh dũng của
cuộc cách mạng Pháp 1789 - 1794 và của phong trào Ánh sáng thế kỉ XVIII.
Chính sự phản ánh chân thực đời sống xã hội, bóc trần cả những cái xấu xa
của nó ra, đã làm nổi bật trong các tiểu thuyết của Stendhal, đặc biệt trong Đỏ và
Đen và trong Tu viện thành Pacmơ, là những bản án cáo trạng đanh thép đối với
xã hội quý tộc và tư sản đương thời.

tượng trưng bằng màu đỏ, với những thế lực phản động, đồi bại, đen tối của giai
cấp quý tộc, nhà thờ và giai cấp tư sản thắng thế dưới thời Trùng - hưng.
1.1.2.3. Nội dung tư tưởng và nghệ thuật trong tiểu thuyết Đỏ và Đen
Với con mắt sắc sảo của một nhà văn hiện thực, Stendhal đã nhìn nhận ra
được cái tình thế tất yếu lịch sử của xã hội Pháp thời Trùng - hưng, mà ông mô tả
hết sức thành công trong kiệt tác Đỏ và Đen. Tiểu thuyết Đỏ và Đen phản ánh hiện
thực đen tối của xã hội Pháp thế kỉ XIX. Tác phẩm phơi bày một cách toàn diện,
sâu sắc sự thối nát, đen tối, sự sa hoa lãng phí của tầng lớp tư sản cùng với sự mục
ruỗng, đồi bại trong tầng lớp tăng lữ, quý tộc của nước Pháp thế kỉ XIX. Nhiều
hình tượng con người tiêu biểu của xã hội Pháp Trùng - hưng được xây dựng.
Đỏ và Đen là tiểu thuyết hiện thực xuất sắc, được xếp vào đầu trong những
sáng tác của Stendhal. Tiểu thuyết là “sự mở đầu cho trào lưu chủ nghĩa hiện thực
thế kỉ XIX nước Pháp”. Bằng cái nhìn hiện thực, con mắt của nhà tiểu thuyết bậc
thầy tâm lý Stendhal đã tạo ra đứa con tinh thần của mình - Đỏ và Đen. Tiểu thuyết
trở thành tập đại thành cho những tiến bộ của tiểu thuyết hiện thực Pháp thế kỉ
XIX. Với bút pháp hiện thực đạt đến trình độ điêu luyện, khi miêu tả tác giả đã bám
sát đời sống hằng ngày, miêu tả chi tiết - cụ thể, không cường độ tô vẽ. Bức tranh
cuộc sống được trải rộng với đầy đủ những chi tiết vụn vặt, chính cái bình dị đó
làm nên sức hấp dẫn cho tác phẩm. Đọc tác phẩm ta không hề cảm thấy bàn tay đẽo

11
gọt của nhà văn, đó là cái đẹp thuần phác bằng cái nhìn hiện thực, thực tế và bằng
kết quả của sự rèn luyện khắc khổ mới có được.
Nghệ thuật xây dựng thế giới nhân vật, xây dựng một lúc nhiều nhân vật
là một thành tựu to lớn của Đỏ và Đen. Số lượng nhân vật nhiều nhưng các nhân
vật đều có máu thịt, có cá tính rõ nét. Tài năng của Stendhal mà còn thể hiện
nghệ thuật xây dựng nhân vật với ngoại hình, tâm lý, hành động mà còn đặt các
nhân vật vào hoàn cảnh sống điển hình để làm nổi bật tính cách của họ.
Tóm lại Đỏ và Đen là một thiên tiểu thuyết của bậc thầy tâm lý mở đầu cho
phong trào hiện thực thế kỉ XIX. Từ khi Đỏ và Đen ra đời đã được bạn đọc hâm

phạm vi “con người” mà được mở rộng thành “đối tượng” với những đặc tính
hết sức phong phú và đa dạng của nó. Ở đây đối tượng miêu tả của nó có thể là
con người nhưng cũng có thể là đồ vật, loài vật thiên nhiên, thần thánh hoặc
cũng có khi một hiện tượng nổi bật nào đó của đời sống … nhưng tất cả chúng
đều được đặt trong mối quan hệ với con người.
Một điều đáng lưu ý là, khái niệm nhân vật văn học đôi khi bị dùng lẫn lộn,
bị đồng nhất với các khái niệm như “vai” hay “tính cách”. Thực ra “vai” có nội
hàm hẹp hơn nhân vật vì thường để chỉ loại “nhân vật hoạt động” hay “nhân vật
suy tư trên sân khấu”. Còn việc đồng nhất nhân vật với “tính cách” xuất phát từ
một nhận thức đúng đắn là tác phẩm văn học nhìn chung có chức năng thể hiện
tính cách xã hội thông qua tính cách nhân vật. Tuy nhiên việc đồng nhất hai khái
niệm này làm chúng ta không thấy được mức độ thể hiện nhân vật xuất hiện
nhân vật khác nhau của nhà văn trong tác phẩm.
Trong tác phẩm văn học số lượng nhân vật không giới hạn. Nó có thể có
một vài, hàng chục nhân vật trong truyện ngắn, truyện vừa đến hàng trăm nhân
vật trong các tiểu thuyết.
Nhân vật văn học là một hiện tượng hết sức đa dạng, những nhân vật thành
công thường là những nhân vật sáng tạo độc đáo, không lặp lại. Tuy nhiên trong
các nhân vật, nhận xét về nội dung, cấu trúc, chức năng có thể thấy nhiều hiện
tượng lặp lại tạo thành các loại nhân vật.
Căn cứ vào nội dung tư tưởng có thể chia nhân vật thành hai loại: Nhân vật
phản diện (nhân vật tiêu cực) và nhân vật chính diện (nhân vật tích cực)
Xét từ góc độ kết cấu và cốt truyện lại có thể chia nhân vật thành nhân vật
chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm.
Xét từ góc độ thể loại có thể chia nhân vật thành nhân vật tự sự, nhân vật
trữ tình, nhân vật kịch.

13
Xét từ góc độ chất lượng nghệ thuật tổng hợp, khám phá khái quát, biểu
hiện thì có thể phân loại nhân vật thành ba cấp độ: Nhân vật chưa có tính cách,

giao lưu xã hội, với gia đình… Thế giới nhân vật vì thế bao quát sâu rộng hơn

14
hình tượng nhân vật. Con người trong văn học chẳng những không giống với con
người thực tại về tâm lý, hoạt động mà còn có ý nghĩa khái quát tượng trưng.
Trong thế giới nhân vật người ta có thể chia thành các kiểu loại nhân vật
nhỏ hơn (nhóm nhân vật) dựa vào những căn cứ tiêu chí nhất định. Nhiệm vụ
của người tiếp nhận văn học là phải tìm ra chìa khoá để bước qua cánh cửa và
bước vào khám phá thế giới nhân vật đó. Trong lịch sử văn học, có thể nói mỗi
tác giả lớn đều có thế giới nhân vật riêng. Mỗi thể loại văn học cũng có thế giới
nhân vật với quy luật riêng của nó.
Tiểu kết
Đỏ và Đen là những tác phẩm hiện thực sâu sắc nhất của nước Pháp thế kỉ
XIX. Một thế kỉ điển hình đầy rẫy hiện thực phũ phàng và con người với khát
vọng, lòng tham, địa vị và tội ác luôn được tố cáo và phản ánh, đả kích. Tìm
hiểu về tác giả Stendhal và tiểu thuyết Đỏ và Đen giúp chúng ta hiểu thêm cuộc
đời, sự nghiệp của tác giả, sự ra đời, nhan đề tiểu thuyết, nội dung tư tưởng và
nghệ thuật to lớn của tác phẩm cũng như sự đóng góp to lớn của tác giả trong
văn học Pháp thế kỉ XIX. Bên cạnh đó tìm hiểu về khái niện nhân vật văn học và
khái niệm thế giới nhân vật giúp chúng ta có cơ sở chắc chắn để phân tích từng
khía cạnh xây dựng nhân vật một cách rõ ràng, chính sách, khách quan. Như vậy
tìm hiểu về tác giả, tác phẩm, lí luận về nhân vật văn học và thế giới nhân vật là
cơ sở nền tảng để chúng ta đi vào tìm hiểu thế giới nhân vật trong cuốn tiểu
thuyết một cách thuận lợi và dễ dàng và sâu sắc hơn. 15
Chƣơng 2. THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT
ĐỎ VÀ ĐEN
Khảo sát tác phẩm có thể thấy thế giới nhân vật được hình thành bởi sự kết


16
ra khỏi ghế thị trưởng, và từ hàng ngũ đảng bảo hoàng hắn đã chuyển thành
đảng viên tự do để hoàn thành bước đường tư sản hoá của hắn về mặt chính trị.
Tất nhiên tầng lớp quý tộc quyền thế của thủ đô mà Đơ La Môlơ đại diện
có phần ngang ngạnh hơn trên con đường tư bản hóa, chúng kiêu căng đến tột
bậc, chúng không che đậy lòng khinh bỉ thành thật của chúng đối với những ai
không xuất thân từ đám người leo lên những cỗ xe của nhà vua. Nhưng điều đặc
sắc là Stendhal đã vẽ nổi bật lên cái không khí lạnh lẽo, “chết ngạt về tinh thần”
của giai cấp đang tàn lụi đó. Những phòng khách của chúng “buồn rầu ngang
với tráng lệ, là sứ sở của ngáp dài và buồn tẻ ngắt”. Ở đó ngự trị ba thứ: “Kiêu
căng, chán chường và lễ phép hoàn hảo”. Quả thực chúng hết sức kiêu căng tự
phụ, nhưng chúng lại rất mực lễ phép, lịch sự, chúng ăn nói hết sức nhã nhặn,
không muốn làm mất lòng ai, phát biểu ý kiến hơi mạnh một chút thì tưởng như
đã làm một điều gì thô tục “sợ nói đến điều gì làm cho người ta có thể nghi ngờ
là mình có một tư tưởng, hoặc nhỡ bị phát lộ đã đọc sách báo cấm kỵ nào đó
nên họ đều câm lặng sau vài câu thanh nhã về Rôxini và về thời tiết” [38, 42],
nói trắng ra lễ phép đấy, nhưng thực chất là giả tạo, hời hợt và tẻ ngắt, đó là biểu
hiện của cái gì đang suy tàn. Tựu trung cái bao trùm lên tất cả là nỗi chán trường
vô tận. Thậm chí những thanh niên lui tới phòng khách đó cũng đều uể oải ngáp
dài, họ dường như mất hết cả nhiệt tình, không còn chút sinh khí. Gã con trai
hầu tước Đơ La Môlơ chẳng hạn hắn làm rất mực thanh lịch, thông minh và
dũng cảm có thừa, nhưng hắn chỉ là một “thằng điên lúc mười hai giờ trưa
không bao giờ biết đến hai giờ sẽ làm gì”. Rõ ràng là giai cấp ăn trên ngồi trốc
sống bằng mồ hôi của người khác, thật là nhàn rỗi và tìm đủ mọi cách lấp thì giờ
trống rỗng, chúng cưỡi ngựa, đấu gươm, khiêu vũ, để ria mép và chạy theo đủ
thú vui tầm thường. Thậm chí già như hầu tước Đơ La Môlơ cũng nói thẳng với
một linh mục rằng, việc chăm sóc các thú vui chơi của ông ta “phải là điều coi
trọng hàng đầu” vì “duy chỉ có vui chơi thật sự ở đời”.
Bức tranh thời sự xoay quanh giai cấp quý tộc với giới tu hành mới chỉ hai

họp kín, - ngai vàng nhà thờ, giai cấp quý tộc có thể tiêu ma ngày mai, chừng
nào mà chúng ta chưa tạo nên được ở mỗi tỉnh một lực lượng với năm trăm
người tận tuỵ ở mỗi tỉnh. Bấy giờ thì các ngài mới có thể trông nom được ở một
sự chiếm đóng của quân nước ngoài. Không bao giờ người lính nước ngoài vào
sâu đến Đijông thôi, nếu hắn không chắc chắn được thấy có năm trăm người
lính bạn trong mỗi tỉnh. Các vua nước ngoài chỉ lắng nghe các ngài khi các ngài
báo tin cho họ là có hai vạn người quý tộc sẵn sàng cầm vũ khí để mở cho họ
các cửa ngõ của nước Pháp. Các ngài sẽ bảo công việc đó nặng nhọc lắm,
nhưng thưa các ngài, cái đầu chủng ta là ở cái giá đó. Giữa sự tự do báo chí và
sự tồn tại của chúng ta ở địa vị quý tộc là cuộc chiến đấu sống mãi. Hoặc các
ngài sẽ trở thành dân công nghệ, nhà nông, hoặc các ngài sẽ phải cầm súng.

18
“Ấy đó, âm mưu của bọn quý tộc là thế đó. Chúng sẵn sàng đón quân đội nước
ngoài và để bảo vệ địa vị của chúng” [38, 231].
Và đây dưới ngòi bút sắc nhọn của Stendhal, bộ mặt của những tên quý tộc
họp kín để bàn tính mưu mô kia: một tên thì to lớn với “diện mạo và ngôn ngữ
của một kẻ đang tiêu hóa”, một tên khác “lùn và mập, da dẻ hồng hào, mắt sáng
và chẳng có biểu hiện gì khác hơn là một vẻ hung dữ của lợn lòi” [38, 220], tên
thứ ba “người bé nhỏ nước da vàng vẻ hơi điên, vừa bước vào đến cửa đã nói
oang oang, thiên hô bát sát” [38, 221], một tên nữa là một đại nhân mà tất cả
kiến thức chỉ là “biết nổi giận với một kẻ đi hầu” [38, 222]. Thiết tưởng chỉ mấy
nét bút trên đây cũng đủ nói lên tất cả giá trị của những ngài quý tộc âm mưu đại
sự đó.
Tuy nhiên ngang ngạnh là thế, bọn quý tộc cung đình kia cũng không tránh
khỏi sức hút của cái quỹ đạo tư sản nó đã trở thành quy luật xã hội của thời đại.
Cho nên hầu tước Đơ La Môlơ mặc dù dè bỉu cái ngành công thương cũng phải
mượn tên người mà ném tiền vào những cuộc kinh doanh đầu cơ ám muội về tài
chính ở thị trường hối đoái. Chẳng hạn như khi được tin ngày mai có thể có đảo
chính thì lập tức ông ta bán tống đi phiếu thực lợi quốc gia. Và một điều đặc biệt có

những trang cuối trong khi Đơ Rênan suy sụp đến mức từ đảng viên bảo hoàng
chuyển thành đảng viên tự do để ra ứng cử nghị viên, thì Valơnô lại trở thành
ứng cử viên chính thức do chính quyền bảo hoàng đề cử và sau đó người ta còn
biết được tin Valơnô đã có trong túi bản định bộ hắn làm tỉnh trưởng. Thật là
thời đại của Valơnô, và có thể tin chắc rằng trong tương lai hắn sẽ leo lên tới
chức thượng thư. Cuối cùng chẳng phải ngẫu nhiên mà Valơnô chính là kẻ đứng
đầu hàng phụ thẩm đề ra trước toà án kết án tử hình Juyliêng Xôren, kẻ đã dám
cả gan chống đối lại cả xã hội “khêu dậy và tấn công vào cái tiểu khí của lớp tư
sản quý tộc ấy” [34, 387].
2.2. Nhân vật mang sức mạnh Thần quyền
Nói đến giai cấp tư sản, giai cấp quý tộc còn có một thù địch gần gũi hơn vì
nó cũng là đồng minh, đó là nhà thờ cơ đốc giáo chịu sự chi phối của La - Mã.
Hai bên vừa cấu kết với nhau mà lại vừa kèn cựa nhau. Dưới thời Trùng - hưng
giới tu hành tổ chức ra hội thánh giăng mạng lưới khắp nơi để phục hồi tôn giáo,
mà còn xen vào cả đấu tranh xã hội và chính trị. Ở nhiều nơi như Bơdăngxông,
nó trở thành một lực lượng có khi chi phối cả đời sống chính trị ở địa phương.
Và điều đặc biệt là ở thời đại tư sản, nhà thờ cũng không tránh khỏi vòng cương
tỏa của đồng tiền, nghĩa là việc bên cạnh thờ Chúa, nó cũng tôn thờ cả đồng tiền,
mà có lẽ sự tôn thờ thứ hai lại mãnh liệt hơn và thiết thực.
Với con mắt nhà văn hiện thực duy vật vô thần, Stendhal căm phẫn vạch
trần bộ mặt thật của bọn người khoác áo chùng đen. Như vậy chẳng phải tuyệt

20
nhiên không có một số người gọi là “chân tu”, nghĩa là họ thành thật tin tưởng
thờ Chúa và làm điều thiện, họ thuộc phái Janxênit, như linh mục Sêlăng, linh
mục Pira. Nhưng phái này lép vế phái Jêduyt, và cả hai linh mục kia đều chung
một số phận là bị phe địch tìm cách bẩy đi mặc dầu tuổi đã già. Trước khi dời
khỏi chủng viện Bơdăngxông, cha Pira từ biệt học trò, nhưng không quên nói
với họ một lời diễn từ nghiêm khắc: “Các con có muốn những vinh quang của
thế gian, - ông nói với họ, - tất cả mọi lợi lộc xã hội, cái thích thú được có quyền