LÊ HOÀNG HUY

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

***

LÊ HOÀNG HUY

CHUYÊN NGÀNH: GIÁO DỤC TIỂU HỌC

GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO HỌC SINH LỚP
5
QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
*** KHÓA HỌC: 2016 - 2018
HÀ NỘI, 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

LÊ HOÀNG HUY

GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO HỌC SINH LỚP
5
QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

Chuyên ngành:


Tôi xin chân thành cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè
đã luôn động viên, tạo điều kiện tốt nhất để tôi có thể hoàn thành Luận văn
của mình.
Trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày 11 tháng 10 năm 2018
Tác giả

Lê Hoàng Huy


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, được hoàn
thành dưới sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của nhiều nhà khoa học. Các kết
quả nêu trong luận văn là trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn
chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác.
Tác giả luận văn


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài........................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu.................................................................................. 3
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu ............................................................... 3
4. Giả thuyết khoa học ................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................. 3
6. Phạm vi nghiên cứu.................................................................................... 3
7. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 4
8. Cấu trúc của luận văn ................................................................................. 5
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC KĨ
NĂNG GIAO TIẾP CHO HỌC SINH LỚP 5 QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

1.4.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động Giáo dục kĩ năng
giao tiếp..................................................................................................... 42
1.5.Thực trạng Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 qua HĐTN . 45
1.5.1. Mục đích khảo sát ........................................................................... 45
1.5.2. Nội dung khảo sát ........................................................................... 45
1.5.3- Đối tượng khảo sát và địa bàn khảo sát:......................................... 45
1.5.4. Phương pháp khảo sát, điều tra .......................................................
45
1.5.5. Kết quả khảo sát.............................................................................. 46
CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO HỌC SINH
LỚP 5 QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM ............................ 56
2.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp Giáo dục kĩ năng giao tếp cho
học sinh lớp 5 qua HĐTN ............................................................................ 56
2.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn .................................................
56
2.1.2. Nguyên tắc đảm bảo phát huy tính tích cực của người học............ 57
2.1.3. Nguyên tắc đảm bảo sự trải nghiệm đa dạng về kĩ năng giao tiếp .
58


2.2. Biện pháp Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5 qua Hoạt
động trải nghiệm. .........................................................................................
58
2.2.1. Thiết kế và tổ chức hoạt động có tch hợp nội dung giáo dục kĩ
năng giao tếp cho học sinh tiểu học qua Hoạt độngtrải nghiệm..............
58
2.2.2. Tăng cường tổ chức các loại hình hoạt động nhằm mở rộng đối
tượng, phạm vi, nội dung giao tiếp cho HS tểu học theo các chuẩn
hành vi ứng xử của học sinh. ....................................................................
64

Hoạt động trải nghiệm

KNGT

Kĩ năng giao tếp

GD

Giáo dục

HS

Học sinh

TN

Thực nghiệm

TPT

Tổng Phụ trách

BTCĐ

Bí Thư chi đoàn


1



ham


hiểu biết, thích tìm tòi và khám phá. Nhưng về mặt tâm sinh lí lứa tuổi, các
em còn hiểu biết chưa sâu về xã hội, thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị kích động.
Bên cạnh đó, nhiều trẻ thiếu đi kĩ năng giao tiếp. Các em bị lúng túng hoặc
không biết xử lí các tình huống gặp phải trong cuộc sống, thiếu tự tn, không
có bản lĩnh vượt qua khó khăn, thiếu sáng kiến và dễ nản chí…. Một trong
những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng này là do lớp trẻ thiếu
các kĩ năng sống. Do đó Giáo dục kĩ năng sống đặc biệt là kĩ năng giao tiếp
trong xã hội hiện đại có vai trò quan trọng. Giáo dục kĩ năng sống cụ thể là kĩ
năng giao tiếp sẽ tác động tới hành vi của con người và góp phần tạo ra lối
sống chủ động, an toàn. Chính vì vậy, Giáo dục hiện nay vừa hướng vào việc
trang bị kiến thức cho trẻ, vừa phải Giáo dục KNS để các thành viên trong xã
hội có thể thích ứng với sự phát triển đó.
Vì vậy cần đầu tư cho Giáo dục một cách toàn diện và đúng mức.
Trước tiên lứa tuổi học sinh Tiểu học là nền tảng, đặt nền móng cho sự
phát triển toàn diện của nhân cách một con người. Do đó, việc Giáo dục kĩ
năng sống nói chung, kĩ năng giao tiếp nói riêng cho các em có vai trò rất
quan trọng. Giáo dục kĩ năng giao tiếp sẽ giúp các em có được kiến thức và kĩ
năng cần thiết để Giáo dục hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình
và xã hội; có khả năng ứng phó tích cực trước sức ép cuộc sống; biết ứng
xử phù hợp trong tình huống của đời sống hàng ngày. Khi trưởng thành các
em sẽ là nguồn lao động chính trong thế kỉ mới, quyết định đất nước ta sánh
vai cùng với các cường quốc năm châu trên thế giới.
Từ các lý do trên chúng tôi đi sâu nghiên cứu đề tài “Giáo dục kĩ năng
giao tiếp cho học sinh lớp 5 qua HĐTN”, nhằm đề xuất ra các giải pháp Giáo
dục hợp lý để Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh, giúp tháo gỡ một phần
khó khăn trong Giáo dục kĩ năng sống ở trường tiểu học.


giờ lên lớp.
- Giới hạn về phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 5 của một số trường tiểu
học thuộc địa bàn huyện Thanh Oai, Thành phố Hà Nội.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Các Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- Phương pháp phân tích lịch sử -logic thông qua các tài liệu khoa học để
tìm hiểu tình hình nghiên cứu các vấn đề có liên quan.
- Phương pháp tổng hợp lí luận để xây dựng hệ thống tư liệu khoa học
và khung lí thuyết của nghiên cứu.
- Phương pháp khái quát hóa để xác định những khái niệm công cụ và
quan niệm, định hướng phương pháp luận nghiên cứu
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tễn
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn, quan sát, phân tích
hồ sơ dạy học để đánh giá thực trạng dạy học Hoạt động trải nghiệm nhằm
giáo dục KN Giao tiếp ở tiểu học.
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm để phân tch kinh nghiệm quốc
tế và kinh nghiệm giáo dục tiểu học tại địa phương.
- Phương pháp thực nghiệm để đánh giá tính khoa học của biện
pháp giáo dục qua hoạt động trải nghiệm.
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp nhằm làm rõ hơn và cụ thể hơn
sự tến bộ của một số học sinh trong và sau thực nghiệm.
7.3.Các Phương pháp khác
- Phương pháp chuyên gia để khảo sát thực trạng, tham khảo phương
pháp luận và đánh giá kết quả nghiên cứu.
- Phương pháp xử lí số liệu bằng toán học và đánh giá thống kê để hỗ
trợ nghiên cứu th ực trạng và thực nghiệm.


8. Cấu trúc của luận văn
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tễn của việc Giáo dục kĩ năng giao tếp

thực hành bên ngoài cuộc sống, nhằm giải phóng hình thức học tập "giam
hãm trong bốn bức tường” của hệ thống nhà trường giáo hội thời trung cổ.
Ông khẳng định "học tập không phải là lĩnh hội kiến thức trong sách vở mà


còn lĩnh hội kiến thức từ bầu trời, mặt đất, từ cây sồi, cây dẻ". Chính tư
tưởng Giáo dục trên


cho thấy giao tếp của học sinh không chỉ thực hiện trong nhà trường mà
vượt ra khỏi phạm vi nhà trường. Môi trường giao tiếp, nội dung giao
tiếp, đối tượng giao tiếp càng được mở rộng bao nhiêu thì tâm hồn người
học càng phong phú bấy nhiêu.
Thế kỷ XIX, C.Mác (1818-1883) và F.Anghen (1820-1895) đã xác định
mục đích nền GD xã hội chủ nghĩa là tạo ra "con người phát triển toàn diện ".
Quan điểm GD của hai ông là phát triển nhân cách con người về mọi mặt
theo "phương thức Giáo dục kết hợp với lao động sản xuất". Chính quan
điểm này đã được Lênin kế thừa và phát triển thành hiện thực nền GD xã hội
chủ nghĩa. Theo quan điểm của C.Mác và F.Anghen, kết quả của GD là con
người có sức khoẻ, biết làm và có khả năng thích ứng với sự biến đổi của
nghề nghiệp. Trong những nghiên cứu về GD, Lênin đã đánh giá rất cao vai
trò của ngôn ngữ trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách con
người mà trong đó kĩ năng giao tiếp chính là phương tiện dẫn đến việc
hình thành, phát triển nhân cách con người trong xã hội.
Từ những năm đầu của thế kỷ 20, có nhiều nhà triết học, tâm lý học, xã
hội học đã tiếp tục quan tâm đến lĩnh vực giao tiếp. Nhà triết học và tâm
lý học người Mỹ G.Mit, nhà bác học người Đức C.Giaspe, nhà triết học
hiện sinh Nhật Bản Mactn Babơ, nhà triết học người Pháp Gien Marơsen,
nhà triết học người Nga B.M. Beccheriev.... đã có những nghiên cứu trong
lĩnh vực này. Trong đó các nhà nghiên cứu khoa học đã chú ý đến nghiên cứu

Giáo dục nếp sống thanh lịch - văn minh cho HS Hà Nội và đã thí điểm đối
với HS lớp 5 qua thực hiện các kĩ năng giao tiếp ứng xử trong các mối quan
hệ gia đình, nhà trường và xã hội. Đây là một tài liệu có tính thực tiễn
trong Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho HS tiểu học tại Hà Nội.


1.1.2 Một số nghiên cứu vê Hoạt động trải nghiệm trên thế giới
Hoạt động trải nghiệm (HĐTN) được biết đến với tư cách là một quan
điểm giáo dục do David Kolb (1939) đề xuất. Năm 1970, ông cùng Ron Fry
phát triển lý thuyết trải nghiệm và năm 1984 ông xuất bản mô hình học tập,
gây được sự chú ý cũng như tạo thêm nhiều cảm hứng cho nhiều nhà nghiên
cứu. Trong thực tế, tư tưởng này đã được khơi nguồn trong các nghiên cứu về
mô hình học tập của Jonh Deway, Kurt Lewin, Jean Piaget, Lev Vygotsky,
William James… và ông đã chịu ảnh hưởng chủ yếu từ Jonh Deway, Kurt
Lewin, Jean Piaget.
Từ việc kế thừa những ý tưởng cơ bản, D.A. Kolb đã hoàn thiện lý
thuyết về Học tập trải nghiệm với những đặc điểm nổi bật: Thứ nhất: Học
tập được tiếp nhận tốt nhất là trong quá trình chứ không phải là kết quả. Thứ
hai: Học tập là một quá trình liên tục được khởi nguồn từ king nghiệm. Thứ
ba: Quá trình học tập đòi hỏi giải pháp cho những sự xung đột về sự thích
nghi của các phương thức đối lập biện chứng về thế giới. Thứ tư: Học tập bao
gồm các tương tác giữa con người với môi trường. Thứ năm: Học tập là quá
trình tạo ra tri thức, là kết quả của các giao dịch giữa các kiến thức xã hội và
kiến thức cá nhân. Những đặc điểm này tếp tục được ông chuyển hóa
vào quá trình học tập được mô tả trong sơ đồ 1.1 sau:


Sơ đồ 1.1. Chu trình học tập Kolb
Như vậy, lý thuyết học tập của Kolb chính là: “Học tập là quá trình trong
đó kiến thức được tạo ra từ sự chuyển đổi kinh nghiệm” và 4 giai đoạn trên

Dưới góc độ nhìn nhận khả năng tri giác những biểu hiện bên ngoài và
những diễn biến bên trong của hiện tượng....tác giả Ngô Công Hoàn [25] coi
kĩ năng giao tiếp "là khả năng tri giác hiểu được những biểu hiện bên ngoài
cũng như những diễn biến bên trong của các hiện tượng, trạng thái,
phẩm chất tâm lý của đối tượng giao tiếp”. Như vậy, ta thấy rằng: kĩ năng
giao tiếp của mỗi người bao hàm cả khả năng vận dụng vốn tri thức, vốn kinh
nghiệm của bản thân chủ thể giao tiếp, khả năng điều khiển đối tượng giao
tiếp.
Trong xã hội và trong hoạt động giao tiếp của con người, kĩ năng giao
tếp chính là khả năng sử dụng ngôn ngữ và khả năng biểu cảm của
con người, với sự phối hợp hài hòa giữa lời nói và cử chỉ của chủ thể và đối
tượng giao tiếp.


Từ những quan niệm khác nhau về giao tiếp, kĩ năng giao tiếp, chúng tôi
hiểu giao tiếp là một hiện tượng tâm lý rất phức tạp về nhiều mặt và nhiều
cấp độ khác nhau, là sự tiếp xúc tâm lý giữa người với người, thông qua đó
con người trao đổi với nhau về thông tn, về cảm xúc, tri giác lẫn nhau, ảnh
hưởng tác động qua lại với nhau. Để giao tiếp có hiệu quả đòi hỏi mỗi người
phải có kĩ năng giao tiếp. Đó là toàn bộ thao tác, cử chỉ... trong hoạt động
giao tiếp. Tác giả luận án chọn khái niệm về kĩ năng giao tiếp sau làm khái
niệm công cụ trong nghiên cứu:
Kĩ năng giao tiếp là kĩ năng tiến hành các thao tác, hành động, kể cả
năng lực thể hiện xúc cảm, thái độ nhằm giúp chủ thể giao tiếp trao đổi
thông tin, tư tưởng, tnh cảm với đối tượng giao tiếp. Nói một cách khác, kĩ
năng giao tiếp là toàn bộ những thao tác, cử chỉ, thái độ, ngôn ngữ được
phối hợp hài hoà, hợp lý của cá nhân với cá nhân hay cá nhân với một nhóm
xã hội nhằm điều khiển, điều chỉnh đối tượng giao tiếp để thực hiện mục
têu của chủ thể giao tiếp. Kĩ năng giao tiếp của con người trong xã hội bao
gồm kĩ năng lắng nghe, thấu hiểu, chia sẻ, kĩ năng nhận và truyền thông tin,

động GD nhằm giúp người học hình thành và Giáo dục các thao tác, hành
động để trao đổi, tếp nhận, xử lý thông tin bằng ngôn ngữ và phi ngôn ngữ
trong các mối quan hệ của học sinh ở gia đình, nhà trường, xã hội
1.2.2

Vai trò của Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh lớp 5
Thông qua giao tiếp, con người trao đổi thông tn, tư tưởng, tình cảm,

xúc cảm, kinh nghiệm sống...để biến nó thành tri thức, kĩ năng sống của mỗi
người. Kĩ năng giao tiếp giúp con người thành công trong giao tiếp và từ đó,
con người hình thành, phát triển nhân cách, tạo nên hệ giá trị sống tích cực
và tạo lập các mối quan hệ tốt đẹp trong cuộc sống. Trong xã hội, con người
là tổng hòa các mối quan hệ và vì vậy, kĩ năng giao tiếp giữ vai trò quan
trọng, nó được thể hiện cơ bản dưới một số nội dung sau:
1.2.2.1

Giáo dục KNGT với việc hình thành và phát triển nhân cách

Trong cuộc sống cá nhân, kĩ năng giao tiếp có vai trò vô cùng quan
trọng. Việc vận dụng kĩ năng giao tiếp vào trong cuộc sống của mỗi con
người chính là năng lực vận dụng có hiệu quả những tri thức về giao tiếp,