TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
********************
HOÀNG THỊ MƠ
GIÁO DỤC KỸ NĂNG XÃ HỘI CHO
HỌC SINH LỚP 2 THÔNG QUA DẠY
HỌC DỰA VÀO DỰ ÁN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học
Người hướng dẫn khoa học
Th.S NGUYỄN THỊ HƯƠNG
1
MỤC LỤC
PHẦN I. PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................. 3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ............................................................ 3
4. Giả thuyết khoa học.................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................. 3
6. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 3
PHẦN II. NỘI DUNG .................................................................................. 5
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG XÃ HỘI CHO
HỌC SINH LỚP 2 THÔNG QUA DẠY HỌC DỰA VÀO DỰ ÁN ........... 5
1. CƠ SỞ LÝ LUẬN ...................................................................................... 5
trong quá trình dạy học................................................................................. 28
2.2. Biện pháp để giáo dục các kỹ năng xã hội trong môn Tự nhiên và Xã hội28
2.2.1. Biện pháp tạo môi trường thuận lợi để giáo dục kỹ năng xã hội cho học
sinh ............................................................................................................. 28
2.2.2. Biện pháp xác định hình thành kỹ năng xã hội cơ bản cho học sinh .... 29
2.2.3. Biệp pháp thực hành để giáo dục kỹ năng xã hội cho học sinh ........... 30
2.2.4. Biện pháp chỉ dẫn cho giáo viên và tuyên truyền các bậc cha mẹ thực
hiện dạycác em các kỷ năng xã hội cơ bản ................................................... 30
2.2.5.Biện pháp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tăng cường rèn
luyện kỹ năng xã hội cho học sinh ................................................................ 32
2.3. Mô tả dự án ........................................................................................... 32
2.4. Minh họa dự án ..................................................................................... 33
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 42
1.Kết luận ..................................................................................................... 42
2. Kiến nghị.................................................................................................. 43
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 44
3
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
KNXH: Kỹ năng xã hội
GD: Giáo dục
GV: Giáo viên
HS: Học sinh
HSTH: Học sinh Tiểu học
TN & XH: Tự nhiên và Xã hội
4
Do đó hiện nay việc đưa “ Giáo dục kỹ năng xã hội” vào trường học
được Bộ giáo dục và Đào tạo triển khai là một việc làm cấp bách và cần thiết
hơn bao giờ hết. Mà thực tế cho rằng các kỹ năng xã hội chiếm 85% sự thành
công của con người. Bởi việc giáo dục các kỹ năng xã hội nhằm giúp học sinh
có cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, xây dựng những hành vi lành
mạnh và thay đổi những hành vi, thói quen tiêu cực trên cơ sở giúp học sinh
có thái độ, kiến thức, kĩ năng, giá trị cá nhân thích hợp với thực tế xã hội. Mà
mục tiêu cơ bản của việc giáo dục kỹ năng xã hội là làm thay đổi hành vi của
học sinh, chuyển từ thói quen thụ động, có thể gây rủi ro, dẫn đến hậu quả
tiêu cực thành những hành vi mang tính xây dựng tích cực và có hiệu quả để
6
nâng cao chất lượng cuộc sống cá nhân và góp phần phát triển xã hội bền
vững.
Đồng thời việc giáo dục kỹ năng xã hội còn mang ý nghĩa tạo nền tảng
tinh thần để học sinh đối mặt với các vấn đề từ hoàn cảnh, môi trường sống
cũng như phương pháp hiệu quả để giải quyết các vấn đề đó. Cũng như khi
chúng ta tham gia vào bất kì hoạt động nghề nghiệp nào phục vụ cho cuộc
sống đều đòi hỏi chúng ta phải thoả mãn những kĩ năng tương ứng.
Việc rèn luyện Kỹ năng xã hội cho học sinh còn giúp các em rèn luyện
kỹ năng ứng xử thân thiện trong mọi tình huống; có thói quen và kĩ năng làm
việc theo nhóm; kĩ năng hoạt động xã hội; Giáo dục cho học sinh thói quen
rèn luyện sức khoẻ, ý thức bảo vệ bản thân, phòng ngừa tai nạn giao thông,
đuối nước và các tệ nạn xã hội khác.
Chính vì vậy mà việc giáo dục các kỹ năng xã hội cần được hình thành
ngay từ bậc Tiểu học cho mọi đối tượng học sinh. Bởi việc giáo dục các kỹ
năng xã hội rất cần thiết trong học tập và sinh hoạt là vô cùng quan trọng, ảnh
hưởng đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách sau này của các em.
2.
5.2. Nghiên cứu thực trạng giáo dục kỹ năng xã hội cho học sinh Tiểu
học thông qua dạy học dựa vào dự an trong môn Tự nhiên và Xã hội 2.
5.3. Hệ thống các biện pháp giáo dục kỹ năng xã hội cho học sinh Tiểu
học.
5.4. Đề xuất quy trình giáo dục kỹ năng xã hội thong qua dạy học dựa
vào dự án.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp lý thuyết.
- Phương pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết.
8
6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
6.2.1. Quan sát sư phạm (quan sát học sinh, quan sát giáo viên)
6.2.2. Phương pháp đàm thoại
6.2.3. Phương pháp điều tra
6.2.4. Lấy ý kiến chuyên gia.
6.2.5. Phương pháp khảo nghiệm sư phạm.
6.3. Phương pháp thống kê toán học.
9
PHẦN II. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG XÃ
HỘI CHO HỌC SINH LỚP 2 THÔNG QUA DẠY HỌC DỰA
VÀO DỰ ÁN
hành xác định.
Trong lí luận dạy học, kỹ năng thường được quan niệm là khả năng của
con người thực hiện có hiệu quả hành động tương ứng với các mục đích và
điều kiện trong đó xảy ra [2;4]. Kỹ năng bao giờ cũng có tính khái quát và
được sử dụng trong những tình huống khác nhau.
10
Vậy kỹ năng có thể đượn định nghĩa như sau:
Kỹ năng là khả năng con người thực hiện một cách có hiệu quả một
công việc nào đó để đạt được mục đích đã xác định bằng cách lựa chọn và áp
dụng những cách thức hành động phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh và
phương tiện nhất định.
Về cấu trúc của kỹ năng các tác giả đều đã xác định gồm có 3 yếu tố:
thi thức về hành động, mục đích hành động và thao tác hành động.
Như vậy kỹ năng chứa đựng trong nó cả tri thức, mục đích và thao tác
hành động. Tùy theo từng loại kỹ năng mà các thành phần trên tham gia vào
cấu trúc đó ở những mức độ khác nhau.
1.1.2. Kỹ năng xã hội
Hiện nay có khá nhiều khái niệm về KNXH, tuỳ từng góc nhìn khác
nhau người ta có những khái niệm về KNXH khác nhau, chẳng hạn:
- Theo Tổ chức Văn hoá, khoa học và giáo dục của Liên hiệp quốc
(UNESCO): KNXH là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng
và tham gia vào cuộc sống hàng ngày – đó là những kỹ năng cơ bản như kỹ
năng đọc, viết, làm tính, giao tiếp ứng xử, giới thiệu bản thân, thuyết trình
trước đám đông, làm việc nhóm, khám phá những thay đổi của bản thân, tư
duy hiệu quả…
- Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): KNXH là những kỹ năng thiết
thực mà con người cần để có cuộc sống an toàn, khoẻ mạnh. Đó là những kỹ
Từ các quan niệm trên về kỹ năng xã hội có thể rút ra nhận xét:
Có nhiều cách biểu đạt kỹ năng xã hội với các quan niệm rộng hẹp khác
nhau tùy theo cách tiếp nhận vấn đề
Với các khái niệm như trên tôi nhận thấy rằng kỹ năng xã hội đều
hướng vào việc giúp con người thay đổi nhận thức, giá trị, thái độ và hành
động theo xu hướng tích cực và mang tính chất xây dựng. Vậy có thể hiểu
khái niệm kỹ năng xã hội một cách như sau: Kỹ năng xã hội là năng lực, khả
12
năng tâm lý - xã hội của con người có thể ứng phó với những thách thức trong
cuộc sống , giải quyết các tình huống một cách tích cực và giao tiếp có hiệu quả.
Kỹ năng xã hội được thiết lập với một nền tảng riêng biệt, được thực
hiện ở những mức độ khác nhau. Do đó mọi người có thể hiểu và thực hành
được. Kỹ năng xã hội được liên hệ mật thiết với những nội dung giáo dục
thực hành giúp chúng ta trả lời được những câu hỏi như: chúng ta cần làm gì,
nên quyết định như thế nào?
Kỹ năng xã hội mang cả tính cá nhân và xã hội. Tính cá nhân bởi vì đó
là khả năng của mỗi cá nhân. Tính xã hội là vì trong mỗi giai đoạn của sự
phát triển xã hội, mỗi tôn giáo, cá nhân được yêu cầu để có sự phù hợp với
những kỹ năng xã hội ấy. Ví dụ: Kỹ năng xã hội cần đến ở những nơi cần đến
ngân sách trợ cấp khác với ở những thị trường kinh tế, kỹ năng xã hội của
những người sống ở những vùng nói khác với những người sống ở vùng
biển…
Theo một cách khác, kỹ năng xã hội là khả năng để mỗi người có thể
ứng phó một cách thích hợp, chắc chắn với từng điều kiện kinh tế, xã hội và
văn hóa khác nhau.
Trong điều kiện kinh tế xã hội của Việt Nam nói riêng và bối cảnh toàn
cầu nói chung, càng ngày chúng ta càng nhận ra tầm quang trọng của việc
thành ở học sinh thông qua con đường đặc trưng - hoạt động giáo dục. Theo
UNICEF giáo dục dựa trên KNXH cơ bản là sự thay đổi trong hành vi nhằm
tạo ra sự cân bằng giữa kiến thức, thái độ và hành vi.
Từ nội hàm của khái niệm KNXH và quan niệm về hoạt động giáo dục
đã trình bày ở trên tác giả luận án đã quan niệm: giáo dục KNXH là một quá
trình với những hoạt động giáo dục cụ thể nhằm tổ chức, điều khiển để học
sinh biết cách chuyển dịch kiến thức (cái học sinh biết) và thái độ, giá trị (cái
học sinh nghĩ, cảm thấy, tin tưởng) thành hành động thực tế (làm gì và làm
cách nào?) một cách tích cực và mang tính chất xây dựng .Giáo dục KNXH
14
cho học sinh là giáo dục cho các em có cách sống trong xã hội hiện đại, là xây
dựng hoặc thay đổi ở các em các hành vi theo hướng tích cực phù hợp với
mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách người học dựa trên cơ sở giúp học
sinh có tri thức, giá trị, thái độ và kỹ năng phù hợp.
Vậy có thể nói rằng: Giáo dục kỹ năng xã hội là giáo dục cách sống tích
cực trong xã hội hiện đại, xây dựng những hành vi lành mạnh và thay đổi
những hành vi, thói quen tiêu cực trên cơ sở giúp họ sinh có thái độ, kiến thức,
kĩ năng, giá trị cá nhân thích hợp với thực tế xã hội. Mục tiêu cơ bản của giáo
dục kỹ năng xã hội là làm thay đổi hành vi của học sinh.
1.1.4. Dự án và dạy học dựa vào dự án
Thuật ngữ “dự án” trong tiếng Anh là “project”,có gốc tiếng La Tinh
là “projicere” có nghĩa là phác thảo, dự thảo, thiết kế.
Trong thuật ngữ quản lý dự án ODA thì dự án là tập hợp các hoạt động
nối tiếp nhau và nỗ lực của con người được tổ chức trong một thời gian nhất
định để hoàn thành những mục tiêu xác định như cung cấp các dịch vụ, sản
phẩm mong muốn. Dự án có thể được chia ra thành những nhiệm vụ nhỏ hơn,
được phối hợp với nhau nhằm đạt được mục tiêu của dự án.
thuyết trình sử dụng các phương tiện nghe nhìn, một vở kịch, một bản báo cáo
viết tay, một trang web hoặc một sản phẩm được tạo ra.
Theo tác giả Phan Hồ Nghĩa thì dạy học dựa vào dự án là một hình thức
dạy học , trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự
kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu.
Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá
trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự
án, kiển tra, điều chỉnh. Tóm lại dạy học theo dự án là một hình thức dạy học
quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học định hướng vào người học. quan
16
điểm dạy học định hướng hoạt động và quan điểm dạy học tích hợp. Dạy học
dựa vào dự án góp phần gắn lí thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà
trường và xã hội, tham gia tích cực vào việc đào tạo năng lực làm việc tự lực,
năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, tinh thần trách
nhiệm và khả năng cộng tác làm việc của người học.
Qua những phân tích trên đây chúng ta thấy rằng có nhiều quan niệm
và định nghĩa khác nhau về dạy học dựa vào dự án, dạy học dựa vào dự án
được nhiều tác giả coi là một hình thức dạy học vì khi thực hiện một dự án, có
nhiều PPDH cụ thể được sử dụng. Tuy nhiên khi không phân bệt giữa phương
pháp và hình thức, người ta cũng gọi là phương pháp dạy học dựa vào dự án,
khi đó cần hiểu đó là phương pháp dạy học theo nghĩa rộng, một phương pháp
dạy học phức hợp. Một cách ngắn gọn và tổng quát, ta hiểu: phương pháp dạy
học theo dự án là một mô hình dạy học mà ở đó, người học tự tiếp thu tri thức
thông qua việc cộng tác học tập, độc lập tư duy giải quyết những nhiệm vụ
thuộc một chủ đề học tập dưới vai trò hướng dẫn, tư vấn, thúc đẩy và cộng tác
của giáo viên.
1.2.Một số vấn đề giáo dục kỹ năng xã hội cho học sinh Tiểu hoc
- Đứng vững trước sự lôi kéo bạn bè và người khác
- Thương lượng
- Giao tiếp có hiệu quả
* Nhóm kỹ năng ra quyết định một cách có hiệu quả
- Tư duy phê phán
- Tư duy sáng tạo
- Ra quyết định
- Giải quyết vấn đề
c. Phân loại theo cách thứ 3: bao gồm
- Các kỹ năng cơ bản: đọc, viết, làm tính…
- Các kỹ năng chung: giải quyết vấn đề, tư duy phê phán…
18
- Các kỹ năng trong những tình huống, ngữ cảnh cụ thể..
Mặc dù phân loại theo nhiều cách khác nhau nhưng có một số kỹ năng
cốt lõi để giáo dục cho học sinh Tiểu học như: KN tự nhận thức; KN tự phục
vụ và bảo vệ; KN ra quyết định; KN kiên định; KN từ chối; KNgiao tiếp; KN
làm chủ bản thân; KN hợp tác; KN tư duy phê phán; KN tìm kiếm và xử lý
thông tin.
1.2.2.Cách tiếp cận giáo dục kỹ năng xã hội cho học sinh lớp 2
“Năm 1996, Uỷ ban quốc tế về giáo dục của UNESCO đưa ra một
báo cáo nhấn mạnh tầm nhìn của giáo dục cho TK 21 dựa trên bốn trụ cột:
học để biết; học để làm; học để tự khẳng định mình; học để cùng chung
sống. Gần 10 năm đầu của TK 21 đã trôi qua, trường học ở Việt Nam của
chúng ta vẫn nặng về “Học để biết”, loay hoay với “Học để làm” và đang
“mịt mù” với 2 trụ cột còn lại. “Kiến thức” vẫn là yếu tố ngự trị gần như
tuyệt đối trong chương trình giảng dạy và cách thức đánh giá người học.
Trong khi đó, một thực tế ai cũng thừa nhận là ngoài kĩ năng chuyên môn (để
người học giúp cải thiện cuộc sống của họ và làm thay đổi xã hội thì cần phải
chú trọng đến việc nắm vững các kỹ năng. Bên cạnh các kỹ năng thực hành,
kỹ năng thể chất, chúng ta còn cần thêm các kỹ năng xã hội - những kỹ năng
làm cho con người có thể học và sử dụng kiến thức để phát triển khả năng
phân tích và phán đoán giúp làm chủ được cảm xúc, cuộc sống và có quan hệ
phù hợp với người khác.
(Nguyễn Thanh Bình. Giáo trình chuyên đề giáo dục kỹ năng sống,
NXB ĐHSP, 2009, Trang 40)
Chương trình hành động Dakar đã tuyên bố rằng: tất cả thế hệ trẻ và
những người lớn có quyền được hưởng một nền giáo dục đảm bảo cho người
học “học để biết, học để làm, học để chung sống với mọi người, học để tự
khẳng định mình” dựa trên bốn trụ cột của giáo dục trong báo cáo của Delors.
Bốn trụ cột này chính là một cách tiếp cận kỹ năng xã hôi dựa trên sự kết hợp
20
giữa khả năng tâm lí xã hội (học để biết, học để chung sống với mọi người,
học để tự khẳng định mình) với các kỹ năng thực hành, kỹ năng tâm vận
động (học để làm).
Do đó cần xác định rõ nội dung các vấn đề cần giáo dục theo cách tiếp
cận 4 trụ cột trong giáo dục thế kỷ XXI, nghĩa là cần xác định rõ những yêu
cầu cụ thể như những chỉ báo trong từng nội dung “Học để biết”, “Học để
chung sống với mọi người’, “Học để tự khẳng định mình”, “Học để làm” là gì
để định hướng hoạt động,đồng thời là cơ sở để đánh giá kết quả của giáo dục
kỹ năng xã hội.
1.3. Một số vấn đề về dạy học dựa vào dự án
1.3.1. Đặc điểm của dạy học dựa vào dự án
Có thể nói rằng dạy học dựa vào dự án là một quá trình học giúp học
sinh củng cố kiến thức và xây dựng được các kỹ năng hợp tác, giao tiếp và
- Người học thường đóng một vai gì đó khi thực hiện dự án.
- Các dự án học tập góp phần gắn liền nhà trường với thực tiễn đời sống
xã hội, với địa phương, với môi trường và có thể mang lại những tác động
tích cực đối với xã hội.
1.3.1.3. Hoạt động học tập phong phú và đa dạng
- Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc môn
học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề có thực mang tính thách đố. Dự án
có tính liên môn, có nghĩa là nhiều môn học liên kết với nhau. Một dự án dù
là của môn nào, cũng phải đòi hỏi kiến thức của nhiều môn học để giải quyết.
Đặc điểm này giúp dự án gần với thực tế hơn vì trong cuộc sống ta cần kiến
thức tổng hợp để làm việc.
- Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu và vận
dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành. Thông qua đó, kiểm
tra, củng cố, mở rộng hiểu biết về lý thuyết cũng như rèn luyện kỹ năng hành
động, tích lũy kinh nghiệm thực tiễn.
22
- Trong dạy học dự án, việc kiểm tra đánh giá đa dạng hơn, kiểm tra
qua hoạt động nhiều hơn, nên giảm kiểm tra kiến thức thuần túy và kiểm tra
viết.
- Trong dạy học dự án, phương tiện học tập đa dạng hơn, công nghệ
thông tin được tích hợp vào quá trình học tập.
1.3.1.4. Kết hợp làm việc theo nhóm và làm việc cá nhân
- Các dự án thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự phân
công và cộng tác làm việc giữa các thành viên.
- Làm việc theo nhóm giúp cho sản phẩm chất lượng hơn, tốn ít thời
gian hơn vì nó kết hợp và phát huy được sở trường của mỗi cá nhân.
- Các dự án đòi hỏi kỹ năng cộng tác làm việc giữa các thành viên, giữa
- Dự án về kinh tế ...
1.3.2.2. Phân loại theo nội dung chuyên môn
- Dự án trong một môn học;
- Dự án liên môn (nội dung bao gồm nhiều môn học khác nhau);
- Dự án ngoài chương trình (dự án không liên quan trực tiếp đến nội
dung các môn học trong chương trình học tập của người học).
1.3.2.3. Phân loại theo quy mô
Người ta phân ra các dự án: nhỏ, vừa, lớn dựa vào:
- Thời gian, chi phí;
- Số người tham gia: nhóm, tổ, lớp, trường, liên trường…
- Phạm vi tác động (ảnh hưởng) của dự án: trong trường, ngoài trường,
khu vực…
Theo K.Frey (2005) đề nghị cách phân chia như sau:
- Dự án nhỏ: thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2-6 giờ học;
- Dự án trung bình: thực hiện trong một ngày đến một tuần hoặc 40 giờ học;
- Dự án lớn: thực hiện với quỹ thời gian lớn, trên một tuần và có thể kéo dài
nhiều tháng.
24
1.3.2.4 . Phân loại theo tính chất công việc
- Dự án “tham quan và tìm hiểu”;
Ví dụ: Dự án tham quan và tìm hiểu một quy trình sản xuất, dịch vụ
(rượu bia, xi măng, đồ gốm…); Dự án tham quan và tìm hiểu việc sử dụng khí
oxi ở bệnh viện …
- Dự án “thiết lập một cơ sở sản xuất, kinh doanh”;
Ví dụ: Dự án xây dựng một cơ sở xử lí hạt giống (lúa, bắp …); Dự án
mở một cửa hàng bán thực phẩm chế biến …
- Dự án “nghiên cứu, học tập”;
xanh,sạch đẹp…
2.CƠ SỞ THỰC TIỄN
Để tìm hiểu thực trạng của việc giáo dục các kỹ năng xã hội cho học
sinh lớp 2 thông qua dạy học dự vào dự án tôi đã tiến hành điều tra, tìm hiểu
thông qua các thầy cô giáo tại trường Tiểu học Hùng Vương theo các nội
dung như sau:
2.1.Thực trạng của việc giáo dục các kỹ năng xã hội cho học sinh lớp 2
Trước tiên tôi đã điều tra về sự hiểu biết của giáo viên về việc giáo dục
các kỹ năng xã hội. Để có được kết quả chính xác và khách quan tôi đã trực
25
Copyright: Tài liệu đại học ©