SKKN: Khai thác sử dụng hiệu quả kênh hình trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si
Mét - Sự nổi - Vật lí 8”
Phần 1
MỞ ĐẦU

I. Đặt vấn đề
Để đào tạo con người phát triển toàn diện, đáp ứng những yêu cầu và thách
thức trong quá trình đổi mới khoa học và kĩ thuật, cần phải cải tiến và hiện đại hóa
phương pháp giảng dạy ở mọi cấp học, ngành học.
Trong bộ môn khoa học và giáo dục, dạy học là một quá trình sư phạm tổng
thể, là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh, học sinh với học sinh
và học sinh với tài liệu học tập nhằm tiếp thu và lĩnh hội những tri thức khoa học.
Nhưng những phương pháp dạy học truyền thống hiện nay hầu như không thể
đáp ứng được nhu cầu lĩnh hội kiến thức cho học sinh, đồng thời mang tính chất
một chiều, khô khan tạo ra cảm giác chán nản cho người học. Điều này đòi hỏi phải
có sự thay đổi về phương pháp trong công tác giảng dạy của người giáo viên, trong
đó phương pháp trực quan và phương pháp thực hành là các phương pháp dạy học
tích cực đang được nhiều giáo viên quan tâm áp dụng. Đặc biệt là phương pháp sử
dụng kênh hình trong dạy học.
Vật lý là một bộ môn khoa học gắn liền với đời sống, là tập hợp tất cả các mối
quan hệ,liên hệ và biểu hiện của sự vật và hiện tượng trong thế giới tự nhiên. Chính
vì thế, môn học này có nhiều đặc điểm phù hợp với phương pháp dạy học bằng hình
ảnh.
Trong chủ đề “Lực đẩy Ác Si Mét - Sự nổi - Vật lý 8”, có đề cập đến nhiều
các hiện tượng về sự nổi của các vật và các thí nghiệm mô tả các hiện tượng về sự
nổi. Nhưng hệ thống hình ảnh trong sách giáo khoa và các sách tham khảo hiện nay
chỉ chứa một số hình ảnh mô tả khái quát về các hiện tượng vật lý đó. Một số
trường hợp ta chỉ ghi nhận được kết quả hiện tượng mà không quan sát được hiện
tượng xảy ra như thế nào. Đặc biệt trong sách giáo khoa không thể có những video
clip, những hình ảnh động để mô tả cụ thể thí nghiệm và các hiện tượng quay của
vật rắn. Việc giáo viên chỉ dùng lời nói thì học sinh rất khó hình dung, việc tiếp thu

8”

GV: Nguyễn Xuân Diệu

2

TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN


SKKN: Khai thác sử dụng hiệu quả kênh hình trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si
Mét - Sự nổi - Vật lí 8”
Phần 2
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lí luận của vấn đề
1. Khái niệm về kênh hình
Kiến thức sách giáo khoa (SGK) Vật lý nói chung và trong SGK Vật lý lớp 8
nói riêng được trình bày bằng nhiều loại ngôn ngữ: ngôn ngữ văn học, ngôn ngữ đồ
hoạ, ngôn ngữ toán học... Ngôn ngữ văn học được trình bày thông qua kênh chữ,
ngôn ngữ toán học được trình bày thông qua công thức, bảng biểu, số liệu... còn các
ngôn ngữ khác được trình bày thông qua kênh hình.
Kênh hình là những kênh thông tin về những đối tượng cần chuyển tải bằng
hình ảnh bao gồm toàn bộ hệ thống hình vẽ, ảnh chụp, video clip, bảng biểu, sơ đồ,
đồ thị… với chức năng chủ yếu là nguồn tri thức, phương tiện minh họa cho bài
học, có giá trị tương đương với kênh chữ.
Trong các môn khoa học xã hội có thể nói vật lý là môn học rất cần sự trợ
giúp của kênh hình với hai chức năng lớn: vừa là phương tiện trực quan sinh động
vừa là nguồn tri thức cốt lõi đối với người học. Những hình ảnh đa màu sắc từ SGK
đến tranh ảnh, hình vẽ, màn hình PowerPoint… không chỉ giúp HS nhận thức được
sự vật hiện tượng vật lý một cách thuận lợi mà còn là nguồn tri thức để các em khai
thác, phát hiện ra những kiến thức vật lý mới mẻ còn ẩn giấu trong kênh hình. Điều

Hình ảnh với tư cách là đặc tả hoặc sự phản ánh khái quát hiện thực khác
quan là một nguồn tri thức là công cụ dạy học quan trọng của vật lý.
Hình ảnh tạo nên những biểu tượng chân thực tạo điều kiện để hình thành
một cách vững chắc khái niệm, kiến thức cơ bản.
Hình ảnh đẹp nhiều màu sác giáo dục thẩm mỹ có tác dụng kích thích hứng
thú học tập của học sinh.
Hình ảnh trực quan về đối tượng mà học sinh có thể quan sát trực tiếp sẽ tạo
ra biểu tượng ban đầu về sự vật, hiện tượng từ đó việc hình thành kiến thức của các
em diễn ra dễ dàng hơn. Thực tế kinh nghiệm dạy học cho thấy, học sinh rất thích
thú với tranh vẽ và hình ảnh.
Học sinh có thể không đọc kênh chữ, tuy nhiên các em tỏ ra thích thú với
kênh hình. Những bức ảnh các em quan sát kỹ hơn, dừng lại lâu hơn, và ở những
bức ảnh còn có khả năng lưu lại trong trí nhớ của học sinh một cách dễ dàng hơn hệ
thống kênh chữ. Hình ảnh hiện nay rất đa dạng và phong phú từ ảnh vẽ, ảnh đen
trắng, ảnh màu của các sự vật hiện tượng được đưa vào sách giáo khao tài liệu tham
khảo.
Ảnh giáo khoa là một nghệ thuật mô tả đối tượng khách quan bằng thông tin
nhằm tác động vào thị giác của con người. Đối tượng ghi bằng máy chụp ảnh. Đặc
điểm cơ bản của ảnh là mô tả sự vật hiện tượng ở trạng thái tĩnh, trong thời gian và
không gian nhất định.
Ảnh giáo khoa cung cấp tư liệu cho thầy trò thực hiện tốt nội dung bài học.
Khác với tranh ảnh phản ánh trực tiếp đối tượng mang tính chân thực. Ảnh còn
chứng minh sự vật đó sự kiện đó, cảnh đó, sự kiện có thật trong cuộc sống. Vì thế
có sức thuyết phục và giúp học sinh có niềm tin vào đối tượng mình nghiên cứu.
Tranh ảnh chân dung có giá trị như các tư liệu lịch sử giúp học sinh hình
thành biểu tượng con người, giúp học sinh hiểu thêm về về nững công trình, những
cống hiến của các nhà khoa học đối với nhân loại.
Một số lưu ý khi sử dụng tranh
Để sử dụng hình ảnh có hiệu quả trước khi lên lớp, giáo viên cần chẩn bị:
+ Nghiên cứu kỹ nội dung kết quả của các tranh ảnh sử dụng: Chuẩn bị, tìm

bất lợi, trong khi nếu khai thác tốt đồ thị ta có thể đưa ra kết quả nhanh và chính
xác.
Sơ đồ trong SGK Vật lý giúp tóm lược một hệ thống kiến thức, hoặc mô tả
ngắn gọn và sơ lược một đặc trưng nào đó của bài học theo ý đồ sư phạm của tác
giả, phần học hay kiến thức vật lý. Khi làm việc với kênh thông tin này, chúng ta
cần xác định sơ đồ này được lập ra để làm gì, cho phần kiến thức nào, dạng tóm tắt
hay so sánh. Nếu tóm tắt hay so sánh thì tóm tắt hay so sánh nội dung gì.
Đặc trưng của môn Vật lý là thí nghiệm, tuy nhiên không phải làm thí
nghiệm nào cũng có thể tiến hành thành công. Nhờ vào bản số liệu sách giáo khoa
mà giáo viên có thể tiến hành thí nghiệm theo ý đồ của mình,hoặc từ số liệu sách
giáo khoa và những số liệu thực tế trong quá trình tiến hành thí nghiệm học sinh có
thể so sánh, đối chiếu, rút ra kết luận.
Một số lưu ý khi sử dụng bảng số liệu, đồ thị
+ Yêu cầu học sinh phải đọc tiêu đề phía trên hoặc phía dưới của bảng số
liệu, để học sinh xác định được đối tượng của bảng số liệu, đồ thị.
- Kỹ thuật khai thác thông tin từ băng đĩa hình, video clip:
Video được xây dựng dựa vào nội dung SGK, hoặc những hiện tượng diễn ra
mà bằng mắt thường HS không tri giác được…Video giúp HS thu nhận thế giới tự
nhiên vào lớp học, xóa bỏ những hạn hẹp về mặt không gian của lớp học và về mặt
thời gian của giờ học. Nhờ các cuốn phim được quay từ trước HS quan sát với tốc
GV: Nguyễn Xuân Diệu

5

TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN


SKKN: Khai thác sử dụng hiệu quả kênh hình trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si
Mét - Sự nổi - Vật lí 8”
độ mong muốn hoặc có thể làm dừng lại hình ảnh để quan sát được các hiện tượng

cho giảng dạy.
3. Vai trò của việc khai thác, sử dụng kênh hình trong dạy học Vật lý
Nếu học sinh được xem clip, thí nghiệm (được thiết kế theo logic của bài
học), tranh ảnh với màu sắc sinh động kết hợp với lời nói của giáo viên thì khả năng
ghi nhớ của cá em sẽ tăng lên. Không những thế, nếu làm được việc này chúng ta sẽ
tạo ra được một bầu không khí học tập sinh động, khơi gợi hứng thú học tập cho các
GV: Nguyễn Xuân Diệu

6

TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN


SKKN: Khai thác sử dụng hiệu quả kênh hình trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si
Mét - Sự nổi - Vật lí 8”
em đồng thời khắc sâu những kiến thức mà các em đã được học. Rõ ràng việc kết
hợp hai hay nhiều phương tiện dạy học sẽ giúp cho học sinh tiếp thu thông tin
nhanh, chính xác và nhớ lâu hơn.
Kênh hình còn phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy, ngôn
ngữ học của học sinh. Đồng thời có ý nghĩa giáo dục tư tưởng tình cảm, cảm xúc
thẩm mỹ rất lớn, góp phần hoàn thiện tri thức.
Với những ý nghĩa trên, kênh hình góp phần to lớn trong việc góp phần nâng
cao chất lượng dạy học môn vật lý, tạo hứng thú, cuốn hút học sinh tham gia tích
cực vào bài giảng, làm cho lớp học sôi động, không buồn tẻ, hiệu quả giảng dạy tốt
hơn, giúp phát huy sức sang tạo, khả năng suy nghĩ độc lập, năng lực nghiên cứu, tư
duy tìm tòi khám phá, năng lực quan sát, khả năng vận dụng lý thuyết vào thực tiễn
của học sinh.
Việc khai thác, sử dụng kênh hình trong dạy học vật lý có những vai trò quan
trọng:
- Kênh hình là phương tiện trực quan của GV, là nguồn tri thức quan trọng

Mét - Sự nổi - Vật lí 8”
+ Nguyên tắc sử dụng đúng lúc:
Sử dụng kênh hình vào lúc cần thiết, lúc HS mong muốn được quan sát,
trong trạng thái tâm lý thuận lợi nhất.Kênh hình xuất hiện đúng lúc nội dung và
phương pháp dạy học cần nói đến.Tránh đưa ra một lúc nhiều kênh hình hoặc nhiều
loại phương tiện trực quan.
+ Nguyên tắc sử dụng đúng chỗ:
Tìm vị trí để giới thiệu kênh hình hoặc phương tiện trực quan trên lớp hợp lý
nhất, giúp HS có thể sử dụng nhiều giác quan nhất, tiếp xúc phương tiện một cách
đồng đều ở mọi vị trí trong lớp, đảm bảo cho toàn lớp có thể quan sát kênh hình một
cách rõ ràng, đảm bảo không làm phân tán tư tưởng của học sinh khi tiến hành các
hoạt động học tập tiếp theo.
+ Nguyên tắc sử dụng đúng cường độ:
Nguyên tắc này chủ yếu đề cập nội dung và phương pháp dạy học sao cho
thích hợp, vừa với trình độ tiếp thu và lứa tuổi của HS.Mỗi loại kênh hình hoặc
phương tiện dạy học có mức độ sử dụng tại lớp khác nhau. Nếu kéo dài việc sử
dụng một loại phương tiện hoặc lặp đi lặp lại nhiều lần trong một buổi học, hiệu quả
của chúng sẽ giảm sút. Việc sử dụng nhiều hình thức, nhiều phương tiện khác nhau
trong một buổi học có ảnh hưởng lớn đến sự tiếp thu của HS, đến hiệu quả sử dụng
phương tiện dạy học. Theo nghiên cứu của các nhà sinh lý học, nếu một dạng hoạt
động được tiếp tục trên 15 phút thì khả năng làm việc sẽ giảm sút rất nhanh. Việc áp
dụng thường xuyên các phương tiện nghe nhìn ở trên lớp dẫn đến sự quá tải thông
tin đối với HS do chưa có đủ thời gian để chuyển hóa lượng thông tin đó. Sử dụng
phương tiện nghe nhìn không quá 3 – 4 lần trong một tuần và kéo dài không quá 20
– 25 phút trong một buổi dạy.
- Những điều giáo viên cần lưu ý khi khai thác và sử dụng kênh hình
Khi sử dụng kênh hình trong dạy học, GV cần chú ý đảm bảo các yêu cầu
sau:
+ Kênh hình phải được sử dụng có hiệu quả cao, đáp ứng được yêu cầu về
nội dung và phương pháp được quy định trong chương trình giáo dục.

thường xuyên. GV khai thác tương đối tốt kênh hình trong SGK, còn với kênh hình
ngoài SGK thì chưa được GV sử dụng nhiều trong giờ học. Giáo viên đã sử dụng
kênh hình trong giảng dạy, tuy nhiên vẫn ảnh hưởng lối truyền thụ cũ. Bởi vậy, học
sinh chưa phát huy hết vai trò chủ thể của nhận thức, để phát huy triệt để tính tích
cực, sự chủ động của HS trong một tiết lên lớp, người GV cần phải huy động các
phương tiện dạy học tối ưu, trong đó việc sử dụng kênh hình phục vụ bài dạy là một
thao tác hữu ích và rất cần thiết.
Các quan niệm của GV về kênh hình có sự nhận thức khác nhau. Từ đó dẫn
đến hướng sử dụng kênh hình của GV khác nhau:
- Nếu coi kênh hình là phương tiện minh họa, thì GV là người chủ động
trong hoạt động dạy học. GV trình bày kiến thức xong rồi giới thiệu kênh hình để
minh họa cho nội dung vừa trình bày, nhằm củng cố bài học.
- Nếu coi kênh hình là nguồn kiến thức, thì GV sẽ tổ chức cho HS khai thác
tri thức từ kênh hình, thông qua hướng dạy học tích cực bằng hệ thống câu hỏi và
bài tập mà GV chuẩn bị trước.
Tuy nhiên kênh hình được GV sử dụng chủ yếu mang tính chất minh họa,
chưa sử dụng kênh hình là nguồn khai thác tri thức hoặc dùng giải các bài tập.
Như vậy giáo viên đã nhận thức được sự cần thiết của sử dụng kênh hình
trong dạy học. Nhưng trong thực tế thì việc sử dụng kênh hình trong dạy học còn
nhiều hạn chế. Một mặt trong đó là do điều kiện vật chất khó khăn, điều kiện thiết
bị dạy học ở trường phổ thông còn thiếu (máy chiếu…), mặt khác mất nhiều thời
gian chuẩn bị, một số GV khả năng sử dụng công nghệ thông tin còn hạn chế, nên
việc khai thác kênh hình vào dạy học có hiệu quả chưa cao.

GV: Nguyễn Xuân Diệu

9

TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN



8E

Tổng

sl

%

sl

%

sl

%

sl

%

sl

%

sl

%

10


18

64,3

18

60

16

53,6

89

61

Qua số liệu khảo sát ta thấy độ hứng thú của học sinh khi học chủ đề này là
chưa cao, dẫn đến khó hiểu bài từ đó lơ là chểnh mảng trong học tập, thậm chí có
em cúp học, ảnh hưởng tới sự tiếp thu kiến thức, kết quả học tập chưa cao. Điều này
thể hiện qua các bài kiểm tra :
Bảng 2: Kết quả kiểm tra 15 phút chủ đề “Lực đẩy Ác Si Mét - Sự nổi - Vật
lý 8”, tháng 12 năm học 2017-2018
Lớp
Mức độ
Trên trung
bình
Dưới trung
bình


%

sl

%

9

30

10

34,5

11

39,3

11

36,7

12

41,4

53

36,3



TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN


SKKN: Khai thác sử dụng hiệu quả kênh hình trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si
Mét - Sự nổi - Vật lí 8”
thụ theo lối thuyết trình, giảng giải GV nên sử dụng các phương pháp dạy tích cực
kết hợp với kênh hình. Hầu hết HS đều có mong muốn GV khai thác nhiều hơn nữa
hệ thống kênh hình cho bài học vật lý, đặc biệt là các loại kênh hình mà các em yêu
thích.
III. Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
1. Giải pháp 1: Bám sát mục tiêu, chuẩn kiến thức, kĩ năng của chủ đề “Lực
đẩy Ác Si Mét - Sự nổi” Vật lý 8
1.1. Mục tiêu
Bài “Lực đẩy Ác Si Mét - Sự nổi” vật lý 8 nghiên cứu về tác dụng của lực
đấy Ác Si Mét liên quan đến sự nổi của vật, là một trong những nội dung kiến thức
quan trọng trong chương cơ học của vật lý 8.
Bài này giúp học sinh có kĩ năng giải quyết các vấn đề liên quan đến lực đẩy
Ác Si Mét và sự nổi. Từ đó tạo được khả năng vận dụng các kiến thức trong bài để
giải quyết các vấn đề của thực tế.
Bài này có nhiều kiến thức liên quan đến đời sống và thực tiễn nên hình
thành cho học sinh một hứng thú học tập, một thái độ học tập tích cực và yêu thích
môn học hơn.
1.2. Nội dung cơ bản
1.2.1 Chuẩn kiến thức, kỹ năng
- Mô tả được hiện tượng về sự tồn tại của lực đẩy Ác-si-mét
- Viết được công thức tính độ lớn lực đẩy, nêu được đúng tên đơn vị đo các
đại lượng trong công thức.
- Nêu được điều kiện nổi của vật.
- Giải thích được các hiện tượng vật lí liên quan đến lực đẩy Ác-si-mét, sự

Vật chìm xuống khi lực đẩy Ác si mét FA nhỏ hơn trọng lượng P: FA < P
Vật nổi lên khi : FA > P
Vật lơ lửng trong chất lỏng khi: FA = P
- Độ lớn của lực đẩy Ác si mét khi vật nổi lên trên mặt chất lỏng: Khi vật nổi
lên trên mặt chất lỏng thì lực đẩy Ác – si – mét FA = d. V, trong đó V là thể tích của
phần vật chìm trong chất lỏng, (không phải thể tích của vật), d là trọng lượng riêng
của chất lỏng.
Lưu ý: Khi nhúng chìm vật rắn vào trong một bình chất lỏng thì có ba trường
hợp xảy ra: Vật chìm xuống; Vật nằm lơ lửng trong lòng chất lỏng; Vật nổi lên trên
mặt chất lỏng.
+ Trường hợp vật đang chìm xuống, nằm lơ lửng trong chất lỏng và đang nổi
lên, là những trường hợp tương đối dễ để phân tích và HS thường mắc phải sai lầm.
tuy nhiên, trường hợp vật đã nằm yên ở đáy bình và nhất là trường hợp vật nằm yên
trên mặt chất lỏng, là những trường hợp mà HS dễ nhầm lẫn.
+ Trường hợp vật đã nằm yên ở đáy bình, HS thường chỉ hiểu trong trường
hợp này P > FA mà không chú ý là khi đã nằm yên ở đáy bình thì các lực tác dụng
lên vật phải cân bằng nhau:
P = FA + F'
Trong đó F’ là lực của đáy bình tác dụng lên vật.
+ Trường hợp vật nằm yên trên mặt chất lỏng, HS thường cho rằng trong
trường hợp này FA > P mà không thấy là khi vật đã nằm yên thì các lực tác dụng lên
vật phải cân bằng nhau:
FA = P
Tới đây, HS lại hay mắc sai lầm về giá trị độ lớn của lực đẩy Ac- si- mét FA
trong khi áp dụng công thức F A = d. V, HS thường cho V là thể tích của vật, không
thấy V chỉ là thể tích của phần vật bị chìm trong chất lỏng.
Do vậy HS cần lưu ý rằng:
+ Khi vật nằm yên, các lực tác dụng vào vật phải cân bằng nhau.

GV: Nguyễn Xuân Diệu

thì kênh hình được trình bày trong SGK phải có một sự nhất quán với kênh chữ, nội
dung biểu hiện phải tập trung vào nội dung quan trọng tránh lồng ghép quá nhiều
nội dung vào một đơn vị hình làm rối kênh hình.
- Tính sư phạm
Để đảm bảo được tính sư phạm thì kênh hình được xây dựng phải có sự
nghiên cứu kĩ về nội dung và về phương pháp cũng như đặc điểm tâm lý lứa tuối
của HS.
Bản thân HS cũng giống như trang giấy trắng, chính quá trình học tập rèn
luyện trong nhà trường phổ thông đã góp phần hình thành nên nhân cách và phẩm
chất của các em. Do vậy khi lựa chon, thiết kế kênh hình phục vụ dạy học, tính sư
phạm còn thể hiện ở sự thống nhất về kí hiệu, phương pháp thể hiện.
- Tính thẩm mĩ
Kênh hình được sử dụng trong giảng dạy vật lý phải đảm bảo tính thẩm mĩ
cao, các đường nét, màu sắc... phải hài hoà, cân đối. Tính thẩm mĩ vừa có tác dụng
GV: Nguyễn Xuân Diệu

13

TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN


SKKN: Khai thác sử dụng hiệu quả kênh hình trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si
Mét - Sự nổi - Vật lí 8”
thu hút học tập của HS vừa có tác dụng giáo dục óc thẩm mĩ cho HS.
2.2. Khai thác kênh hình trong sách giáo khoa
Tùy vào đặc điểm của đối tượng nhận thức mà GV sử dụng kênh hình trong
SGK để tổ chức hoạt động nhận thức của HS, sao cho mỗi loại kênh hình đó là
phương tiện hữu hiệu nhất để HS lĩnh hội tri thức một cách dễ dàng và hiệu quả.
Tuy nhiên do khuôn khổ có hạn của SGK nên ngoài kênh hình trong SGK cần khai
thác thêm kênh hình ngoài SGK.

Hình 2. Một số hình ảnh ngoài SGK

Hình 3. Một số ảnh động và thí nghiệm ảo bằng powerpoint

Hình 4. Một số video thí nghiệm ngoài SGK

GV: Nguyễn Xuân Diệu

15

TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN


SKKN: Khai thác sử dụng hiệu quả kênh hình trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si
Mét - Sự nổi - Vật lí 8”
3. Giải pháp 3: Dựa vào mục tiêu để lựa chọn kênh hình phù hợp với bài học
Dựa vào mục tiêu của bài mà GV có sự lựa chọn kênh hình trong hay ngoài
SGK phù hợp. Dựa vào hệ thống kênh hình trên tôi xin đưa ra một số hướng sử
dụng.
3.1. Đối với bài “Lực đẩy Ác-si-mét”
GV có thể dùng hình ảnh trong sách giáo khoa như sau:
Phần mở bài ta có thể dùng hình ảnh kéo gàu nước dưới giếng lên để phát
hiện có lực đẩy từ dưới lên.

Hình 5. Kéo gàu nước từ giếng lên

Tuy nhiên hiện nay rất ít gia đình sử dụng gàu nước nên học sinh rất khó
nhận ra, chúng ta có thể dùng thí nghiệm ảo sự nổi lên của khúc gỗ thì học sinh rất
dễ nhận ra có lực đẩy khúc gỗ nỗi lên mặt nước.



17

TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN


SKKN: Khai thác sử dụng hiệu quả kênh hình trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si
Mét - Sự nổi - Vật lí 8”
3.2. Đối với bài “Sự nổi”
GV có thể dùng một số kênh hình sau:
GV có thể cho HS xem hình ảnh, thí nghiệm, liên quan đến sự nổi của viên
bi gỗ, viên bi sắt, và con tàu để tạo ra vấn đề cần giải quyết.

Hình 10. Thí nghiệm ảo về sự nổi của các vật

Ở nội dung điều kiện vật chìm, vật nổi GV có thể làm thí nghiệm trực tiếp
hoặc cho HS xem clip về trứng chìm trứng nổi, hoặc clip về sự nổi của ống hút và
các hình động biểu diễn lực để học sinh dễ hiểu

Hình 11. Clip thí nghiệm trứng chìm, trứng nổi

Hình 12. Clip sự nổi của cái ống hút
GV: Nguyễn Xuân Diệu

18

TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN


SKKN: Khai thác sử dụng hiệu quả kênh hình trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si

Hình 25. Rác thải gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng các sinh vật

Hình 26. Mặc áo phao để tránh đuối nước

Hình 27. Biển chết

GV: Nguyễn Xuân Diệu

20

TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN


SKKN: Khai thác sử dụng hiệu quả kênh hình trong dạy học chủ đề “Lực đẩy Ác Si
Mét - Sự nổi - Vật lí 8”
Ví dụ minh họa: soạn bài “Sự nổi – Vật lý lớp 8”
1. Mục tiêu
a. Kiến thức
- Giải thích được khi nào vật nổi, chìm
- Nêu được điều kiện nổi của vật
- Biết được khi vật nổi trên mặt thoáng chất lỏng thì FA = P
- Biết vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng liên quan đến sự nổi
của vật
b. Kĩ năng
- HS biết làm thí nghiệm về sự nổi của vật trong chất lỏng
- Giúp các em rèn tốt khả năng tư duy, thảo luận nhóm, thu thập thông tin,
phân tích, liên hệ thực tế.
- Biết vận dụng kiến thức trong giải quyết vấn đề.
c. Thái độ
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, biết bảo vệ môi trường ở địa phương

Mét - Sự nổi - Vật lí 8”
Hoạt động của GV và HS
Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới
(3 phút)
- Giới thiệu bài mới:
+ Cho HS làm thí nghiệm ảo và quan sát hiện
tượng khi thả hòn bi gỗ và hòn bi sắt vào nước.

Nội dung

- HS tiến hành thí nghiệm, quan sát hiện tượng và
đưa ra câu trả lời: hòn bi sắt chìm, hòn bi gỗ nổi.
+ Thế tại sao con tàu bằng thép nặng hơn hòn bi
thép lại nổi còn hòn bi thép thì chìm?

-GV nêu vấn đề: Khi nào vật nổi? vật chìm?
Họat động 2: Tìm hiểu điều kiện vật nổi, vật
chìm. (10 phút )
- Khi một vật nằm trong chất lỏng chịu tác dụng
của những lực nào? Nhận xét về phương và chiều
của hai lực đó?
- HS trả lời:
- GV làm thí nghiệm biểu diễn trong 3 trường hợp
khi thả vật vào chất lỏng .

I. Điều kiện để vật nổi, vật
chìm
- C1: Một vật nhúng chìm trong
chất lỏng chịu tác dụng của hai
lực: Trọng lực P, Lực đẩy

FA
Vật CĐ
xuống
dưới

F

P
b)P = FA
Vật lơ
lửng
trong
chất
lỏng

P
c) P
P
- Vật lơ lửng trong chất lỏng
khi FA=P

- Chuyển ý: một vật nổi hay chìm nó phụ thuộc

Miếng gỗ nổi vì FA > P

- Yêu cầu các nhóm nhận xét, bổ sung
- Cho HS thảo luận theo nhóm bàn trả lời C4.
- khi miếng gỗ nổi trên mặt nước trọng lượng P
của nó và lực đẩy Ác-si-mét có bằng nhau không.
Tại sao?
- Gv chốt lại: vật nổi lên khi F A > P, khi lên trên
mặt thoáng thể tích phần vật chìm trong chất lỏng
giảm -> FA giảm và FA = P thì vật nổi lên trên mặt
thoáng.
- GV giới thiệu: độ lớn của lực đẩy Ác-si-mét
được tính bằng biểu thức:
FA = d.V . Trong đó
d là trọng lượng riêng của chất lỏng, còn V là gì?
Yêu cầu HS trả lời C5
- GV nhấn mạnh lại.
Hoạt động 4: Vận dụng
(15 phút)
- HS nghiên cứu và tóm tắt yêu cầu C6.
C6 : biết P=dv.V và FA= dl. V chứng minh
- Vật chìm xuống khi dl < dv
- Vật sẽ lơ lửng trong chất lỏng khi dl = dv
- Vật sẽ nổi lên trong chất lỏng khi dl > dv
C7- Hãy giúp Bình trả lời An trong phần mở bài,
GV: Nguyễn Xuân Diệu

24

C4: khi miếng gỗ nổi trên mặt

và các loài cá
lượng riêng lớn hơn trọng
lượng riêng của nước nên bị
chìm. Tàu làm bằng thép nhưng
người ta thiết kế có các khoảng
trống để trọng lượng riêng của
các con tàu nhỏ hơn trọng
lượng riêng của nước biển nên
con tàu có thể nổi được trên
- Treo hình ảnh minh họa hiện tượng tràn dầu trên
mặt nước.
biển làm cá chết.
C8: Thả một hòn bi thép vào
thủy ngân thì bi thép nổi vì
trọng lượng riêng của thép nhỏ
hơn trọng lượng riêng của thủy
ngân
Tại Các hoạt động khai thác và vận
chuyển dầu có thể làm rò rỉ dầu
lửa. Vì dầu nhẹ hơn nước nên
dầu nổi trên mặt nước. Lớp dầu
này ngăn cản việc hòa tan oxy
trong nước vì vậy sinh vật
không lấy được oxy sẽ chết

sao dầu nổi trên biển? vì sao cá chết?
- Chốt lại câu trả lời đúng.

- Theo các em chúng ta cần làm gì để bảo vệ môi
trường?