ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

HỒ THỊ CẨM PHƯƠNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM
SÁT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC - CHI NHÁNH
ĐÀ NẴNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA
CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG

Đà Nẵng - Năm 2017


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

HỒ THỊ CẨM PHƯƠNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM
SÁT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC - CHI NHÁNH
ĐÀ NẴNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA
CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
Mã số: 60.34.02.01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. LÂM CHÍ DŨNG

Đà Nẵng - Năm 2017



GIÁM SÁT NGÂN HÀNG............................................................................ 23
1.4.1. Các nhân tố bên ngoài...................................................................23
1.4.2. Các nhân tố bên trong...................................................................24
1.5. KINH NGHIỆM VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA,
GIÁM SÁT NGÂN HÀNG Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI...............26
1.5.1. Tổ chức hoạt động thanh tra, giám sát của một số NHTW...........26
1.5.2. Về hoạt động thanh tra, giám sát của một số NHTW...................26
1.5.3. Bài học kinh nghiệm đối với việc hoàn thiện công tác thanh tra,
giám sát của NHTW Việt Nam....................................................................... 30
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT
TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NHNN CHI NHÁNH TP ĐÀ
NẴNG ĐỐI VỚI CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN.......................................32
2.1. KHÁI QUÁT VỀ NHNN CHI NHÁNH TP ĐÀ NẴNG.........................32
2.1.1. Cơ cấu tổ chức và chức năng nhiệm vụ của NHNN Chi nhánh TP
Đà Nẵng.......................................................................................................... 32
2.1.2. Nhiệm vụ của Thanh tra, giám sát NHNN Chi nhánh TP Đà Nẵng
................................................................................................................ 34
2.2. KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG TRÊN
ĐỊA BÀN TP ĐÀ NẴNG................................................................................37
2.2.1. Đặc điểm hoạt động của các TCTD trên địa bàn TP Đà Nẵng.....37
2.2.2. Tình hình hoạt động cơ bản của các TCTD trên địa bàn TP Đà
Nẵng................................................................................................................42
2.3. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT TRONG
LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NHNN CHI NHÁNH TP ĐÀ NẴNG...........43
2.3.1. Cơ cấu tổ chức Cơ quan thanh tra, giám sát NHNN Việt Nam nói
chung và NHNN Chi nhánh TP Đà Nẵng nói riêng........................................43
2.3.2. Quy trình và nội dung hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực
tín dụng tại NHNN Chi nhánh TP Đà Nẵng....................................................45


HĐQT

: Hội đồng quản trị

HĐTD

: Hợp đồng tín dụng

KSNB

: Kiểm soát nội bộ

NHNN

: NHNN

NHTM

: Ngân hàng thương mại

NHTW

: Ngân hàng trung ương

QTDND

: Quỹ tín dụng nhân dân

TCTD


Thống kê số lượng đơn vị giao dịch của các TCTD

38

2.2.

Tốc độ tăng trưởng tín dụng qua các năm

39

2.3.

Nguồn vốn huy động tại chỗ của các chi nhánh NHTM từ
năm 2014 đến 2016

40

2.4.

Kết quả xử lý nợ xấu năm 2016

41

2.5.

Tình hình hoạt động ngân hàng trong 3 năm 2014-2016

42


Tên sơ đồ

Trang

2.1.

Sơ đồ bộ máy tổ chức của NHNN Chi nhánh TP Đà Nẵng

33

2.2.

Mô hình tổ chức của Cơ quan TTGS NHNN Việt Nam

44


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với chính sách đổi mới và phát triển kinh tế tích cực của Chính phủ
Việt Nam nhằm xây dựng một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa, hệ thống các NHTM ở Việt Nam trong những năm qua có những bước
phát triển mạnh mẽ và tiếp tục hứa hẹn triển vọng phát triển tốt đẹp. Tuy
nhiên, hệ thống các ngân hàng thương mại ở Việt Nam đang đứng trước nhiều
nguy cơ và rủi ro gây mất an toàn hoạt động do những yếu kém nội tại của hệ
thống ngân hàng; bất cập về khuôn khổ pháp lý, cơ chế quản lý, thanh tra,
giám sát ngân hàng; môi trường hoạt động ngân hàng tiềm ẩn nhiều rủi ro
trong bối cảnh tự do hóa tài chính, hội nhập kinh tế quốc tế và hiện đại hóa

nền kinh tế thì hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng của NHNN chi nhánh
đối với các NHTM trên địa bàn ngày càng phải được hoàn thiện, nhất là trong
lĩnh vực tín dụng.
Qua nghiên cứu, tham khảo các công trình nghiên cứu trước đây vẫn còn
một số hạn chế nhất định do chỉ nghiên cứu trên một số khía cạnh, các thông
tin, dữ liệu đã cũ chưa được cập nhật. Các khoảng trống này sẽ được học viên
tiếp tục nghiên cứu trong đề tài: “Hoàn thiện công tác thanh tra, giám sát của
Ngân hàng Nhà nước - Chi nhánh Đà Nẵng đối với hoạt động tín dụng của
các ngân hàng thương mại trên địa bàn”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu các vấn đề về hoạt động thanh tra, giám
sát trong lĩnh vực tín dụng của NHNN đối với NHTM từ đó đề xuất các giải
pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực
tín dụng của NHNN Chi nhánh TP Đà Nẵng đối với các NHTM trên địa bàn.
Từ những mục tiêu trên, các câu hỏi nghiên cứu được đặt ra như sau:
- Nội dung của hoạt động thanh tra, giám sát là gì? Các tiêu chí đánh giá


3

và các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra, giám sát của NHNN đối
với hoạt động tín dụng của NHTM?
- Thực trạng công tác thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của
NHNN Chi nhánh TP Đà Nẵng đối với các NHTM trên địa bàn? Những mặt
đạt được và những hạn chế, nguyên nhân?
- Cần tiến hành những giải pháp gì để hoàn thiện công tác thanh tra,
giám sát trong lĩnh vực tín dụng của NHNN Chi nhánh TP Đà Nẵng đối với
các NHTM trên địa bàn?
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động Thanh tra, giám sát của NHNN TP

NHTM trên địa bàn, sử dụng các phương pháp phân tích thống kê để đánh giá
khái quát về tình hình hoạt động ngân hàng trên địa bàn và thực trạng hoạt
động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của NHNN Chi nhánh TP Đà
Nẵng đối với các NHTM trên địa bàn. Đề tài cũng sẽ vận dụng phương pháp
khảo sát ý kiến đối với các cán bộ trực tiếp tham gia công tác thanh tra, giám
sát cũng như cán bộ lãnh đạo.
- Sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, đồng thời vận dụng các
phương pháp khảo sát, lấy ý kiến trực tiếp của một số thanh tra viên, thanh tra
viên chính đã trực tiếp tham gia công tác thanh tra, giám sát ngân hàng
thương mại để nắm bắt thông tin và thu thập thêm ý kiến nhận xét, đánh giá
và đề xuất những giải pháp thực tiễn để khắc phục những bất cập, tồn tại một
cách tốt nhất.
5. Bố cục đề tài
Ngoài phần mở đầu thì đề cương luận văn gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực
tín dụng của NHTW đối với NHTM.
Chương 2: Thực trạng hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín
dụng của NHNN Chi nhánh TP Đà Nẵng đối với các NHTM trên địa bàn.
Chương 3: Khuyến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra, giám sát
trong lĩnh vực tín dụng của NHNN Chi nhánh TP Đà Nẵng đối với các


5

NHTM trên địa bàn.
6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu và tra cứu trên các phương tiện
thông tin, thư viện, các báo, tạp chí và một số nguồn thông tin khác cho thấy
trong thời gian gần đây, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động
thanh tra, giám sát Ngân hàng và đưa ra một số giải pháp để nâng cao hiệu

xử lý thông tin để phục vụ cho hoạt động giám sát từ xa còn lạc hậu; Các tiêu
chuẩn, chuẩn mực an toàn hoạt động của Việt Nam còn có nhiều sự khác biệt
so với thế giới; các cơ quan giám sát cùng một lúc kiêm nhiệm nhiều chức
năng như cấp phép, ban hành cơ chế - chính sách, kiểm tra, thanh tra, giám sát
hoạt động của các định chế tài chính nên dễ gây ra xung đột lợi ích và những
rủi ro đạo đức trong hoạt động công tác.
Từ các thách thức nêu trên, tác giả đề xuất một số giải pháp như: xây
dựng hệ thống “Giám sát an toàn vĩ mô”; xây dựng hệ thống “Cảnh báo sớm
khủng hoảng”; xây dựng hệ thống “Giám sát, xếp hạng TCTD theo chuẩn
CAMELS”; tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức, thanh tra, giám sát ngân
hàng theo hướng nâng cao tính tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa
phương và tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý, giám sát có liên
quan ở trong nước và quốc tế; tăng cường số lượng và chất lượng cán bộ
thanh tra, giám sát ngân hàng.
- Tác giả Phan Diên Vỹ với bài viết “Một số bất cập trong hoạt động
thanh tra, giám sát ngân hàng ở Việt Nam hiện nay” đăng trên Tạp chí Kinh
tế & Phát triển (Đại học kinh tế quốc dân) số 220 (II) tháng 10 năm 2015. Bài
viết này phân tích một số bất cập trong hoạt động thanh tra, giám
sát ngân hàng ở Việt Nam hiện nay. Kết quả nghiên cứu cho thấy sau thời gian
thực hiện tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, Việt Nam đã đạt được nhiều thành
công như sáp nhật lại một số ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu trong giới hạn cho phép,
nhưng hoạt động thanh tra, giám sát của ngân hàng đang còn nhiều bất


7

cập như dữ liệu đầu vào phục vụ cho thanh tra, giám sát chưa phản ánh chính
xác thực tế, công nghệ thông tin phục vụ cho hoạt động thanh tra, giám sát
còn lạc hậu… Từ đó bài viết đưa ra một số kiến nghị để hoàn thiện công tác
thanh tra, giám sát ngân hàng trong thời gian tới.

Trường Đại học Tây Nguyên. Đề tài được viết trên cơ sở kết hợp lý luận về
hoạt động thanh tra ngân hàng, sự cần thiết phải nâng cao chất lượng thanh tra
ngân hàng, các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thanh tra ngân hàng đối với
sự phát triển an toàn, lành mạnh và hiệu quả của hệ thống ngân hàng trong
việc đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế hiện nay. Dựa trên những cơ sở lý luận
đó bài viết đi vào nghiên cứu thực trạng, từ đó phân tích, đánh giá hoạt động
thanh tra của NHNN Chi nhánh tỉnh Đắk Lắk với những kết quả đạt được,
những vấn đề còn tồn tại và nguyên nhân của nó. Từ đó, luận văn đưa ra
những giải pháp khắc phục nhằm nâng cao chất lượng thanh tra của NHNN
Chi nhánh tỉnh Đắk Lắk, và đưa ra những kiến nghị đối với Chính phủ,
NHNN Việt Nam, Bộ Tài chính và các TCTD để hỗ trợ cho hoạt động thanh
tra tại NHNN Chi nhánh tỉnh Đắk Lắk được nâng cao hơn, hiệu quả hơn, đáp
ứng yêu cầu phát triển của hệ thống ngân hàng trong giai đoạn hiện nay. Phạm
vi nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu của đề tài là chất lượng thanh tra của
NHNN về hoạt động của các TCTD trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong 03 năm
2012- 2014. Mặc dù đề tài đề cập đến việc nâng cao chất lượng thanh tra
nhưng chỉ đánh giá được trong một thời gian ngắn 03 năm trở lại đây, nên
chưa thể bao quát được một cách tổng thể những thực trạng của hoạt động
thanh tra, giám sát từ đó có những giải pháp tổng quan hơn cho việc nâng cao
chất lượng thanh tra của NHNN về hoạt động của các TCTD trên địa bàn tỉnh
Đắk Lắk.
- Luận văn thạc sỹ “Hoàn thiện hoạt động giám sát của NHNN chi
nhánh Đà Nẵng đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn” của tác
giả Mai Thị Vân Anh, bảo vệ năm 2015 tại Đại học Đà Nẵng. Luận văn đã hệ
thống hóa các vấn đề lý luận về đổi mới hoạt động giám sát và Phân tích thực
trạng hoạt động giám sát của NHNN Chi nhánh TP Đà Nẵng đối với các
NHTM trên địa bàn; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới hoạt động


9

10

quan đến quản lý nhà nước trên nhiều lĩnh vực khác nhau, đồng thời mang
tính chuyên ngành, chuyên môn cao; đây là đề tài mang tầm vĩ mô cấp Nhà
nước. Các công trình nghiên cứu trên nghiên cứu ở những khía cạnh khác
nhau với đối tượng, phạm vi khác nhau từ đó đưa ra những giải pháp chỉ phù
hợp với từng thời kỳ khác nhau, vì vậy tác giả tiếp tục mạnh dạn nghiên cứu
về đề tài này nhưng xét trên một phạm vi khác để làm phạm vi nghiên cứu,
với mong muốn đóng góp những ý kiến mới để hoàn chỉnh vấn đề nghiên cứu
và tìm ra giải pháp có thể vận dụng vào thực tiễn công tác thanh tra, giám sát
ngân hàng tại NHNN đối với các Ngân hàng thương mại trên địa bàn TP Đà
Nẵng, đem lại hiệu lực quản lý Nhà nước ngày càng tốt hơn.


11

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH
TRA, GIÁM SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN
DỤNG CỦA NHTW ĐỐI VỚI NHTM
1.1. TỔNG QUAN VỀ NHTW
1.1.1. Khái niệm về NHTW
NHTW là cơ quan đặc trách quản lý hệ thống tiền tệ của quốc gia, nhóm
quốc gia, vùng lãnh thổ và chịu trách nhiệm thi hành chính sách tiền tệ, là
người cho vay cuối cùng, đảm bảo an toàn, tránh nguy cơ đổ vỡ của cả hệ
thống ngân hàng. Mặc dù vậy, hoạt động kinh doanh của NHTW cũng nhằm
mục tiêu quản lý chứ không vì mục đích lợi nhuận. NHTW là ngân hàng duy
nhất được phép phát hành tiền của mỗi quốc gia, là một định chế công cộng
chịu trách nhiệm trong việc quản lý và điều tiết các vấn đề liên quan đến tiền

- NHTW có quyền quyết định, thay đổi tỷ lệ dự trữ bắt buộc mà các ngân
hàng phải thi hành.
- NHTW tiến hành thanh tra, kiểm tra các ngân hàng nhằm giúp cho các
ngân hàng lành mạnh, trên cơ sở đó bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và lợi
ích chung của nền kinh tế.
- NHTW ấn định lãi suất, lệ phí, hoa hồng áp dụng cho các ngân hàng,
quy định các thể lệ điều hành các nghiệp vụ…
- NHTW mở tài khoản giao dịch và tổ chức thanh toán bù trừ cho các
ngân hàng: là cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại
hối và ngân hàng, NHTW chịu trách nhiệm ban hành các hình thức thanh
toán, các chế độ, quy trình kế toán thanh toán cho toàn bộ hệ thống ngân hàng
áp dụng. Đồng thời, chính NHTW là người tổ chức và chủ trì thanh toán cho
các ngân hàng trung gian khi họ có các khoản thanh toán lẫn nhau và cùng
tìm đến NHTW để thực hiện việc thanh toán. Việc thanh toán qua NHTW có
thể được thực hiện bằng thanh toán từng lần hoặc thanh toán bù trừ.


13

- NHTW tái cấp vốn cho các ngân hàng dưới hình thức cho vay thế chấp
hay ứng trước; chiết khấu, tái chiết khấu giấy tờ có giá…
- Cung cấp các thiết bị ngân hàng cho các ngân hàng trung gian…
c. Chức năng quản lý nhà nước
Nội dung của chức năng này được thể hiện trên các phương diện quản lý
nhà nước về tiền tệ, tín dụng và ngân hàng:
- NHTW xây dựng và thực thi chính sách tiền tệ quốc gia. Quản lý nhà
nước về các hoạt động tiền tệ, tín dụng và ngân hàng đối nội cũng như đối ngoại.

- Nhận tiền gửi của Kho bạc Nhà nước cho ngân sách nhà nước vay khi
ngân sách bị thiếu hụt tạm thời hoặc bội chi, quản lý dự trữ ngoại hối quốc gia.

Mục đích hoạt động thanh tra nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản
lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền
biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp
luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật;
phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động
quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của
cơ quan, tổ chức, cá nhân.
1.2.2. Khái niệm thanh tra, giám sát Ngân hàng
Hoạt động cơ bản của NHNN là thực hiện quản lý nhà nước về các hoạt
động tiền tệ, tín dụng, thanh toán và ngoại hối trong cả nước nhằm ổn định giá
trị của đồng tiền và điều chỉnh các tổ chức kinh doanh tiền tệ hoạt động theo
đúng pháp luật. Vì vậy TTNH là hoạt động thanh tra chuyên ngành.
Hoạt động ngân hàng luôn gắn liền với rủi ro và chấp nhận rủi ro, rủi ro
trong hoạt động luôn là mối đe dọa đến sự an toàn và phát triển bền vững của
hệ thống các TCTD. Vì vậy, việc thanh tra, giám sát hoạt động của các TCTD
là điều cần thiết nhằm ngăn chặn và giảm thiểu tối đa rủi ro có thể xảy ra, bảo
đảm việc chấp hành pháp luật về tiền tệ và ngân hàng của các TCTD giúp
hoạt động của hệ thống TCTD được an toàn, ổn định.
Mục đích thanh tra, giám sát của NHTW nhằm góp phần bảo đảm sự
phát triển an toàn, lành mạnh của hệ thống các tổ chức tín dụng và hệ thống
tài chính; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền và khách hàng


15

của tổ chức tín dụng; duy trì và nâng cao lòng tin của công chúng đối với hệ
thống các tổ chức tín dụng; bảo đảm việc chấp hành chính sách, pháp luật về
tiền tệ và ngân hàng; góp phần nâng cao hiệu quả và hiệu lực quản lý nhà
nước trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng.
Thanh tra, giám sát của NHTW hoạt động theo nguyên tắc phải tuân theo

trọng tâm tiến hành, đặc biệt chú trọng tới khâu kiểm toán độc lập như một
công cụ quan trọng để phục vụ cho công tác thanh tra, giám sát hoạt động các
NHTM. Riêng với đối tượng thanh tra, giám sát lại có sự khác biệt, ở một số
nước thực hiện thanh tra, giám sát tất cả các đối tượng tham gia hoạt động
ngân hàng ở cả Hội sở chính và tại các chi nhánh; còn ở một số nước khác,
việc thanh tra giám sát chủ yếu chỉ tập trung tại Hội sở chính, chỉ thanh tra,
giám sát chi nhánh của NHTM khi cần thiết.
Nội dung hoạt động của thanh tra, giám sát gồm:
(i) Hoạt động giám sát:
NHNN giám sát thường xuyên việc thực hiện quy chế an toàn trong hoạt
động của các TCTD. Đây là một nội dung quan trọng trong hoạt động thanh
tra của NHNN đối với các NHTM, được thực hiện ở tại cơ quan NHNN
nhưng thường xuyên thu thập thông tin về hoạt động của các TCTD từ nhiều
kênh thông tin khác nhau, thông qua đó phân tích đánh giá tình hình hoạt
động của các TCTD để giám sát sự an toàn trong hoạt động của các TCTD.
Nội dung này gọi là GSTX.
(ii) Hoạt động thanh tra:
Thanh tra NHNN thực hiện thanh tra NHTM trong việc chấp hành pháp
luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng. Công việc này thực hiện bằng cách
Thanh tra NHNN thành lập các đoàn thanh tra tới trực tiếp tại các NHTM để
tiến hành thanh tra, kiểm tra các hoạt động cụ thể tại NHTM. Nội dung này
gọi là TTTC. Nội dung hoạt động TTTC ngành ngân hàng được thể hiện tại