VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH MINH TUẤN

PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM DO
NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI THỰC HIỆN TẠI
THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH MINH TUẤN

PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM DO
NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI THỰC HIỆN TẠI

Chuyên ngành : Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm
Mã số

: 8 38 01 05

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. ĐINH THỊ MAI

HÀ NỘI, năm 2019

2.2. Thực trang nguyên nhân của tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi
thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng...................................................... 41
2.3. Thực trạng phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực
hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, giai đoạn 2013-2018 .......................... 49
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÒNG NGỪA
TÌNH HÌNH TỘI PHẠM DO NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI THỰC HIỆN
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ............................................... 57
3.1. Dự báo tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện trên địa bàn
thành phố Đà Nẵng thời gian tới ..................................................................... 57


3.2. Giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18
tuổi thực hiện ................................................................................................... 61
3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tình hình tội phạm do người
dưới 18 tuổi thực hiện ..................................................................................... 66
KẾT LUẬN .................................................................................................... 76
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BLHS

Bộ luật hình sự


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Số người phạm tội của tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện bị
xét xử hình sự sơ thẩm trên địa bàn thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2013 –
2018……………………………………………………………………. 26

cấu gia đình ..................................................................................................... 35
Bảng 2.16. Cơ cấu của các tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện theo đặc
điểm nạn nhân ................................................................................................. 35
Bảng 2.17. Cơ cấu của các tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện theo
thiệt hại theo dạng thiệt hại ............................................................................. 36
Bảng 2.18. Diễn biến của số người phạm tội là người dưới 18 tuổi trên địa bàn
thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2013 - 2018 ..................................................... 37
Bảng 2.19. Diễn biến theo nhóm tội do người dưới 18 tuổi thực hiện ........... 38
Bảng 2.20. Diễn biến của các tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện phổ
biến nhất ở thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2013 - 2018 .................................. 39
Bảng 2.21. Diễn biến theo độ tuổi của tội phạm do người dưới 18 tuổi thực
hiện .................................................................................................................. 40


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Thành phố Đà Nẵng nằm ở trung độ đất nước, phía bắc giáp tỉnh Thừa
Thiên Huế, phía tây và nam giáp tỉnh Quảng Nam, phía đông giáp biển
Đông. Đà Nẵng từ xưa đến nay là một cửa biển lớn tại khu vực Miền Trung
của nước ta, cửa biển hiểu theo nhiều nghĩa, là cảng thị và cũng là vùng đất
mở, vùng đất của hội nhập, phát triển. Lịch sử hình thành và phát triển của
Đà Nẵng bảo đảm một sự tin cậy.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, Đà Nẵng còn gặp
nhiều khó khăn, thách thức. Xuất phát từ sự phát triển chưa bền vững của
nền kinh tế, quá trình phân hóa giàu nghèo rõ rệt, tình trạng nhập cư ngày
càng gia tăng đột biến, tình trạng người lao động thiếu việc làm tăng, sự tha
hóa trong lối sống, tiêu cực, tệ nạn xã hội dẫn đến tội phạm có điều kiện phát
sinh và tồn tại, đặc biệt là tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện.
Địa bàn Đà Nẵng cũng là một trong những địa phương duyên hải miền
Trung có diễn biến phức tạp về an ninh trật tự, số vụ phạm tội xảy ra trên địa

nghĩa quan trọng trong việc gìn giữ an ninh, trật tự cho sự phát triển của thành
phố. Cũng bởi lẽ đó, nên em đã chọn đề tài “Phòng ngừa tình hình tội phạm
do người dưới 18 tuổi thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” để
nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài:
Trong những năm gần đây, có khá nhiều công trình nghiên cứu về tội
phạm do người chưa thành niên thực hiện dưới góc độ tội phạm học, chủ yếu
là các công trình luận văn thạc sỹ. Đó là các công trình:
Luận văn thạc sỹ luật học: “Phòng ngừa tội phạm do người chưa
thành niên thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” của tác giả Nguyễn
Trung Hoan, Đại học Luật Hà Nội 2010. Luận văn thạc sỹ luật học tại
Trường Đại học Luật Hà Nội, “Phòng ngừa tội phạm do người chưa thành
niên thực hiện trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên” của tác giả Lê Thị Bích Hải,
2015. Luận văn thạc sỹ luật học tại Đại học Luật Hà Nội, “Phòng ngừa tội

2


phạm do người chưa thành niên thực hiện trên địa bàn Thành phố Hải
Phòng” của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Loan năm 2015.
Ngoài ra còn có một số công trình khác mà tác giả đã tìm đọc để rút ra
khoảng trống nghiên cứu như:
“Nghiên cứu, đánh giá, phân tích tình hình người chưa thành niên vi
phạm pháp luật và hệ thống xử lý tại Việt Nam”, Viện khoa học pháp lý –
Bộ tư pháp, 2004. “Tổ chức tầm nhìn thế giới, Hỗ trợ pháp luật và tâm lý
cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật”, Vụ pháp chế, Bộ Lao động
thương binh xã hội Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội, 2011…
Các công trình nêu trên đã phân tích, đánh giá tình hình thực trạng tội
phạm do người chưa thành niên thực hiện trên phạm vi cả nước, trên từng
địa bàn, từng thời điểm nhất định, qua đó đưa ra các biện pháp phòng chống

4.1. Đối tượng nghiên cứu:
Tình hình của tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện, nguyên nhân
của tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện và biện pháp phòng
ngừa tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện.
4.2. Phạm vi nghiên cứu đề tài:
Luận văn đi vào nghiên cứu tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện
dưới góc độ tội phạm học, trong phạm vi địa bàn thành phố Đà Nẵng, giai
đoạn 2013 -2018.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:
5.1. Cơ sở lý luận:
Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa
Mác- LêNin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm chính sách của Đảng, Nhà
nước ta và của các cấp chính quyền thành phố Đà Nẵng về công tác phòng
ngừa và đấu tranh phòng chốn tội phạm nói chung và phòng ngừa tình hình
tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng.
5.2. Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp nghiên cứu tổng quát của đề tài này là phương pháp
nghiên cứu thực nghiệm các vấn đề liên quan đến tội phạm do người dưới 18
tuổi thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Phù hợp với đối tượng
4


nghiên cứu được xác định, các loại nghiên cứu khác nhau xét về chức năng
được thực hiện trong luận văn. Đó là nghiên cứu mô tả để làm rõ tình hình
tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
giai đoạn 2013 - 6/2018; nghiên cứu giải thích để xác định các nguyên nhân
của tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện trên địa bàn thành phố Đà
Nẵng giai đoạn 2013 - 6/2018 và nghiên cứu về dự báo để dự báo tình hình
tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
trong thời gian tới và nghiên cứu về giải pháp để xây dựng các biện pháp

thành phố Đà Nẵng trong thời gian từ năm 2013 đến 6/2018, giải thích được
một số nguyên nhân cơ bản làm phát sinh tội phạm này và đề xuất được các
biện pháp phòng ngừa phù hợp với đặc điểm riêng biệt và yêu cầu phòng
ngừa của địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian tới.
7. Cơ cấu của luận văn:
Luận văn gồm phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và
phần phụ lục, đề tài được kết cấu gồm 3 chương, cụ thể như sau:
Chương 1. Cơ sở lý luận về phòng ngừa tình hình tội phạm do người
dưới 18 tuổi thực hiện
Chương 2. Thực trạng phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới
18 tuổi thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
Chương 3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tình hình tội
phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

6


CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM DO
NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI THỰC HIỆN
1.1. Khái niệm, ý nghĩa của phòng ngừa tình hình tội phạm do
người dưới 18 tuổi thực hiện
1.1.1. Khái niệm tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện
Trong xã hội loài người, tội phạm là hiện tượng tiêu cực của xã hội và
đấu tranh phòng chống tội phạm được coi là một tất yếu khách quan không
thể thiếu được của mọi nhà nước. Như mọi người đều biết, xã hội càng phát
triển thì con người càng nhận thức rằng: tất cả mọi công việc dù giản đơn
hay phức tạp đều phải suy nghĩ làm sao giải quyết công việc đó đạt hiệu quả
nhanh nhất, chi phí ít nhất sức lao động của mình; những hành động để đạt
kết quả đó không vi phạm pháp luật, không xâm phạm đến quyền, lợi ích

phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác.
- Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi chỉ phải chịu
trách nhiệm hình sự về tội giết người, tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn
hại cho sức khỏe của người khác, tội hiếp dâm, tội hiếp dâm người dưới 16
tuổi, tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, tội cướp tài sản, tội
bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản; về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc
biệt nghiêm trọng [21].
Về việc áp dụng BLHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội được quy
định tại chương XII của BLHS năm 2015 từ điều 90 đến điều 107 [21].
Từ phân tích trên có thể hiểu tội phạm do người dưới 18 tuổi gây ra
như sau: Tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện là những hành vi nguy
hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự do những người dưới
18 tuổi có đủ năng lực trách nhiệm hình sự, thực hiện một cách cố ý hoặc vô
ý, xâm phạm đến những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ.
1.1.2. Khái niệm phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18
tuổi thực hiện
Phòng ngừa tội phạm là một khái niệm được sử dụng rộng rãi trong
quá trình đấu tranh phòng chống tội phạm. Đây là lý do lý giải tại sao mà
8


hiện nay có rất nhiều quan điểm khi đưa ra khái niệm về phòng ngừa tội
phạm dưới các góc độ nghiên cứu khác nhau.
Theo tác giả Võ Khánh Vinh: “Phòng ngừa tình hình tội phạm là hệ
thống nhiều mức độ và biện pháp mang tính chất Nhà nước, xã hội và Nhà
nước - xã hội nhằm khắc phục các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm
hoặc làm vô hiệu hóa (làm yếu; hạn chế) chúng và bằng cách đó làm giảm và
dần dần loại bỏ tình hình tội phạm” [37].
Tuy vậy, để phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm hình sự do người dưới
18 tuổi gây ra một cách chủ động và tích cực, hiệu quả đảm bảo đúng pháp

trương, biện pháp chống phá ta bằng mọi cách với nhiều hình thức khác
nhau. Do đó công tác phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa tội
phạm trong lứa tuổi người dưới 18 tuổi nói riêng có một vai trò hết sức quan
trọng trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm nhằm giử vững an ninh
quốc gia và trật tự an toàn xã hội.
Việc tìm ra nguyên nhân và điều kiện của tội phạm do người dưới 18
tuổi thực hiện phải xuất phát từ xã hội, cũng như việc đưa ra các biện pháp
phải phù hợp và dựa trên những quy luật kinh tế – xã hội khách quan và có
tính tất yếu gắn liền với từng giai đoạn tương ứng của xã hội. Do đó công tác
phòng ngừa người dưới 18 tuổi phạm tội ngoài việc góp phần vào việc bảo
vệ an ninh trật tự của quốc gia còn bảo vệ thế hệ trẻ tương lai của đất nước
nhằm làm cho họ có cuộc sống có ích hơn để góp phần vào công cuộc xây
dựng và phát triển đất nước Việt Nam ngày càng cường thịnh, văn minh.
Từ những vấn đề nêu trên cho thấy công tác phòng ngừa tội phạm do
người dưới 18 tuổi thực hiện là một việc hết sức quan trọng để từng bước
xây dựng đất nước phát triển; do đó nhiệm vụ phòng ngừa phải được tiến
hành một cách đồng bộ với sự tham gia của toàn Đảng, toàn dân, của các
ngành, các cấp, các đoàn thể, tổ chức xã hội và mọi công dân, mà Công an
nhân dân là lực lượng nòng cốt. Vậy nên, để phòng ngừa, ngăn chặn tội
phạm do người dưới 18 tuổi gây ra một cách chủ động và tích cực, phải biết
kết hợp đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, từ phòng ngừa xã hội đến phòng
ngừa nghiệp vụ.
10


Phòng ngừa xã hội, là biện pháp có tính chất chung, rộng rãi và phòng
ngừa từ xa, như biện pháp phát triển kinh tế, chính trị, pháp luật, giáo dục,
văn hóa... với sự tham gia của cả hệ thống chính trị từ trung ương xuống địa
phương. Từ đó làm xóa bỏ nguyên nhân và điều kiện phạm tội của người
dưới 18 tuổi, góp phần hạn chế sự gia tăng của tội phạm.

ảnh hưởng bất lợi và không đúng đến việc hình thành các phẩm chất cá nhân
tiêu cực chống đối xã hội của bản thân người phạm tội dưới 18 gây ra.
Ba là, đề xuất các giải pháp có hệ thống, hiệu quả nhằm phòng ngừa
các hiện tượng tiêu cực của tội phạm nói chung và tội phạm do người dưới
18 tuổi thực hiện nói riêng, các nhân tố ảnh hưởng, cũng như kiến nghị hoàn
thiện pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự và các ngành luật có liên
quan khác.
Như vậy, hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung và
phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện trong xã hội
nói riêng bao gồm các hoạt động xây dựng cơ sở, các yêu cầu, nguyên tắc và
điều kiện bảo đảm trong hoạt động phòng ngừa, xác định chủ thể phòng
ngừa, lập và xây dựng kế hoạch phòng ngừa đầy đủ, một cách khoa học và
có hệ thống các biện pháp phòng ngừa đối với loại tội phạm này.
1.2.2. Nguyên tắc phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18
tuổi thực hiện
Nguyên tắc tổ chức và hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm nói
chung và tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng của các quốc
gia trên thế giới nói chung và của Việt Nam nói riêng là những quan điểm,
phương châm xuyên suốt toàn bộ việc tổ chức và hoạt động phòng ngừa tình
hình tội phạm. Tổng quan lại, khi nghiên cứu các tài liệu về các biện pháp
phòng ngừa đối với tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện dù ở mức độ
nào, với tính chất và quy mô nào đều tuân thủ các nguyên tắc chung, cơ bản
sau [37]:
(1) Nguyên tắc nhân đạo xã hội chủ nghĩa: Với diễn biến tình hình tội
phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện, nhân đạo là nguyên tắc trọng tâm
hàng đầu, xuất phát từ đặc điểm thể chất và nhận thức chưa phát triển đầy đủ
12


của người dưới 18 tuổi phạm tội. Hơn nữa, ngăn ngừa tội phạm do người


ứng yêu cầu của thực tiễn đấu tranh với tình hình tội phạm nói chung và tội
phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng, mang tính chất đồng bộ, có
hệ thống, đạt hiệu quả cao và phù hợp với tiến trình phát triển của xã hội và
xu hướng hoạt động phòng ngừa đối với các tội phạm khác.
(5) Nguyên tắc phối hợp
Hệ thống phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực
hiện là một chính thể bao gồm nhiều biện pháp khác nhau nhằm triệt tiêu các
nguyên nhân khác nhau, mỗi biện pháp có đặc điểm, tính chất, mức độ,
phạm vi áp dụng và chủ thể riêng. Tóm lược lại, khi nghiên cứu về vấn đề
này một hệ thống mang tính quốc gia và xã hội, cộng đồng, phòng ngừa tình
hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện chỉ có thể đạt hiệu quả nếu
đảm bảo sự phối hợp đồng bộ giữa các biện pháp khác nhau trong hệ thống
đó một cách chặt chẽ và hiệu quả nhất. Để đảm bảo triển khai các nội dung
của nguyên tắc này, việc đầu tiên các cơ quan có thẩm quyền là phải đảm
bảo sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng, của Nhà nước, phải có chương trình, kế
hoạch được xây dựng một cách khoa học, quá trình áp dụng phải đồng bộ, có
sự chỉ đạo thống nhất, tập trung.
1.3. Các chủ thể phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18
tuổi thực hiện
1.3.1. Chủ thể lãnh đạo hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm
do người dưới 18 tuổi thực hiện
Cách mạng công nghiệp 4.0, hội nhập quốc tế đã tác động rất lớn đến
mọi ngành, mọi lĩnh vực của nước ta. Tuy nhiên, cùng với cơ hội mà xu thế
hội nhập mang lại là tình hình trật tự an toàn xã hội diễn biến ngày càng
phức tạp mà cụ thể là sự gia tăng về số lượng cũng như loại hình tội phạm.
Bên cạnh việc nhanh chóng và kịp thời phát hiện tội phạm, tránh làm oan
người vô tội, trừng trị và giáo dục, cải tạo người phạm tội thì việc nghiên
cứu và triển khai các biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm trật tự an
toàn xã hội là vô cùng cấp thiết và mang tính lâu dài. Việc phòng ngừa tình

truyền phổ biến pháp luật, động viên nhân dân chấp hành pháp luật và tham
gia quản lý nhà nước; Khi phát hiện có hành vi vi phạm pháp luật, có quyền
15


yêu cầu các cá nhân, cơ quan, tổ chức, đơn vị hữu quan thực hiện các biện
pháp cần thiết để chấm dứt hành vi trái pháp luật đó.
Với yếu tố phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi được
thực hiện của Hội đồng nhân dân được cụ thể hóa ở một số nội dung như
sau: Quyết định những chủ trương, biện pháp kinh tế xã hội quan trọng để
phát huy tiềm năng của địa phương, để không ngừng cải thiện đời sống của
cải vật chất và tinh thần của nhân dân địa phương, từ đó có tác dụng phòng
ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện. Quyết định các
biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện ở
địa phương. Kiểm tra, giám sát các cơ quan, tổ chức, cá nhân ở địa phương
để phòng ngừa tiêu cực và phạm tội.
(2) Chủ thể triển khai, thi hành pháp luật phòng ngừa tình hình tội
phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện.
Yếu tố cơ bản để triển khai thi hành pháp luật cũng như các biện pháp
phòng ngừa tình hình tội phạm là do các cơ quan: Chính phủ, Ủy ban nhân
dân các cấp, các cơ quan hành chính nhà nước, các cơ quan tiến hành tố
tụng, các tổ chức và cá nhân.
Chính phủ: Vai trò phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18
tuổi thực hiện của Chính phủ thể hiện như sau: Xây dựng và thực hiện các
kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục trong phạm vi quốc
gia, nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, từ đó có tác
dụng phòng ngừa tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện.Trong
lĩnh vực quốc phòng, an ninh và trật tự xã hội, Chính phủ tổ chức thực hiện
các chính sách, biện pháp để củng cố và tăng cường nền quốc phòng toàn
dân, an ninh nhân dân, trật tự xã hội; tổ chức và thực hiện các biện pháp

pháp luật; Tham gia nghiên cứu, bổ sung vào lý luận về phòng ngừa tình
hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện; Tổ chức phối hợp cùng các
cơ quan bảo vệ pháp luật thực hiện các nhiệm vụ phòng ngừa tội phạm do
người dưới 18 tuổi thực hiện.
Những cơ quan tiến hành tố tụng sau đây: Bao gồm cơ quan công an,
Viện kiểm sát, Tòa án.
17